Piastra (armadura)

L**'armadura a piastre** a l'é na sòrt d'armadura medieval e rinassimental fàita ëd piastre 'd metal (generalment d'assel) modlà e tacà për protege le part prinsipaj dël còrp. A rapresenta l'apogé técnich e artìstich dl'armadura ossidental prima dl'ariv dj'arme da feu.

## Stòria
L'armadura a piastre a l'é dësvlupasse gradualman ant l'Euròpa ossidental a parte dal sécol XIII, an evolvend-se da l**'armadura a còta e piastre** (piastre d'assel butà an s'un corsal ëd còiro o an s'una còta 'd maglia). A dventa completa ant ël sécol XV, a riva a soa përfession técnica e estética ant ël sécol XVI, për peui decliné con la difusion dj'arme da feu.

## Part prinsipaj dël complet a piastre
Na armadura completa (*harness*) a comprendìa:

### Testa e còl
* **Elm** (*helm*): Përfond për ël torneo, pì leger e ventilà për ël camp.
* **Armet** o **Bassinet** (con visiera a muso 'd ran-a): Për ël combatiment a pé.
* **Gorgèira** (*gorget*): Piastre për ël còl.

### Bust e brass
* **Curaciola** (*cuirass*): Componùa da:
** **Pëttoral** (*breastplate*)
** **Dossal** (*backplate*)
* **Spalere** (*pauldron*): Piastre gròsse për le spale.
* **Risure** (*rerebrace*) për la part àuta dël brass.
* **Cubitiera** (*couter*) për ël ghëmmo.
* **Brassaj** (*vambrace*) për l'àut brass e l'avambrass.

### Man
* **Manopole** (*gauntlet*): Guant d'assel articolà.

### Gambe
* **Cuisse** (*cuisse*) për la cheussa.
* **Ginojera** (*poleyn*) për ël ginoj.
* **Gambiera** (*greave*) për la gamba.
* **Soler** (*sabaton*) për ël pé, an forma dë scarpa.

## Fabricassion
La fabricassion a l'era n'àuta specialisassion artigianal:
# **Dësbòss**: Le piastre a j'ero dësbossà a man da na frisa d'assel.
# **Modlatura**: Scaudà al ross, l'assel a l'era modlà an sla forma d'un "cavalot" ëd bòsch.
# **Lucidadura**: Con dë mòle ëd màrmol.
# **Montagi**: Le piastre a j'ero butà ansema con 'd coree, përmëttend la mobilità.
# **Decorassion**: A sbàuss, argentà, dorà, brunì, o *alla macia*.

## But e sòrt
A-i ero armadure për diferent but:
* **Da camp** (*field armour*): Për la guèra, equilibrà antra protession e mobilità.
* **Da torneo** (*tournament armour*): Pì pèise e protetive, për le giostre.
* **Da parà** (*parade armour*): Motobin decorà, për le ceremonie, pa pënsà për ël combatiment.

## Vantagi e dësvantagi
* **Vantagi**:
** **Protession bon-a**: A parava bin dai colp ëd spa, d'apia, e dle ponte dle balestre.
** **Dëstribussion dël pèis**: Ël pèis a l'era ben dëstribuì an sël còrp, nen mach an sle spale.
** **Stat**: Sinbol dël rangh e dla richëssa.
* **Dësvantagi**:
** **Cost àut**: Mach ij pì rich a podìo përmëttëssla.
** **Calor e pèis** (20-30 kg).
** **Pèrdita 'd mobilità**: Men che la còta 'd maja.
** **Vulnerabilità a le ponte 'd feu** e, a la fin, a le bale d'artijarìa.

## Armadura a piastre piemontèisa e italian-a
Ant ël sécol XV, l'Italia a l'era un dij sènter prinsipaj europei për la fabricassion d'armadure, con d'avosà boteghe an sità coma:
* **Milan**: La famija dij **Missaglia** (Tommaso e Antonio).
* **Brescia**.
* **Firense**.

## Déclin e evolussion
Contra le prime arme da feu (archibus, moschet), l'armadura a l'é dventà pì spëssa e pèisa, ma a l'era nen pì bon-a. A l'é restà an uso për ij torneo e coma sìmbol. Le part prinsipaj (curaciola, elm) a son passà a j'arme moderne, an evolvend ant ij **giubòt antiprojétil** e j**'elmet**.

## L'armadura a piastre ant la coltura ëd massa
A l'é la sòrt d'armadura pì associà al cavalié medieval ant la literatura, ant ël cine e ant ij gieugh. Sovens as arpresenta nen precisament, butand d'armadure pèise për ël torneo an situassion ëd combatiment.

## Vos corelà
* Cavalié
* Armadura
* Maja (armadura)
* Elm
* Torneo
* Assel
* Art dl'armadura

## Arferiment


Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI