open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chassenon

**Chassenon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 23,48 km², con 903 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 38 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Charente
1890

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
***4 dë dzèmber:** Emilio Lussu.

## Mòrt
* **18 ëd gené**: Medeo ëd Savòja-Osta.

Categorìa:Sécol ch'a fa XIX
1846

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa
* **23 dë stèmber**
**A l'osservatòri ëd Berlin, Johann Gottfried Galle a dëscoata Netun.

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
***3 d'otóber:** Luigi Gramegna.

## Mòrt

Categorìa:Sécol ch'a fa XIX
Rochefort (Charente-Maritime)

**Rochefort** a l’é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime, ant la region ëd Poitou-Charentes.

Scond ël censiment dël 1999 a l’ha 25.797 abitant.

## Colegament
*Sit ufissial dla sità

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Charente Marìtima
Alina Szapocznikow

Scultris.
**Alina Szapocznikow** a l'era nà a Kalisz dël 1926, an na famija ebrea.
Dzorvivùa a Auschwitz e a Bergen-Belsen, dël 1945 a ancamin-a djë studi dë scoltura a Praga e a-j continua ant ël 1948 a Paris.

Dël 1950 a torna an Polònia, che antratant a l'era dventà comunista.
A modela dij nù fomnin ëstilisà e a sélebra l'amicissia soviética-polonèisa e Josif Stalin an në stil davzin al realism sossialista.
Dël 1963 a tramuda ant la bariera 'd Paris e ambelelà a crea la part pì amportanta ëd soa produssion artìstica.

Malavia d'un càncher diagnosticà tròp tard, Alina Szapocznikow a l'é mòrta dël 1973.

Szapocznikow, Alina
1909

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
***28 ëd fërvé**: Carlottina Rocco.
***2 ëd novèmber**: Luis Olivé.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel ëd la fìsica: Karl Ferdinand Braun, Guglielmo Marconi.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
1996

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt
***31 ëd luj**: Luis Olivé.
***15 dë dzèmber**: Giuseppe Dossetti.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Filippino Lippi

Pitor.
**Filippino Lippi** a l'era nà dël 1457 a Prato e a l'é mòrt dël 1504 a Firense.

A l'era fieul e anlev ëd Filippo Lippi.
A la mòrt ëd sò pare, dël 1469, a l'é dventà anlev ëd Sandro Botticelli a Firense.
A l'ha travajà a Prato, Firense, Roma.
Soa fas ëd creassion pi amportanta a l'é ancaminà ant j'agn 1490.

Filippino Lippi a l'é stàit pitor d'alegorìe, ëd ritrat, ëd tablò d'autar monumentaj e ij sò fresch a son a 'n livel d'ecelensa.
As son goernasse na gròssa quantità ëd dissegn ëd soa man.

Lippi Filippino
Augusto Gheduzzi

Pitor e senògraf.
**Augusto Gheduzzi** a l'era nà a Crespellano dël 1883 e a l'é mòrt a Piossasch dël 1969.

Gheduzzi, Augusto
Abzac (Charente)

**Abzac** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. A së stend për na surfassa ëd 33,35 km², con 544 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Charente
Dialèt ëd Coni

Ël' **Dialèt ëd Coni** a l'é un dialèt dla Lenga piemontèisa, ch'a l'ha le caraterìstiche dël Piemontèis ossidental, dont a fa ëdcò part ël turinèis. A l'é parlà a Coni e provinsa.

## Lese ëdcò

* Coni

Categorìa:Dialèt dla lenga piemontèisa
Iouri Olecha

Scritor an lenga russa.
**Iouri Olecha** a l'era nà dël 1899 e a l'é mòrt dël 1960.

A parte dal 1936 soe euvre a son ëstàite antërdìe.
Lë scritor a l'é antlora sprofondà an na vita ëd peur e ëd bibi, stërmand ij sò test, viaman pì pòver fin-a a dventé na ligera.

## Euvre prinsipaj
***L'anvìa** (romanz, 1927)
D'ës romanz, Olecha a l'ha tirane ëdcò n'euvra teatral, arpresentà a Mosca dël 1929.

Olecha, Iouri
Olecha, Iouri
Poullignac

**Poullignac** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente. As dëstend an sna surfassa d'8,94 km², con 77 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'8 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Charente
Piemontèis ossidental

Ël **piemontèis ossidental** a l'é n'ansem ëd dialèt dël piemontèis ch'a comprend ël Dialèt ëd Coni e ël Dialèt ëd Turin.

Categorìa:Lenghìstica piemontèisa
Frédéric Le Play

Sossiòlogh.
**Frédéric Le Play** a l'era nà dël 1806 e a l'é mòrt dël 1882.
A l'é stàit un dij fondador ëd la sossiologìa dla famija.

Le Play, Frédéric
Rochefort

***Rochefort*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Rochefort (Savòja)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Savòja

* d'un **[[Rochefort (Charente-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente
Segonzac

***Segonzac*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Segonzac (Dordogne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Dordogne

* d'un **[[Segonzac (Charente)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente

* d'un **[[Segonzac (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze
Arno Schmidt

Scritor an lenga alman-a.
Nassù dël 1914, mòrt dël 1979.

## Euvre prinsipaj
**Aus dem Leben eines Fauns*

Schmidt, Arno
Schmidt, Arno
Saint-Vivien (Charente-Maritime)

**Saint-Vivien** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime. A së stend për na surfassa ëd 8,27 km², con 851 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 102 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Charente Marìtima
Saintes

**Saintes** a l’é na comun-a fransèisa, localisà ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime, ant la region ëd Poitou-Charentes.

## Ligação externa
* Sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Charente Marìtima
Chrysler

La **Chrysler** a l’é na meison viturìstica american-a creà dël 1925 da Walter Chrysler.

Dël 1998 la meison a l’é stàita catà dal grup Daimler-Benz, peui, dël 2009, a l'é stàita catà dal grup Fiat.

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Stra ëd San Giaco

La **Stra ëd San Giaco** a l’é la galassia dont ël sol a l'é part.

A l’é na partìa d'almanch sent miliard dë stèile ëd dimension e ëd géner diferent ch’a formo ën disch con doi brass a spiraj d’un diàmeter d'anviron 100.000 agn lus e në spessor ëd pi 'd 2000 agn lus.
Dagià che ël sol as treuva assè andrinta, e le stèile a son motobin leugne, la Stra ëd San Giaco a së s-ciàira sota na forma d'un bindel biancastr ch’ a traversa tut ël ciel.
A së s-ciàira mej da l'emisfer sud ëd la Tèra, ch'a l'é diret vers ël sènter brilant ëd la galassia.

La Stra ëd San Giaco a conten anviron 10.000 baron ësteilar duvert e, a smijërìa, men che 200 baron globular.

## Stòria
La Stra ëd San Giaco a l'era già conossùa dai grech antich.
Dël 1785 William Herschel a l'ha dissegnane na carta.
A l'é mach ant ël 1920 che tuti j'astrònom a l'han arconossù che la Stra ëd San Giaco a l'é mach na galassia ansema a d'àutre.

Straedsangiaco
Saint-Simon (Charente)

**Saint-Simon** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd Charente, ant la region ëd Poitou-Charentes.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Charente
Cesa ëd San Vitor (Trans-en-Provence)

La **cesa ëd San Vitor** ëd Trans-en-Provence a armonta al sécol ch'a fa XIV.

San Vitor (Trans-en-Provence)
Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Châteaudouble)

La **cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion** ëd Châteaudouble a l'é dël sécol ch'a fa XVI.
A l'ha 'n cioché romànich.

Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Châteaudouble)
Bouzais

**Bouzais** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment ëd Cher. A së stend për na surfassa ëd 3,36 km², con 242 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità dë 72 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Cher
Feux

**Feux** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment ëd Cher. As dëstend an sna surfassa ëd 28,07 km², con 393 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Cher
Ìsola dj'Embiez

L**'ìsola dj'Embiez** (nòm ofissial: **Ìsola dla Tor Fondùa**) a l'é l'ìsola pi granda ëd l'arsipélagh ëd j'Embiez: a l'ha na surfassa ëd 9500 are.

L'ìsola a l'é propietà dla fondassion Paul-Ricard, essenda stàita catà da Paul Ricard dël 1958.
Soa composission a l'é motobin varià: a-i son dle rive ëd giarëtta e ëd sabia, dle còste sërvaje e dij maré.
An sla part oriental a-i son 1000 are ëd vigne, piantà davzin al mar.
Minca ann as produvo për la vèndita trantetremila bote ëd vin motobin aromàtich: nèir, bianch e rosà.

## Ël pòrt
Ël pòrt ëd piasì ëd l'ìsola, dominà da le ruin-e dl'età ëd mes dël castel ëd Sabran, a l'é motobin frequentà.
A peul ten-e fin-a a 700 batej, ëd sòlit ëd barche a vela.

## Le régole an sl'ìsola
Për intré an sl'ìsola a venta paghé e a l'é antërdì ëd riveje an noand.
Për protege l'ambient a-i son vàire régole da rispeté na vira an sl'ìsola.
Për esempi, a l'é proibì ëd fumé ant le pinere; la sircolassion an vitura a l'é vietà, ma a-i son na tranten-a ëd cite viture elétriche ch'a përcoro l'ìsola; ël supermërcà ëd l'ìsola a da nen ëd sachet ëd plàstica.

Embiez
Entrecasteaux

**Entrecasteaux** a l'é na comun-a ëd 1016 abitant ant ël Var

## Leu d'anteresse
*La cesa
*Ël castel
A-i é ëdcò un giardin pùblich dont ël proget a l'é atribuì a Le Nôtre.

## Eveniment e manifestassion
### Fere e mërcà
*Floralies, fera dle piante e dle fior, la tersa fin dla sman-a d'avril
*Fera dij feramiù la tersa dumìnica ëd luj
*An piassa dl'Arcòrd, mërcà alimentar ël vënner ëd matin e mërcà dj'antiquari la prima dumìnica dël mèis

### Sagre
*Gran supa al pistou, la dariera dumìnica ëd luj

### Feste patronaj
*Festa ëd Sant'Ana ai 26 ëd luj
*Festa dël Sant Salvator la prima fin dla sman-a d'ost

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Castel d'Entrecasteaux

Ël **castel d'Entrecasteaux**, a Entrecasteaux, a l'é n'edifissi dël sécol ch'a fa XVII, tirà su an sle fondamente ëd na fortëssa dël sécol ch'a fa XI.
Ël castel a l'é stàit féod dij Castellane, peui dij Grignan, për passé apress a la famija Bruni.
Dòp ch'a l'han lassalo andé për vàire desen-e d'agn, ël pitor Ian Mc Garvie-Munn a l'ha restauralo e, fin-a a soa mòrt dël 1981, a l'ha trasformane na part an musé.

entrecasteaux
Pich d'Aurelle

Ël **pich d'Aurelle** a l'é un-a dle sime dla caden-a litorania ëd l'Esterel.
A l'é àut 323 méter.

Categorìa:Riliev fransèis
Pich ëd l'Ors

Ël **pich ëd l'Ors** a l'é un-a dle sime dël massiss ëd l'Esterel.
A l'é àut 492 méter.

Davzin a la sima a-i é 'n trasmetitor ëd television.
Da 's leu la vista a së spantia an sla còsta dai Maures a j'Alp, an sël massiss ëd l'Esterel dominà dal mont Vinaigre e an s'un tòch dël pais varèis.

Categorìa:Riliev fransèis
Pich dël Perthus ossidental

Ël **pich dël Perthus ossidental** a l'é na sima dël massiss ëd l'Esterel.
A l'é àut 266 méter e a resta a l'estremità meridional ëd la foresta domanial ëd l'Esterel.

Categorìa:Riliev fransèis
Èze

**Èze** a l'é na comun-a ëd 2932 abitant ant j'Alp Marìtime.

Ël pais a resta a 11 chilòmeter da Nissa Marìtima, isolà ansima a 'n brich rocos.

## Leu d'anteresse
*La cesa
*Ël musé dla përfumerìa

Eze
Charly

***Charly*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Charly (Ròno)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Ròno

* d'un **[[Charly (Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cher
Assigny (Cher)

**Assigny** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment ëd Cher. A së stend për na surfassa ëd 17,2 km², con 172 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Cher
Cesa d'Èze

La **cesa d'Èze** a l'é stàita arcostruìa dël sécol ch'a fa XVIII.
A smon na fassada clàssica e un cioché quadrà a doi pian.
L'anterior, dë stil baròch, a goerna n'armarchèivol ëstatua dl'Assonsion dël sécol ch'a fa XVIII, atribuìa a Muerto, e dij bassin batesimaj con dj'ansëgne.

Eze
Fayence

**Fayence** a l'é na comun-a ëd 4867 abitant ant ël Var.

## Ël mërcà
Ël mërcà as ten al màrtes, al giòbia e al saba an piassa dla Cesa.

## Leu d'anteresse
Da 'n cò dla colin-a, anté ch'a-i era ël vej castel, as alva la tor dl'Orloge.
D'ambelessì ël panorama a së spantia an sle pian-e ëd Provensa, le prealp ëd Castellane e ëd Grasse, ij Maures e ël massiss ëd l'Esterel.
*La cesa
*Musé dë stòria ëd Fayence

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Cesa ëd Fayence

La **cesa ëd Fayence** a l'é stàita tirà su a la mità dël sécol ch'a fa XVIII për acheuje na popolassion viaman pì granda ch'a jë stasìa pì nen ant la veja cesa.

L'anterior a l'é motobin clàssich, con dle pilie àute ch'a monto fin-a a na tribun-a ch'a fa ël gir ëd la navà.
L'autar magior, d'anspirassion baròca, a l'é dël 1757, euvra dël mèistr marmorista Dominique Fossatti.

Da la trassa a drita dla cesa, la vista a së spantia an sël teren ëd vòl a vela e, pì leugn, an sij Maures e l'Esterel.

Fayence
Cesa ëd Sant Antonin (Bagnols-en-Forêt)

La **cesa ëd Sant Antonin** ëd Bagnols-en-Forêt a l'é dël sécol ch'a fa XVIII.
A resta scasi an sël cò dël pais.
A goerna na *Pietà* an bosch polìcrom dël 1659.

Sant Antonin (Bagnols-en-Forêt)
Cesa ëd Bargemon

La **cesa ëd Bargemon** a l'é dël sécol ch'a fa XV.
L'edifissi a l'é anserì ant ël sistema difensiv ëd la sità.
Sò cioché a armonta al sécol ch'a fa XVII.
Le teste ëd mëssagé dl'autar magior a son atribuìe a la scòla ëd Pierre Puget.
Un trìtich fiamengh dël sécol ch'a fa XVI a figura sant Antòni antra san Rafael e sant Onorà.

Bargemon
Honoré Camos

Pitor.
Nassù dël 1906, mòrt dël 1991.

## A pòrto sò nòm
*Musé galarìa Honoré-Camos

Camos, Honoré
Tragedia ëd Malpasset

La **tragedia ëd Malpasset** a l'é dësrolasse ai 2 dë dzèmber 1959.

A piuvìa da pì che 'n mèis. Ël livel d'alarma dla ciusa ëd 49 milion ëd méter cubo costruìa an sël torent Reyran a l'é stàit argionzù e ij pont ëd fissage dla vòlta a son sautà.
An vint minute, n'onda àuta 55 méter a l'é rivà su Fréjus, dësbland coltivassion, ca, stra e ferovìe e fasend pì 'd 400 mòrt.

La tragedia a l'é memorià da na scoltura, *Le gisant*, postà an sla spianà dj'aren-e a Fréjus.

Categorìa:Stòria europenga dël 1900
Categorìa:Stòria dla Fransa
Sainte-Féréole

**Sainte-Féréole** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd Corrèze. A së stend për na surfassa ëd 35,3 km², con 1 637 abitant, scond ël censiment dël 1999.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Corrèze
Affieux

**Affieux** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd Corrèze. As dëstend an sna surfassa ëd 30,19 km², con 349 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'11 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Corrèze
Brive-la-Gaillarde

**Brive-la-Gaillarde** (an occitan *Briva la Galharda*) a l'é na comun-a fransèisa ant ël sénter ëd la Fransa, sota aministrassion dël dipartiment ëd Corrèze. A l'é la sità pi popolà dël  dipartiment e la sconda sità dla region dël Limosin, d'apress ëd Limoges.

La sità a l'é pi cnossùa com **Brive**.

## Colegament
* https://web.archive.org/web/20070509113409/http://www.brive.net/

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Corrèze
Ussel

***Ussel*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Ussel (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente

* d'un **[[Ussel (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze

* d'un **[[Ussel (Lot)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot
Larche

***Larche*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Larche (Alp d'Àuta Provensa)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Alp d'Àuta Provensa

* d'un **[[Larche (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze
Naves

***Naves*** a l'é 'l nòm:

* **[[Naves (Allier)]]** un comun fransèisant ël dipartiment ëd Allier
* **[[Naves (Corrèze)]]**  un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Corrèze
* **[[Naves (Nord)]]** un comun fransèisant ël dipartiment ëd Nord
* **[[Navès]]** un comun fransèisant ël dipartiment ëd Tarn
* **[[Nâves-Parmelan]]** un comun fransèisant ël dipartiment ëd Haute-Savoie
Baciass ëd Villepey

Ij **baciass ëd Villepey** as son dësvlupasse ansima a dij branch mòrt ëd l'Argens e dël Reyran.
Le 25500 are ëd baciass, bòsch e prairìe a smon-o na fàuna e na flòra caraterìstiche dle zòne ëd passage antra eve dosse e salà; as conto, an particolar, dosent ëspece d'osej e vintun varietà d'orchidee.

Categorìa:Dòire, canaj, lagh e rivo dla Fransa
La Garde-Freinet

**La Garde-Freinet** a l'é na comun-a ëd 1734 abitant ant ël Var.

## Stòria
Dël 974 ël cont Gulielm ël Liberator a l'ha taparà via ij sarasin.

## Eveniment e manifestassion
*Festa dla transumansa, a mità maj
*Festa dla castagna, la tersa e quarta dumìnica d'otóber
*Festa dle miniadure dij sant, an dzèmber e gené
*Mërcà 'd Natal, ël darié saba prima ëd Natal

### Ij mërcà
A la dumìnica e al merco 'd matin as ten ël mërcà provensal an piassa Neuva.

## Comun-a gemelà
La Garde-Freinet a l'é gemelà con Frassiné da Pò.

Gardefreinet, La
De Havilland Comet

Ël **De Havilland Comet** a l'é stàit ël prim avion passagé a reassion dël mond, fabricà ant ël Regn Unì.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1949, a l'é intrà an servissi dal 1952 e soa produssion a l'é stàita, dal 1949 al 1964, ëd 114 esemplar.

Malorosament ël Comet a l'é vnùit arnomà ëdcò per ël gran nùmer d'assident ch'a j'han tormentà sò perìod ëd servissi dovù a dj'eror ëd progetassion dont un problema ëd fatiga del metal dantorn a jë fnestrin.

Categorìa:Avion
Cesa ëd San Vincens (Gourdon)

La **cesa ëd San Vincens** a Gourdon a l'é stàita costruìa antra ij sécoj X e XII.
A goerna dj'arlichie e, sota l'autar magior, a-i son le tombe ëd vàire sgnor ëd Gourdon.

San Vincens (Gourdon)
Categorìa:Gourdon (Alp Marìtime)
Castel ëd Gourdon

Ël **castel ëd Gourdon** a l'é stàit fabricà ant ël sécol ch'a fa XII an sle fondamente ëd na fortëssa sarasin-a, as treuva a Gourdon.
Restaurà ant ël sécol ch'a fa XVII, a l'ha dle tor ant ij canton e a smon dj'element d'architetura sarasin-a (le sale a vòlta), dël sécol ch'a fa XIV toscan e dl'Arnassensa.

## Ij musé
Ël castel a òspita dij musé.

### Ël musé stòrich
Al pian teren a-i é ël Musé stòrich.
A l'é anteressant për soe euvre d'art medievaj e soa colession d'armadure e arme antiche, dont cheidun-e orientaj dij sécoj XVI e XVII.
Ant la sala da disné con ël franclin monumental dël sécol ch'a fa XIV e ant ël salon a-i é dla mobilia dij sécoj XVI e XVII.
Antra le piture, as armarco un panel dël 1500 figurant Sant'Ùrsula dla scòla ëd Colònia, un trìtich dël sécol ch'a fa XVI, na *Dissèisa d'la cros* dlë studi ëd Rubens, un *Gòlgota* dë scòla flamanda, un San Sebastian dël Greco an bòsch polìcrom.
Ant la tor Enrich IV a-i son j'archivi reaj.

### Ël musé dj'art decorative e dla modernità
Al prim e al second pian a-i é ël Musé dj'art decorative e dla modernità.
La colession a cheuj le creassion ëd mobilia dij pì grand nòm ëd j'agn 1920-1930, dont n'amportanta selession ëd ciadeuvre dl'Union dj'artista modern.

Gourdon
Categorìa:Musé dla Fransa
Categorìa:Gourdon (Alp Marìtime)
Grimaud

**Grimaud** a l'é na comun-a ëd 4233 abitant ant ël Var.

## Leu d'anteresse
*La cesa ëd San Michel
*La cesa ëd San Fransesch d'Assisi
*Musé dj'art e tradission popolar
An piassa Neuva, na fontan-a a memòria l'anstalassion ëd l'eva corenta a Grimaud ant ël 1886.

### Pòrt Grimaud
Dël 1966 l'architet François Spoerri a l'ha creà Pòrt Grimaud ansima a na zòna ëd maré.
Le ca a ìmito ij vilage ëd pëscador dël Mediterani e le pòrte dla sitadela a l'han n'aspet fortificà.

### Le ruin-e dël castel
A l'adoss - ël prinsipi dël sécol ch'a fa XI - ël castel a l'avìa tre sinte anquadrà da quatr tor a tre pian ant ij canton.
Dël 1655 Masarin a l'ha ordinà ëd dësmantlelo e durant l'Arvolussion a l'é stàit dësblà.
Al di d'ancheuj a-j na resto dle ruin-e grandiose anté ch'as arconòsso ancora dij tòch ëd muraje e dë scale.

## Eveniment e manifestassion
*Festa dël mulin, an giugn
*Les grimaldines, da mità luj a mità ost, tuti ij màrtes da set ore a des ore dla sèira festival ëd mùsiche dël mond.

### Mërcà
Ij mërcà as ten-o al giòbia an piassa Veja e al giòbia e a la dumìnica a Pòrt Grimaud.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Cesa ëd San Michel (Grimaud)

La **cesa ëd San Michel** a Grimaud a l'é 'n cit edifissi romànich dla fin dël sécol ch'a fa XII e dl'ancamin ëd col ch'a fa XIII.
A l'é a cros latin-a e andrinta a-i son dij fresch dël sécol ch'a fa XIX restaurà.

San Michel (Grimaud)
François Spoerry

Architet.
**François Spoerry** a l'era nà dël 1912.
Dël 1966 a l'ha creà Pòrt Grimaud.
A l'é mòrt dël 1999.

Spoerry, Francois
Hyères

**Hyères** (*Iero* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 53700 abitant ant ël Var.
A resta a 18 chilòmeter a l'est ëd Tolon.

## Leu d'anteresse
*La tor dij templar, dël sécol ch'a fa XII, an piassa Massillon
*La colegià ëd San Pàul
*La cesa ëd San Luis
*Vila Noailles
*Musé munissipal
*Ël sit archeològich d'Olbia

### Parch e giardin
*Giardin Olbius-Riquier: creà dël 1872, soe 650 are a conten-o, al duvert o an dle sere, dj'esemplar dla flòra mediterania, dont palme, piante grasse, bananié.
*Parch San Bernard: da banda ëd vila Noailles, ës parch as dëstend ai pé dle ruin-e dël castel. Ambelessì a chërso na gran varietà ëd fior mediteranie. A travers le duverture dla sinta dël sécol ch'a fa XIII la vista a së spantia an sij Maures, ël pich ëd j'Osej, la colin-a ëd Costebelle, la sità veja, la colegià 'd San Pàul, la penìsola ëd Giens e j'ìsole d'Hyères.
*Parch dël castel Santa Ciàira: a resta an sij domini ëd n'antich convent ëd clarisse. An sël cò, dle ruin-e a fan da coron-a a la tomba dël colonel Voutier, propietari dël parch ant ël sécol ch'a fa XIX.

### Le rive
N'atività amportanta a l'é ël torism d'ista: Hyères a l'ha vint chilòmeter ëd rive, dont l'Almanarre, na longa riva ëd sabia arlongh le salin-e dël baciass dij Pesquiers; le rive dl'Ipòdrom, dla Capte e dla Bergerìa, argropà ant la stassion d'Hyères-Plage; le cite rive ëd l'Aygade, ël Pontillon, le Darboussières, la Baume an sla penìsola ëd Giens.

## Eveniment e manifestassion
*Festival dla mòda e dla fòto, a la fin d'avril a Vila Noailles
*Les vignades, a mità luj
*Jazz estival, a la fin ëd luj
*Festival dla canson fransèisa, an ost

### Le fere e ij mërcà
Al màrtes ëd matin an piassa dla Repùblica e al saba 'd matin an cors Gambetta as ten ël mërcà paisan.
Al saba 'd matin ant ël sènter a-i é ël mërcà tradissional.
Ël mërcà biològich a l'é al màrtes, al giòbia e al saba ëd matin an piassa Viscontëssa ëd Noailles.

La prima dumìnica dël mèis an piassa Clemenceau e piassa dla Repùblica as ten la fera dij feramiù e dj'antichità.

## A pòrto sò nòm
*Ìsole d'Hyères

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Vila Noailles

**Vila Noailles** a resta an montà ëd Noailles, a Hyères.
Dël 1923, na cobia ëd giovo mecenà, Charles e Marie-Laure Noailles, a comanda a l'architet Mallet-Stevens na vila invernal moderna.
Livrà dël 1933, la vila a l'ha na sessanten-a dë stansie, dont na pissin-a e na palestra.
Tòst a dventa un leu 'd rancontr ëd la vanguardia artìstica.
Man Ray a l'ha filmaje *Les mystères du château de Dé*.
Ël cit giardin cubista a l'é stàit progetà da Gabriel Guévrékian.

La vila a l'é passà a la sità d'Hyères dël 1973.
A l'é stàita restaurà e a òspita al prim livel dj'esposission temporanie.

## Eveniment e manifestassion
A la fin d'avril as ten a Vila Noailles ël Festival dla mòda e dla fòto.

Categorìa:Architetura dla Fransa
Porto-Vecchio

**Porto-Vecchio** (*Porti Vechju* an Cors) a l’é na sità dla Fransa localisà ant l’ìsola ëd Còrsica, ant ël dipartiment ëd Còrsica Meridional. A l’ha 10.326 abitant.
Categorìa:Comun-e ëd Còrsica Meridional
Baton Rouge

**Baton Rouge** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dla Luisian-a.

A conta na popolassion ëd 229.553 abitant (2009).

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Luisian-a
New Orleans

**New Orleans** ò **Neuva Orleans** a l'é na sità djë Stat Unì, fondà dël 1718.

Con 343.829 abitant a l'é la sità pi granda dla Luisian-a.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Luisian-a
Bonifacio

**Bonifacio** (**Bunifaziu** an Cors) a l’é na comun-a e na sità dla region ëd Còrsica Meridional. A l’é 138,36 km² e 2.658 abitant. Bonifacio a l’é la comun-a pi meridional dla Fransa Metropolitan-a.
Categorìa:Comun-e ëd Còrsica Meridional
Grosseto-Prugna

**Grosseto-Prugna** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Còrsica, ant ël dipartiment ëd Còrsica Meridional. A së stend për na surfassa ëd 31,56 km², con 2152 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 68 ab/km².
Categorìa:Comun-e ëd Còrsica Meridional
Zoza

**Zoza** l’é na comun-a fransèisa localisà ant ël dipartiment ëd Còrsica Meridional ant ël sud ëd l’ìsola ëd Còrsica an Fransa.
## Demografìa

Categorìa:Comun-e ëd Còrsica Meridional
Danilo Dolci

Sociòlogh e poeta an lenga italian-a.
Nassù dël 1924, mòrt a Trappeto dël 1997.

Dolci, Danilo
Dolci, Danilo
Dolci, Danilo
Agencourt

**Agencourt** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Borgògna, ant ël dipartiment ëd Côte-d’Or. A së stend për na surfassa ëd 4,2 km², con 361 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 86 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Còsta d'Òr
Massive Attack

Ij **Massive Attack** a son na formassion rock fusion anglèisa formasse a Bristol dël 1987.

La banda a l'é formà da Robert Del Naja e da Grant Marshall. 
Durant le registrassion dij disch e ij consert as gionto d’àutri component.

## Àlbom

* 1991 - *Blue lines*
* 1994 - *Protection*
* 1995 - *No protection*
* 1998 - *Mezzanine*
* 2003 - *100th Window*
* 2005 - *Danny the dog*
* 2006 - *Collected*
* 2010 - *Heligoland*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Ìsole d'Hyères

J**'ìsole d'Hyères** a son tre ìsole dla Còsta Asura: l'ìsola ëd Porquerolles, la pì granda, ch'a resta a sud-est d'Hyères e a l'é ël pont pì meridional ëd la còsta provensal; Port-Cros, la pì montagnosa, a est ëd Porquerolles; ël Levant, ancor pì a est.

## Ël nòm
A parte da l'Arnassensa, a sj'ìsole a l'han ëdcò dàit ël nòm d**'ìsole d'òr**: an efet, le micasiste, formà ëd mica e quars, contnùe an soe ròche as tenzo dle vire d'arfless dorà.

## Stòria
Për protegje e feje coltivé, Fransesch I a l'ha alvà Port-Cros e ël Levant a marcheisà.
Dagià che la mandeuvra, bele che esentà da le taje, a scarsegiava, a l'é arcorusse al drit d'asil.

Hyères
Porquerolles

L'ìsola ëd **Porquerolles** a l'é la pì ossidental e la pì granda ëd j'ìsole d'Hyères.
A l'ha na surfassa ëd 125400 are, për 7 chilòmeter ëd longheur e 2,5 chilòmeter ëd larghëssa.

La còsta setentrional a smon dle rive ëd sabia bordà 'd pin e mirt; cola meridional a l'é pì rudia, con ëd tansantan dle criche.
A l'anterior a-i son pòche abitassion, ma na foresta ëd pin e 'd rol vërde, dle vigne e na vegetassion mediterania bondosa.

## Ël vilage
Ël vilage ëd Porquerolles, ch'a-j na 'l nòm a l'ìsola, a l'é stàit fabricà a la mità dël sécol ch'a fa XIX da l'aministrassion militar.
Sò sènter a comprend na piassa d'Arme, na cesòta con na stra dla cros realisà con ël cotel da 'n soldà an convalessensa e chèiche ca 'd pëscador.

## Le régole da rispeté
A Porquerolles a l'é proibì d'anvisché dij feu, ëd fumé fòra dël vilage, d'acampesse, ëd cheuje dle spece vegetaj, ëd seurte dai senté marcà, ëd campé dla rumenta, dë mné a spass j'animaj fòra dal vilage, ëd pësché, ëd cheuje dle cuchije.

## Eveniment e manifestassion
*La dumìnica 'd Pentecòst as fa la corsa a vela dantorn a l'ìsola, con partensa dal pòrt.

Categorìa:Ìsole dla Fransa
Port-Cros

L'ìsola ëd **Port-Cros** a l'é un-a dj'ìsole d'Hyères.
Sò nòm a-j ven da la forma creusa ëd sò cit pòrt.
Longa 4 chilòmeter e larga 2,5 chilòmeter, l'ìsola a l'é pì assidentà che soe vzin-e.
Sò cò a l'é ai 194 méter ëd mont Vinaigre.

## Le régole da rispeté
A Port-Cros a l'é proibì d'anvisché dij feu, d'acampesse, ëd cheuje dle spece vegetaj, ëd seurte dai senté marcà, ëd campé dla rumenta, ëd pësché, ëd cheuje dle cuchije, d'andé an biciclëtta.

## Leu anteressant
*Fòrt ëd l'Estissac

Categorìa:Ìsole dla Fransa‎
Le Levant

L**'ìsola dël Levant** a l'é un-a dj'ìsole d'Hyères.
A l'é na strèita banda 'd ròca, longa 8 chilòmeter e larga 1,2 chilòmeter.
La marin-a fransèisa a òcupa 9 su 10 ëd l'ìsola.

## Héliopolis
Ël vilage d'Héliopolis e ël setor dle Balme a tiro tute j'istà n'amportanta clientela ëd naturista.

Categorìa:Ìsole dla Fransa
Vieilmoulin

**Vieilmoulin** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Borgògna, ant ël dipartiment ëd la Còsta d'Òr. As dëstend an s'na surfassa ëd 6,27 km², con 69 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'11 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Còsta d'Òr
Longvic

**Longvic** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Borgògna, no dipartiment de Côte-d'Or. A së stend për na surfassa ëd 10,56 km², con 9543 abitant, scond ël censiment dël 2006, con uma densità ëd 903 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Còsta d'Òr
Brognon

***Brognon*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Brognon (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Brognon (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or
Charmes (Côte-d'Or)

**Charmes** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Borgògna, ant ël dipartiment ëd Còsta d'Òr. A së stend për na surfassa ëd 6,53 km², con 108 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Còsta d'Òr
Le Lavandou

**Le Lavandou** (*Lou Lavandou* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 5449 abitant ant ël Var.

Ël sènter dla sità a dà an sël pòrt, che fin-a a j'agn 1930 a l'era ël prim dël Var për la pësca e al di d'ancheuj a acheuj la navigassion ëd piasì.
Le ca ëd vacanse a son quasi tute argropà a sud-òvest ëd l'aglomerassion.
Le rive a son ëd sabia.

## Leu anteressant
*La cesa ëd San Ciàir
*La cesa ëd San Luis

### Giardin
*Ël Giardin dla solaria, an contrà dle Pere pressiose
*Ël Giardin dël grand bleu, an contrà ëd la Rigourette
*Ël Grand giardin, an cors ëd la Grande-Bastide

## Eveniment e manifestassion
*Festa dël sol e dle fior, a mars

### Ij mërcà
*Mërcà provensal al giòbia 'd matin an cors Pressident Vincent Auriol
*Mërcà dij feramiù a la dumìnica

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Buffon

***Buffon*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Gianluigi Buffon|fotbaleur]]** ëd la Juventus e dla nassional italian-a

* d'un **[[Buffon (Côte-d’Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or
Ìsola ëd Santa Margrita

L**'ìsola ëd Santa Margrita** a l'é la pì granda dle doe ìsole ëd Lérins: a l'é longa 3 chilòmeter e larga 900 méter.
A l'é n'arserva biològica e për la pì part a l'é coatà d'armarchèivoj bòsch d'eucalipt e 'd pin.
La còsta a l'é soens assè vertical, ma an vàire criche as peul fesse ël bagn.
An sl'ìsola a son proibìe le biciclëtte.

## Stòria
L'ìsola a l'é massionà da jë stòrich a parte da l'antichità.
Plinio a parlava ëd na sità roman-a con un pòrt.
An efet, jë sgav archeològich a l'han dëscoatà ëd reste amportante ëd ca, piture muraj, mosàich, siràmiche daità dal III sécol aGC al I sécol.

Dël 1687 ant la piassafòrta ëd l'ìsola a l'é stàita butà an përzon la Mascra ëd fer.

## Leu anteressant
* Fort Royal

Santamargrita
Ca dël Portal

**Ca dël Portal** a l'é na ca dël sécol ch'a fa XVII a Levens.
Ambelessì a son ësmonùe le 140 scolture ëd Jean-Pierre Augier; la ca a acheuj ëdcò dj'esposission temporanie e dj'animassion colturaj.

Cadelportal
Ìsole ëd Lérins

J**'ìsole ëd Lérins** a son doe ìsole dj'Alp Marìtime: l'ìsola ëd Santa Margrita (la pì granda) e l'ìsola 'd Sant Onorà.
Le doe ìsole a son separà da në strèit canal, ciamà *piat mesan*.

Lérins
Levens

**Levens** (*Levensan* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 4427 abitant ant j'Alp Marìtime.

Ël pais a resta a anviron 600 méter d'autëssa, a 19 chilòmeter a nòrd ëd Nissa Marìtima.

## Stòria
Dël 1621 j'abitant, stofi ëd dovèj paghé le taje a lë sgnor Grimaldi, a l'han dësblà ël castel.
Për memorié s'eveniment, a Sant Antonin tut ël pais a sàuta dëdzora al *boutau*, na pera sìmbol dël podèj feodal crasà, ch'a l'é ancastrà an piassa dla Libertà.

## Leu anteressant
An piassa dla Repùblica a-i son doe capele baròche.
La capela dij Penitent nèir a l'é dël sécol ch'a fa XVI e a l'ha na fiamenga stra dla cros e dij cadreghin ëd bòsch; ant la cripta a l'é smonù ël tesòr ëd bisoterìa religiosa.
La capela dij Penitent bianch, an facia, fabricà dël 1755, a goerna na tèila ëd Malagavazzo dël 1570.
*Ca dël Portal

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Alp Marìtime
Lorgues

**Lorgues** (*Lorgué en Provenço* an lenga local) a l'é na comun-a d'8550 abitant ant ël Var.

## Strutura urban-a
Al sènter as treuva la sità medieval; ël quarté sud, dantorn a la colegià, a l'é vnù su antra l'Arnassensa e l'Arvolussion.

## Leu anteressant
*La colegià ëd San Martin

## Eveniment e manifestassion
*Festival antërnassional ëd coltura popolar, ij quatr prim di d'ost, ant ël vej pais
*Solé an sla stra, ël prim saba d'otóber ant ël vej pais

### Ij mërcà
Al màrtes a-i é ël mërcà, al vënner ël mërcà dij cit produtor.

## Proverbi
**A Lorgues as viv fin-a a vej e content*

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Colegià ëd San Martin (Lorgues)

La **colegià ëd San Martin** a l'é n'amponenta cesa an pera bianca ëd Lorgues, fabricà dël sécol ch'a fa XVIII da Fleury, vësco 'd Fréjus e futur ministr ëd Luis XV.
A goerna n'òrgo armarchèivol.

Categorìa:Cese dla Fransa
Épagny

***Épagny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Épagny (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Épagny (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or
Neckar

Ël **Neckar** a l'é un fium alman: a l'é longh 367 km e a nass davzin Villingen-Schwenningen ant ël Baden-Württemberg.
 
A bagna, antra j'àutre, le sità ëd Rottweil, Tubinga, Nürtingen, Esslingen, Stocarda, Heilbronn e Heidelberg e as buta ant ël Ren davzin a la sità ëd Mannheim.
So bassin idrogràfich a l'é ëd 14.000 km2.

Categorìa:Fium dl'Almagna
Allineuc

**Allineuc** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Côtes-d'Armor. A së stend për na surfassa ëd 23,7 km², con 545 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 23 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd le Côtes-d'Armor
Tago

Ël **Tago** (*Tajo* an spagneul, basch e catalan; *Tejo* an portughèis; *Tacho* an aragonèis; *Tagus* an latin e anglèis; *Taju* an estremaduran; *Tage* an fransèis e ossitan; *Texo* an galissian) a l'é ël fium pì longh e amportant dla Penìsola ibérica.

## Përcors
A nass dai Montes Universales, an sël confin tra le region spagneule dl'Aragon-a e dla Castija, e a pija la diression òvest e a traversa tuta la region dla Castija-La Mancha an bagnanda le sità ëd Tulee, Aranjuez e Talavera de la Reina.
Pòchi chilòmeter apress st'ùltima sità a intra ant l'Estremadura, an provinsa ëd Caceres sensa toché dle sità gròsse; apress Alcantara a marca per na sinquanten-a ëd chilòmeter ël confin antrames Spagna e Portugal, apress a intra an teritòri portùgheis fin a che as buta ant l'Océan Atlàntich, apress 1.038 km da l'inissi, davzin a Lisbon-a.

## Portá media mensil

Categorìa:Fium ëd Portugal
Categorìa:Fium dë Spagna
Le Luc

**Le Luc-en-Provence** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Var. As dëstend për na surfassa ëd 44,16 km², con 8534 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 193 ab/km².

Ël pais a l'é dominà da na tor esagonal àuta 27 méter dl'ancamin dël sécol ch'a fa XVI, ch'a fasìa da cioché.
Na vira a-i era ëdcò ël castel dij Mascs, ma a l'é stàit dësblà durant la costrussion ëd l'autostrà ant ël 1971.

## Ij mërcà
Al vënner ëd matin ant ël sènter dla sità as ten ël mërcà provensal.

## Leu anteressant
*Musé stòrich dël Var sentral
*Musé regional dël francobol

## Demografia

## Arferiment


Luc, Le
Musé dij vej utiss

Ël **Musé dij vej utiss** ëd Lucéram a l'é stàit creà dël 1998 da l'associassion J'amis ëd Lucéram.
Postà ant la capela ëd San Gioann, a smon j'utiss ëd na vira gropà al travaj ëd la tèra, dël bòsch, ëd l'arsénich, dël fer, dla vis, dl'oliva e via fòrt.

Categorìa:Musé dla Fransa‎
Categorìa:Utiss tradissionaj
Henry Clews

Scultor.
**Henry Clews** a l'era nà dël 1876 e a l'é mòrt dël 1937.
A l'ha travajà al castel ëd La Napoule.

Clews, Henry
Moshchena

**Moshchena** a l'é 'n borgh dla Ucrain-a.
A conta 581 abitant (2010).

## Geografìa

Moshchena a resta a 71 chilòmeter da Luck e a 9 chilòmeter da Kovel.

Categorìa:Sità ucrain-e
Plufur

**Plufur** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, no dipartiment de Côtes-d'Armor. A së stend për na surfassa ëd 17,50 km², con 540 abitant, scond ël censiment dël 2006, con uma densità ëd 31 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd le Côtes-d'Armor
Irène Némirovsky

Scritris an lenga fransèisa.
**Irène Némirovsky** a l'era nà a Kijv dël 1903.
L'Arvolussion d'otóber a l'ha possà soa famija a andessne a sté an Fransa.

Dël 1926 a l'ha publicà sò prim romanz, *Le malentendu*.
Sò scond lìber, *David Golder* dël 1929, a l'ha rendula arnomà.
D'àutri sò lìber a son surtì apress.

S-ciopà la sconda guèra mondial, ai 13 ëd luj 1942 a l'é arestà da la gendarmerìa fransèisa.
A l'é anternà ant ël camp ëd Pithiviers, peui deportà a Auschwitz.
A l'é ambelelà che Irène Némirovsky a l'é mòrta ai 17 d'ost 1942.

## Euvre prinsipaj
**Le malentendu* (romanz, 1926)
***David Golder** (romanz, 1929)
Për soa fija Joyce, testa veuida e man forà, dont as fa gnun-e ilusion, David Golder, malavi, a decid dë mné soa dariera bataja.
***Suite française** (romanz)
Scrivù dël 1940, publicà mach dël 2004, ës romanz a l'ha arseivù ël premi Renaudot, pòstum.

Nemirovsky, Irene
Nemirovsky, Irene
Ebro

L’**Ebro** (*Ebre* an catalan) a l'é lë sgond fium pì longh dla Penìsola ibérica apress ël Tago.

## Përcors
A nass dai Mont Cantàbrich, an sël nòrd dla Spagna e a pija la diression sud-est e a traversa le region dla Cantabria, Castija e León, Pais Basch, Navara, La Rioja e Aragon-a an bagnanda le sità ëd Logroño, Tudela e Saragòssa.
Apress st'ùltima sità a intra ant la Catalògna, sensa toché dle sità gròsse fin a che as buta con un grand delta ant ël Mar Mediterani, apress 928 km da l'inissi, davzin a Tortosa an provinsa ëd Tarragona. 

## Portá media mensil

## Stòria
Ël nom a ven dal latin *Iberus*, lijà al mòt basch *ibar* ch’a veul dì «riva dël fium».
Ël fium a l’ha dàit ël nòm al pòpol dj'Iberi, dont l'agetìv che a marca l'intera penìsola, visadì: ibérica.

Categorìa:Fium dë Spagna
Categorìa:Afluent dël Mar Mediterani
Pan Am

La **Pan American World Airways**, mej conossùa 'me **Pan Am**, a l'è stàita na companìa d'aviassion.
Fondà dël 1927, a l'é falìa dël 1991.

Categorìa:Aviassion
Saint-Alban

***Saint-Alban*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Alban (Ain)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Ain

* d'un **[[Saint-Alban (Côtes-d'Armor)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côtes-d'Armor
Prospetiva

Al di d'ancheuj, la **prospetiva** a l'é cola siensa ch'a andividua ij métod d'arpresentassion pian-a ëd na figura spassial, ch'a arproduva la vision ch'a n'ha n'osservator da na posission fissà.

Categorìa:Geometrìa
Gartempe

**Gartempe** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd Creuse. A së stend për na surfassa ëd 9,49 km², con 132 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Creuse
Bétête

**Bétête** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd la Creuse. As dëstend an s'na surfassa ëd 28,24 km², con 427 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 abitant al chilòmeter quàder.

Betete
Filippo Brunelleschi

**Filippo di ser Brunellesco Lapi**, conossù come **Filippo Brunelleschi** (Firense, 1377-Firense, 1446) a l'é stàit un dij tre prim grand inissiator dl'Arnassensa fiorentin-a, ansema a Donatello e Masaccio. Brunelleschi, dzortut, ël pi vej e quindi pont d'arferiment për j'àutri doi artista, a l'é stàit l'anventor dla prospetiva a 'n sol pont dë scapà, dita ëdcò prospetiva linear sentral.

L'artista, dòp n'aprendistà coma oréfiss a Firense e na cariera coma scultor, a l'é dedicasse a parte da j'agn 1420 dzortut a l'architetura.
Durant un viage a Roma a l'ha studià j'euvre dl'Antichità e a l'é anspirass-ne ant la strutura sclinta dij sò edifissi.
Un-a ëd soe euvre pi amportante a l'é la Cùpola ëd Santa Marìa dla Fior.

Brunelleschi, Filippo
Brunelleschi, Filippo
Alleyrat

***Alleyrat*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Alleyrat (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze

* d'un **[[Alleyrat (Creuse)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Creuse
Olympia (Washington)

**Olympia** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dle Stat ëd Washington.

A conta na popolassion ëd 42.514 abitant (2009) e la sità metropolitan-a a conta na popolassion ëd 99.925 abitant. 

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Washington (stat federal)
Niort

**Niort** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd le Deux-Sèvres. As dëstend an sna surfassa ëd 68,20 km², con 59 346 abitant, scond ël censiment dël 2006, con na densità d'870 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jérôme Baloge (UDI, dal 2014).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd le Deux-Sèvres
Vouillé (Deux-Sèvres)

**Vouillé** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Poitou-Charentes, ant ël dipartiment ëd Deux-Sèvres. A së stend për na surfassa ëd 22,3 km², con 2885 abitant, scond ël censiment dël 2004 - est. INSEE, con na densità ëd 129 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd le Deux-Sèvres
Masaccio

**Tommaso di ser Giovanni di Mone Cassai**, nòm d'art **Masaccio**, nà a Castel San Giovanni, vzin a Firense, dël 1401 e mòrt a Roma dël 1428, a l'é stàit un pitor e un dj'inissiator dl'Arnassensa fiorentin-a, con ij sò amis Donatello e Brunelleschi.

Dël 1422 a l'é intrà ant la corporassion dij médich e spessiari fiorentin peui, dël 1424, ant la Confrerìa ëd San Luch.
A l'ha antlora travajà con Masolino pr'ij fresch dla capela Brancacci dla cesa ëd Santa Marìa dël Càrmin a Firense.
A la fin dël 1427 a l'é andàit a Roma.

## Sò stil artìstich
Masaccio a l'é stàit ël pitor pi arvolussionari ëd sò temp.
An soa armarchèivol organisassion dle prospetive e la realtà spassial dij përsonage, Masaccio a arvela l'anfluss ëd Brunelleschi e Donatello.

## Euvre prinsipaj
Fra 'l 1426 e ël 1428 l'artista a l'ha piturà ël fresch *Santa Tërnità* an Santa Marìa Novela, ch'a mzura 667x317 centim. L'euvra a rapresenta ël dògma tërnitari ambientà an na capela piturà, d'anté ch'a së s-ciàiro ël Crist an Cros, sostnù dal Pare e con la colomba dlë Spìrit Sant fra ij doi. Sota la Cros a son rapresentà Marìa e Gioann Evangelista. Pi sota as treuvo ij doi comitent che a assisto a la sena an ginojon e, për la prima vira ant l'art ossidental, a son dj' istesse dimension dle divinità.

Categorìa:Pitor
Brie

***Brie*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Brie (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Brie (Deux-Sèvres)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Deux-Sèvres

* d'un **[[Brie (Ille-et-Vilaine)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Ille-et-Vilaine

* d'un **[[Brie (Somme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Somme
Marigny

***Marigny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Marigny (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier

* d'un **[[Marigny (Deux-Sèvres)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Deux-Sèvres

* d'un **[[Marigny (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura

* d'un **[[Marigny (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania

* d'un **[[Marigny (Saône-et-Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Saône-et-Loire
Saint-Germier

***Saint-Germier*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Germier (Àuta Garon-a)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Garon-a

* d'un **[[Saint-Germier (Deux-Sèvres)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Deux-Sèvres

* d'un **[[Saint-Germier (Gers)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gers
Palass Carnolès

**Palass Carnolès** ëd Menton a l'é stàit fabricà dël sécol ch'a fa XVII.
A l'era residensa d'istà dij prinsi ëd Mònaco.
Dël sécol ch'a fa XIX a l'é stàit catà da l'itiòlogh Allis ch'a l'ha falo restauré e decoré da Tersling e Matthiessen.
Chiel-sì a l'ha realisà na fiamenga decorassion ëd fresch a la mòda antica.

## Ël Musé dle bele art
Ël palass a òspita ël Musé dle bele art.
Al pian teren a-i son j'esposission temporanie ëd pitura moderna e contemporania.

Categorìa:Architetura dla Fransa
Categorìa:Menton
Cesa ortodòssa russa ëd Menton

La **cesa ortodòssa russa ëd Menton** a l'é n'edifissi ëd cite dimension, euvra dl'architet Georg Tersling dël 1892.
L'andrinta a l'é archincà con ëd piture muraj realisà dal prinsi Gagarine e vàire mistà.

Menton
Categorìa:Menton
Fòrt Maginot

Ël **fòrt Maginot** ëd Sainte-Agnès a l'é stàit costruì dal 1931 al 1938 për ranforsé ël setor alpin ëd la linia Maginot.
Dël 1940 a l'era difèis dal capitani d'arzerva Jean Allègre.

Da la piataforma an bass dël fòrt, la vista a së spantia da Bordighera al cap Martin; a drita a së s-ciàira ël mont Agel.

Fortmaginot
Fortmaginot
Besançon

**Besançon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Franca Contà, ant ël dipartiment ëd Doubs. A së stend për na surfassa ëd 65.05 km², con 122308 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 2000 ab/km².

## Colegament

* Sit ufissial ëd Besançon
* Portal dla sità Besançon

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Semondans

**Semondans**  a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Doubs,  region aministrativa ëd Franca Contà.

Soa surfassa a l'é ëd 2,77 km² e la populassion ëd 236 abitant, scond ij dàit argistrà ant ël 1999.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Lods

**Lods** a l'é na comun-a fransèisa ëd 271 abitant (conforma al censiment dël 1999) postà ant ël dipartiment ëd Doubs ant la region ëd la Franca Contà. Lods a l'ha 6,31 km² ëd surfassa. La densità demográfica a l'é ëd 42 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Morteau

**Morteau** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Franca Contà, ant ël dipartiment dël Doubs. As dëstend an sna surfassa ëd 14,11 km², con 6 375 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 451 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Bart

**Bart|** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd dipartiment ëd Doubs. A së stend për na surfassa ëd 3,84 km², con 2076 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 540 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Abbans-Dessus

**Abbans-Dessus** a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa dël Franca Contà, ant ël dipartiment  dël Doubs. A së stend për na surfassa ëd 4,43 km², con 317 abitant, segundo o recenseamento dël 2006, con na densità   dël 72 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
La Chenalotte

**La Chenalotte** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd la Franca Contà, ant ël dipartiment ëd Doubs. As dëstend an s'na surfassa ëd 4,88 km², con 286 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 58 abitant al chilòmeter quàder.

Chenalotte, La
Mont Clapier

Ël **mont Clapier** a l'é na montagna àuta 3045 méter ant la Vésubie, ant ël Parch nassional dël Mercantour, an sël confin con ël Piemont.

Clapier
Clapier
Mont Bégo

Ël **mont Bégo** a l'é na montagna àuta 2872 méter an Fransa, antra la comba dle Maravije e la val ëd Fontanalbe.
An lengage pre-indoeuropengh ël nòm a vorìa dì *montagna sacrà abità dal dé tòr*.

## Le gravure
Ant j'anviron dël mont Bégo as treuvo pì 'd quarantamila gravure preistòriche.
Coste gravure a testimònio dle chërdense dle popolassion ligurin-e dle basse combe, ch'a l'avrìo divinisà ël mont Bégo e fane un leu 'd pelerinage.
Ël mont a sarìa stàit na potensa ant l'istess temp ëd tùa, për via dj'eve ch'a na vnisìo giù, e da tëmme, për ij sò orage frequent e violent.

Bego
Mont Santa Marìa (Mercantour)

Ël **mont Santa Marìa** a l'é na montagna àuta 2740 méter ant ël Parch nassional dël Mercantour.

Santamariamercantour
Mont dle Maravije

Ël **mont dle Maravije** a l'é na montagna àuta 2720 méter ant ël Parch nassional dël Mercantour.

Maravije