open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Beatles

Ij **Beatles** a son na formassion musical anglèisa nàita a Liverpool e ativa dal 1962 al 1970.

La banda a l'era formà da John Lennon (cantant e ghitarista), Paul McCartney (cantant e bassista), Ringo Starr (cantant e baterista), George Harrison (cantant e ghitarista).

Ij Beatles a l'han marcà n'época nen mach ant la mùsica ma 'dcò ant le costume, ant la mòda e ant la pòp art.

Ancora al di d'ancheuj a son vardà coma un dj fenòmeno pì amportant ant la stòria dla musica e 'dcò dòp la mòrt ëd doi ëd lor a l'han ancora un nùmer franch grand ëd passionà. Sò travaj a son ancora vendù daspërtut e conforma a l'opinion dla EMI a l'han vendù pì che un miliard ëd còpie antramentre che për l'arvista Rolling Stone ij Beatles a son la formassion pì amportanta dël sécol ch'a fa XX.

Tante a son j'assossiassion ëd passionà, spantià për tut ël mond. An pì sò sucess a ven studià da studios che a intro për gnente ant ël mond ëd la mùsica sota la mira artìstica e comercial.

## Àlbom

* *Please Please Me* - 22 mars 1963
* *With the Beatles* - 22 novèmber 1963
* *A Hard Day's Night* - 10 luj 1964
* *Beatles for Sale* - 4 dzèmber 1964
* *Help!* - 6 ost 1965
* *Rubber Soul* - 3 dzèmber 1965
* *Revolver* - 5 ost 1966
* *Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band* - 1m giugn 1967
* *Magical Mystery Tour* (dobi extended play) - 8 dzèmber 1967
* *The Beatles* (dobi LP, pi avosà col nom ëd White Album) - 22 novèmber 1968
* *Yellow Submarine* - 13 gené 1969
* *Abbey Road* - 26 stèmber 1969
* *Let It Be* - 8 magg 1970

## Sìngoj

* *All You Need Is Love*
* *Come Together*
* *Day Tripper*
* *Eleanor Rigby*
* *From Me to You*
* *Get Back*
* *A Hard Day's Night*
* *Hello Goodbye*
* *Help*
* *Hey Jude*
* *I Am the Walrus*
* *I Want to Hold Your Hand*
* *The Long and Winding Road*
* *Love Me Do*
* *Paperback Writer*
* *Penny Lane*
* *Please Please Me*
* *Revolution*
* *She Loves You*
* *Something*
* *Strawberry Fields Forever*
* *Ticket to Ride*
* *Twist and Shout*
* *Yellow Submarine*
* *Yesterday*
Camille Claudel

Scultris.
**Camille Claudel** a l'era nassùa a Fère-en-Tardenois j'8 dë dzèmber dël 1864 e a l'é mòrta a Montfavet (davzin a Avignon) ai 19 d'otóber dël 1943.

Dal 1876 al 1879 a l'ha vivù a Nogent.
A l'é ambelessì che n'artista avosà 'd coj temp, Alfred Boucher, a l'ha armarcala e a l'ha daje soe prime lession, fin-a al 1882 a Paris, prima che chila a intrèissa ant l'atelié ëd Rodin tanme anleva, praticanta e modela.

## Euvre prinsipaj

***Perseo e la Gorgon-a**
Ideà dël 1897, a l'é l'ùnich màrmol ëd grande dimension (a l'é àut 1,96 méter) ëd Claudel. A marca sò slontanament da Rodin e n'artorn al classicism mostrà da Boucher. La statua a arpresenta Perseo ch'a l'ha pen-a tajà la testa ëd Medusa e ch'a bèica sò arfless an slë scu 'd bronz (al di d'ancheuj përdù). Medusa a l'ha ij trat ëd la scultris.
**Seugn ant ël canton dël feu* (1903, goernà al musé munissipal ëd Draguignan)

Claudel, Camille
Lenga Gumawana

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Gumawana** o **Gumawana** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Gumawana** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche ossidentaj
******* lenghe Papuan Tip
******** lenghe Nuclear
********* lenghe Nòrd Papuan Mainland-D'Entrecasteuax
********** lenghe Gumawana
*********** **lenga Gumawana**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GVS**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gvs

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga abadi

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga abadi** ò **Abadi** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dl**'Abadi** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche ossidentaj
******* lenghe Papuan Tip
******** lenghe perifériche
********* lenghe Papuan sentraj
********** lenghe Papuan sentro-ossidentaj
*********** **lenga Abadi**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kbt**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbt

abadi
abadi
Barbarèsch (omònim)

***Barbarèsch*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Barbarèsch|comun]]** dla provincia ëd Coni

* d'un **[[Barbarèsch (vin)|vin nèir DOCG]]**
Caluso (omònim)

***Caluso*** a l'é 'l nòm ëd:

* **[[Caluso]]**, comun an provincia ëd Turin

* **[[Erbalus ëd Caluso]]**, vin bianch DOC

* **[[Caluso passì]]**, vin passì DOC

* **[[Caluso passì licoros]]**, vin passì DOC
Lenga Gane

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Gane** o **Gane** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Gane** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe Sud Halmahera-Ovest Neuva Guinea
****** lenghe Sud Halmanera
******* lenghe Est Makian-Gane
******** **lenga Gane**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GZN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gzn

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Biga

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Biga** o **Biga** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Biga** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe Sud Halmahera-Òvest Neuva Guinea
****** lenghe Òvest Neuva Guinea
******* lenghe Cenderawasih Bay
******** lenghe Raja Ampat
********* **lenga Biga**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BHC**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bhc

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Wabo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Wabo** o **Wabo** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Papua).


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Wabo** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe Sud Halmahera-Ovest Neuva Guinea
****** lenghe Ovest Neuva Guinea
******* lenghe Cenderawasih Bay
******** lenghe Yapen
********* lenghe oriental
********** **lenga Wabo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **WBB**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wbb

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Majano

**Majano** (*Maian* an furlan) a l'é un comun ëd 6.081 abitant  dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Zonta (da l' 11/04/2006).

## Sità gemelà
Majano a l'é gemelà con:
*  San Zenone degli Ezzelini, Italia
*  Traversetolo, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Traversetolo

**Traversetolo** (*Travarsèddol* an dialèt parmesan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 9.538 abitant , ant la provinsa 'd Parma.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Simone Dall'Orto (dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Traversetolo a l'é gemelà con:
*  Majano, Italia
*  Oraison, Fransa
 
## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Parma
San Zenone

***San Zenone*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[San Zenone al Lambro]]**, an provincia ëd Milan

* **[[San Zenone al Po]]**, an provincia ëd Pavìa

* **[[San Zenone degli Ezzelini]]**, an provincia ëd Trevis
Castagnòle

**Castagnòle** a l'é 'l nòm ëd tre comun piemontèis:

* **[[Castagnòle Lanse]]**, an provincia d'Ast 

* **[[Castagnòle Monfrà]]**, an provincia d'Ast

* **[[Castagnòle (TO)|Castagnòle Piemont]]**, an provincia ëd Turin
Liverpool FC

Ël **Liverpool FC** (o nomach **Liverpool**) a l'é 'n club ëd fótbal che a porta 'l nòm 'd soa sità: a giuega ant la Premier League anglèisa, dont a l'é un dij fondador e a fa part ëd la Football Association.

A l'é 'l club pì famos ëd l'Anghiltèra e un dij pì vincidor del mond, da già ch'a l'ha vagnà 18 vire 'l campionà anglèis (recòrd nassional) e 5 vire la Copa Euròpa.

Costa società a l'é trovasse a vive doe dle pagine pì triste ant la stòria dël fótbal europengh: dël 1985 a Brussel, quand 39 person-e a son restà massà ant lë stadio Heysel provocà dai hooligans anglèis e dël 1989 a Sheffield, quand 96 person-e a son mòrte ant la tribun-a dlë stadio Hillsborough.

Ël Liverpool a l'é un dij fondador del G-14, associassion ëd club ëd fótbal europengh, butasse ansema për la tua 'd sò drit sportiv, legaj e televisiv dnans a l'UEFA e a la FIFA.

Categorìa:Fótbal ant ël Regn Unì
Categorìa:Liverpool
San Zenone degli Ezzelini

**San Zenone degli Ezzelini** (*San Xenon dei Exełini* an véneto) a l'é un comun dël Véneto dë 7.338 abitant, an provincia ëd Trevis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Mazzaro (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
San Zenone degli Ezzelini a l'é gemelà con:
*  Majano, Italia
*  Marzling, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sanzenonedegliezzelini
San Zenone al Lambro

**San Zenone al Lambro** (*San Zanón* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.496 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Fedeli (da l'08/06/2009, second mandà dal 12/06/2014, dagià sìndich ëd Sordio dal 1992 al 1994).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanzenoneallambro
Sanzenoneallambro
Amanda Peet

Atris américan-a.
**Amanda Peet** a l'é nassua a New York j' 11 ëd genè dël 1972.

## Filmografìa
* 1995 – *Animal Room*
* 1996 – *She's the One*
* 1996 – *One fine Day*
* 1997 – *Ellen Foster*
* 1997 – *Touch Me*
* 1997 – *Grind*
* 1998 – *Playing by Heart*
* 1999 – *Simply Irresistible*
* 1999 – *Body Shots*
* 2000 – *Takedown*
* 2000 – *Whipped*
* 2000 – *Isn't she Great*
* 2000 – *The Whole Nine Yards*
* 2001 – *Saving Silverman*
* 2002 – *Igby Goes Down*
* 2002 – *High Crimes*
* 2002 – *Changing Lanes*
* 2003 – *The Elegant Universe*
* 2003 – *Something's Gotta Give*
* 2003 – *Whatever We Do*
* 2003 – *Identity*
* 2004 – *The Whole Ten Yards*
* 2005 – *Melinda and Melinda*
* 2005 – *A Lot Like Love*
* 2005 – *Syriana*
* 2005 – *The Martian Child*
* 2006 – *Griffin and Phoenix*
* 2006 – *Fast Track*
* 2006 – *Snow Angels*
* 2008 - *The X Files: I Want to Believe*

Peet, Amanda
Lenga Kuri

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Kuri** o **Kuri** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut a Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kuri** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe nen classificà
***** **lenga Kuri**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NBN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nbn

Categorìa:Lenghe ëd Papua
Categorìa:Lenghe malayo-polinesian-e
Lenga Chamorro

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Chamorro** o **Chamorro** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment a Guam.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Chamorro** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Chamorro
**** **lenga Chamorro**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CHA**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cha

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Gayo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Gayo** ò **Gayo** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Gayo** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Gayo
**** **lenga Gayo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GAY**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gay

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Pietrapaola

**Pietrapaola** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.257 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giandomenico Ventura (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Kurt Schütte

Matemàtich.
**Kurt Schütte** a l'é stàit un teòrich ëd la dimostrassion avosà, ma ij sò anteresse a j'ero motobin pì spantià: sò travaj a comprend d'artìcoj d'àlgebra, geometrìa e teorìa dij graf.
A l'era nassù a Salzwedel ai 14 d'otóber dël 1909 e a l'é mòrt ai 18 d'ost dël 1998.

### Soa cariera
Schütte a l'avìa studià matemàtica, fìsica, chìmica e filosofìa ant j'università a Berlin e a Göttingen.
A l'é stàit ël darié student ëd dotorà ëd David Hilbert e a l'é dotorasse a Göttingen dël 1933.

Dël 1935 a l'ha passà l'esam dël goern për j'ansegnant dë scòla superior e dal 1935 al 1936 a l'ha travajà tanme tuor djë student.
An rason dle pòvre prospetive professionaj për ij matemàtich, durant la sconda guèra mondial a l'ha travajà tanme meteoròlogh.
Apress la guèra a l'é tornà a la matemàtica 'me ansegnant dë scòla superior e tuor a l'Università ëd Göttingen.

Dël 1950 a l'ha pijà na posission d'assistent a l'Università ëd Marborgh; a l'ha passà soa abilitassion dël 1952 e a l'é dventà docent ant ël 1955.
Dël 1958 a l'ha otnù ël tìtol ëd professor (tìtol che a l'era nen assossià a 'n pòst ëd travaj).

Kurt Gödel a l'avìa anvitalo a l'Anstitù djë Studi Avansà a Princeton e Schütte a l'ha acetà l'anvit për l'ann universitari 1959-1960.
Dël 1961-1962 a l'é stàit professor visitator a l'ETH ëd Zurigh e dël 1962-1963 a la Pennsylvania State University.
Dla prima 1963 a l'é stàit nominà professor ordinari a l'Università ëd Kiel.
Dël 1966 a l'ha acetà n'oferta da l'Università ëd Mùnich e a l'é stàit ambelelà fin-a a la pension.
Bele cand a l'é dventà professor emérit a l'ha seghità a travajé.

### Sò travaj
An soa tesi, dont la supervision a l'ha fala dzortut Paul Bernays, a l'ha travajà an s'un problema decisional.
Pì tard, a l'ha consentrà soa atension an sij problema ëd teorìa dla dimostrassion.
An manera indipendenta da Solomon Feferman, Schütte a l'ha trovà la limitassion ordinal precisa për la predicatività: ëd s'arzultà a l'ha parlane an na conferensa 'd n'ora al congress antërnassional dij matemàtich a Mosca dël 1966.
N'àutr cò ëd soa arserca a l'é stàit l'artìcol *Syntactical and semantical properties of simple type theories*, publicà dël 1960 an The Journal of Symbolic Logic, ch'a l'ha prontà la stra për la dimostrassion ch'a l'é vnuje pì tard ëd la congetura fondamental ëd Takeuti për la teorìa dij tipo sempi, a euvra ëd Tait, Takahashi e Prawitz.
La teorìa dle notassion ordinaj a l'é stàit un dj'argoment d'anteresse costant ëd Schütte.

Da banda dij sò travaj sientìfich, Schütte a l'é stàit ëdcò n'ansegnant apressià e a l'ha avù tanti student ëd dotorà.

Schütte a l'era mèmber ëd la Bayerische Akademie der Wissenschaften, mèmber corispondent ëd l'Österreichische Akademie der Wissenschaften e a l'ha fàit part ëd vàire àutre sossietà sientìfiche, dont l'Assossiassion për la lògica simbòlica.
Dal 1968 a soa mòrt a l'ha servì ant ël comità editorial ëd l'Archive for Mathematical Logic.

## Euvre prinsipaj
* *Beweistheorie* (1960)
* *Vollständige Systeme modaler und intuitionistischer Logik* (1968)
* *Proof theory* (1977)
* *Proof theory of impredicative subsystems of analysis* (con Wilfried Buchholz, 1988)

Schutte, Kurt
Lenga Kayan, Wahau

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Kayan, Wahau** o **Kayan, Wahau** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Kalimantan).


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kayan, Wahau** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe Kayan-Murik
**** lenghe Kayan
***** **lenga Kayan, Wahau**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **WHU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=whu

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga aoheng

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Aoheng** ò **Aoheng** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Kalimantan).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Aoheng** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe Kayan-Murik
**** lenghe Muller-Schwaner Punan
***** **lenga Aoheng**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **pni**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pni

aoheng
aoheng
Sant'Onofrio

**Sant'Onofrio** a l'é un comun dla Calabria ëd 3.093 abitant, an provincia ëd Vibo Valentia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Ciancio (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santonofrio
EBay

Fondà dij 6 dë stèmber dël 1995 da Pierre Omydar (e ruvà an Piemont trames a la compra dël sit iBazar), **eBay** a l'é 'n sit d'aste on-line.

eBay a l'é un mërcà ch'a da la possibilità a sò utent ëd vende e caté d'oget neuv ò dovrà, an qualsëssia moment, da qualsëssia postassion ëd la Ragnà e con vàire modalità.

A-i son diferent formà 'd vendita, dzortut as trata d'oferte ëd bin ò servissi vendù da 'd vendeur professionaj e nen; ij comprador a smon-o soe oferte për caté la marcandisa.

Për esse utent a venta fé l'iscrission al sit; qualsëssia comprador a peul esse 'cò vendeur trames un còdes che eBay a manda a l'abitassion ëd l'interessà.

Categorìa:Sit famos ëd la Ragnà
Categorìa:Mërcà an linia
Google

**Google** a l'é 'n motor d'arserca për la Ragnà che a sërca pàgine, figure, liste postaj, neuve, carte, filmà e an pì a conserva na còpia local (an anglèis *cache*) ëd minca pàgina che a memorisa.
A l'é stàit fondà dël 1998 da Larry Page e Sergei Brin.

Con pì che 8 miliard ëd pàgine indicisà, a l'é considerà ël pì grand e vàlid antra ij motor d'arserca a la mira che an sò sit a passa lë 70% ëd tute j'arserche dël mond an sla Ragnà.
Dël 2004 a l'é intrà an borsa.

## La strategìa dj'aquisission
Da soa creassion, Google a l'ha già catà na senten-a d'amprèise.
J'aquisission pi significative a son ëstàite cole ëd la piataforma ëd fimà an linia YouTube dël 2006, catà për 1,65 miliard ëd dòlar, lë specialista dj'areclam an sla rej DoubleClick dël 2008 për 3,24 miliard ëd dòlar, la marca ëd teléfon sacociàbij Motorola ant ël 2012 për 12,5 miliard ëd dòlar e l'asienda specialisà an cartografìa WAZE ant ël 2013.

## Curiosità lenghìstiche
Google a l'é tant popolar che an anglèis a l'é nàit ël verb "to google" con ël sust ëd "fë n'arserca an sla ragnà".

Categorìa:Motor d'arserca dla Ragnà
Cita Ca dla Divin-a Providensa

La **Cita Ca dla Divin-a Providensa** (ciamà 'dcò **Ël Cotolengh**, dal nòm ëd sò fondador Giusep Benedèt Cotolengh) a l'é na gran institussion ëd carità che a l'ha soa sede a Turin, ant ël Borgh Aurora a doi pass da Pòrta Pila.

Costa ca a cura tuti coj che a l'han ëd minorassion fìsiche e mentaj, ij vèj, ij malavi, ij pì cit, ij drogà, coj che a l'han nen na ca e j'extracomunitari ch'a l'han ëd problema.

Ant soa sede 'd Turin a travajo apopré 2000 person-e e an pì a-i son dj'àutre sede a l'ëstrangé (India, Kenya, Stat Unì e Svìssera).

## Curiosità lenghìstiche

Con un colegament a le tipologìe ëd maladìa tratà da la Ca, ant ël parlé piemontèis ëd tùit ij dì ij tìtoj ëd *Cotolengo* e *Cotolengh* a l'han finì për ëvnì sinònim ansultant ëd *minorà* (soèns bele mach con ël sust ëd *ciola*). Da cost'espression-sì a son derivà ëdcò vàire version gergaj pì curte, coma *Coto* e *Tolo*.

Categorìa:Istitussion ëd carità an Piemont
Categorìa:Piemontèis gergal
Lenga Ranau

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Ranau** ò **Ranau** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Ranau** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Lampungic
**** lenghe Abung
***** **lenga Ranau**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **RAE**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rae

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Bukar Sadong

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bukar Sadong** ò **Bukar Sadong** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Malaysia (Sarawak).

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Bukar Sadong** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe Land Dayak
**** lenga Bukar Sadong

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: sdo

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sdo

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Oloch

**Oloch** a l'é un nòm che an piemontèis as dòvra për definì vàire specie d'osej.

L'oloch a l'ha la noméa d'esse nen tant furb, miraco për via che dël dì a resta motobin lent a bogesse. Quindi deje dl'oloch a un a l'é nen feje 'n compliment. As dòvra ëdcò l'espression *vardé j'oloch*, për dì d'un che a l'ha la testa për aria. 

Categorìa:Piemontèis gergal
La marcia dij coscrit piemontèis

**La marcia dij coscrit piemontèis** a l'é na canson scrita da Gioann Gastàud e musicà dal maestro Raffaele Cuconato a la fin ëd l'800.

Ant ël test as làuda 'l corage e l'orgheuj dij coscrit piemontèis.
A l'é un dij tòch pì sonà da le fanfare alpin-e.



## Test

***LA MARCIA DIJ COSCRIT PIEMONTÈIS***
*Mùsica 'd R. Cuconato - Paròle 'd G. Gastaldi (Tito Livido)*

Fieuj partoma sentì le fanfare,
con le trombe ch'a son-o d'antorn,
sensa gnògne 'mbrassé vòstra mare,
peui an marcia al segnal dij tambur.
L'han d'invidia le lacrime a j'euj,
dij compagn ch'a ne strenzo la man,
su marcioma cantoma bei fieuj,
rataplan,rataplan,rataplan.

**Difensor dla nòstra tèra,<BR>**
**gnun nemis an fa tramblé,<BR>**
**sentinele a la frontiera,<BR>**
**fior d'alpin e canonié,<BR>**
**gnun ramì dla sira. spalia,<BR>**
**tribulà dal mal cadù,<BR>**
**l'é 'l Piemont ch'a-j dà a l'Italia,<BR>**
**soa pì bela gioventù.<BR>**

Gnun d'Italia desidera guèra,
ni massacri ni scene d'oror,
son l'emblema dla nòstra bandiera,
la speransa, la fede e l'amor.
Ma col dì che n'ariva 'd difende,
col bon drit ò l'onor d'italian,
i l'avroma 'd coragi da vende,
rataplan,rataplan,rataplan. 

**Difensor dla nòstra tèra,<BR>**
**gnun nemis an fa tramblé,<BR>**
**sentinele a la frontiera,<BR>**
**fior d'alpin e canonié,<BR>**
**gnun ramì dla sira spalia,<BR>**
**tribulà dal mal cadù,<BR>**
**l'é 'l Piemont ch'a-j dà a l'Italia,<BR>**
**soa pì bela gioventù.<BR>**

## Nòte e arferiment

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Lenga Kangean

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Kangean** o **Kangean** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Giava e Bali).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kangean** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe Madurese
**** **lenga Kangean**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KKV**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kkv

Categorìa:Lenghe malayo-polinesian-e
Lenga aceh

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga aceh** ò **Aceh** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Sumatra).

## Classìfica

Në schema ëd classificassion dl**'Aceh** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe Malayic
**** lenghe Achinese-Chamic
***** lenghe Achinese
****** **lenga Aceh**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ace**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ace

aceh
aceh
Lenga Tsat

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Tsat** o **Tsat** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Tsat** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Malayic
**** lenghe Achinese-Chamic
***** lenghe Chamic
****** lenghe setentrionaj
******* **lenga Tsat**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **HUQ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=huq

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Lubu

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Lubu** o **Lubu** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Sumatra).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Lubu** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe Malayic
**** lenghe Malayan
***** lenghe Local Malay
****** **lenga Lubu**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **LCF**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lcf

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Vràita

La **Vràita** o **l'Vrèita** (an italian *Varaita*, an provensal alpin *Varacho*) a l'é 'n fium ëd la provincia ëd Coni, prim afluent ëd drita dël Pò.

## Përcors
A nass da d'adoss a est dël Viso ch'a formo 'd biarlòt ch'a van a campesse 'nt lë Vràita 'd Cianal (frassion ëd Pontcianal) e Vràita dë Blin.
Ij doi ri a s'ëncrosìo a Casteldelfin e a formo Vràita.
Caland për la valada ch'a pòrta 'l nòm dël fium a a bagna San Pèire, Frasso, Ël Mél, Brossasch, Ël Piasch e Costiòle.
Ant la pian-a as mës-cia con ël Pò davzin a Casalgrass.

## Statìstiche

Truch e branch a dëscaria an Pò 16 m3/sec. ëd portà d'eva.

### Portá media mensil

## Nòte


## Vardé 'dcò
* Lista dij fium dël Piemont

Vraita
Vraita
Categorìa:Provinsa ëd Coni
Lenga Malay, Molucan setentrional

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Malay, Molucan setentrional** o **Malay, Molucan setentrional** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Malay, Molucan setentrional** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Malayic
**** lenghe Malayan
***** lenghe Local Malay
****** **lenga Malay, Molucan setentrional**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MAX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=max

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Assedi 'd Bricheras dël 1594

Quand ël duca Carl Emanuel I ëd Savòja a l'ha pijà 'l podèj, a l'é ancaminà për ël Piemont n'época 'd guère con la Fransa. Dzoratut ij tentativ ëd pijé 'l Marchesà ëd Salusse e dë spantiesse an Provensa a son ëstàit pagà motobin car. 

Dël 1592 n'armada guidà dal duca ëd Lesdiguières a l'é ruvà an Val Chison, an ocupand Perosa e fermand-se a Bricheras, anté che ij Fransèis a l'han torna construì la fortëssa s-ciapà 57 ani anans. Dòp ël faliment d'un prim tentativ d'assedi, ai 18 dë stèmber dël 1594 a l'é ruvà sota le muraje 'd Bricheras n'armada ducal ëd 10.000 tropié piemontèis, lombard, svìsser e spagneuj che a l'han cintà an assedi 'l pais difendù mach da 800 soldà fransèis, già stracà da la fam e da le maladìe; pròpi 'l duca a l'ha guidà l'assedi an preparand na batarìa fàita 'd 18 tòch.

A dispet ëd costa superiorità, ij fransèis a son difendusse coma 'd lion e l'han mantenù 'l pais për un mèis fin-a al 23 d'otóber, quand a son surtì da la fortëssa con l'onor ëd j'arm.
Costa dura bataja, cantà da 'd poeta e selebrà 'dcò dal pitor Jan Kraeck, a l'é costà vàire vite tra ij sivij, a la mira che dòp l'assedi a-i ero mach pì 349 dzorvivù, con gran distrussion an tut ël pais, coma a l'han dine le crònache dël temp.

Categorìa:Stòria dël Piemont
Teorema ëd Hahn-Banach

## Forma analìtica
La forma analìtica dël **teorema ëd Hahn-Banach** a rësguarda lë slongament ëd forme linear.

Consideroma në spassi vetorial E ansima a  \mathbb R  e na fonsion p:E \to \mathbb R  ch'a l'abia le propietà:
*p(λx)=λp(x) për minca  x \in E  e minca λ>0;
*p(x+y) \leq p(x)+p(y) .
Ch'a consìdero peui un sot-ëspassi vetorial G \subseteq E  e na forma linear g:G \to \mathbb R  tal che g(x) \leq p(x) për minca x \in G .
Antlora a esist na forma linear f definìa ansima a E e ch'a slonga g, visadì tal che g(x)=f(x) për minca x \in G, con la propietà che  \forall x \in E,f(x) \leq p(x).

### La dimostrassion
La dimostrassion d'ës teorema a deuvra ël lema ëd Zorn.

Ch'as consìdera l'ansem P ëd tute le forme linear h con domini un sot-ëspassi vetorial d'E ch'a slongo g e ch'a l'ha la propietà che, për tuti j'x an sò domini, h(x) \leq p(x).
An s'ansem definioma na relassion d'órdin an butand h_1 \leq h_2 si e mach si h_2 a slonga h_1.
I l'oma che P a l'é nen veuid, dagià che g \in P.
Verificoma che P a l'é n'asem andutiv.
Për sòn, pijoma na caden-a Q e definioma na fonsion h con domini l'union ëd tuti ij domini dj'element ëd P e con valor h(x)=k(x) për qualsëssìa k \in Q ch'a l'abia x an sò domini.
Dagià che Q a l'é na caden-a, costa definission a l'ha 'd sust e h a l'é 'n magiorant ëd l'ansem Q.
Për ël lema ëd Zorn, ciamoma f n'element massimal ëd P.
A basta antlora fé vëdde che ël domini F d'f a l'é tut E.
Si sòn a fussa nen vera, pijoma x_0 \in E-F.
Consideroma ël sot-ëspassi D=F \oplus \mathcal L (x_0).
I voroma definì na fonsion h con domini D an butand h(x+tx_0)=f(x)+t \alpha  për minca x an F e minca nùmer real t.
Ma i voroma ëdcò che h \in P, visadì che
:f(x)+t \alpha\leq p(x+tx_0)
për minca x \in F e t \in \mathbb R .
Për sòn a basta avèj le disugualianse
:f(x)+ \alpha \leq p(x+x_0) e
:f(x)- \alpha \leq p(x-x_0).
Ma antlora a basta serne α an manera che
: \sup_{y \in F} \{ f(y)-p(y-x_0) \}\leq\alpha\leq \inf_{x \in F} \{ p(x+x_0)-f(x),
lòn ch'a l'é possìbil, dagià che për minca x,y \in F i l'oma
:f(y)-p(y-x_0) \leq p(x+x_0)-f(x)
mersì a le relassion
:f(x)+f(y) \leq p(x+y) \leq p(x+x_0)+p(y-x_0)
ch'an ven-o j'ipòtesi ansima a p.

## Forme geométriche
Ch'as consìdera në spassi vetorial normà E e doi sot-ansem bombà A e B d'E, nen veuid e disgionzù.

### Prima forma geométrica
Suponoma che A a sia duvert.
Antlora a esist n'iperpian sarà d'equassion f=α, con f continua, ch'a separa A e B an sens largh, visadì
: \forall x \in A, \forall y \in B,f(x) \leq\alpha\leq f(y).

### Sconda forma geométrica
Suponoma che *A* a sia sarà e *B* a sia compat.
Antlora a esist n'iperpian sarà d'equassion f=α, con f continua, ch'a separa *A* e *B* an sens ës-ciass, visadì
: \forall x \in A, \forall y \in B,f(x).

## Aplicassion
Ël teorema ëd Hahn-Banach a l'ha vàire aplicassion, për esempi ël teorema ëd Krein-Milman.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Giovanni Caracca

Pitor flamand.
**Giovanni Caracca** (italianisassion ëd **Jan Kraeck**) a l'era nassù a Haarlem, an Olanda, e a l'é mòrt a Turin dël 1607.
A l'é famos dzoratut për l'euvra realisà a la cort dij Savòja, an travajand për Emanuel Filibert e Carl Emanuel I tra 'l 1568 e 'l 1607, ann ëd soa mòrt. Ant j'ani piemontèis a l'ha realisà ëd ritrat, quàder religios e decorassion ant la Granda Galarìa ëd Carl Emanuel I, che però a son përdusse ant l'incendi dël 1659.

A l'ha partessipà a la decorassion dël castel ëd Fossan, an piturand un un plafon che, belavans, a l'é conservasse mach an part.
Soa produssion ëd ritrat a mostra 'l grand influss arseivù da l'ancontr con j'artista ëd la cort ëspagneula ëd Filip II che a l'avìo presensià al matrimòni 'd Carl Emanuel I, dël 1585.
 

Caracca, Giovanni
Lenga Ata

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Ata** o **Ata** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant le Filipin-e.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**'Ata** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Filipin-e
**** lenghe Filipin-e Sentraj
***** **lenga Ata**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **atm**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=atm

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga agta, Isarog

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga agta, Isarog** ò **Agta, Isarog** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Agta, Isarog** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe Filipin-e
**** lenghe Filipin-e Sentraj
***** lenghe Bikol
****** lenghe Coastal
******* **lenga Agta, Isarog**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **agk**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agk

agta, Isarog
agta, Isarog
Partì Sard d'Assion

Ël **Partì Sard d'Assion** (*Partidu Sardu*) a l'é 'n partì ativ an Sardëgna e a l'é fondasse dòp la prima guèra mondial grassie a jë sfòrs ëd Davide Cova, Emilio Lussu e d'àutri veteran ëd le brigà sassarin-e.

Cost partì as bogia fòra da la drita e da la mancin-a italian-e, ant ël passà a l'ha colaborà con ël sènter-ësnistra. An Euròpa a colàbora con ël Partì Democràtich dij Pòpoj Europengh.

Dal 2006 a colàbora con la Lija Nòrd e con ël Moviment për l'Autonomìa ant la creassion d'un proget ciamà *Acòrd për j'autonomìe*, che a buta ansema j'autonomista da tuti ij canton ëd l'Italia.

Categorìa:Partì polìtich
Athletic Bilbao

L**'Athletic Club ëd Bilbao** (an lenga basca *Athletic Kluba*), pì famos coma **Athletic Club**, a l'é na società 'd fótbal dla sità 'd Bilbao, che as treuva ant la region ëd Biscaja, an Euskal Herria. Al di d'ancheuj a gieuga ant la prima division dël campionà spagneul.

Ansema al FC Barslon-a e al Real Madrid a l'é un-a dle tre squadre spagneule che a l'é mai stàita degradà an sgonda division fin-a da soa fondassion, dël 1898. An soa stòria a l'ha vagnà 8 campionà e 23 Cope del Rè (valadì la copa spagneula).

Ij giugador a l'han coma stranòm col ëd *lion*, përchè sò stadi San Mamés a l'é stàit construì davzin a na cesa 'd Bilbao che a l'ha 'l nòm ëd Mamés (conossù an Piemont con ël nòm ëd Mamant), n'antich cristian che ij Roman a l'avìo sërcà dë fé mangé ai lion, ma sensa boneur da già che ij lion a j'ero arfudasse 'd mangelo.

La sossietà a l'é arnomà dzortut për soa polìtica 'd caté mach ëd giugador basch, ò ëd such basch ò che almanch a l'abìo amprendù a giughé ant na squadra giovo basca (coma për esempi 'l brasilian Biurrun, tramudasse al Pais Basch). Pròpi për sòn l'Athletic a l'ha conservà la "h" ëd sò nòm për armarché soa orìgin britànica (an gavand l'época franchista anté che a l'é stàit obligà a cangé nòm tan-me 'l FC Barslon-a) e vàire vire an soa stòria a l'ha ciamà d'antreneur ëstrangé.

La squadra giovo dl'Athletic a l'é un-a dle pì amportante che a-i sio an tut lë stat ëspagneul.

An Euròpa sò mèj arzultà a l'é stàit col dël 1976/77, quand la squadra a l'ha përdù la Copa UEFA mach an final contra la Juventus (0-1 a Turin e vitòria a Bilbao 2 a 1).

Categorìa:Fótbal an Spagna
Moluche

Le **Moluche** (*Maluku* an indonesian) a son n'arsipélagh d'ìsole (apopré 1.000) ch'a fa part dël pi grand *arsipélagh malèis*.
As treuvo ant l'Océan Pacìfich a est ëd Célebes, a òvest dla Neuva Guinea e a nòrd ëd Timor.
Politicament a fan part ëd l'Indonesia.
A l'han na surfassa ëd 74.505 km² e a conto anviron 2 milion d'abitant.

Categorìa:Indonesia
Categorìa:Ìsole dl'Asia
Cite Ìsole dla Sonda

Le **Cite Ìsole dla Sonda** (*Nusa Tenggara* an indonesian) a son un arsipélagh a est ëd Giava, a sud ëd Célebes e a òvest ëd le Moluche.
Le pi importante a son (da òvest a est) Bali, Lombok, Flores e Timor. 
A l'han na surfassa total ëd 87.700 km² e a conto anviron 12 milion d'abitant.
Da na mira polìtica a fan part ëd l'Indonesia, fàita ecession per la part oriental ëd Timor, ch'a costituiss lë stat indipendent ëd Timor Est.

Categorìa:Indonesia
Citeisoledlasonda
Giava

**Giava** (*Jawa* an indonesian) a l'é una dlë ìsole dla Sonda; as treuva a sud-est ëd Sumatra, a òvest ëd Bali e a sud dël Bòrneo.
Politicament a fa part ëd l'Indonesia.
A l'ha na surfassa ëd 132.000 km² e a conta anviron 154 milion d'abitant. A l'è për sòn l'ìsola pi popolà dël mond.
La sità pi important a l'é Giacarta, ch' a l'é 'dcò la capital ëd l'Indonesia.

Categorìa:Indonesia
Categorìa:Ìsole dl'Asia
Bali

**Bali** a l'é una dlë Cite Ìsole dla Sonda; as treuva a est ëd Giava, a òvest ëd Lombok e a sud dël Bòrneo.
Politicament a fa part ëd l'Indonesia.
A l'ha na surfassa ëd 5.632 km² e a conta anviron 3.151.000 abitant.
La sità pi important a l'é Denpasar.

Categorìa:Indonesia
Categorìa:Ìsole dl'Asia
Sumatra

**Sumatra** a l'é una dlë ìsole dla Sonda; as treuva a nòrd-òvest ëd Giava e a sud dla penìsola ëd Malesia.
Politicament a fa part ëd l'Indonesia.
A l'ha na surfassa ëd 470.000  km² e a conta anviron 45 milion d'abitant.
La sità pi important a l'é Medan.

Categorìa:Indonesia
Categorìa:Ìsole dl'Asia
Lenga Bantoanon

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bantoanon** o **Bantoanon** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Filipin-e.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bantoanon** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe Filipin-e
**** lenghe Filipin-e Sentraj
***** lenghe Bisayan
****** lenghe Banton
******* **lenga Bantoanon**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: bno


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bno

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Papua (Indonesia)

La part ossidental ëd l'ìsola dla Neuva Guinea a fa part politicament ëd l'Indonesia e a l'é ciamà **Papua**.
A confin-a a est con lë stat indipendent ëd Papua Neuva Guinea.
Da na mira aministràtiva a l'é dividua ant le doi provinse indonesian-e ëd *Papua* e *Papua Ossidental*.
A l'ha na surfassa ëd 537.345 km² e a conta anviron 3.600.000 abitant.

Categorìa:Indonesia
Kalimantan

**Kalimantan** a l'é 'l nòm ëd la part ëd l'ìsola dël Bòrneo che politicament a fa part ëd l'Indonesia.
A l'ha na surfassa ëd 582.600 km² e a conta anviron 12 milion d'abitant.
Le sità pi importante a son Samarinda e Pontianak.

Categorìa:Indonesia
Rafael Casanova i Comes

**Rafael Casanova i Comes** (Moià, Bages, 1660 - Sant Boi de Llobregat, 3 ëd magg dël 1743) a l'é stàit avocat e consijé dla sità 'd Barslon-a ma a l'é dzoratut un sìmbol për tuti ij catalanista dël di d'ancheuj.

A l'era fieul ëd Fransesch Casanova i Solà, proprietari rural ëd Moià, e ëd Maria Comes i Sors. A l'ha studià drit a l'Estudi General de Barslon-a, profession che a l'ha peui fàit fin-a a quand a l'é stàit ciamà a fé 'l consijé ant ij mèis ëd la guèra 'd sucession ëspagneula. Dël 1696 a l'é mariasse con Maria Bosch i Barba.

Al 25 ëd gené dël 1706, con la mòrt dël consijé dla sità Jacint Lloreda, a l'é dventà consijé a sò pòst. N'ani dòp, al 6 ëd fërvé dël 1707, l'arciduca Carl a lo nòmina sitadin onorari. Con costa nòmina a l'é peui intrà tra ij sinch mèmber ëd la gionta segreta ciamà a studié tute le propòste fàite dal comandant ëd le fòrse catalan-e Antoni de Villaroel.

Al 25 ëd luj dël 1713 l'armada 'd Filip V ëd Castija a l'ha tacà Barslon-a e le dësfèise dla sità a l'han resistì. Al 30 ëd novèmber dël 1713, Casanova a ven nominà prim consijé dla sità, màssima autorità sitadin-a. N'ani dòp la situassion a Barslon-a a l'é giumaj disperà përchè oramai a-i era da manca 'd vitovaje e 'd munission e an an pì 'l nùmer ëd blessà as fasìa sempre pì grand.

Ël di dl'arsàut final dij tropié borbonich, l'11 dë stémber, Casanova a l'é andàit ansema a j'àutri sitadin sota le muraje dla sità con ël drapò 'd Santa Eulàlia, protetris ëd la sità, për dé na man ai difensor. Ferì da na balòtola a ven portà al Colegi dla Mercè e bele-lì a ven soagnà. Quand la sità a l'é cascà dnans a l'atach dij Borbon, Casanova a l'ha fàit un fàuss sertificà 'd mòrt për scapé e a l'ha abandonà la sità travestì da frà.

Na vira fòra da Barslon-a a l'é tramudasse a Sant Boi de Llobregat, andoa a l'ha travajà coma avocat fin-a 'l 1737, quand che a l'é artirasse. Dël 1719 a l'ha arsèivù ël condon da Filip V. A l'é mòrt dël 1743 a Sant Boi de Llobregat.

Casanova i Comes, Rafael
Lenga Waray-Waray

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Waray-Waray** o **Waray-Waray** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Filipin-e.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Waray-Waray** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe Filipin-e
**** lenghe Filipin-e Sentraj
***** lenghe Bisayan
****** lenghe Sentraj
******* lenghe Warayan
******** lenghe Samar-Waray
********* **lenga Waray-Waray**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **war**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=war

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Green Day

Ij **Green Day** a son na formassion pop punk ëd jë Stat Unì, nàita a Berkeley dël 1989 e formà da tre mèmber: Billie Joe Armstrong (ghitara e vos) , Mike Dirnt (bass e vos sgondaria) e Tré Cool (baterìa).

A son un-a dle formassion prinsipaj dël punk revival e a l'han giutà motobin cost tipo 'd mùsica ant j'ani '90, ansema a Blink-182, Offspring e Rancid.

Con pì che 60 milion ëd disch vendù, dont nomach 22 milion ant jë Stat Unì, a l'han vagnà 3 Grammy Awards (Mèj Albom Alternativ con Dookie, Mèj Albom Ròck për American Idiot e Record of the Year për Boulevard of Broken Dreams) e miraco a son la mèj formassion punk dij nòstri di.

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Lidl

La **Lidl** a l'é na caden-a ëd supermërcà-scont d'orìgin alman-a.
Sò nòm complet a l'é **Lidl Stiftung & Co KG** e a l'é na proprietà dla holding *Schwarz*, che a l'ha 'dcò d'àutre caden-e ëd supermërcà alman, coma *Handelshof* e *Kaufland*.

## Ël grop ''Lidl & Schwarz''
Ël grop a l'ha doi diferent sistema operativ: da na banda a-i é 'l super-scont (con l'ansëgna *Lidl*) e l'organism comersial d'Iper e Super con l'ansëgna *Kaufland* (che an alman a veul dì "la tèra dle compre").
Ij supermërcà Kaufland a-i son pa an Piemont e soa presensa a l'é dzoratut an Almagna e ant ij pais dl'est europengh.
A smija che sti doi organism a l'abìo gnun contat tra 'd lor.

## Stòria
La Lidl a l'é fondasse dël 1930 mersì a un mèmber ëd la famija Schwarz, ma antlora as ciamava mach *Lidl e Schwarz & Lebensmittel-Sortimentsgroßhandlung*. Ant j'ani '70 a son nà ij prim supermërcà Lidl modern, che a l'han portà peui a la gran caden-a dël di d'ancheuj.

Dël 1999, conforma l'opinion ëd l'arvista Forbes, ël proprietari dël Lidl a l'era ant la posission ch'a fa 37 ant la classificassion dj'òmo pì rich ëd la tèra: peui ij sò avocat a l'han ciamà dë sganfelo da costa classificassion an confermand la polìtica 'd discression che da sempre la famija Schwarz a l'ha dovrà.

Categorìa:Industria e produssion
Mila Kunis

Atris ucrain-a naturalisà américan-a.
**Milena (Mila) Markivna Kunis** (Мілена Марківна Куніс an ucrain) a l'é nassua a Kijv ai 14 d'aost dël 1983.

## Filmografìa

Kunis, Mila
Arsipélagh

Un **arsipélagh** a l'é un grop d'ìsole un-a tacà a l'àutra.
Ël nòm a ven dal grech antich " αρχιπέλαγος ", ch'a veul di *mar prinsipal*; ij Grech a ciamavo parej ël Mar Egèo, andoa a-i son vàire arsipélagh.

## Arsipélagh pi important
### An [[Italia]]
* Ègadi
* Eòlie
* Pelage
* Arsipélagh dla Madalen-a
* Arsipélagh Toscan
* Ìsole Pontine
* Arsipélagh Campan
* Trémiti

### An [[Euròpa]]
* Ìsole Egèe
* Balear
* Faròe
* Åland

### Ant j'àutri continent
* Azòre
* Canarie
* Comòre
* Antile
* Bermuda
* Bahamas
* Maldive
* Falkland
* Arsipélagh malèis
* Filipin-e
* Giapon
* Melanesia
* Micrònesia
* Polinesia

Categorìa:Geografìa general
Manchester United FC

Ël **Manchester United Football Club** a l'é na società 'd fótbal anglèisa dla sità 'd Manchester.
A gieuga le partìe antëcà a lë stadi Old Trafford (76.212 pòst), che as treuva ant la contà 'd Great Manchester, e a partéssipa a la Premier League.

Fondà dël 1878, a l'é un-a dle squadre anglèise che a l'han vagnà 'd pì, sgonda sùbit dòp ël Liverpool. An Anghiltèra a l'ha vagnà 19 vire 'l campionà, 11 vire la Copa anglèisa, 2 Cope 'd Lega e 17 SuperCope d'Anghiltèra. Ant ël mond a l'ha vagnà 3 vire la Copa d'Euròpa (1968, 1999, 2008), un-a la Copa dle Cope (1991) e un-a la SuperCopa europenga (1991). A l'é l'ùnich club anglèis che a l'ha vagnà la Copa Intercontinental (1999).

A l'é un dij club con pì tifos ant ël mond: apopré 50 milion ëd përson-e a son passionà dij *Red Devils* (parèj a son ciamà ij giugador dël Manchester United përchè 'l sìmbol ëd la società a l'é 'n diav).
A conta anviron 230 associassion ëd sostnidor.
L'United a l'é la quarta squadra pì rica al mond e a l'é la squadra anglèisa che për 34 stagion a l'ha avù pì presense 'd tifos antëcà (an gavand je stagion 1987-88 e 1988-89). Al 31 ëd mars dël 2007 l'Old Trafford a l'ha fàit sò pì grand pien dë spetador (76.098).

Dal 1991 la società a l'é na "Public Limited Company", valadì che a l'é na società për assion. Dël 1998 Rupert Murdoch a l'ha sërcà 'd caté l'United ma ël goern anglèis a l'ha nen përmëttù cost afé.

Dal 1986 l'antreneur a l'é Alex Ferguson. Ël president a l'é David Gill, antramentre che Martin Edwards, che a l'é stàit president për 20 ani anans ëd Gill, adess a l'é president onorari. Ancheuj ël capitan ëd la squadra a l'é Gary Neville, che a l'é dventà capitan al 16 ëd novèmber dël 2005, quand ël giugador Roy Keane a l'ha chità la squadra.
Dël 2005 la famija Glazer a l'ha catà la socetà për 1,2 miliard d'éuro.

Ij color sociaj a son: maja rossa, braje bianche e caussòt nèir.

Categorìa:Anghiltèra
Categorìa:Fótbal ant ël Regn Unì
Categorìa:Manchester
Arsenal FC

L**'Arsenal Football Club**, o nomach **Arsenal**, a l'é na società 'd fótbal anglèisa.
A l'é un dij 13 club ëd Londra. Soa sede as treuva a Holloway, dëstrèit dël London Borough of Islington.
A l'é un dij club anglèis pì vèj (a l'é fondasse dël 1886) e a gieuga ant la Premier League.

L'Arsenal a l'é la squadra 'd Londra ch'a l'ha vagnà 'd pì e la tersa sota la mira nassional, dòp ël Liverpool e 'l Manchester United, da già che a l'ha vagnà 13 vire 'l campionà, 10 Cope anglèise, 2 Cope 'd Lega e 12 SuperCope anglèise.

 
An  Euròpa a l'ha nen otnù ij midem arzultà: a l'ha vagnà mach na Copa dle Cope (1994) e na Copa dle Fere (1970) e a l'ha perdu vàire àutre final an tute e tre le competission europenghe, dont l'ultima dël 2006 an Champions League a Paris contra ël Barslon-a. A l'é un-a dle 13 squadre che a son rivà a tute le final ëd le competission europenghe: Champions League (2006), Copa UEFA (2000) e Copa dle Cope (1980 e 1995).

Ij color tradissionaj a son: maja rossa con mànie bianche, braje bianche e caussòt ross.
La società a l'ha cangià stadio vàire vire an soa stòria: al prinsipi la squadra a giugava a Woolwich, dël 1913 a l'é tramudasse ant ël borgh ëd Highbury, andoa a l'é restà fin-a al 2006, quand a l'ha cangià soa veja "ca" për ël motbin neuv *Emirates Stadium* ëd Holloway.

 

L'ansëgna dël club a l'é cangià vàire vire, ma andrinta tute le ansegne l'Arsenal a l'ha sempre avù un o pì canon. Për lòn ij giugador e ij tifos ëd l'Arsenal a l'han lë stranòm ëd "Gunners", valadì "ij canonié".

L'Arsenal a l'ha mila 'd tifos, con dle rivalità motobin fòrte con ij "supporter" dël Tottenham, àutr club dël nòrd ëd Londra.
L'Arsenal a l'é un dij club pì rich dël fótbal anglèis e con soa tradission a fa part ëd la coltura britanica.

## Anliure esterne
* Sit ofissial

Categorìa:Fótbal ant ël Regn Unì
Categorìa:Spòrt a Londra
Jacint Verdaguer

Poeta an lenga catalan-a.
**Jacint Verdaguer i Santaló** a l'era nassù a Folgueroles ai 17 ëd magg dël 1845 a a l'é mòrt a Vallvidrera ai 10 ëd giugn dël 1902.
A l'é stàit un dij pì gran poeta dla literatura catalan-a.
An soa vita a l'era preive.

## Euvre prinsipaj
* *L'Atlàntida* (1876, virà an fransèis da sò amis Justí Pepratx)
* *Idil·lis i cants místics* (1879)
* *Montserrat* (1880-1899)
* *A Barcelona* (1883)
* *Caritat* (1885)
* *Canigó* (1886)
* *Sant Francesc* (1895)
* *Flors del Calvari* (1896)

Verdaguer, Jacint
Verdaguer, Jacint
Célebes

**Célebes** (*Sulawesi* an indonesian) a l'é una dlë ìsole dla Sonda; as treuva tra l'ìsola dël Bòrneo e l'arsipélagh ëd le Moluche.
Politicament a fa part ëd l'Indonesia.
A l'ha na surfassa ëd 174.600 km² e a conta anviron 16 milion d'abitant.

Celebes
Celebes