Henry James

**Henry James** a l'era nassù a New York ai 15 d'avril dël 1843 e a l'é mòrt a Londra ai 28 ëd fërvé dël 1916.
A l'é stàit në scritor e 'n crìtich literari american, famos për j sò romanz e për soe conte dzora temàtiche coma la cossiensa e la moralità.
A l'era frel dël filòsof William James e dla scritriss Alice James e a l'han anrichì la critica literaria con la teorìa che minca scritor a l'ha da presenté, trames soe euvre, soa vision dël mond. Cost prinsipi chiel a lo mostra dzora tut con j dëscors e j romanz.

## La vita
Henry James a l'era nassù da na rica famija 'd përson-e dë studi: sò pare, Henry James Sr., a l'era 'n teòlogo e 'n filòsof con un gran amor për la literatura.
An soa gioventù Henry James a l'ha fàit vàire viagi con la famija tra Euròpa e América e a l'ha studià con professor amportant a Gëneva, Londra, Paris e Bonn. A 19 ani a l'ha tacà a studié a l'Harvard Law School ma sensa boneur e për lòn a l'ha chitala an pressa për dedichesse a la literatura.
 
Fin da giovo James a l'ha studià le literature, an ancaminand da cole anglèisa, american-a, fransèisa, alman-a e russa, dont nomach costa ultima virà an anglèis. Dël 1864 a l'h publicà sò prim cont anònim, *A Tragedy of Error*.

Da col moment lì, a l'ha ancaminà a dedichesse dabon a la scritura, an dventand un djë scritor pì bondos ant la stòria dla literatura europenga.
A l'ha colaborà con vàire giornaj (*The Nation*, *The Atlantic Monthly*, *Harper's* e *Scribner's*) e an tut a l'ha scrivù 22 romanz, 112 conte, vàire euvre teatràj e articoj ëd critica. 

Dòp na cita permanensa a Paris, dël 1876 James a l'é mudasse torna an Anghiltèra, ant un prim moment a Londra e peui, dël 1897, a la Lamb House ëd Rye, ant ël Sussex oriental.
A l'ha ancora fàit ëd viagi an América (për esempi dël 1904), ma quandi a l'é s-ciopà la prima guèra mondial dël 1914 a l'ha chità 'd viagé e a l'ha pijà la citadinansa britanica.
A l'ha sofert n'atach al cheur aj 2 dë dzëmber dël 1915 e a l'é mòrt tre mèis dòp. 

## Sò stil
Ij romanz ëd Henry James a mostro la natura american-a e anglèisa ëd cost scritor e a porto drinta lor midem un confront tra 'l neuv mond, valadì l'Euròpa rica 'd coltura ma 'dcò 'd corussion, e n'América puritan-a e pòvra 'd coltura e stòria. Cost confront as mostra ant la psicologìa ë ij përsonagi prinsipàj e për lòn as podrìa squasi disse che ij romanz ëd James a parlo pa 'd përsonagi, ma d'époche, colture e mond sossiàj diferent.

Un contrast a-i é 'dcò a 'n lìvel pì përfond e personal: ant ij protagonista tant ma ant l'autor a-i é sempre un contrast con chiel midem e con sò ambient. Pròpi l'autor a l'é sentisse sempre fòra 'd pòst, confinà an tuti ij leu anté che a l'é vivù: costa sensassion l'artrovoma an *The Portrait of a Lady* e an *The Golden Bowl* d'andoa a smija che James a l'abia vivù na vita da meprisà e che, pròpi për lòn, a l'abia avù la possibilità 'd studié franch bin la psicologìa e analisé le situassion ëd la vita.

## Henry James a Turin
Henry James a l'é stàit doe vire a Turin, la sgonda dël 1877 quandi a l'é fermasse a l'Hotel de l'Europe, ël pì spatussant obergi dla capital piemontèisa.
An general a l'ha nen fasse na bon-a impression ëd Turin.
An ruvand a dì: "Turin a l'ha pa d'architeture, a l'ha pa 'd cese, a l'ha pa 'd monument nè senari romantich". Al contrari a l'é piasuje la Piassa Castel.

## Euvre
### Romanz
* *Roderick Hudson* (1875)
* *The American* (1877) 
* *The Europeans* (1878)
* *Confidence* 1879
* *Washington Square* (1880) 
* *The Portrait of a Lady* (1881)
* *The Bostonians* (1886)
* *The Princess Casamassima* (1886)
* *The Reverberator* (1888)
* *The Tragic Muse* (1890) 
* *The Other House* (1896)
* *The Spoils of Poynton* (1897)
* *What Maisie Knew* (1897)
* *The Turn of the Screw* (1898)
* *The Awkward Age* (1899)
* *The Sacred Fount* (1901)
* *The Wings of the Dove* (1902)
* *The Ambassadors* (1903)
* *The Golden Bowl* (1904)
* *The Outcry* (1911)
* *The Ivory Tower*
* *The Sense of the Past*

### Conte
* *A Passionate Pilgrim* (1871) 
* *Madame de Mauves* (1874) 
* *Ghostly Rental* (1876) 
* *Daisy Miller* (1878) 
* *A Bundle of Letters* (1879) 
* *The Point of View* (1883) 
* *The Author of Beltraffio* (1884)
* *The Aspern Papers* (1888) 
* *A London Life* (1888) 
* *The Pupil* (1891) 
* *The Lesson of the Master* (1891) 
* *The Real Thing* (1892) 
* *The Middle Years* (1893) 
* *The Private Life* (1893) 
* *The Dead of the Lion* (1895) 
* *The Altar of the Dead* (1895) 
* *The Figure in the Carpet* (1896) 
* *In the Cage* (1898) 
* *Europe* (1899) 
* *Paste* (1899) 
* *The Great Good Place* (1900) 
* *Mrs. Medwin* (1900) 
* *The Birthplace* (1903) 
* *The Beast in the Jungle* (1903)
* *The Jolly Corner* (1908)
* *A landscape painter* (1866) 
* *Crapy Cornelia* (1909) 
* *The Bench of Desolation* (1910)

### Viagi
* *A Little Tour in France* (1884)
* *English Hours* (1905)
* *The American Scene* (1907) 
* *Italian Hours* (1909) 

### Crìtica literaria
* *The Art of Fiction* (1884)
* *French Poets and Novelists* (1878)
* *Hawthorne* (1879)
* *Partial Portraits* (1888)
* *Essays in London and Elsewhere* (1893)
* *Notes on Novelists* (1914)

### Autobiografìe
* *A Small Boy and Others* (1913)
* *Notes of a Son and Brother* (1914)
* *The Middle Years* (1917)

### Biografie
* *William Wetmore Story and His Friends* (1903) 

### Teatro
* *Daisy Miller* (1882)   
* *The American* (1891)
* *Theatricals* (1894)
* *Theatricals*, sgonda serie (1895)
* *Guy Domville* (1895)

James, Henry
James, Henry