open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiat 12 CV

La **Fiat 12 CV** a l'é stàita na vitura dla Fiat dal 1901 al 1902. A l'é stàita progetà da Giovanni Enrico, sucessor d'Aristide Faccioli (ch'a l'avìa progetà ij prim tre modej Fiat). A l'avìa la trassion daré. Con sta vitura la meison viturìstica turinèisa a l'ha sperimentà 'l motor con quatr silìnder fabricà a la manera bi-blòch, visadì fàit uniend doi blòch da doi silìnder a pr'un, an linia. La silindrà a l'era 'd 3770 cm³. Ël cambi a l'era a tre marce.
A l'han fane 106 esemplar, samblà a Turin ant lë stabiliment ëd Lea Dant e a l'é stàita la prima Fiat esportà a lë strangé. A costava 12.000 lire pr'ij client piemontèis ëd coj agn. La vitura a l'avìa 'dcò na version sportiva, la 12 CV Corsa, con ël midem motor, ma pì len-a sensa ij sedij daré. L'andi pì grand a l'era dë 78 km/h. St'autovitura a l'ha sorpassà la Panhard ant le corse europenghe. An efet a l'ha vagnà la Vilaneuva-Bològna (longa 302 km) con andi medi 'd 35,094 km/h.
A la fin dël 1901 a l'era stàita presentà na version con un neuv motor con quatr silìnder con n'alesage 'd 115 mm e la corsa ëd 180 mm. Con la silindrà 'd 7475 cm³ a dësvlupava na potensa 'd 28 BHP (*British Horse Power* Caval Motor Britànich) e la vitura a rivava a 90 km/h 'me andi pi grand.

Figura:Fiat 12hp 1901 01.jpg|Fiat 12 CV sensa coercc 
Figura:Fiat 12hp 1901 02.jpg|Fiat 12 CV con coercc

## Nòte


Categorìa:FIAT
Fiat Uno

La **Fiat Uno** a l'é na vitura compata da sità costruìa da la meison viturìstica Fiat, surtìa dël 1983. Con 8 milion e eut-sent mila esemplar produvù a l'é la nùmer eut dle viture pì produvùe dla stòria. A l'ha vagnà 'l prèmit Vitura dl'Ann 1984. A l'ha sostituì la Fiat 127. A l'era disegnà da Giorgetto Giugiaro. A l'é stàita un-a dle viture ch'a l'han contribuì a la motorisassion dël Sudamérica, dagià ch'a l'ha avù 'n grand sucess an Brasil e Argentin-a, anté ch'a l'era produvùa diretaman. A l'era produvùa 'dcò an Polònia e Sudàfrica.

Figura:Fiat Uno front 20070829.jpg|Lë dnans dla prima serie
Figura:Fiat Uno SX red hl.jpg|Ël daré dla sconda serie
Figura:Late Brazilian Uno.jpg|Fiat Uno brasilian-a dël 2004


Categorìa:FIAT
Dipartiment ëd la Creuse

Ël **dipartiment ëd la Creuse** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Neuva Aquitania (fin al 2015 dël Limosin) e a l'ha për capleugh la sità ëd Guéret.
A pija sò nòm dal fium Creuse.

Creuse
Dipartiment dël Doubs

Ël **dipartiment dël Doubs** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Borgògna-Franca Contà (fin al 2015 dla Franca Contà) e a l'ha për capleugh la sità ëd Doubs.

A pija sò nòm dal fium Doubs.

Doubs
Myra Hess

Pianista.
**Myra Hess** a l'era nà dël 1890.
A partissipava a lë sfòrs ëd guèra an sonand scasi tuti ij di a la Galarìa nassional ëd Londra, ëdcò durant la bataja d'Anghiltèra.
A l'é mòrta dël 1965.

Hess, Myra
Ca ëd véder

La **ca ëd véder** a resta a Paris, an contrà San Gulielm 31, ant la cort ëd na ca dël sécol ch'a fa XVIII.
A l'é stàit l'architet Pierre Chareau che dël 1930, ansema a Bernard Bijvoët, a l'ha batì costa ca trasparenta për ël dotor Jean Dalsace, ch'a vorìa feje sò studi médich e sò alògg privà, al pòst ëd n'edifissi ch'a-i era già prima.
Tutun la veja madama ch'a stasìa al darié pian a vorìa nen chité ca soa; antlora Chareau, an goernand la part superior dla veja ca, a l'ha butaje tre pian luminos da sota, an coj ch'a j'ero ël pian teren e ël prim pian.
Al pian teren a l'é fasse lë studi médich e dëdzora un salon su doi livej, na sala da disné, un cit salon e n'ufissi ëd travaj.
Ël darié livel a l'é col ëd la neuit, con le stansie e ij bagn.

La fassada a l'é formà da 'n grand tle metàlich con dij quadret ëd véder, ch'a lasso intré la lus antëcà.
Andrinta, dij panej e dle parèj a scoro e as viro, an manera che la disposission ëd l'anterior a resta modolar.

Caedveder
Pont tripl

As definiss **pont tripl** col macrostat ëd na sostansa pura anté ch'a peulo coesiste an echilibri soe forme sòlida, lìquida e gaseusa.

Ponttripl
Dipartiment ëd la Drôme

Ël **dipartiment ëd la Drôme** a l'é un dipartiment localisà ant la region dl'Alvernia-Ròno-Alp (fin al 2015 dël Ròno-Alp) e a l'ha për capleugh la sità ëd Valence.

A pija sò nòm dal fium Drôme

Drome
Dipartiment d'Eure e Loir

Ël **dipartiment d'Eure e Loir** a l'é un dipartiment localisà ant la region dël Sènter-Val ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Chartres.

A pija sò nòm dai fium Eure e Loir.

Eureeloir
Giovanni Lancia

**Giovanni Lancia** a l'é nassù a Fobel ël 16 Novèmber 1924. A l'é n'angignè e antrapreneur piemontèis. A l'era fieul ëd Vincens Lancia e soa fomna Adèle Mijet. A l'avìa doe seur, Neta Marìa e Elionora. A l'é laureasse an angegnerìa a l'università ëd Pisa e a l'é vnù aministratur dla meison viturìstica Lancia dël 1949. A l'é restà fin-a 'l 1955. Durant soa diression la Lancia a l'é rivà a brus ëd fé faliment an rason dij car protòtip fabricà, ma chiel a l'é arcordà 'dcò pr'avèj portà soa bòita fra ij blason dla Fórmola Un e pr'avèj prodovù la Lancia Aurelia, la Lancia Appia e la serie D da competission. A l'é 'dcò arcordà ansema a Vittorio Jano e Ettore Zaccone Mina pr'avèj anventà 'l prim motor V6 da produve an serie. Dël 1956 monsù Lancia a l'ha lassà soa còta propietaria dla companìa dël 23.9% al grup finansiari 'd Pesenti. Le rason a j'ero tre: soe seur a j'ero nen d'acòrd con sòj pian d'anvestiment, Alberto Ascari a l'era mòrt antramentre a provava un-a 'd soe viture e l'asienda a l'avìa ij cont nen a pòst për j'àut cost ëd produssion dle viture. La Lancia a l'é peui stàita vendùa a la famija Pesenti, d'antrapreneur dël ciman propietari dl'Italcementi. Dlongh e dun-a chiel a l'é partì vers ël Sudamérica, anté ch'a l'é dedicasse a vende d'aliment an tòla. A l'ha avù 'n fieul, Lorens, da l'atris fransèisa Jacqueline Sassard, marià apress sò ancontr an Brasil.
Monsù Lancia a l'é tornà an Euròpa dòp vàire agn, ma a l'é pì nen anteressasse 'd viture.

Lancia, Giovanni
Lancia, Giovanni
Yusef Lateef

Mùsich jazz.
**William Emmanuel Huddleston**, mej conossù tanme **Yusef Leteef**, a l'era nassù a Chattanooga, ant ël Tenessì, ai 9 d'otóber 1920, e a l'é mòrt a Shutesbury, ant ël Massachusetts, ai 23 dë dzèmber 2013.

Dël 1925 soa famija a l'ha tramudà a Detroit, ant ël Michigan.
A l'é ambelelì che ël giovo a fà ij soe prime aparission con d'artista tanme Milt Jackson, Paul Chambers, Elvin Jones, Kenny Burrell.
Livrà jë studi a la scòla superior Miller, dël 1946 a part për New York.
Dël 1949 a fà na longa vira con l'orchestra Ëd Dizzy Gillespie; peui a torna a Detroit a studié la fluta e la composission a la Wayne State University.
A pija ël nòm ëd Yusef Lateef apress soa conversion a l'islam amadista.

## Euvre prinsipaj
* *Eastern sounds* (àlbom, 1961)

Lateef, Yusef
Dipartiment dël Gard

Ël **dipartiment dël Gard** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd l'Ocitània (fin al 2015 dël Lengadòca-Rossijon) e a l'ha për capleugh la sità ëd Nîmes.

Gard
Union Astronòmica Internassional

L**Union astronòmica internassional** (**UAI**, o dcò **IAU** da l'anglèis e d'àutre lenghe) a uniss le sossietà astronòmiche dël mond; a l'é 'n mèmber dël Consèj Internassional për la Siensa. A l'é l'autorità arconossùa për deje ël nòm a le stèile, ij pianeta, j'asteròid e d'àutri còrp celest. Sò ufissi prinsipal a l'é a Paris, an Fransa. L'UAI a l'ha 'dcò 'l ròl ëd gestì ij comunicà UAI ch'a aviso j'astrònom sij fenòmen improvis.
L'UAI a l'é stàita fondà dël 1919 'me union ëd vàire proget internassionaj, dont la *Carte du Ciel*, l*Unione solare* e l*International Time Bureau*. Sò prim pressident a l'é stàit Benjamin Baillaud.

## Comission

L'UAI së spartiss an 40 grup ëd travaj specialisà ant ij diferent setor dont as òcupa l'asociassion. Ij 40 grup a son arcujì an 12 division.

:

## Ciambree generaj
Dal 1922 as fa na ciambrea general dl'UAI minca tre agn, gavà 'l perìod ëd guèra dal 1940 al 1945.

:

## Anliure esteriore
* Sit ufissial
* Lista dij 68 Stat mèmber

Categorìa:Astronomìa
Gioann Cassian

**Gioann Cassian** a l'era nà vers ël 350.
Apress esse stàit monio an Palestin-a, an Egit e peui an Galia ant j'agn 380, a l'é tornà a la vita secolar.
A l'ha fondà doe comunità monàstiche: un-a për j'òm a San Vitor, an sla tomba dël màrtir dël III sécol, l'àutra për fomne a San Salvator.

A l'é mòrt vers ël 435.

Categorìa:Biografìe
Rose Joseph Lemercier

**Rose Joseph Lemercier** a l'era nà dël 1803.
A l'é stàit në stampador, specialista ëd litografìa, e a l'ha anventà un process d'arprodussion fotomecànich.
A l'é mòrt dël 1887.

Lemercier, Rosejoseph
Arnoldo Foà

**Arnoldo Foà** (Fërara, 24 gené 1916 – Roma, 11 gené dël 2014) a l'é stàit n'ator ëd teatro e ëd cine.
## Biografìa
A l'era fieul ëd Valentino Foà e ëd Dirce Levi.

Foa, Arnoldo
Foa, Arnoldo
Palass ëd la Païva

Ël **palass ëd la Païva** a resta a Paris, an l'avenue des Champs-Élysées 25.
A l'é na costrussion neo-arnassensa, batìa antrames 1856 e 1865 da l'architet Pierre Manguin.
La stretëssa ëd soa fassada a l'é compensà da la richisia dla decorassion, con àngej, grifon e lion.
Al livel dël prim pian a së s-ciàiro le figurassion dl'Architetura, dla Scoltura, dla Saviëssa e dla Bondansa.

An cost palass, al pian teren, a l'era anstalasse Thérèse Lachmann, ch'a l'avìa marià ël marchèis ëd Païva.

Palassedlapaiva
Palass Gouthière

**Palass Gouthière** a resta a Paris, an contrà Pierre Bullet 6.
A l'é stàit costruì antra 'l 1772 e ël 1780 an s'un teren ch'a rivava fin-a a contrà dël Faubourg-Saint-Martin.
Ant ël sécol apress la propietà a l'é stàita dividùa e ël palass a l'é stàit separà da col ch'a l'era sò giardin cand, dël 1890, a l'han duvertà la contrà Pierre Bullet për isolé ël munissipi dla sircoscrission nùmer 10.
Dël 1981 ël palass a l'é dventà ël conservatòri munissipal dla sircoscrission nùmer 10.

La ca a l'ha goernà vàire element ëd la decorassion originaria.
Ant la cort, un fris a archinca l'avancòrp.
Dëdzora dla pòrta d'intrada na nicia a goerna doe fomne setà che a ancoron-o ël bust ëd na divinità
Andrinta as peulo vëdd-se le piture murarie dël grand salon, d'época Luis XVI e modificà sota l'Amper.

Palassgouthiere
Dipartiment ëd l'Eure

Ël **dipartiment ëd l'Eure** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Normandìa (fin al 2015 ëd l'Àuta Normandìa) e a l'ha për capleugh la sità d'Évreux.

A pija sò nòm dal fium Eure.

Eure
Ferruccio Piovano

Pitor.
**Ferruccio Piovano** (stranomà **Piovanuccio**, përchè a l'era ëd taja cita) a l'era nà a Cambiagn dël 1910.
Soa famija a l'avìa tramudà a Turin e già da cit ël fiolin a mostrava anteresse për l'art, an pijand ëd lession ëd dissegn da Pier Celestino Gilardi.
A l'é stàit anviarà a jë studi clàssich, peui a l'ha studià chìmica e a l'é laureasse a l'Università ëd Turin.

Tutun, chiel a l'é andaje dapress a soa fòrta passion e a l'é dedicasse a lë studi dla pitura, frequentand l'atelié ëd Giovanni Guarlotti.
J'esposission dij sò prim paisage a l'han arseivù d'arconossiment e ëd giudissi positiv.
Dël 1930 a l'ha ancaminà a espon-e a la Promotris dle bele art, peui al Sìrcol ëd j'artista ëd Turin.
Apress la guèra a l'ha frequentà la Lìbera academia dël nu.

Piovano a l'ha esponù ëdcò a Susa, Ast, Lissandria, Canèj e Riccione.
Për ij sò travaj a l'ha arseivù vàire premi e dël 1964 a l'han daje na mudaja d'òr da part ëd la comun-a ëd Turin.
A l'é mòrt dël 1981.

## Euvre prinsipaj
* *Ël pont sël Pò a Sassi* (euli su cartron, 1953)
* *Fiòca a Vila dla Regin-a* (euli su cartron, 1954)
* *Ël Pin Turinèis* (euli su cartron, 1966)

Piovano, Ferruccio
Nòstra Sgnora ëd Bercy

**Nòstra Sgnora ëd Bercy** a l'é na cesa ch'a resta an piassa Lachambeaudie a Paris.

## Stòria
Edificà dël 1823 da André-Marie Châtillon, la cesa ëd Nòstra Sgnora dla Natività a l'é stàita ravagià dal feu durant la Comun-a dël 1871.
Arcostruìa doi agn apress da Antoine-Julien Hénard, cola ch'a l'era dventà Nòstra Sgnora ëd Bercy a l'ha patì n'inondassion ant ël 1910 e a l'é stàita bombardà ant ël 1944.
A l'é stàita ancor sogetà al feu dël 1982.

## Decorassion
La cesa a goerna dj'euvre d'art armarchèivoj: *L'Anonsiassion* ëd Daniel Hallé, *Gesù e la samaritan-a* ëd Jacques Stella, *Ël sassinament ëd Thomas Becket* ëd Jean-Baptiste Pierre, *L'arsuression ëd la fija ëd Giàir* ëd Charles de La Fosse, *Ël Crist an cros* ëd Louis de Boulogne.

Nòstra Sgnora ëd Bercy
Cesa dlë Spìrit Sant (Paris)

La **cesa dlë Spìrit Sant** a resta a Paris, an cors Daumesnil 186.

La cesa a l'é stàita batìa antra 'l 1928 e ël 1935.
Për fabrichela, l'architet Paul Tournon a l'é anspirasse a la basìlica bisantin-a ëd Santa Sofìa d'Istanbul.
Tournon a vorìa glorifiché la Cesa a travers soe rèis e soa stòria e a l'ha realisà na cùpola an ciman armà, monolita, àuta 33 méter, ch'a simbolisa lë Spìrit Sant.

Ij bass riliev dl'estern a son ëstàit realisà ant ël ciman fresch da Gaudin e Carlo Sarrabezolles e ij fresch a son ëstàit piturà da quaranta artista.
Ant l'àbsid, Maurice Denis e ij sò anlev a l'han figurà la Pentecòst, san Pàul, ij pare dla cesa greca con santa Sofìa e coj dla cesa latin-a con san Pé: a l'han butaje tre mèis për livré st'euvra.
La cinta dël ciòstr a l'é stàita realisà da Raymond Subes.

Spìrit Sant
Vila Planeix

**Vila Planeix** a resta a Paris, an lèja Masséna 24 bis.
Costa ca a l'é stàita realisà da Le Corbusier e Pierre Jeanneret për Antonin Planeix, scultor ëd monument funerari, ch'a vorìa ufrisse na vila d'avangardia.
Planeix, ch'a l'avìa ëdcò ël passatemp dla pitura e a l'era passionà d'architetura moderna, a l'é staje dapress ai travaj, ch'a son ëstàit livrà dël 1928 e a son costà 350.000 franch.
Për rintré dle spèise, Planeix a l'ha fàit organisé ël pian teren an doi atelié, destinà a esse fità.

Categorìa:Architetura ëd Paris
Spassi dle fase

Lë **spassi dle fase** a l'é në spassi cartesian (a vàire dimension) dont j'ass a corëspondo a le coordinà e a le quantità ëd moviment ch'a descrivo un sistema ant la mecànica clàssica.
Un pont ëd cost ëspassi a spessìfica tute le coordinà e le quantità ëd moviment dël sistema.

Categorìa:Fìsica matemàtica
Charles-Joseph Pigeon

Anventor.
**Charles-Joseph Pigeon** a l'era nà dël 1838.
A fasìa ël vendior al Bon Marché, prima ëd duverté un negòssi 'd luminarie an contrà dël Cherche-Midi a Paris.
Anteressand-se ai lum a combustìbil mineral, ch'a podìo esse pericolos da dovré, a l'ha prontà un model ch'a smonìa tute le garansìe ëd sigurëssa e a l'ha brevetalo dël 1884.
Ës lum, ch'a l'avìa na forma caraterìstica e la marca d'un colomb ansima a 'n glòb terestr, a l'é stàit produvù an vàire milion d'esemplar e a l'ha faje guadagné tanti sòld.
A l'ha ëdcò anventà un matarass flotant ch'a fongava nen e con ël qual a l'ha salvà chiel-midem doi bagnant a Trouville.

Soa euvra a l'é stàita arcompensà con la Legion d'onor ant ël 1915.
Charles-Joseph Pigeon a l'é mòrt dël 1915.

Pigeon, Charlesjoseph
Cesa ëd Nòstra Sgnora dël travaj

La **cesa ëd Nòstra Sgnora dël travaj** a resta a Paris, an contrà Vercingetòris 59.
La cesa a l'é stàita batìa dël 1899 da Jules Astruc, su arcesta ëd l'abà Soulange-Bodin.
Chiel-sì, motobin amplicà ant j'euvre sossiaj e ovriere, a vorìa eufre ai tanti travajeur dël cantié për l'esposission universal dël 1900 un leu ëd divossion andoa a podèisso sent-se a ca soa.

L'architet a l'ha profità dël dësmontage dël Palass ëd l'andustria dl'esposission universal dël 1855 për arcuperé ij materiaj - pere e struture metàliche - dont a l'avìa damanca.
La fassada an pera dl'edifissi a stërma an efet la strutura metàlica dla cesa.
Ant la capela dij mòrt, *La Mëssa dël soldà* e *Ël Sacrifissi*, euvre ëd Lucien Simon dël 1920, a memòrio la contribussion dël mond ovrié durant la prima guèra mondial.

Dël 2002, la sità ëd Paris a l'ha restaurà la cesa e a l'ha fàit buté quatr tablò ch'a arpresento dij sant patron dël mond dël travaj: san Luch (mësté d'art), san Fransesch d'Assisi (creassion poética e ecologìa), sant Éloi (metalurgìa e orefisserìa) e san Fiacre (giardinage).


File:Notre Dame du travail.jpg|vista general
File:P1030293 Paris XIV église Notre-Dame-du-Travail portail rwk.JPG|Ël porton
File:P1030301 Paris XIV église Notre-Dame-du-Travail clocheton rwk.JPG|Ël cioché


Nòstra Sgnora dël travaj
Nancy Reagan

**Nancy Davis** (**Nancy Frances Robbins**; New York 6 ëd luj dël 1921) a l'é stàita na prima fomna d'América. Sò mariage con ël pressident ch'a fa 40 djë Stat Unì d'América Ronald Reagan a l'é durà dal 1952 al 2004.

Reagan, Nancy
Ponta Tre Vësco

La **ponta Tre Vësco** a l'é na montagna àuta 2501 méter, al confin fra Val d'Osta, Valsesia e Val d'Andorn.

Nen  vàire lontan da la sima a-i é l'arfugi Alfredo Rivetti.

Sò nòm a veul dì che la montagna a l'è ël pont ëd convergensa tra tre diòcesi: Biela, Vërsèj e Osta. 

## Nòte


Categorìa:Provinsa ëd Biela
Tre Vësco
Categorìa:Provinsa ëd Vërsèj
Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Categorìa:Andorn
Pòlio

La **pòlio** a l'é na maladìa dovùa a 'n vìrus ch'as trasmet con l'eva contaminà da escrement.
A peul ëmné a la paràlisi dle gambe o, ant ij cas pi grev, dij mùscoj respiratòri, provocand antlora la mòrt.
Për costa maladìa a esisto nen ëd tratament curativ.

L'Organisassion mondial dla salute a l'é fissasse 'me but dë scancelé la pòlio ant ël mond për ël 2018.

Categorìa:Maladìe‎
Tolosa

**Tolosa** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d'Àuta Garon-a. As dëstend an s'na surfassa ëd 118,3 km², con 441.802 abitant, scond ël censiment dël 2012, con na densità ëd 3734 abitant al chilòmeter quàder.

A l'é stranomà la *sità reusa*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jean-Luc Moudenc (UMP, dal 2014).
Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Garon-a
Cesa ëd San Cristòfo ëd Javel

La **cesa ëd San Cristòfo ëd Javel** a resta a Paris, an contrà dla Convension 28.
Ij travaj ëd costa cesa, progetà da Charles-Henri Besnard, a son ancaminà dël 1926 e as son livrasse quatr agn apress.
As tratava ëd realisé na cesa për ch'a podèissa esse frequentà da j'ovrié ch'a stasìo ant ës quarté.

Besnard a l'ha dovrà un samblage d'element prefabricà ëd ciman, técnica ch'a l'ha përmëttù ëd realisé dle pilie motobin sutile.
An sla fassada a l'é figurà san Cristòfo che con la drita a benediss na vitura, an ëtnisend la snistra an sël volant.
An sle doe bande ëd la navà a-i son dle piture ëd Jacques-Martin Ferrières ch'a conto la vita ëd san Cristòfo.
Për realiseje, l'artista a l'ha dovrà la técnica ëd la sira càuda.
Euvra d'Henri-Marcel Magne a l'é ël fresch dël còro, popolà ëd ciclista, aviator, safeur e schieur.
Sempe ëd Magne a son le vëdrià colorà al tìmpan dla pòrta d'intrada dël presbiteri, ch'a figuro Crist an cros con tre ovrié an tòni ch'a simboliso j'età dla vita.
Dzora dij confëssionaj as treuvo ij bass riliev dle virtù e dij vissi, realisà sij dissegn ëd Roubille.

San Cristòfo ëd Javel
Pierre Patou

Architet.
**Pierre Patou** a l'era nà dël 1879 e a l'é mòrt dël 1965.

Patou a l'é stàit progetista ëd vàire palass ëd Paris, ëd pavajon për j'esposission universaj, dla fassada moderna dle Galarìe Lafayette ëd lèja Haussmann a Paris, dij negòssi ëd vin Nicolas e 'd vàire àutre costrussion.
A l'ha ëdcò partissipà a la realisassion dij bastiment *Ìsola 'd Fransa* e *Normandìa* ëd la Companìa general transatlàntica.

## Ël Bastiment
Dël 1929 a l'ha aquisì un tòch ëd teren tut an longheur, davzin a la ferovìa an bariera 'd Paris, largh da 2,4 méter a 10 méter.
Ambelessì a l'ha batì un palass dë 70 alògg e negòssi al pian teren, ant ël pi sclint ëstil antërnassional - fassada bianca sotlignà da dle bande sombre, detaj an metal, panej dla fassada ëd ciman leger.
Da fòra, ij lineament ëd sa costrussion, ch'a resta an lèja Victor 3, ant la sircoscrission nùmer 15, a fan pensé a 'n bastiment.

Patou, Pierre
Dipartiment ëd la Gironda

Ël **dipartiment ëd la Gironda** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Neuva Aquitania (fin al 2015 ëd l'Aquitania) e a l'ha për capleugh la sità ëd Bordò.

Gironda
Dipartiment ëd l'Hérault

Ël **dipartiment ëd l'Hérault** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd l'Ocitània (fin al 2015 dël Lengadòca-Rossijon) e a l'ha për capleugh la sità ëd Montpellier.

A pija sò nòm dal fium Hérault.

Herault
Carpentras

**Carpentras** a l'é na sità dë scasi 30.000 abitant ant ël dipartiment ëd Vaucluse.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francis Adolphe (PS).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Vaucluse
Jean-Camille Formigé

Architet.
**Jean-Camille Formigé** a l'era nà dël 1845.
A l'era architet an cap dël Servissi dle spass-giade e piantason dla sità ëd Paris e a l'é a l'orìgin dël giardin dle sere d'Auteuil.
A l'é mòrt dël 1926.

Formige, Jeancamille
Dipartiment d'Ille-et-Vilaine

Ël **dipartiment d'Ille-et-Vilaine** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd Brëtagna e a l'ha për capleugh la sità ëd Rennes.

A pija sò nòm dai fium  Vilaine e Ille.

Illeetvilaine
Dipartiment ëd l'Indre

Ël **dipartiment ëd l'Indre** a l'é un dipartiment localisà ant la region dël Sènter-Val ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Châteauroux.

Indre
Suo-Oshima

**Suo-Oshima** a l'é na sità ëd 18.000 abitant dël dipartiment ëd Yamaguchi, ant ël sud-òvest ëd Giapon.

## Demografìa
Ël 48,5% ëd j'abitant ëd Suo-Oshima a l'ha pi 'd 65 agn.
Dël 2013 as son argistrasse 70 nassense e 470 mòrt.

## Servissi
An sità a-i son tre ospidaj pùblich e 76 sènter geriàtrich.

## Torism
La sità a tira 900.000 torista a l'ann.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Takumi Shiiki.

Categorìa:Sità giaponèise
Dipartiment dël Gers

Ël **dipartiment dël Gers** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd l'Ocitània (fin al 2015 dël Mesdì-Pirené) e a l'ha për capleugh la sità d'Auch.

A dev sò nòm al Gers, afluent ëd la Garon-a.

Gers
Indre

***Indre*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Indre (dipartiment)|dipartiment fransèis]]** ant la region dël Sènter

* d'un **[[Indre (Lòira-Atlàntich)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lòira-Atlàntich
Robert Mallet-Stevens

Architet.
**Robert Mallet-Stevens** a l'era nà dël 1886.
A l'ancamin creator ëd mobilia e ocupà ant la decorassion dij cine, a l'ha esercità ëd fasson pien-a ël mësté d'architet mach a parte da j'agn 1920.
An sò travaj a privilegiava ij materiaj neuv, al servissi ëd forme originaj.
A l'é mòrt dël 1945.

Malletstevens, Robert
Architetura dla Regensa

L**'architetura dla Regensa** (an anglèis *Regency architecture*) a l'é stàita la branca anglèisa dl'architetura neoclàssica a l'ancamin dl'Eut-sent, durant ël perìod cand Giòrs IV dël Regn Unì a l'era Prinsi Regent, e a rintro ant sto stil ëdcò d'edifissi neoclàssich dj'agn apress la regensa. St'architetura a l'é l'istessa che ant ij pais germànich as ciamava *Biedermeier*, ant jë Stat Unì *architetura federal* e an Fransa *architetura imperial*.

Sto stil a séghita l'architetura neoclàssica giorgian-a, ëdcò s'as marco ij color ciàir e as soagna l'elegansa. Noté che l'agetiv *giorgian* a ven dal perìod 1720–1840, cand a son sucedusse quatr monarca anglèis dont ël nòm a l'era Giòrs e dont lë stil architetònich a l'era pròpe mach neoclàssich. Vàire costrussion ant lë stil dla Regensa a j'ero piturà 'd bianch e con le fassade stucà. L'intrada a l'era na pòrta nèira con doe colòne da banda.
Le residense dla Regensa a son batìe alignà o a forma ëd lun-s chërsenta, visadì con la fassada na frisa sirognà. St'architetura a l'ha antroduvù la mòda dle balustre elegante 'd fer forgià e ij bovindo (fnestre sporzente dal fabricà).

Un ch'a l'ha possà së stil a l'é stàit John Nash ch'a l'ha progetà j'aliniament d'edifissi an stil dla REgensa ch'a resto a Regent's Park e Regent Street a Londra.
D'esempi fiamengh dlë stil as guerno a Brighton ant ël Sussex oriental, an particolar le residense ëd *Kemp Town* e *Brunswick*. Ant ël sénter ëd Londra a-i son vàire strà tute an së stil ant le zòne *Victoria*, *Pimlico*, *Mayfair* e d'àutre. La sità ëd Cheltenham an Gloucestershire a l'ha 'dcò vàire esempi dlë stil e a smija esse la pì completa sità ant lë stil ant ël Regn Unì.. La sinagòga ëd Cheltenham a l'é giudicà da Nikolaus Prevsner 'me un dij pì notèivoj leu 'd cult nen anglican dël Regn Unì.. Dle bon-e dimostrassion dë stil dla Regensa as treuvo 'dcò ant la stassion termal ëd *Royal Leamington Spa* an Warwickshire.

La definission *Stil dla Regensa* as àplica 'dcò al disegn dj'interior e a j'art decorative 'd col temp, caraterisà da elegante mobilie e tapissarìe a bindej verticaj, e as àplica findi a le vestimente 'd col temp; për j'òm ij vestì dël dandy Beau Brummell e për le fomne la vesta Imperi.


Figura:Lewes Crescent b.jpg
Figura:Park Crescent at London (B&W).jpg
Figura:SP3266 Lansdowne Crescent, Leamington Spa.jpg
Figura:Regency Cheltenham.jpg

## Nòte

## Anliure esterne
(*an lenga anglèis*)
* Regency Society, na socetà angagià ant la conservassion dl'architetura dla Regensa.
* Stil dla Regensa ant la mobilia
* Guida dlë Stil dla Regensa dël Victoria and Albert Museum

Categorìa:Architetura dël Regn Unì
Georges Clemenceau

Òm polìtich.
**Georges Clemenceau** a l'era nà an Vandea dël 1841.

An paralel con jë studi ëd medzin-a, Clemenceau a l'ha ancaminà na cariera ëd giornalista.
A l'é stàit sìndich ëd la sircoscrission nùmer 18 ëd Paris, peui diputà dla Sen-a, e apress pressident dël consèj munissipal ëd Paris, senator, ministr ëd l'anterior e, për doe vire, pressident dël Consèj.

A l'é mòrt ai 24 ëd novèmber 1929.

Clemenceau, Georges
Cesa ëd Sant'Odila (Paris)

La **cesa ëd Sant'Odila** a resta a Paris an cors Stéphane Mallarmé 2.

As trata d'un monument motobin arpresentativ dl'art sacrà dla prima mità dël sécol ch'a fa XX.
A l'é stàita batìa dal 1934 al 1946, ant ël leu dj'antiche fortificassion, ant ël neuv quarté ëd la pòrta ëd Champerret.
Për adatesse al teren, pi longh che largh, l'architet Jacques Barge a l'ha progetà na longa navà orientà ant la diression est-òvest, ëd n'autëssa assè modesta, con mincadun-a dle tre travà coatà da na cùpola.
A l'ha un cioché àut 72 méter.
François Décorchemont a l'é ocupasse dle vëdrià.

La cesa a l'é stàita consacrà ai 18 ëd novèmber 1956.

Sant'Odila (Paris)
Grenoble

**Grenoble** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd l'Isère. As dëstend an s'na surfassa ëd 18,13 km², con 155.637 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'8584 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Éric Piolle (ecologista).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Lenga Bemba (Còngo)

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Bemba (Còngo)** o **Bemba (Còngo)** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà dzortut an Còngo.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bemba (Còngo)** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe nen classificà
******* **lenga Bemba (Còngo)**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BMY**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bmy

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Dipartiment ëd l'Isère

Ël **dipartiment ëd l'Isère** a l'é un dipartiment localisà ant la region dl'Alvernia-Ròno-Alp (fin al 2015 dël Ròno-Alp) e a l'ha për capleugh la sità ëd Grenoble.

A pija sò nòm dal fium Isère.

Isere
Dipartiment d'Indre e Lòira

Ël dipartiment d**'Indre e Lòira** a l'é un dipartiment localisà ant la region dël Sènter-Val ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Tours.

Indreeloira
Palass Gaillard

**Palass Gaillard** a resta a Paris, an piassa General Catroux 1, euvra dl'architet Jules Février, ch'a l'era anspirasse ëd fasson lìbera a n'ala dël castel ëd Blois.
Livrà dël 1884, ël palass - residensa dël resior dla Banca ëd Fransa, Émile Gaillard - a l'é stàit archincà con lambriss e scolture dël sécol ch'a fa XVI e ëd mobilia fiamenga provenienta dal castel d'Issogne.

L'inaugurassion dël palass a l'é tnusse a j'11 d'avril 1885, con un grandios bal an costum ch'a l'ha radunà pi 'd 2000 përson-e.
Ël banché a l'é mòrt ai 5 ëd maj 1904.
La Banca ëd Fransa a l'ha aquisì ël palass dël 1919 e, sensa dësnaturelo, as son fasse dij travaj d'adament.
Na stansia për ij còfo a l'é stàita anstalà sot-tèra, protegiùa da 'n fossà inondà.
Sòn a l'ha favorì lë spantiesse ant ël quarté ëd na stòria baravantan-a conforma a la qual, al tramont, as lassavo andé dij cocodrilo për protege ij depòsit ëd la banca.

Palassgaillard
Ca Fnoj-Lafleur

**Ca Fenoglio-Lafleur** a l'é n'edifissi stòrich ëd Turin, sìmbol dl'architetura Liberty ant la sità.
A resta ant ël quarté San Donà, vzin a Cit Turin, ant na zòna motobin anteressanta për soe architeture neogòtiche e Liberty. A l'é stàita progetà dël 1902 da Pietro Fenoglio, 'me soa meison privà e a arpresenta në sclint esempi dë st'architetura, avosà nen mach an Piemont.

## Stòria
An efet Fenoglio e soa famija a l'han pa vivù vàire ant la meison e a l'han tòst vendula a l'antrapreneur fransèis Lafleur. Chiel a l'ha vivù belessì fin-a soa mòrt e j'ardité a l'han lassà la propietà a la nòta organisassion filantròpica *La Benèfica*, ch'a dasìa sosta a sòj pòver.

Bele ch'a l'é stàita nen bombardà durant la sconda guèra mondial a l'é drocà an abandon fin-a cand a l'é stàita spartìa an vàire alògg, vendùa a dij privà sitadin e restaurà da costi-sì con soen. Ancheuj a òspita dë studi, ufissi e 'd residense privà.

## Caraterìstiche

L'edifissi a l'é batì ai confin dël sénter stòrich, a l'ha tre pian fòra ëd tera, pì un pian ëd mansarda. A l'ha 'l privilegi d'esse al canton con Lea Fransa e Contra Prinsi d'Acaja, anté ch'as treuvo l'intrada prinsipal (nùmer cìvich 11) e l'intrada dle viture al giardin interior. Fenoglio a l'ha progetà l'edifissi 'me soa cà-studi, conforma a na costuma spantià 'd col temp e sòn a l'ha favorì la pì granda libertà creativa, ëdcò con ël but ëd sërché 'd fè na cà model, durant j'agn d'òr dël Liberty turinèis.

Contut che la strutura a l'ha n'ampostassion assè tradissional ëd cà d'àuta borzoasìa, l'edifissi a l'é 'n bon e echilibrà esempi d'utilisassion combinà dij materiaj.
Le decorassion a son ësgnore e tipicaman Liberty (ispirà a la natura e a le fior). Al canton a-i è na torëtta con un bovindo motobin sporzent con dle vëdrià multicolor e 'd fer forgià sirognà e antërsà. A l'é 'dcò sirognà 'l curnison ëd véder ch'a sta ansima a la torëtta 'd canton e sta curnis a arcòrda vàire le stassion dla metropolitan-a e le meison fàite a Paris da Hector Guimard. La vëdrià a l'é stàita restaurà mach dj'agn 1990, dagià che dòp un dann a l'era stàita gavà.

St'euvra ëd Fenoglio an efet a smija anfluensà ëd fasson piasosa dal Liberty fransèis e bèlgich, nen mach për soa sëmijansa stilìstica, ma dcò për l'antension internassionalisanta, ch'a l'é stàita la rason ch'a l'ha possà l'architet a ocupesse përsonalman ëd minca pcit detaj: daj tle dle fnestre e dle pòrte, ai riliev soagnà ëd lito-ciman, sensa dësmentié 'l porton interior ch'a lassa intré ant l'andor prinsipal, le ciambran-e 'd bòsch ëd le pòrte e la forma original dij termo 'd ghisa.


Figura:Detaj1.jpg|Detaj dël bovindo
Figura:Detaj2.jpg|Particolar dla fassada: fioragià e riliev
Figura:Cà Feneuj-andron.jpg|La pòrta interior dl'andor
Figura:Cà Feneruj-fnestra.jpg|Na fnestra original con le decorassion ëd lito-ciman


Cafnojlafleur
Claudio Abbado

**Claudio Abbado** (Milan, 26 ëd giugn 1933 – Bològna, 20 ëd géné 2014) a l'é stàit un diretòr d'orchestra italian. 
Antrames ij pì arnomà ëd tut ël mònd (a l'é stàit diretòr 'cò dla *Wiener Philarmoniker* e dla *Berliner Philarmoniker*), a l'é stàit nominà senator a vita al parlament  italian.

Abbado, Claudio
Océan Àrtich

L**'Océan Àrtich** a l'é un mar - o n'océan a sconda dla definission ch'un a peul trové ant la literatura geogràfica dël di d'ancheuj.
A òcupa un bassin ëd 14.090.000 km2 a forma apopré d*'O* ch'a së spantia a l'estrem nòrd dël pianeta Tèra.
A l'é colegà a sud con l'Océan Atlàntich a travers ël Mar ëd Norvegia e con l'Océan Passìfich a travers la strèita ëd Bering.

Categorìa:Océan
Alphonsine Plessis

**Alphonsine Plessis** a l'era nà ai 15 ëd gené 1824, cita paisan-a ëd l'Orne che a 15 agn a l'é montà a Paris.
Giovo e bela, vnùita modista a Palass real, an tanti a-j fasìo la cort: antra ij sò an-namorà a-i ero Alexandre Dumas fieul e Liszt.
Ël cont ëd Guiche a l'ha antroduvula ant j'ambient ch'a contavo ëd Paris.
A chila a-j piasìa spende e a apressiava ij bej alògg; a l'é tòst fasse ciamé Marie Duplessis, a l'ha motobin viagià e a l'ha frequentà j'ambient literari e artìstich.
A l'avìa marcà soa vitura e ij sò tond con na coron-a e a l'é dventà la contëssa dël Plessis.

Alphonsine Plessis a l'é mòrta ëd consunsion ai 3 ëd fërvé 1847.
A l'é stàita sotrà al campossanto ëd Montmartre.
A chila Alexandre Dumas fieul a l'é anspirasse për ël përsonage prinsipal dla *Dame aux camélias*.

Plessis, Alphonsine
Cesa ëd San Pé ëd Montmartre

La **cesa ëd San Pé ëd Montmartre** a armonta al sécol ch'a fa XII.
As treuva a Paris, an contrà dël Monsnis 2.

Ùnich tòch ch'a-i resta ëd la granda abadìa dle Dame ëd Montmartre, l'edifissi a mnassava ëd droché, cand dël 1899 l'architet Sauvageot a l'ha ancaminà a rangelo.

San Pé ëd Montmartre
Cesa ëd San Gioann ëd Montmartre

La **cesa ëd San Gioann ëd Montmartre** a resta a Paris, an contra dj'Abadësse 19.

La cesa a l'é stàita ancaminà dël 1897 e a l'é stàita consacrà a san Gioann evangelista ai 13 ëd giugn 1904.
A l'é stàita vorsùa da l'abà Sobaux e sò architet a l'é stàit Anatole de Baudot.
Chiel-sì a l'ha ciamà l'agiut dl'angigné Paul Cottancin, ch'a l'ha butà an euvra na técnica arvolussionaria.
Le fassade, arvestìe ëd mon e gres d'Alexandre Bigot, a son pa portante: sa fonsion a l'é pijà dal monolit constituì dai paviment, le pilie e la covertura, dont la coerensa a l'é garantìa da n'armadura ëd fer fongà ant ël ciman.
La finëssa dle pilie a l'avìa sbaruvà l'aministrassion, ch'a l'avìa otnù l'anterussion dij travaj e n'ordinansa ëd demolission, che però a l'é nen ëstàita butà an euvra.

Andrinta, dle fiamenghe vëdrià colorà a figuro ij sivalié dl'Apocaliss e ël quart Evangeli.
Sta dariera serie a l'é stàita dissegnà da Pascal Blanchard durant la prima guèra mondial e realisà da Jac Galland antra 'l 1918 e ël 1920.
L'autar magior a l'é euvra d'Anatole de Baudot e a l'é archincà ëd gres ëd lë scultor Roche, con arpresentà la testa dël Crist e ij sìmboj dj'evangelista.

Ëd recent, ël vej e modest bassin batesimal a l'é stàit rampiassà da n'euvra dl'oréfiss Goudji: ël bassin a l'é d'argent e a pògia su eut pe an fer forgià.

San Gioann ëd Montmartre
Lina Bo Bardi

Architeta, progetista, senògrafa, artista e crìtica.
Nassùa dël 1914, mòrta dël 1992.

## Realisassion prinsipaj
* Ca ëd véder (1951)
* Musé d'art ëd San Pàul (1957-1958)
* Sesc Pompeia (1977-1986)

Bobardi, Lina
Bobardi, Lina
Candido Portinari

Artista.
**Candido Portinari** a l'era nà dël 1903.
A l'é stàit autor ëd piture, gravure e dissegn.
A l'é mòrt dël 1962.

Portinari, Candido
Kiton

**Kiton** a l'é na ca ëd mòda fondà dël 1968 a Arzano da Ciro Paone, un comersant ëd tessù ëd lusso.

L'asienda a dispon ëd sinquanta negòssi ant ël mond e a fà travajé 350 sarteur.
Dël 2013 a l'ha avù un vir d'afé ëd 96 milion d'éuro.

Categorìa:Industria e produssion
Laurent Chappis

Architet e urbanista.
**Laurent Chappis** a l'era nà a j'8 ëd maj 1915 a Aix-les-Bains, an Savòja.
A l'ha studià l'architetura a Grenoble, peui a Paris ant l'atelié *Pontremoli* dla Scòla dle bele art.
A l'ha livrà ij sò studi an architetura con un proget dë scòla d'àuta montagna a Chamonix e coj an urbanìstica con un proget për la rissistemassion dle Tre Combe.

## Ël travaj an montagna
Chappis as anteressa dla sistemassion dij sit ëd piasì an sla fiòca e a parte dal 1946 ël dipartiment ëd la Savòja a-j afida dj'arlevament an sël pòst an vista ëd travaj ëd sistemassion dle Tre Combe e ël proget për na stassion ëd montagna ant la comun-a ëd Saint-Bon-Tarentaise: cost a dventrà Courcheval 1850, dont chiel a sarà l'architet an cap për des agn.
Dal 1946 al 1955, ansema a j'architet Pradelle e Legrand, Chappis a realisa na serie 'd proget marcà da la sperimentassion architetural, conossù sota 'l nòm dë scòla ëd Courcheval.

Dal 1959 al 1968 a batiss la stassion ëd montagna Chamrousse Roche-Béranger, ant l'Isère e ël sènter ëd montagna për la gioventura ëd Bachat-Bouloud.

Chappis as oponìa a l'evolussion dle stassion dë spòrt d'invern dominà da l'artifissialisassion e da la speculassion teriera e antlora a elaborava dij proget alternativ an acòrd con sò prinsipi fondamental: l'òm a dev arpijé soe energìe an n'ambient natural, ch'a l'ha dle fragilità evidente.
Soe posission fërme an s'ës soget a l'han ëslontanalo a parte da l'ancamin dj'agn 1960 da le comësse pùbliche an Fransa.
An compens, a l'ha travajà an Italia, ant l'Euròpa oriental, an Union Soviética, an Argentin-a.

Durant ij darié des agn ëd soa vita Chappis a l'ha travajà ansima a 'n proget ch'a ciamava *montagna umanista*, dont ël but a l'era col ëd rende la montagna acessìbil al pi grand nùmer ëd përson-e ant ël rëspet ëd l'ambient.

## Àutre atività
Dël 1951 a l'ha creà l'agensìa Berthe-Chappis-Jomain, ch'a l'ha realisà vàire ansem d'alògg.

Laurent Chappis a l'é mòrt a Chambéry ai 28 dë dzèmber 2013.

Chappis, Laurent
Granda Bariera Coralin-a

La **Granda Bariera Coralin-a** (an lenga anglèisa:*Great Barrier Reef*) as treuva ant l'Océan Passìfich dnans la costa dl'Australia nòrd-oriental.
A l'é longa 2600 km e a òcupa na surfassa ëd 344.400 km2.

Categorìa:Océan
James Avery

**James LaRue Avery** (Suffolk, 27 novèmber 1945 – Glendale, 1º gènè 2014) a l'é stàit n'ator american.

Avery, James
Altran

**Altran Technologies** a l'é n'asienda ëd consèj an arserca e dësvlup, fondà dël 1982 da Alexis Kniazeff e Hubert Martigny.

La socetà a l'ha apopré 20.000 salarià ant ël mond.
Sò client prinsipaj a son Airbus e BMW.

Categorìa:Tecnologìa
ABBA

J**'ABBA** a son na formassion pop svedèisa, formasse dël 1970 e separasse dël 1982.
La banda a l'era formà dai mùsich: Björn Ulvaeus, Benny Andersson, e da le cantante Agnetha Fältskog e Anni-Frid Lyngstad (mej conossùa 'me "Frida").

El géner al qual a aparten-o a l’é an prevalensa ël folk pop. Caraterisà da test sempi e da mùsica "piasosa", a l'han vendù pì ëd 375 milion ëd disch an tut ël mond.
J'ABBA a l'han influensà motobin la mùsica sucessiva dzortut le formassion pop/rock svedèise dj'agn novanta, me Ace of Base, Rednex, Roxette, The Cardigans, Europe, Alcazar

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi
* 1973 – *Ring Ring*
* 1974 – *Waterloo*
* 1975 – *ABBA*
* 1976 – *Arrival*
* 1977 – *Abba - The Album*
* 1979 – *Voulez-Vous*
* 1980 – *Super Trouper*
* 1981 – *The Visitors*
* 2021 – *Voyage*

### Racòlte

* 1975 – *Greatest Hits*
* 1979 – *Greatest Hits Vol. 2*
* 1982 – *The Singles – The First Ten Years*
* 1992 – *ABBA Gold: Greatest Hits*
* 1993 – *More Abba Gold (More Abba Hits)*
* 1999 – *The Complete Singles Collection*
* 1999 – *ABBA Oro - Grandes Exitos*
* 2001 – *The Definitive Collection*
* 2005 – *The Complete Studio Recordings*
* 2006 – *Number Ones*
* 2008 – *The Albums*
* 2010 – *The Vinyls*

Categorìa:Formassion musicaj pop
Rob Gonsalves

Pitor.

**Rob Gonsalves** a l'é nassù dël 1959 a Toronto an Canadà. A l'é avosà për sòj quàder ëd realism màgich con sò stil e soe prospetive particolar. A produv d'euvre originaj, stampe an edission limità e d'ilustrassion për sòj lìber.

Da pcit, Gonsalves a l'ha ancaminà a dissegné d'oget fantàstich. A dódes agn a l'é anteressasse viaman ëd pì a l'architetura e a l'ha amparà le técniche ëd prospetiva e a l'ha ancaminà a creé sòj prim quàder e soe arpresentassion d'edifissi anmaginà.
Dòp lë studi dj'artista Salvador Dalì e Yves Tanguy Gonsalves a l'ha ancaminà soe piture dzor-realiste. L'apròcc ëd realism màgich ëd René Magritte tanme j'ilusion ëd Maurits Cornelis Escher a l'han peui anfluensà soe euvre sucessive.

Ant j'agn apress l'università, Gonsalves a l'ha travajà a temp pien 'me architet, senògraf e pitor ëd fresch trompe-l'œil. Dòp un sucess entusiàstich a la Mostra d'Art al Duvert ëd Toronto, Gonsales a l'ha mach pi piturà.

Combin che l'euvra ëd Gonsalves a l'é soens considerà dzor-real, a l'é 'n pòch diferenta, dagià che le figure a son pianificà con soen pensand con cossiensa. J'idèje a son pijà për la pì part dal mond esterior e a mostro d'atività uman-e arconossìbij, dovrand dij mojen ilusionista sofisticà e atent. Gonsalves a-i buta 'n sens ëd magìa ant le sene realìstiche. L'arzultà a l'é an efet lòn che la definission "realism màgich" a dëscriv pì bin. Soa euvra a l'é 'n tentativ d'arpresenté ël seugn dj'uman ëd chërde a dle còse impossìbij, restand duvert a le possibilità.

Vàire colessionista dël mond, dont dij senator american, companìe e ambassade, a guerno d'originaj ëd Gonsalves e 'd soe stampe an edission limità. Rob Gonsalves a l'é stàit present a l'Art Expo ëd New York, al Decor Atlanta ëd Los Angeles, al Fine Art Forum ëd Las Vegas e a l'ha peui fàit dle mostre da sol an vàire galarìe.

Dël Giugn 2003, a l'ha publicà për j'edission Simon & Schuster ël lìber *Imagine a Night* (Imàgina na neuit), sò prim lìber con sëddes piture. Dòp ël grand sucess d' *Imàgina na neuit* a l'ha publicà n'àutr lìber dël 2004, *Imagine a Day* (Imàgina 'n dì), ch'a l'ha faje vagné dël 2005 ël prémit *Governor General's Award* ant la categorìa *Literatura për cit - Ilustrassion*. A l'é 'dcò 'n bon ghitarista.

Sò neuv lìber *Imagine a Place* (Imàgina 'n Pòst) a l'é stàit publicà dël 2008. Fin-a ancheuj as conto 70 quàder ëd Gonsalves e chiel a séghita a travajé. A l'ha bzògn ëd temp për pianifiché e përfessioné j'euvre d'art. An n'ann a completa apopré quatr quàder.

## Anliure esterne
Euvre e informassion sl'artista

Categorìa:Pitor
Dipartiment dël Jura

Ël **dipartiment dël Jura** a l'é un dipartiment localisà ant la region ëd la Borgògna-Franca Contà (fin al 2015 dla Franca Contà) e a l'ha për capleugh la sità ëd Lons-le-Saunier.

Jura
Dipartiment ëd le Landes

Le **Landes** a son un dipartiment localisà ant la region ëd la Neuva Aquitania (fin al 2015 ëd l'Aquitania) e a l'han për capleugh la sità ëd Mont-de-Marsan.

Landes
Dipartiment ëd Loir e Cher

Ël dipartiment ëd **Loir e Cher** a l'é un dipartiment localisà ant la region dël Sènter-Val ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Blois.

A pija sò nòm dai fium Cher e Loir.

Loirecher
Nest Labs

**Nest Labs** a l'é n'asienda specialisà ant j'oget anteligent, dzortut alarme anti-feu e termòstat colegà a l'Aragnà.
L'asienda a l'é stàita fondà dël 2010 da Matt Rogers e Tony Fadell.
Soa sede a resta a Palo Alto.

Categorìa:Tecnologìa
Eugène de Mirecourt

Scritor an lenga fransèisa.
**Eugène de Mirecourt** a l'era lë stranòm ëd **Charles Jacquot**, nà dël 1812 e mòrt dël 1880.

## Euvre prinsipaj
* *Contemporains*

Mirecourt, Eugenede
Thadée Natanson

**Thadée Natanson**, nassù dël 1868 e mòrt dël 1951, a l'ha dirigiù La Revue blanche.

natanson, Thadee
Beam

**Beam** a l'é na marca ëd licheur nassùa dël 2011 da lë smembrament an tre tòch ëd Fortune Brands.
La marca a l'é conossùa për sò bourbon Jim Beam e Maker's Mark, sò cognac Courvoisier, soa tequila Sauza e soa vodka Pinnacle.

Sò assionista prinsipal a l'é Bill Ackman, ch'a contròla ël 13% dël capital.

Categorìa:Bèive
Categorìa:Industria e produssion
Livingstone

**Livingstone** a l'é na sità d'anviron 97.000 abitant an Zambia, a 10 chilòmeter da le cascade Vitòria.

A pija sò nòm da l'esplorator David Livingstone.

Categorìa:Sità african-e
Categorìa:Zambia
Teotihuacan

**Teotihuacan** a l'era na sità dla Mérica sentral, ch'a restava a nòrd-est d'andoa al di d'ancheuj a-i é Sità dël Méssich.

## La stòria dla sità
La costrussion dla sità a smija ch'a sia ancaminà vers ël 200 aGC.
A l'é rivà a sò cò vers ël 450 e, con na popolassion antra ij 150.000 e ij 200.000 abitant, a l'era un-a dle dij grande aglomerassion dël mond.
Sò declin a l'é ancaminà vers ël 650 e antra ij sécoj VII e VIII ël sit a l'é stàit bandonà.
As tratava 'd na sità multi-étnica, con dij quarté p¨we ij zapotech, ij mistech, ij totonach, ij maja e ij pòpoj nahuas.

Le rason dl'abandon ëd Teotihuacan da part dij sò abitant a son nen bin conossùe.
A podrìo esse gropà a n'arvira dla popolassion contra le classe dominante, an na socetà con dle fòrte disugualianse sossiaj; a na suitin-a o al droché dla produssion agrìcola dovùa ai ravage dj'arsorse naturaj për la dzor-popolassion.

## L'ariv dj'astech
La sità a l'é stàita dëscoatà da j'astech vàire sécoj apress soa fin.
A son lor ch'a l'han daje ël nòm nahuatl ëd Teotihuacan, ch'a veul dì *Sità dij de* o *leu 'd nassensa dij de*.

Ampressionà da soe costrussion grandiose, j'astech a l'han antëgralo an soe legende e a n'han fane un leu ëd pelerinage sacrà.

## La strutura urban-a
La sità a l'era concepìa tanme n'arpresentassion ëd l'univers, con na regioncelesta, n'àutra terestra e na tersa soterania.

Ël cors prinsipal dla sità, ciamà *lèja dij Mòrt*, a constituiss n'ass da nòrd a sud, con tanti templi e palass.
A soa estremità setentrional as alva la piràmida dla Lun-a, àuta 46 méter.
Un pò dëscòst, a est, cola dël Sol a riva a 65 méter: a l'é un-a dle pi grande d'América sentral e a l'é costruìa ëd ròch volcànich, formand un quadrà ëd 225 méter ëd còta.
An facia a cost edifissi, na gròssa stra a ancrosia la lèja dij Mòrt, formand un quadrilàter.
Vers sud, a la crosiera con n'àutr cors, as treuva la *Sitadela*: na piassa ëd desen-e 'd milen-e 'd méter quàder andoa as alva ël templi dël Serpent a piume.

Categorìa:Archeologìa
Categorìa:Méssich
De Stijl

**De Stijl** (an lenga olandèisa "Lë Stil") a l'é n'arvista fondà dël 1917 a Lèida (Pais Bass) da Theo Van Doesburg e Piet Mondrian. Për estension as costuma ciamé "De Stijl" ëdcò tut ël moviment nassù dantorn a st'arvista dl'art e architetura neoplasticista. L'arvista a l'ha chità soe edission l'ann dòp la mòrt ëd Van Doesburg, dël 1932.
## Tema
Al prinsipi j'autor dël De Stijl a j'ero concentrasse sna discussion filosòfica s'ël model da dovré për ëspieghè e capì 'l còsm e la natura. J'arserche dë sti artista a son peui servìe a dësvlupé 'l langagi neoplasticista, dësgropà da tute j'art, ma aplicàbil (e aplicà) a tute j'art, n'echilibri visual ch'a dovìa esse piasos e sempi për porté ël boneur ant la vita 'd minca dì. J'esperiense dël grup olandèis a l'han motobin anfluensà j'anvanguarde ch'a l'han peui formà 'l Moviment Modern.

De Stijl a pija 'l cubism e a lo estremisa, a sorpassa tùit ij còdes formaj clàssich e a teorisa l'assimetrìa e la disarmonìa, a arfuda la prospetiva (considerà fàussa), a esalta la projession ortogonal e a antroduv torna la machëtta ant la progetassion architetural.

## Ël manifest
Ant la prima surtìa ëd De Stijl a son stàit listà ij pont fondamentaj dla corent, grassie a l'euvra ëd Van Doesburg, an particolar. Cost a l'é 'l manifest dël 1918:

## Prinsipaj arpresentant

Figura:Piet Mondrian 2.jpg|Piet Mondrian
Figura:Theo van Doesburg in military service.JPG|Theo Van Doesburg
Figura:Gerrit Rietveld 1.jpg|Gerrit Rietveld
Figura:Vilmos Huszar.jpg|Vilmos Huszár
Figura:Bart van der Leck (1956).jpg|Bart Van der Leck
Figura:Georges Vantongerloo.jpg|Georges Vantongerloo
Figura:J.J.P. Oud.jpg|Jacobus Johannes Pieter Oud
Figura:Robert Van't Hoff.jpg|Robert Van't Hoff
Figura:Jan Wils.JPG|Jan Wils


Categorìa:Architetura
Sima dl'Asnas

La **Sima dl'Asnas** a l'é na montagna ëd Piemont àuta 2.039 méter.
As treuva ën provincia ëd Biela al confin fra ij teritòri ëd tre alp dle comun-e ëd Val San Nicolà, Camandon-a e Bioj.

## Nòte


Categorìa:Provinsa ëd Biela
Asnas
Categorìa:Camandon-a
Saint-Étienne

**Saint-Étienne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd la Lòira. A së stend për na surfassa ëd 79,97 km², con 175.700 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 2197 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Lòira

***Lòira*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[dipartiment fransèis]]** (Lòira)

* d'un **[[Lòira (fium)|fium fransèis]]**
Dipartiment ëd la Lòira

**Lòira** a l'é un dipartiment localisà ant la region dl'Alvernia-Ròno-Alp (fin al 2015 dël Ròno-Alp) e a l'ha për capleugh la sità ëd Saint-Étienne.

Loira
Elizabeth Bishop

Poetëssa an lenga anglèisa.
Nassùa dël 1911, mòrta dël 1979.

Bishop, Elizabeth
Bishop, Elizabeth
Dipartiment ëd la Lòira Atlàntica

Ël **dipartiment ëd la Lòira Atlàntica** a l'é un dipartiment localisà ant la region dij Pais ëd la Lòira e a l'ha për capleugh la sità ëd Nantes.

Loiraatlantica
Emma Calvé

Cantanta.
**Emma Calvé** a l'era nà dël 1858.
Ant ël 1892 a l'ha tnù ël ròl ëd Carmen a l'Opéra-Comique.
A l'é mòrta dël 1942.

Calve, Emma
Dzor-condutività

La **dzor-condutività** a l'é la siensa dij materiaj ch'a perdo tuta arzistensa elétrica a temperadura motobin bassa.

Categorìa:Fìsica