Cossiensa

La **cossiensa** (dal latin *conscientia*, "conossensa con") an filosofìa a l'é la capacità 'd na përson-a d'esse cossienta dij sò pensé, ëd soe assion, e 'd giudiché moralman soa condòta. A l'é 'l sens intern ëd lòn ch'a l'é giust e sbalià ch'a guida le decision moraj.

## Tichëtte prinsipaj
La cossiensa a peul esse definìa coma:
* La vos interior ch'a guida le decision moraj
* La capacità 'd giudiché moralman le proprie assion
* La conossensa dël bin e dël mal aplicà a situassion concrete
* Ël tribun interior ch'a vàluta nòstra condòta

## Sòrt ëd cossiensa
A-i son vàire sòrt ëd cossiensa:
* **Cossiensa moral**: La capacità 'd giudiché moralman j'assion
* **Cossiensa psicològica**: L'esse cossient ëd nòstri stat mentaj
* **Cossiensa religiosa**: La vos ëd Dé o dël divin ant ël cheur uman
* **Cossiensa sossial**: La sensibilità ai valor e a le nòrme d'un grup

## La cossiensa ant la stòria dla filosofìa
### Età clàssica
* **Sòcrate**: A considerava la cossiensa com na vos divin-a (*daimonion*) ch'a lo avisava cand a l'era an camin ëd fé quaicòs ëd mal.
* **Stòich**: A vëddìo la cossiensa coma la rason ch'a guida l'òm vers la virtù.

### Cristianésim
* **Sant Agostin**: A fortiss che la cossiensa a l'é la vos ëd Dé ant ël cheur ëd l'òm.
* **Tomà d'Aquin**: A definiss la cossiensa com l'aplicassion dël savèj moral a 'd cas particolar.

### Età moderna
* **Immanuel Kant**: A considerava la cossiensa coma "ël sens interior dël dolor" ch'as rend cont dël process ëd giudissi moral.
* **John Locke**: A vëddìa la cossiensa coma la capacità 'd giudiché j'assion conforma a le nòrme acetà.

### Età contemporania
* **Sigmund Freud**: A distinguìa an tra *super-io* (l'ideal moral) e cossiensa (l'aspet punitive dël super-io).
* **Martin Heidegger**: A descrivìa la cossiensa coma la vos dël "esse pì possìbil" ch'a ciama l'òm a soa autenticità.

## Funsion dla cossiensa
La cossiensa a àssolv vàire fonsion:

* **Giudissiativa**: A vàluta moralman j'assion prima e apress ch'a sio fàite
* **Normativa**: A stabiliss dle régole 'd condòta
* **Esortativa**: A ancoragia a fé lòn ch'a l'é giust
* **Reprocatriss**: A rimprocia për j'assion sbalià
* **Perdonativa**: A dà pas interior apress l'arconossiment dj'eror

## Formassion ëd la cossiensa
La cossiensa as forma për mojen:
* Dl'educassion e dle esperiense 'd vita
* Dla riflession përsonal
* Dël diàlogh con j'àutri
* Dla tradission cultural e religiosa
* Dle esperiense 'd lìmit e 'd patiment

## Problem filosòfich
Ij problema prinsipaj an sla cossiensa a son:
* **L'orìgin**: La cossiensa a ven da la società, da la rason, o da Dé?
* **L'autorità**: Përchè dovrìo dovré la cossiensa?
* **Ij conflit**: Còsa fé quand la cossiensa a ciama a fé l'opòst dla lege o dla società?
* **L'eror**: Coma spieghé le cossiense "erà" ch'a porto a fé ëd mal?

## Cossiensa e libertà
La relassion antra cossiensa e libertà a l'é essensial:
* La cossiensa a presupon la libertà 'd serne
* La libertà a deuv esse guidà da na cossiensa bin formà
* La cossiensa a l'é la condission për n'auténtica libertà

## Amportansa ant la vita uman-a
La cossiensa a l'é fondamental për:
* La vita moral e spiritual
* L'autorealisassion dla përson-a
* La vita sossial e polìtica
* L'arserca dla vrità e dla giustissia

## Vos corelà
* Ética
* Moral
* Libertà
* Rason pràtica
* Responsabilità
* Deontologìa
* Sòcrate
* Immanuel Kant

## Arferiment


Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Psicologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI