Scala mòbil

Na **scala mòbila** (o **scala automàtica**) a l'é un sistema 'd trasport ch'a consist ëd na caden-a dë scalin mòbij ch'a së spòsto an continuassion për përmëtte a le përson-e 'd monté o calé tra doi livej diferent, sensa andé a pe. A l'é motobin dovrà ant le stassion ëd metropolitan-a, j'aeropòrt, ij sentr comersiaj e j'edifissi pùblich.

## Stòria
L'invension dla scala mòbila a armonta a la fin dël sécol ch'a fa XIX. Ël prim model funsional a l'é stàit patentà dël 1892 da l'inventor american **Jesse W. Reno**, e a l'era un "nastr mòbila anclinà" ch'a smiava a un tapis roulant con d'element trasversaj. Ël prim esemplar pùblich a l'é stàit instalà al mòl ëd Coney Island (New York) dël 1896.

Dël 1899, l'amprenditor **Charles Seeberger**, an colaborassion con la companìa **Otis Elevator Company**, a l'ha dësvlupà un disègn mejor. Cost disegn a l'é stàit presentà a l'Esposission Universal ëd Paris dël 1900, andoa a l'ha otnù un gròss sucess e a l'ha fàit conòsse la neuva anvension a tut ël mond.

## Component prinsipaj
# **Caden-a mòbila dë scalin**: tuti jë scalin a son colegà an na caden-a sensa fin ch'a l'é tirà da 'n sistema ëd trassion.
# **Strutura portanta (truss)**: na strutura d'assel ch'a conten tùit ij component e a dà na rigidità.
# **Sistema ëd trassion**: un o pì motor elétrich ch'a fa andé la caden-a dë scalin.
# **Guide 'd la caden-a**: ëd bare o 'd guide ch'a guido ël moviment djë scalin ant ël percors.
# **Coriman e pian da monté/calé**: la part fissa anté che le përson-e a monto e a calo.
# **Manighëtta mòbila**: na banda mòbila sincronisà con ël moviment djë scalin, ch'a serv për ten-se.
# **Panèj ëd contròl**: boton për l'utilisassion e 'l contròl da part dël përsonal.

## Sòrt dë scale mòbij
* **Scala mòbila drita**: a l'ha un sol ram anclinà.
* **Scala mòbila a forma 'd paràbola**: a l'ha na curva ant ël pian orisontal, për adatesse a djë spassi architeturaj limità.
* **Scala mòbila spiral**: (pòco comun) con na strutura a spiral.
* **Scala mòbila multifase**: a colega pì 'd doi livej sensa intërcambi.

## Vantagi
* **Traspòrt continuà**: a përmëtt un fluss costant ëd përson-e.
* **Acessibilità**: a facìlita 'l moviment për le përson-e con problema 'd mobilità, con na carossin-a o con dij bagaj.
* **Capacità àuta**: a peul trasporté fin a 6.000-8.000 përson-e a l'ora.
* **Economìa dë spassi**: a cissa men spassi 'd na scala normal për ël midem dislivel.

## Sicurëssa
Le scale mòbij a son progetà con vàire sistema 'd sicurëssa:
* **Fren d'emergensa**: për blochesse an cas d'un problema al sistema 'd trassion.
* **Sensòr ëd sicurëssa**: ch'a fërmo la scala se a rilevo 'n moviment anormal (për esempi, un ogèt antrames a jë scalin).
* **Manighëtta sincronisà**: ch'a va a la midema velocità djë scalin.
* **Boton d'arfuda**: për fërmé la scala an cas ëd necessità.

## Manutension
La manutension regolar a l'é fondamental për garantì la longa durà e la sicurëssa. A comprend ël contròl dël sistema 'd trassion, dla lubrificassion, dlë stat djë scalin e dla sincronisassion dle manighëtte.

## Curiosità
* La scala mòbila pì longa dël mond as treuva ant la metropolitana 'd **San Pietroburgh** (Rùssia) e a l'ha 137 méter ëd longhëssa.
* La scala mòbila pì àuta dël mond a l'é al **Centro comercial 'L'Àngel**' an Cile, con na dissèisa 'd 50 méter.

## Vëdde 'dcò
* Assensor
* Tapis roulant
* Traspòrt pùblich
* Otis Elevator Company

## Ligam da fòra
* National Association of Elevator and Escalator Safety Officials (NAESO)

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Architetura
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI