Cartucia (arme da feu)

Na **cartucia** a l'é un component complet e autònom ëd munission për arma da feu portàtil, ch'a conten tut lòn ch'a-i é da manca për un colp: l'esplosiv d'ancamin, la caria propulsiva, ël projétil, e 'l contenitor (bòssol) ch'a ten tut ansema.

## Part prinsipaj
Na cartucia completa a l'é formà da:
* **Bòssol** (o asta): Contenitor generalment ëd metal (oton, assel, alumini) o 'd plàstica.
* **Esplosiv d'ancamin**: Cita quantità 'd material sensìbil a la percussion (anticament pover nèira, al di d'ancheuj sostanse coma 'l fulminat ëd mercuri o 'l tetrasene), posà ant ël *sedron* (për ël sistema a sedron) o an sël *luminel* (për col a luminel).
* **caria propulsiva**: La caria prinsipal d'esplosiv (pover sensa fum o nò) ch'a brusa an pressa generand gas për sparé 'l projétil.
* **Projétil** (o bala): La part ch'a colpiss, normalment ëd piomb, piomb incamisolà, assel, o plàstica. A l'é fissà a la boca dël bòssol.
* **Lubrificant e sigilant**: Për ridùe l'atrit ant ël canon e prevnì l'intrada d'umidità.

## Sòrt ëd cartucia
A-i son vàire sistema d'ancamin:
* **A luminel** (*rimfire*): L'esplosiv d'ancamin a l'é butà andrinta al bòrd ëd fond dël bòssol. Colpìa da 'l percussor, as ancamin-a la combustión. A va për munission ëd càlibr cit (es. .22 Long Rifle).
* **A sedron** (*centerfire*): L'esplosiv d'ancamin a l'é contnù an n'element separà (ël sedron) fissà al sénter dël fond dël bòssol. A l'é 'l sistema pì comun për j'arme moderne, da pistòla a fusij.
* **A luminel an sël sedron**: Sistema ràir, combinassion dij doi.

## Mzura e càlibr
La cartucia a l'é identificà da sò **calibr** (ël diàmeter intern dël canon) e da la **longheur dël bòssol**.
* **Nòm comercial**: Sovens a arciama 'l progetista o la cà produtris (es. .30-06 Springfield, 9mm Parabellum, 7.62×51mm NATO).
* **Classificassion métrica**: A dà ël càlibr e la longheur dël bòssol an mm (es. 7.62×39 mm).

## Fabricassion
Ël process ëd fabricassion a l'é automatisà e a comprend:
1. Stampagi dël bòssol da na frisa 'd metal.
2. Montagi dël sedron (për cole a sedron).
3. Ampiniment con la caria propulsiva.
4. Posission dël projétil e saradura dël bòssol.
5. Contròj ëd qualità e lubrificassion.

## Stòria
La nàssita dla cartucia a l'é fondamental ant l'evolussion ëd l'arma da feu.
* **Prim 'd la cartucia**: L'utilisator a dovìa carié separà pover, strass e bala ant ël canon (arme a avancaria).
* **Sécol XIX**: Anvension dle prime cartuce integrà. Ël sistema a luminel (Flobert, 1845) peui col a sedron a përmëtto la nàssita dle arme a retrocàrica.
* **Sensa bòssol** (*caseless*): Sperimentà, ma con problema técnich (suriscaudament, sigiladura).

## Sigurëssa
Le cartuce a deuvo esse conservà:
* An leu **sech e sùit**.
* Lontan da 'd sorgiss ëd calor.
* Con ël sedron o ël luminel protet da colp.
* Con data 'd fabricassion controlà (l'esplosiv a peul degeneresse).

## Dëscàrich e ricàrich
An ambient militar o sportiv, a-i é chi a dëscaria ij sò bòssoj e a **j'ampiniss torna** (*handloading*) con pover e projétil neuv, për avèj munission pì precisa o për risparmié.

## Sòrt ëd cartuce particolar
* **A salve**: Con na caria motobin ridovùa o gnun projétil, për fé esercitassion sensa arsigh.
* **Traciant**: Ël projétil a lassa na fila luminosa.
* **Incendiari o penetrant**: Për bërsaj speciaj.
* **A balinòt** (për s-ciòp): Con vàire cit balin.

## Vocabolari técnich
* **Culata**: La part posterior dël bòssol.
* **Spala**: part 'd transion antra 'l còrp dël bòssol e 'l còl.
* **Còl**: La part final andoa a l'é fissà 'l projétil.
* **Boca**: L'ùltima part dël còl, sigilà dòp ël montagi.

## Vos corelà
* Munission
* Càlibr
* Arme da feu
* Bòssol
* Esplosiv d'ancamin
* Pover da sparé

## Arferiment


Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI