Lìquid

Ël **lìquid** a l'é un dij quatr stat fondamentaj dla materia, caraterisà da avèj un volume fissà ma na forma ch'as adata al recipient ch'a lo conten. A l'é në stat ëd transission antra ël sòlid (rigid) e ël gas (spantià), con partìcole ch'a peulo score l'un-a an sl'àutra ma manten-e na densità simil a cola dël sòlid. Esempi comun a comprendo l'eva, l'euli, e l'àlcol. Le propietà dij lìquid a son governà da la viscosità, la tension superficial, e la pression.  

## Natura dël lìquid
Ij lìquid a mostro caraterìstiche distinte:  
* **Viscosità**: Resistensa a score (es. melassa a l'é pì viscoza che eva).  
* **Tension superficial**: [Fòrsa] ch'a tend a minimisé l'àrea superficial (es. formassion dë stisse).  
* **Incompressibilità**: Volum praticament fissà, anche s'a peul varié legerment con la pression.  
* **Capilarità**: Capacità ëd monté o calé an tub strèit grassie a l'adesion e coesion molecular.  

Le partìcole ant un lìquid a son bondose ma a manten-o na certa strutura, sensa organisassion cristalin-a. A la [temperadura ëd fusion, un sòlid as fond an lìquid; a la temperadura ëd ebolission, ël lìquid as trasforma an gas.  

## Produssion e Sorgiss
Ij lìquid a peulo esse otnù da:  
* **Sorgiss naturaj**:  
** Còrp ìdrich (eva d'océan, lagh, fium).  
** Essudà d'organism vivent (es. lait, resin-a dle piante).  
** Giassiment soterani (petròli, eva mineral).  
* **Sintesi artifissial**:  
** Mës-cia ëd component chìmich (es. dissolvent industriaj).  
** Distilassion ëd sostanse naturaj (es. euli essensiaj, alcòlich).  
** Reassion chìmiche (es. produssion d'àcid solfòrich).  

## Usagi e Aplicassion
Ij lìquid a l'han n'ampia utilità ant:  
* **Vita quotidian-a**: Beivande, lavesse, riscaudament (eva ant ij radiator).  
* **Industria**: Lubrificant për màchine, dissolvent ant la pitura, colant ant ij reator nuclear.  
* **Medzin-a**: Sangh e plasma për trasfusion, siròp për meisin-e.  
* **Tecnologìa**: Sistema idràulich (fren ëd macchine), lìquid cristalin ant jë scherm LCD.  
* **Siense**: Solvent ant ij laboratòri chìmich, studi ëd proprietà reològiche.  

## Efet e Sicurëssa
* **Benefissi**:  
** Traspòrt ëd nutriment ant j'organism vivent.  
** Dissolussion ëd sostanse për process chìmich o biològich.  
* **Risch**:  
** **Tossicità**: Lìquid com ël mercuri o solvent orgànich a peulo esse pericolos.  
** **Flamabilità**: Lìquid com benzina o alcòlich a peulo pijé feu.  
** **Contaminassion ambientaj**: Sversament d'euli o chìmich ant ij cors d'eva.  

Për sicurëssa, a son dovrà: contenidor sigilà, ventilassion ant j'ambient ëd travaj, e evité l'esposission.  

## Stòria
* **Archimede** (sécol III a.C.): A fòrmula ël prinsipi dl'idrostàtica (fòrsa ëd galegiament).  
* **Blaise Pascal** (sécol XVII): A studia la pression ant ij lìquid e soa trasmission.  
* **Osborne Reynolds** (sécol XIX): A classifica ël fluss dij lìquid an laminar e turbulent.  
* **Sécol XX**: Svilup ëd lìquid sintétich për l'industria (es. silicon, lìquid dij fren).  
* **Anviron dël 2000**: Studi an sij lìquid supercrìtich e aplicassion ant l'estrassion chìmica.  

Categorìa:Fìsica  
Categorìa:Chìmica  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI