Alfredo Casella

Compositor e pianista italian.
**Alfredo Casella** a l'era nassù a Turin ël 25 ëd luj dël 1883 e a l'é mòrt a Roma ël 5 ëd mars dël 1947.

Fieul d'un sonador ëd violonsel e ëd na pianista, Casella a l'é avzinasse a la mùsica da stansia ch'as fasìa an soa famija.
A sinch agn a l'ha ancaminà a amprende ël piano da soa mare e a óndes a l'ha fàit sò prim consert pùblich.

Dël 1896 a l'ha tramudà a Paris, andoa al conservatòri a l'é stàit anlev ëd Diémer për ël piano e ëd Fauré për la composission, ma a l'ha podù amprende ëdcò da 'd cambrada coma Cortot e Ravel, dont a l'é dventà amis.
A l'ha avù tòst sucess tanme pianista, da sol o 'me colaborador ëd vàire strumentista e cantant, coma Casals, Ysaÿe, Thibaud, Maurel, Schumann-Heink, Freund; dël 1906-1909 a l'ha ëdcò sonà ël clavissin ant un compless dë strument antich samblà da Casadesus ch'a l'é stàit an vir për tuta l'Euròpa.
Casella a propagandava con passion l'euvra ëd Mahler, a col temp bele che dësconossùa an Fransa.
Mahler a l'ha antlora anvitalo a andeje dapress tanme sostitù a l'Òpera ëd Vien-a, andoa a progetava ëd torné, ma peui a l'é mòrt dël 1911.

Dël 1915 Casella a l'ha tramudà a Roma anté che fin-a al 1922 a l'ha mostrà ël piano al licéo musical ëd Santa Cecilia.
Dël 1933-1942 a l'ha ëdcò tnù ël cors ëd përfessionament estiv ëd piano a l'Academia Chigian-a ëd Sien-a.

L'atività ëd diretor d'orchestra, anandià a Paris, a l'é antensificasse ant j'agn 1920; ant ël midem perìod a l'ha chità l'atività ëd pianista solista (gavà che për soe mùsiche), ma pà për la mùsica da stansia, dzortut tanme mèmber dël Trio Italiano (con Alberto Poltronieri al violin e Arturo Bonucci al violonsel) ch'a l'ha avù na longa cariera antërnassional.
Ëdcò soe mùsiche, almanch a parte dal 1921, a l'han avù na difusion antërnassional e soens soe prime esecussion a son ëstàite ant jë Stat Unì, smonùe da 'd diretor arnomà.

Sò prim grand sucess tanme composidor a l'é stàit ël balèt *La giara*, componù për ij Ballets Suédois, ai quaj Satie a l'avìa arcomandà sò nòm, ansima a 'n soget che Pirandello a l'avìa tirà fòra për chiel da soa conta dl'istess nòm.

Dël 1942 a l'é vnù malavi, ma a l'ha seghità a compon-e, a mostré, a partissipé ai consert: a cost darié perìod a armonto scasi tute soe edission dij clàssich ëd la claviera (Bach, Mozart, Chopin).
A Casella as dev la formassion ëd tuta na scòla ëd pianista.

## L'atività d'organisador
Dësmisurà e sensa rechie a l'é stàita l'atività ëd Casella tanme organisador e propagandista, atività ch'a l'ha sostnù ëdcò con un përfond dë scrit.
A l'é stàit segretari a Paris dla Société musicale indépendante fin da soa fondassion ant ël 1909; dël 1917 a l'ha fondà an Italia la Società nazionale di musica; dël 1923 (con D'Annunzio e Malipiero) la Corporazione delle nuove musiche, peui dventà session dla Sossietà antërnassional për la mùsica contemporania; dël 1930 ël Festival antërnassional ëd mùsica contemporania ëd Venessia; dël 1939 le Sman-e ëd Sien-a dl'Academia Chigian-a.
A l'ha giutà a fé conòsse le mùsiche ëd Debussy, Ravel, Stravinskij, Schönberg.
A l'ha organisà un përfond ëd manifestassion, dont un vir ëd *Pierrot lunaire*, dirigiù da Schönberg, dël 1924 e doi vir dle *Noces* dë Stravinskij, dirigiùe da chiel, ant ël 1927 e 1930.

## Lë stil
Si da na part sò gust ëd conossidor e esecutor a l'era duvèrt a qualsëssìa tendensa, tanme composidor Casella a andasìa dapress a componente stilìstiche bin definìe.
Ant ël perìod 1913-1920 a preval un fin gust armonìstich ëd sorgiss ravelian-a, ma soens bin dispòst a la politonalità e ëdcò a fé intré con prudensa chèiche esperiense espressionìstiche.
Ël ritm a l'é për la pì part costituì da sbalansament isòcron e l'arzultà a l'é dzortut la conquista d'un clima frèid e frem, motobin davzin a col dl'ansidita pitura metafìsica.
Ëd tansantan a fond tràgich (coma ant l**Elegia eroica'' për orchestra, dël 1916, e ant ël poema për piano ''A notte alta'', dël 1917, trascrit ant ël 1921 për piano e orchestra); pì 'd soens a sfond irònich (''Sonatina'' për piano, 1916) o giugarin (''Pupazzetti'', 1915, an vàire version për compless diferent; ''Undici pezzi infantili'' për piano, 1920).<br>
Ës gust a compariss ëd tansantan ëdcò ant ël perìod apress, cand però an prim pian a-i son d'àutri element, dzortut l'amor për ël ritm alégher, ëd festa, otimista, ëd leugne rèis scarlattian-e e rossinian-e (ëdcò con ente folclorìstiche), an na temàtica diatònica ch'a l'era già surtìa fòra ant ël 1909-1910 ant la sconda part dla [[rapsodìa]] ''Italia'' e ant la ''Suite in do'', tute doe për orchestra.
Ëd tansantan as së s-ciàira l'ambission dla costrussion grandiosa e monumental, scasi n'architetura [[baròca]] (''Concerto romano'' për [[òrgo]] e orchestra, 1926; chèich tòch ëd l'[[òpera]] ''La donna serpente'', 1928-1931; ''Introduzione, aria e toccata'' për orchestra, 1933).

Ëd sòlit, për Casella, l'idèja temàtica a l'é nen cheicòs ëd genit, ma a l'é mach l'oget ëd n'operassion crìtica e coltural, scasi tanme na sitassion: vàire 'd soe mùsiche pì originaj a s-ciòdo con arferiment a d'àutre mùsiche o stij precedent.
Cole che miraco a son soe ciadeuvre pì amportante a son tre partidure componùe su 'd tema d'àutri: ''La giara'' (ansima a 'd tema popolar sicilian), ''Scarlattiana'' (su tema ëd [[Domenico Scarlatti|Scarlatti]]), ''Paganiniana'' (su tema ëd [[Niccolò Paganini|Paganini]]).

== Euvre prinsipaj ==
=====**Lìrica**=====
* ''Le Couvent sur l'Eau'', op.18 (1912-1913), balèt 
* ''La Giara'', op.41 (1924), balèt 
* ''La Donna Serpente'', op.50 (1928-1931) 
* ''La Favola d'Orfeo'', op.51 (1932) 
* ''Il Deserto Tentato'', op.60 (1937)
* ''La Camera dei Disegni (Balletto per Fulvia)'', op.64 (1940), balèt
* ''La Rosa del Sogno'', op.67 (1943), balèt

=====**Mùsica sinfònica**=====
* ''Sinfonia n.1 in si minore'', op.5 (1905-1906) 
* ''Italia, rapsodia per grande orchestra'', op.11 (1909)
* ''Sinfonia n.2 in do minore'', op.12 (1908-1909) 
* ''Concerto per quartetto d'archi e orchestra'', op.40 (1923-1924)
* ''Partita per pianoforte e orchestra'', op.42 (1924-1925)
* ''Concerto romano per organo e orchestra'', op.43 (1926)
* ''Serenata per piccola orchestra'', op.46b (1930)
* ''Concerto in la minore per violino e orchestra'', op.48 (1928)
* ''Introduzione, aria e toccata per orchestra'', op.55 (1933)
* ''Triplo concerto per violino, violoncello e pianoforte'', op.56 (1933)
* ''Concerto per violoncello e orchestra'', op.58 (1934-1935)
* ''Concerto per orchestra in due tempi'', op.61 (1937)
* ''Sinfonia n.3'', op.63 (1939-1940)
* ''Paganiniana, divertimento per orchestra'', op.65 (1942)
* ''Concerto per pianoforte, archi e percussione'', op.69 (1943)

=====**Piano**=====
* ''Pavana'', op.1 (1902)
* ''Variazioni su una ciaccona'', op.3 (1903)
* ''Toccata'', op.6 (1904)
* ''Sarabanda op.10'' (1908)
* ''Berceuse triste'', op.14 (1909)
* ''A notte alta'', op.30 (1917)
* ''Sonatina in tre tempi'' (1916)
* ''Cocktail's dance'' (1918)
* ''Undici pezzi infantili'' (1920)
* ''Sinfonia, arioso e toccata'', op.59 (1936)
* ''Due ricercari sul nome B-A-C-H'' (1932)
* ''6 studi'', op.70 (1942-1944)

=====**Mùsica da stansia*'=====
* *Barcarola e scherzo per flauto e pianoforte*, op.4 (1903)
* *Sonata n.1 per violoncello e pianoforte*, op.8 (1906)
* *Cinque pezzi per quartetto d'archi*, op.34 (1920)
* *Sonata n.2 in do maggiore per violoncello e pianoforte*, op.45 (1926)
* *Sonata per arpa'', op.68 (1943)

Casella, Alfredo
Casella, Alfredo