open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lenga urdu

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga urdu** ò **Urdu** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an Pakistan e an India.

## Classìfica
Në schema ëd classìficassion ëd l**Urdu** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe indoarian-e
*** lenghe indoarian-e sentraj
**** lenghe hindi ossidentaj 
***** **lenga urdu**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **UR**
* Còdes ISO 639-2: **URD**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=urd

urdu
urdu
urdu
Ernest Hemingway

**Ernest Miller Hemingway** a l'é në scritor an lenga anglèisa nassù ël 21 ëd luj dël 1898 a Oak Park, davzin a Chicago, Illinois, e mòrt ël 2 ëd luj dël 1961 a Ketchum, Idaho.
A fasìa part ëd la generassion ësperdùa.

Partì volontari ant la Cros Rossa Merican-a dël maj 1918, a l'ha pijà part a la prima guèra mondial an sël front italian.
Ant la neuit dj'8 ëd luj a l'é stàit ferì a Fossalta di Piave; a arseivrà la mudaja d'argent dal goern italian.
A l'ha travajà 'me giornalista.

A ancamin-a soa atività literaria dël 1926 con ël romanz *The Sun Also Rises* (surtì an Anghiltèra tanme *Fiesta*). Ël romanz *A Farewell to Arms* (*Adiù a j'Arme*), publicà ant ël 1929, a l'ha daje na fama mondial. Hemingway a l'ha peui scrivù ël romanz *To Have and Have Not*.
Ëd mars 1937 a l'era andàit a Barslon-a për scrive an sla guèra sivila an Ëspagna: an sl'argoment, dël 1940 a-i surtirà ël romanz *For Whom the Bell Tolls* (*Për chi a son-a la ciòca*). Cost romanz-sì a l'é stàit considerà tanme na ciadeuvra. Dël 1952 Hemingway a l'ha arseivù ël Premi Pulitzer për *The Old Man and the Sea * e, ai 28 d'otóber dël 1954, ël Premi Nobel për la Literatura.
Ant j'ùltim agn ëd vita a l'era alcolisà e a l'é peui mòrt an massand-se.

## Euvre prinsipaj
* *The sun also rises* (1926)
* *A farewell to arms* (1928)
* *To have and have not* (1937)
* *For whom the bell tolls* (1940)
* *The old man and the sea* (1952, dariera euvra publicà durant soa vita)
* *49 stories*

Hemingway, Ernest
Hemingway, Ernest
Hemingway, Ernest
Hemingway, Ernest
Lenga hindustani figian

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga hindustani figian** ò **Hindustani Figian** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut a Figi.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dl**Hindustani Figian** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe indoarian-e
*** lenghe indoarian-e sentr-orientaj
**** **lenga hindustani figian**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **HIF**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hif

hindustani figian
hindustani figian
Edward Waring

**Edward Waring** a l'era ën matemàtich.
Nassù a Shrewsbury (an Anghiltèra) dël 1734, mòrt a New Milford dël 1798.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Waring.

## Euvre prinsipaj
*Meditationes algebricae (1770).

Waring, Edward
Martin Scorsese

**Martin Scorsese** a l'é un dij pì important regista, senegiator e produtor vivent, nà ël 17 ëd novèmber 1942 a New York City, New York, ant jë Stat Unì. Fin da giovo a l'ha nurì grand anteresse për ël cine, mersì cò a l'asma ch'a-j ampëdìa ëd fé j'atività dij sò coscrit. A l'ha cò pensà d'intré an seminari për fesse prèive ma a l'ha peui decidù d'iscriv-se a l'università, al cors ëd cinematografìa, andova ch'a comensa a giré ij sò prim cortmetragi (*[[The Big Shave]]*, dël 1967 a sarà sèmper motobin apressià). Da la fin dj'Agn Sessanta al di d'ancheuj a l'ha girà desen-e ëd film, dont tanti ëd gran success ëd crìtica e ëd pùblich. Ij tema dij sò film a riguardo sovens la vita dj'emigrà italian an América, e an particular a New York, e la violensa endémica ant la società american-a; a l'é cò present n'interpretassion tuta catòlica dij concet ëd colpa e 'd redension. A l'ha recità cò tanme ator an cheidun dij sò film. J'ator sìmboj dij sò film a son stàit Harvey Keitel, Robert De Niro e ant j'ùltim agn Leonardo DiCaprio. Ant ël 2007 a l'ha vagnà ël Premi Òscar tanme pì brav regista për ël film The Departed.

### La Film Foundation
Dël 1979 a l'é stàit antra ij prim a sot-ligné ël privo dla degradassion dij negativ goernà da le grande sossietà dël cine.
Dël 1990 a l'ha donca creà, ansema a Clint Eastwood, Francis Coppola e d'àutri, l'American Film Foundation, con ël but ëd restauré ij film clàssich.

### Filmografìa (regista)

Scorsese, Martin
Lenga bishnupriya manipuri

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga bishnupriya manipuri** ò **bishnupriya** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **bishnupriya** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe indoarian-e
*** lenghe indoarian-e orientaj
**** lenghe bengali-assamèise
***** **lenga bishnupriya manipuri**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BPY**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
SIL – ISO 639-3 – BPY

bishnupriya manipuri
bishnupriya manipuri
Christian Goldbach

Diplomàtich e matemàtich.
Nassù a Königsberg (al di d'ancheuj Kaliningrad) ël 18 ëd mars dël 1690, mòrt a Mosca ël 20 ëd novèmber dël 1764.
A l'é stàit segretari dl'Academia dle siense ëd San Peroborgh.

## A pòrto sò nòm

*Congetura ëd Goldbach.

Goldbach, Christian
Aison

**Aison** (Aisone an italian a l’é un comun ëd 261 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografìa
Aison as treuva a 120 km a sud-òvest ëd Turin e a 30 km a òvest ëd Coni. A fa part ëd la Comun-a montagnin-a dla Val dë Stura.

### Gesie
* Gesia dla Natività ‘d Maria Santìssima, dël sécol ch’a fa XIV

### Feste e fere
* Natività dla Beà Vèrgin Marìa, prima dumìnica dë stèmber

## Economìa
L’economìa local as basa ‘ns l’agricoltura, cite imprèise artigian-e dël setor dël bòsch e ‘d turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Trocello (dal 31/05/2015).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Albarèj

**Albarèj** (*Albaretto della Torre* an italian) a l’é na comun-a ëd 224 abitant dla provincia ëd Coni.

J'abitant d'Albarèj a son ëstranomà *fricieu*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Borgna (dal 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Albarej
Arguèl

**Arguèl** (*Arguello* an italian) a l’é un comun ëd 198 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Fenocchio (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Arguel
Assèj

**Assèj** (*Acceglio* an italian) a l’é un comun ëd 153 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Enrico Caranzano (dall'11/06/2019).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Assej
L'Argentera

**L'Argentera** (*Argentera* an italian; *L'Argentiera* an ossitan) a l’é un comun ëd 75 abitant dla provincia ëd Coni.

## Amministrasion
Ël sìndich a l'é Monica Ciaburro (dal 12/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Argentera
Iran

L' **Iran** (*ايران* an parsi) a l'é un pais dl'Asia.

A confin-a con Irak, Turchìa, Turkmenistan, Armenia, Azerbaigian, Afgànistan e Pakistan.
La capital a l'é Teheran.
A l'ha na surfassa d'1.648.695 km² e a conta anviron 75,6 milion d'abitant.
La speransa ëd vita a l'é dë 73,2 agn.

## Anté ch'as treuva



## Nòm
L'Iran a l'é stàit ciamà *Persia* fin-a al 1935.

## Conomìa
L'Iran a l'é ël quart produtor mondial ëd petròlio.

## Organisassion polìtica
L'Iran (nòm ofissial: **جمهوری اسلامی ايران** = *Repùblica Islàmica dl'Iran*) a l'é na repùblica.
Ël "Cap Suprem" dël pais a l'é l*'ayatollah* Mojtaba Khamenei dal 2026).
Ël president a l'é Masoud Pezeshkian (dal 2024).
Turkmenistan

Ël **Turkmenistan** a l'é un pais dl'Asia central.

A confin-a con Iran, Afgànistan, Kazakistan e Uzbekistan.
La capital a l'é Ashgabat.
A l'ha na surfassa ëd 488.100 km² e a conta anviron 5.100.000 abitant.

## Anté ch'as treuva



## Organisassion polìtica
Ël Turkmenistan (nòm ofissial: *Türkmenistanyň Respublikasy*) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhammedow (dal 2006).
Àuto (CN)

**Àuto** o **Òto** (*Alto* an italian) a l’é un comun ëd 118 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Sicca (dal 15/04/2008).

Auto
Bagnasch

**Bagnasch** (*Bagnasco* an italian) a l’é un comun ëd 1.024 abitant dla provincia ëd Coni.

## Arcorense
A carlevé e al 1m ëd maj a balo jë spadoné.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Bertino (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Bagneul

**Bagneul** (*Bagnolo Piemonte* an italian, *Banhùel* an ossitan) a l’é un comun ëd 5.981 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografìa
Bagneul as treuva a sud-est rispet a Turin e a nòrd ëd Coni, anviron a 50 km da tute doe.
A fa part ëd la Comunità montagnin-a Valade Pò, Bronda e Infernòt.

## Monument
* Compless feudal Malingri: castel-fòrt dël sécol ch’a fa XI, parch ëstòrich dël ‘600, afresch dël ‘400 an sla faciada dël palass e ‘nt la capela sot-tèra.
* Tor dij Gòss o Tor Chera an località *San Grà*
* Gesia ‘d San Gioann Evangelista an località *Vilarèt*
* Gesia ‘d San Gioann Batista an località *Vilar*
* Capela dël Castel in località *Vilar*

* Monasté an località Pra ‘d Mill
* Santuari dla Madòna dla Fiòca

## Përsonalità
* Michele Fusé, prèive e poeta, nassù a Bagneul dël 1916

## Economìa
Ant ël comun ëd Bagneul a-i è la pì gròssa part dij giaciment ëd gnèiss lamelar, mej conossù coma  pera ‘d Luserna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Bruno Franco (da l'08/05/12).

## Sità gemelà
Bagneul a l'é gemelà con:
*  Villa Devoto, Argentin-a
*  Villasimius, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Barge

**Barge** a l’é un comun ëd 7.648 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografìa
As treuva a sud-òvest ëd Turin e a nòrd ëd Coni, anfòra 50 km da tute doe.
A l’è ‘nt la conca dla val Infernòt, ai pe dël Monvis. 

## Torism
* Cesa ‘d Santa Marìa Assonta
* Certosa dël Mombrach
* Musé Etnogràfich *La Brunetta*
* Santuari dle Combe

## Aministrassion
El sìndich a l'é Piera Comba (da l'11/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pakistan

Ël **Pakistan** (*پاکستان* an urdu) a l'é un pais dl'Asia.

A confin-a con Iran, Afgànistan, Cin-a e India.
La capital a l'é Islamabad, ma la sità pì importanta a l'é Karachi.
A l'ha na surfassa d' 803.940 km² e a conta anviron 241 milion d'abitant.

## Anté ch'as treuva



## Organisassion polìtica
Ël Pakistan (nòm ofissial: **اسلامی جمہوریۂ پاکستان / Islamic Republic of Pakistan**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Asif Ali Zardari (آصف علی زرداری) (dal 2024).
Ël prim ministr a l'é Shehbaz Sharif (شہباز شریف) (dal 2024).
Barbarèsch

**Barbarèsch** (*Barbaresco* an italian) a l’é un comun ëd 646 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Zoppi (dal 05/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Barbaresch
Nàpoli

**Nàpoli** a l'é na sità dla Campania ëd 963.522 abitant 
, capleugh dla region e dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi de Magistris (dal 2011 -prima vira-).

## Sità gemelà

Nàpoli a l'é gemelà con:
*  Baku, Azerbaigian
*  Calcutta, India
*  Kagoshima, Giapon
*  Nablus, Palestin-a
*  Salvador de Bahia, Brasil
*  Zhengzhou, Cin-a

## Spòrt

* Nàpoli (fótbal)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Baudsé

***Baudsé***

* Baudsé (TO), comun dla provincia ëd Turin
* Baudsé d'Alba, comun dla provincia ëd Coni.
Baudsé d'Alba

**Baudsé d'Alba** o **Baussé** (*Baldissero d'Alba* an italian) a l’é un comun ëd 1.060 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Lusso (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Baudsedalba
Batifòl

**Batifòl** (*Battifollo* an italian) a l’é un comun ëd 233 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Secondo Barberis (dal 26/05/2014).

Batifol
Salern

**Salern** (*Salerno* an italian) a l'é na sità dla Campania ëd 140.488 abitant , capleugh dl'omònima provinsa.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Vincenzo De Luca (dal 13/06/2006).

## Sità gemelà
Salern a l'é gemelà con:
*  Rouen, Fransa
*  Tohno, Giapon

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Salern
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Avlin

**Avlin** (*Avellino* an italian) a l'é na sità dla Campania ëd 56.961 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Galasso (dal 24/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Dustin Hoffman

**Dustin Lee Hoffman** a l'è n'ator motobin famos e a l'è nà l'8 d'agost dël 1937 a Los Angeles, Califòrnia, ant jë Stat Unì. A l'ha ancaminà a studié recitassion a l'università, për armedié aj brut vot ch'a piava ant le àutre materie. Abandonà jë studi a l'é trasferisse a New York e, an fasend mila travaj divers për campé, a l'é riussì a studié a l'arnomà Actors Studio. A parte da la fin dj'Agn Sessanta a l'ha recità an film motobin important e a l'é ancheuj conossù tanme un dj'ator pì brav ch'a-i sìo. A l'ha vagnà doi Premi Òscar tanme pì brav ator protagonista: ant 
ël 1979 për Kramer vs. Kramer e ant ël 1988 për Rain Man. 

## Filmografìa

Hoffman, Dustin
Blin

**Blin** (*Bellino* an italian; *Blins* an ossitan) a l’é na comun-a ëd 107 abitant dla provincia ëd Coni, an Val Vràita.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Munari (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Bastìa

**Bastìa** (*Bastia Mondovì* an italian) a l’é un comun ëd 664 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Paolo Crosetti (dal 07/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Bërvèj

**Bërvèj** (*Belvedere Langhe* an italian) a l’é un comun ëd 365 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Biagina Cartosio (dal 26/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bervej
Bene

**Bene** (*Bene Vagienna* an italian) a l’é un comun ëd 3.648 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Claudio Ambrogio (dal 07/05/2012).

## Vardé ëdcò

*Ìsola (Bene)

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Benevel

**Benevel** (*Benevello* an italian) a l’é un comun ëd 478 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Rapalino (dal 30/03/2010).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Bèrgoj

**Bèrgoj** (*Bergolo* an italian) a l’é un comun dë 68 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Marone (dal 27/05/2013).

## Arferiment

Bergoj
Bërness

**Bërness** (*Bernezzo* an italian; *Berness* an ossitan) a l’é un comun ëd 4.157 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Bono (dal 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Berness
Caserta

**Caserta** a l'é na sità dla Campania dë 78.961 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nicodemo Petteruti (dal 13/06/2006).

## Sità gemelà

Caserta a l'é gemelà con:
*  Aley, Lìban
*  Piteşti, Romanìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caserta
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Bordighera

**Bordighera** (*A Bordighea* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 10.498 abitant, an provincia d'Imperia.

## Economìa
La pi granda arsorsa ëd Bordighera a l'é 'l turism: la sità a l'é n'arnomà stassion balnear. A-i son ëdcò coltivassion ëd fior e as produv l'euli d'uliva.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giacomo Pallanca (dal 27/05/2013).

## Sità gemelà
Bordighera a l'é gemelà con:
*  Neckarsulm, Gërmania
*  Villefranche-sur-Mer, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Capoliveri

**Capoliveri** a l'é un comun ëd 3.627 abitant ant l'ìsola d'Elba, an provincia ëd Livorn (Toscan-a).

## Economìa
La pi grand arsorsa ëd Capoliveri a l'é 'l turism.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Ruggiero Barbetti (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Livorn
Vaiano

**Vaiano** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 9.831 abitant, an provincia ëd Prato.

## Stòria

Ël comun ëd Vaiano a l'é stàit istituì dël 1949, destacandse dal comun ëd Prato.

## Personalità
* Fiorenzo Magni, corridor ciclista, nassù a Vaiano dël 1920

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Annalisa Marchi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Vaiano a l'é gemelà con:
*  Miyek, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Prato
Portofino

**Portofino** (*Portofin* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 439 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.

## Economìa
La pi grand arsorsa ëd Portofino a l'é 'l turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Viacava (dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Portofino a l'é gemelà con:
*  Kinsale, Irlanda
*  Palma de Mallorca, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
L'Àquila

**L'Àquila** a l'é na sità dl'Abruss ëd 72.913 abitant , capleugh dla region e dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Cialente (dal 28/05/2007).

## Sità gemelà

L'Àquila a l'é gemelà con:
*  Baalbek, Lìban
*  Bernalda, Italia
*  Bistriţa, Romanìa
*  Cuenca, Spagna
*  Hobart, Australia
*  Rottweil, Gërmania
*  York, Canadà
*  Zielona Góra, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Laquila
Laquila
Benevent

**Benevènt** (*Benevento* an italian) a l'é na sità dla Campania ëd 63.026 abitant, capleugh dl'omònima provincia.

## Stòria

Località motobin amportanta dl'época roman-a e longobarda, sede d'un ducà longobard ch'a l'ha gran arlevansa për la stòria del Règn Longobard an general e dij ducà piemontèis an partìcolar.
D'ambelessì a sarìa vnu-ie Grimoald, Duca ëd Benevènt ch'a l'avrìa anandià la fàida longobarda antra soa famija e cola astesan-a ëd Pertarit. Ambelessì a sarìa 'cò nassu-ie Garibald, duca ëd Turin dont mòrt a l'ha peui sërà la fàida con lë stermini complet ëd la famija beneventan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fausto Pepe (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Bibliografìa
* 

Benevent
Benevent
Perugia

**Perugia** a l'é na sità dl'Umbria ëd 164.564 abitant , capleugh dla region e dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Wladimiro Boccali (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Perugia a l'é gemelà con:
*  Aix-en-Provence, Fransa
*  Bratislava, Slovachia
*  Grand Rapids, Stat Unì d'América
*  Potsdam, Gërmania
*  Seattle, Stat Unì d'América
*  Tubinga, Gërmania
 
## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Terni

**Terni** a l'é na sità dl'Umbria ëd 106.000 abitant (2024), capleugh dl'omònima provincia. A l'é la tersa sità dl'Umbria për popolassion, apress Perugia e Foligno. A l'é conossùa com la "sità d'assel" për soa tradission siderùrgica e com "sità dj'amor" për la presensa ëd monument e leugh dedicà a San Valentin (patron dla sità ansema a San Valentin ëd Terni).

## Geografìa
Terni as treuva ant na comba pianegianta anviron 130 méter d'autëssa, an tra ij monti Sabin e ij Monti Martani. A l'é travërsà dal fium Nera e dai sò afluent (la Serra e la Velino). A l'é davzin a le cascà dle Marmore (un-a dle pì àute d'Euròpa, àuta 165 méter) e al lagh ëd Piediluco.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dai Roman dël sécol III a.C. com *Interamna Nahars*. A l'ha avù sò màssim dësvlup ant l'età imperial. Dòp la dominassion longobarda, a l'é passà sota lë Stat Pontifissi fin-a al 1860.

Dël 1875 a l'é nassùa l'industria Siderurgica, ch'a l'ha fàit ëd Terni un dij prim sènter industriaj d'Italia (produssion d'assel, armament, chìmica). Durant la Seconda guèra mondial a l'é stàita motobin bombardà për soa amportansa militar. Dòp la guèra, la crisi dl'industria pesanta a l'ha causà 'd problema econòmich e ambientaj.

## Monument e leugh d'anteresse

* **Palass Spada**: palass baròch dël sécol XVI, sede dël comun.
* **Cesa ëd San Valentin**: edifissi religiosa ch'a goerna le relìchie dël sant.
* **Basìlica ëd San Valentin Vej**: basìca paleocristian-a.
* **Anfiteàtro roman**: ruin-e d'un gròss anfiteàtro (sécol I d.C.).
* **Cascà dle Marmore**: cascà artifissial d'età roman-a, ancheuj arzerva natural.
* **Lag ëd Piediluco**: lagh ëd l'antich lagh Velino.
* **Museo ëd la nav**: archeologìa roman-a.

## Economìa
L'economìa a l'é stàita dominà për un sécol da l'assel, con l'Asselerìa ëd Terni (ThyssenKrupp). Ancheuj a l'é diversificà ant la mecànica, la chìmica, la tecnologìa e 'l turism (sità dj'amor e cascà).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Leonardo Latini (Lega), an càrica dal 2018, rieleggiù dël 2023. La sità a l'é spartìa an 17 quarté.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Terni
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Aleksandr Vasil'evič Suvorov

**Aleksandr Vasil'evič Suvorov** (an sirìlich: Алекса́ндр Васи́льевич Суво́ров), nassù a Mosca ij 24 ëd novèmber dël 1729 e mòrt ai 18 ëd magg dël 1800, a San Peroborgh a l'era un comandant militar russ.
## La cariera
Suvorov a l'era stàit un vajant ufissial, comandant dj'armade ëd Catlin-a II, ch'a l'avìa nominalo marëssal e mandalo an pension.
### La campagna d'Italia dël 1799
Pàul I a l'avìa torna ciamalo an servissi an afidand-je ël comand suprem dj'armade russe ant la campagna d'Italia dël 1799, da banda dl'esèrcit amperial austrìach comandà dal feldmarëssal Melas. An batend ij generaj fransèis Moreau e Macdonald, për soa assion vers la fin dël 1799 a-i restava an man dij republican mach pì Génoa assedià.

An intrand a Turin, an sò proclama a la popolassion a fortìa ch'a l'era vnù për buté torna an sël tròno ël re. Ma la polìtica austrìaca a l'avìa na posission diferenta e sòn a l'avìa possà Pàul I a artiresse da la coalission.

Dapress a sòn Suvorov a l'era portasse an Ësvìssera, për giuteje al general Korsarov ch'a l'era an dificoltà; ma ij russ a vnisìo batù ant la bataja ëd Zurigh e a ancaminavo n'artirà disastrosa a travers ël San Gotard. Suvorov a l'era comsëssìa riessù a salvé j'armade russe da esse pijà përzonere.

### La destitussion
Rintrà a Mosca, Suvorov a l'era stait destituì da lë Tsar e a l'era mòrt pòche sman-e apress, ij 18 ëd magg dël 1800, a San Peroborgh.

## Monument e comemorassion
Lissànder I a l'ha peui fàit fé a San Peroborgh na statua an sò onor. An general as trata 'd na figura motobin selebrà an tute j'époche dla Russia, 'cò fin-a l'Union Soviética a l'avìa dedicaje dij francobòj.

Suvorov, Aleksandr Vasil'evič
Pio V

**Michel Ghislieri** a l'era nassù a Bòsch Marengh (Lissandria) ij 17 ëd gené dël 1504.
A 14 agn a l'era intrà ant l'órdin dij Duminican ant ël convent ëd Voghera.
Dël 1521 a l'avìa fàit soa profession religiosa e ant ël 1528 a l'era stàit ordinà prèive.
A l'avìa mostrà teologìa an vàire convent e a l'era stàit prior a Vigévan, Soncin e Alba; dël 1565 a sarà ëdcò prior comanditari nen resident dël monasté 'd Sant Ors.
Ant ël 1542 a l'é stàit nominà prima vicari dl'anquisitor a Pavìa e peui anquisitor a Còm.
Dël 1556 Pàul IV a l'ha nominalo vësco ëd Nepi e Sutri; dël 1557 a l'é fàit cardinal e l'ann apress anquisitor general.
Tut an confirmand-lo tanme anquisitor, Pio IV a lo nòmina vësco dël Mondvì an dasend-je ël përmess (conforma a la costuma dël temp) ëd resté a Roma lassand ël goern ëd soa diòcesi a 'n vicari, për continué sò travaj a l'Anquisission.
Ghislieri a l'ha però pì car tramudé su soa neuva càtedra.

Mòrt Pio IV ij 9 dë dzèmber dël 1565, sostnù da Carl Boromé ij 7 ëd gené dël 1566 Ghislieri a l'é elegiù sò sucessor tanme vësco ëd Roma e a pija ël nòm ëd **Pio V**.
A l'é ancoronà ij 17 ëd gené.
Sò badò prinsipal an sla càtedra ëd Pé a l'é stàit l'atuassion dij decret d'arforma dël concili 'd Trent.
Dël 1566 a l'ha fàit publiché ël Catechism Roman e a l'ha travajà a l'arforma e l'unificassion dla liturgìa, con un neuv Missal e un neuv Breviari, dovrà fin-a al Concili Vatican II.
Dël 1570 a l'ha scomunicà Elisabeta d'Anghiltèra, lòn ch'a l'ha provocà l'agrandisse dël sentiment anti-catòlich an col pais.
Për fé front contra ij turch ch'a mnassavo l'Euròpa a l'ha samblà na lega ansema a Venessia e la Spagna che ij 7 d'otóber dël 1571 a oten la vitòria a la bataja 'd Lépanto.
Për arcordene la dàita Pio V a l'ha istituì pr'ij 7 d'otóber la festa dla Madòna dla Vitòria (dventà con Gregòri XIII la festa dl'Argin-a dël Rosari).

Pio V a l'é mòrt ël 1 ëd maj dël 1572.
A l'é stàit beatificà da Clement X ant ël 1672 e Clement XI a l'ha canonisalo ël 22 ëd magg dël 1712.
Soa festa a l'é ij 30 d'avril.
A l'é patron dla Congregassion për la Dutrin-a dla Fé.

Categorìa:Papa
Téramo

**Téramo** a l'é na sità dj' Abruss ëd 54.965 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Brucchi (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Téramo a l'é gemelà con:
*  Berane, Montnèigr 
*  Gorzów Wielkopolski, Polònia
*  Memmingen, Gërmania
*  Rishon LeZion, Israel
*  Strovolos, Cipro

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Teramo
Teramo
John Wilson

Matemàtich anglèis.
Nassù a The How, ant ël Westmoreland, dël 1741 e mòrt a Kendal dël 1793.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Wilson.

Wilson, John
Rovigh

**Rovigh** a l'é na sità dël Véneto ëd 51.604 abitant, capleugh dl'omònima provincia.

## Spòrt
Lë spòrt pì popular a Rovigh a l'é 'l rugby. La squadra ëd Rovigh a l'ha vagna 11 vòlte 'l campionà italian. 

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Fausto Merchiori (dal 12/06/2006).

## Sità gemelà
Rovigh a l'é gemelà con:
*  Bedford, Regn Unì
*  Tulcea, Romanìa
*  Viernheim, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rovigh
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Belun

**Belun** (*Belluno* an italian) a l'é na sità dël Véneto dë 36.502 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Prade (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Belun
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Bërgomà

**Bërgomà** o **Borgomà** (*Borgomale* an italian) a l’é un comun ëd 401 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Antoniotti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bergoma
Bonvzin

**Bonvzin** (*Bonvicino* an italian) a l’é un comun ëd 122 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Mondone (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Bossolasch

**Bossolasch** (*Bossolasco* an italian) a l’é un comun ëd 686 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Barbero (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Beuves

**Beuves** (*Boves* an italian; *Buèves* an ossitan) a l’é un comun ëd 9.672 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Paoletti.

## Sità gemelà
Beuves a l'é gemelà con:
*  Castello di Godego, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Carl Friedrich Gauss

Stranomà ël *prinsi dij matemàtich*, **Carl Friedrich Gauss** a l'era nassù a Braunschweig ël 30 d'avril dël 1777 da na famija modesta.
Fin da motobin giovo a l'é fasse armarché për soa anteligensa.
Mersì a l'anteressament dël duca ëd Brunswick a l'ha podù andé anans a studié: dël 1792 a l'é intrà al colege Carolin e dël 1795 a l'é anscrivusse a l'Università ëd Göttingen, peui a l'Università ëd Helmstädt andoa a l'ha arseivù ël dotorà dël 1798.

Dël 1807 a l'é stàit nominà diretor dl'osservatòri ëd Göttingen.

A l'é mòrt a Göttingen ël 23 ëd fërvé dël 1855.

## Soe contribussion
Për chiel, l'aritmética a l'era l'argin-a dla matemàtica.

A disneuv agn a l'ha dimostrà che ël polìgon regolar ëd 17 bande as peul costruisse con riga e compass.
An soa tesi dël 1799 a l'ha smonù la prima dimostrassion rigorosa dël teorema fondamental ëd l'àlgebra, nonsià dël 1629 da Girard e dimostrà, an manera nen completa, da d'Alembert e peui da Euler.
Pì tard, Gauss a l'ha dàit d'àutre tre dimostrassion dël teorema.

A l'ha tratà la teorìa dij determinant.

Ant ij prim agn dël sécol ch'a fa XIX a l'é ocupasse d'astronomìa, an predisend, mach an fasend dij cont, l'esistensa dël pianeta Cérere, lòn ch'a l'é stàit peui confirmà ai 7 dë dzèmber 1801 da l'astrònom Zach.

## A pòrto sò nòm
* Antregh ëd Gauss
* Curvadura gaussian-a
* Dëscomposission ëd Gauss
* Distribussion ëd Gauss
* Fórmola ëd Gauss-Bonnet
* Gauss (unità dë mzura)
* Lej ëd Laplace-Gauss
* Pian d'Argand-Gauss
* Serie ipergeométrica ëd Gauss
* Sistema d'unità dë mzura ëd Gauss
* Teorema ëd d'Alembert-Gauss
* Teorema ëd Gauss
* Teorema ëd Gauss-Jacobi

## Euvre prinsipaj
* **Disquisitiones arithmeticae** (1801). Ciamà da Theodore Merz ël *gran lìber dij set sigij* e da Leopold Kronecker ël *lìber ëd tuti ij lìber*, cost test a l'é stàit n'arferiment për tut ël sécol ch'a fa XIX e ancor apress, tanme ideal d'esposission an materia ëd notassion, problema e métod.
* **Disquisitiones generales circa superficies curvas** (1827).

Gauss, Carl Friedrich
Briga Àuta

**Briga Àuta** (*Briga Alta* an italian, *Briga Aouta* an occitan, *Ra Briga Auta* an lìgur-brigasc) a l’é un comun ëd 50 abitant  dla provincia ëd Coni.
A l'é un dij pi cit comun italian për popolassion e col ch'a l'ha la pi cita dënsità (0,96 abitant/km2).

## Stòria e geografìa
Ël comun a l'é formà da le frassion ëd Piaggia, Upega e Camino.
Prima dla Sconda guèra mondial a fasìo part dël pi grand comun ëd Briga Marìtima che, con ël Tratà ëd Paris dël 1947, a l'é pasà a la Fransa.
Le tre frassion, ch'as treuvo ant l'àuta val dël Tani, a son restà a l'Italia e a l'han conservà ël nòm ëd *Briga*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Zintilini (da l' 8/06/2009).

## Vardé ëdcò
* Sima dle Salin-e

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Brondel

**Brondel** (*Brondello* an italian) a l’é un comun ëd 324 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografìa
Ansema a Pagn e Castlar a forma la val Bronda, cita comba a sud ëd la val Pò.
Montand anver sud-òvest a së scolin-a a Isasca, an val Vràita.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dora Perotto (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pàdoa

**Pàdoa** (*Padova* an italian) a l'é na sità dël Véneto ëd 211.632 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Ivo Rossi (dal 28/04/2013).

## Sità gemelà
Pàdoa a l'é gemelà con:
*  Beira, Mosambich
*  Boston, Stat Unì d'América
*  Càliari, Italia
*  Coimbra, Portugal
*  Freiburg im Breisgau, Gërmania
*  Handan, Cin-a
*  Iași, Romanìa
*  Nancy, Fransa
*  Zadar, Croassia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Padoa
Padoa
Ël Borgh San Dalmass

**Ël Borgh San Dalmass** o mach **Ël Borgh** (*Borgo San Dalmazzo* an italian; *Lo Borg* o *Lo Borg Sant Dalmatz* an ossitan) a l’é un comun ëd 12.025 abitant dla provincia ëd Coni.

J'abitant dël Borgh a son ëstranomà *testass*, *taja gòrge* e *lavativ*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gian Paolo Beretta (dal 08/05/2012).

## Sità gemelà
Ël Borgh a l'é gemelà con:
*  Breil-sur-Roya, Fransa
*  La Vega, Repùblica Duminican-a
*  Saint Dalmas Valdeblore, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Borghsandalmass
Veron-a

**Veron-a** (*Verona* an italian) a l'é na sità dël Véneto ëd 265.795 abitant , capleugh dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Flavio Tosi (Lija Nòrd, dal 28/05/2007).

## Sità gemelà

Veron-a a l'é gemelà con:
*  Mùnich ëd Baviera, Gërmania
*  Nîmes, Fransa
*  Pula, Croassia
*  Salisborgh, Àustria
*  Albany, Stat Unì d'América
*  Nagahama, Giapon
*  Saint-Josse-ten-Noode, Belgi

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Verona
Venessia

**Venessia** (*Venezia* an italian) a l'é na sità ant ël nòrd-est d'Italia.
Ël comun (Venessia, j'àutre ìsole pi cite, ël Lido, Mestre e j'autre frassion ans la teraferma) a conta 268.934 abitant e a l'é 'l capleugh dël Véneto e dl'omònima provincia.

## Torism
Minca ann Venessia a l'é visità da apopré 17 milion ëd torista.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Brugnaro (dal 2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Galarìa fotogràfica

Venice iko 2001092.jpg|Panorama (Satélit dla NASA)
Piazza San Marco, St Mark's Square, Venice, Italy.jpg|Basìlica ëd San March
Venice-St. Mark belltower.JPG|Cioché dla basìlica ëd San March
(Venice) Doge's Palace and campanile of St. Mark's Basilica facing the sea.jpg|Palass Ducal
Prokuracja Stara.jpg|Piassa San March: le *Procuratie* veje
View of the Grand Canal from Rialto to Ca'Foscari.jpg|Canal Grand
Rialto 2025 4.jpg|Pont ëd Rialto
Antonio Contin - Ponte dei sospiri (Venice).jpg|Pont dij Sospir
Exterior of Santi Giovanni e Paolo (Venice) from Campo San Zanipolo.jpg|Cesa ëd "San Zanipolo" (San Gioann e Pàul)
Wenecja Santa Maria della Salute.JPG|Cesa ëd Santa Marìa dla Salute
Ca' d'Oro facciata.jpg|Ca d'Òr
Ca' Rezzonico (Venice).jpg|Ca Rezzonico
Scala Contarini del Bovolo (Venice).jpg|Palass Contarini del Bovolo
Arsenal - Venice, Italy - panoramio.jpg|Arsenal
Wenecja gondole.JPG|Góndole
Venezia acqua alta notte 2005 modificata.jpg|Piassa San March con l'eva àuta


Categorìa:Comun dla provincia ëd Venessia
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Trent

**Trent** (*Trento* an italian) a l'é na sità dël Trentin-Sud Tiròl ëd 114.305 abitant , capleugh dla region e dl'omònima provincia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Ianeselli (dal 22/09/2020).

## Sità gemelà

Trent a l'é gemelà con:
*  Kempten, Gërmania
*  Praga, Repùblica Ceca
*  San Sebastián, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Bolsan

**Bolsan** (*Bolzano* an italian, *Bozen* an alman) a l'é na sità dël Trentin-Sud Tiròl ëd 99.751 abitant, capleugh dl'omònima provincia.

## Popolassion
Lë 73 % dj'abitant ëd Bolsan a l'é 'd lenga italian-a, ël 26,29 % a l'é 'd lenga tedesca, ël 0,71 % a l'é 'd lenga ladin-a.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Luigi Spagnolli (dal 6/11/2005).

## Sità gemelà
Bolsan a l'é gemelà con:
*  Sopron, Ungherìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bolsan
Categorìa:Capleugh ëd provincia italian
Andora

**Andora** (*Andeua* an lìgur) a l'é un comun dë 7.638 abitant dla Liguria, an provincia ëd Savon-a.

## Economìa
La pi grand arsorsa d'Andora a l'é 'l turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Demichelis (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Andora a l'é gemelà con:
*  Larvik, Norvegia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Savon-a
Donnas

**Donnas** (*Donas* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 2.601 abitant .
As treuva a 49 chilòmeter da Osta, a 322 méter an sël livel dël mar.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Donas*; peui, fin-a al 1971, a l'é ciamasse *Donnaz*.

## Vin
Donnas a l'é arnomà për la produssion dël vin DOC.

## Mobilità
A Donnas a-i é na stassion dij treno.
As treuva an sla lìnia Civass-Pré-Saint-Didier.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Amedeo Follioley (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Sità gemelà
Donnas a l'é gemelà con:
*  Pianella, Italia
*  Rochëtta Tane, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Gabriel Lamé

Matemàtich fransèis.
Nassù a Tours ël 22 ëd luj dël 1795, mòrt a Paris ël 1 ëd magg dël 1870.

## A pòrto sò nòm
*Curve ëd Lamé.

## Euvre prinsipaj
*Leçons sur les coordonnées curvilignes et leurs diverses applications (1859).

Lamé, Gabriel
Sori

**Sori** (*Söi* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 4.404 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Economìa
La pi grand arsorsa ëd Sori a l'é 'l turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Pezzana (dal 25/06/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Urtijëi

**Urtijëi** (*Ortisei* për j'italian, *Sankt Ulrich* për j'alman) a l'é un comun ëd 4.499 abitant dla provincia ëd Bolsan (Region Autònoma Trentin-Sud Tiròl).

## Popolassion
L' 82,32 % dij abitant d'Urtijëi a l'é 'd lenga ladin-a, ël 12,13 % a l'é 'd lenga tedesca, ël 5,55 % a l'é 'd lenga italian-a.

## Economìa

La pi grand arsorsa d'Urtijëi a l'é 'l turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ewald Moroder (da l' 8/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bolsan
Camran-a

**Camran-a** (*Camerana* an italian) a l’é un comun ëd 688 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimiliano Romano (dal 2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Camo

**Camo** a l’era un comun ëd 238 abitant dla provincia ëd Coni.
Dël 1° gènè 2019 a l'é vnù part dël comun ëd San Stéo Belb.
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Angelo Pansi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Cianeus

**Cianeus** (*Canosio* an italian; *Chanuelhas* an ossitan) a l’é un comun d' 84 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìmdich a l'é Roberto Colombero (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Hône

**Hône** (*One* an franch-provensal) a l'é un comun ëd 1.163 abitant dla Val d'Osta.
As treuva a 364 méter an sël livel dël mar, a l'intrada dla comba ëd Champorcher.

## Stòria
Ij 20 ëd maj dël 1928 ël comun d'Hône a l'era stàit ancorporà an col ëd Bard.
A l'é vnu torna autònom apress la sconda guèra mondial.

## Mobilità
A Hône a-i é la stassion dij treno Hône-Bard, ch'a serv ëdcò ël comun ëd Bard.
As treuva an sla lìnia Civass-Pré-Saint-Didier.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alex Micheletto (dal 04/07/2013, scond mandà da l'11/05/2015).

## Sità gemelà
Hône a l'é gemelà con:
*  Nora, Svessia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Hone
Peter Gustav Lejeune Dirichlet

Matemàtich.
**Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet** a l'era nassù a Düren ël 13 ëd fërvé dël 1805 e a l'é mòrt a Göttingen ël 5 ëd magg dël 1859.

## A pòrto sò nòm
*Antëgral ëd Dirichlet.
*Criteri ëd Dirichlet.
*Fonsion ëd Dirichlet.
*Nos ëd Dirichlet.
*Prinsipi ëd Dirichlet.
*Prinsipi dij tiroj ëd Dirichlet.
*Problema ëd Dirichlet.
*Region ëd Dirichlet.
*Serie ëd Dirichlet.
*Teorema ëd Dirichlet.

## Euvre prinsipaj
*Vorlesungen über Zahlentheorie.

Dirichlet, Peter Gustav Lejeune
Cardè

**Cardè** (pronunsia [kar'dɛ], [-æ], [-a]) a l’é un comun ëd 1.126 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografia
* Ël pais as treuva a 43 chilòmeter da Coni, a 258 méter d'autëssa.
* A l'é bagnà dal Pò. Ël Parch dël Pò ëd Coni gestiss ël teritòri.
* A peul consideresse ël prim pais dla Pianura Padan-a.

## Monument
* Ël castel (residensa privà)
* Ël templi dij Marchéis ëd San German. La regin-a Pàula ëd Liegi a l'é la cugnà ëd l'ùltim marchèis dël castel
* Ël prim pont ëd ciman armà an sël Pò
* La tor dël sécol ch'a fa XVI

## Gesie
* Paròchia ëd Santa Catlin-a
* Crosà ëd San Sebastian
* Santuari dla Madòna dla Salesea
* Capela ëd San Ròch

## Economìa
* Setor primari 45%
* Setor secondari 32%
* Setor tersiari 23%
(stèmber 2006)

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Reitano (dal 26/05/2014).

## Fòto

Figura:Santuario Madonna della Salesea.JPG|Ël Santuari dla Madòn-a dla Salesea. 
Figura:Cappella dei Marchesi.JPG|Ël templi dij Marchéis ëd San German.
Figura:Guado per Staffarda.JPG|Ël Pò, davzin la traversa vers Stafarda.  


## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Cartignan

**Cartignan** (*Cartignano* an italian; *Cartinhan* an ossitan) a l’é un comun ëd 181 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Einaudi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Castagnì

**Castagnì** (*Castagnito* an italian) a l’é un comun ëd 2.007 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Felice Pietro Isnardi (da l' 8/06/2009).

Castagni
Lenga angika

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga angika** ò **Angika** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dl**Angika** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe indoarian-e
*** lenghe indoarian-e orientaj
**** lenghe bihari
***** **lenga angika**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-2: **ANP**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=anp

angika
angika
Arnad

**Arnad** (*Arnà* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.323 abitant.
Ël paìs as treuva a 43 chilòmeter da Osta, a 361 méter an sël livel dël mar.

## Nòm
Fin-a al 1976 ël nòm dël comun a së scrivìa *Arnaz*.

## Leu d'anteresse
* Ël castel
* La cesa romànica ëd San Martin

## Produssion tìpiche
Arnad a l'é arnomà për la produssion ëd sò lard e dël vin DOC.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pierre Bonel (dal 21/05/2007, second mandà dal 28/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit ofissial
Ruggero Cipolla

Nassù ël 2 dzèmber 1911e mòrt dël 2006, **Ruggero Cipolla** a l'era frà fransëscan.
A l'avìa pijà ij vot dël 1937.
Ant ël 1944 ël vësco Maurilio Fossati a l'avìa destinalo a l'assistensa dij përzoné a le Neuve ëd Turin, dagià che bon-a part dël clero secolar a l'era esponusse tròp con ij partì dl'Arzistensa.
An soa mission a l'ha assistù tanti condanà a mòrt: daj partisan fusilià al Martinèt, ai fassista giustissià apress ël 25 d'avril, fin-a ai sassin ëd Vilarbasse, darié condanà a mòrt an Piemont.
Dël 1988 a l'era stàit ëdcò chiel arestà për dontré di, për ël servissi ch'a fasìa a pro 'd chèich andagà për corussion.
A l'era peui surtine polid, a testa àuta.
A l'é stàit caplan a le Neuve fin-a al 1996, cand ch'a l'é artirasse ant ël convent ëd Salusse.
Ant ij darié mèis ëd soa vita a l'era ospità al convent ëd San Bërnardin an Borgh San Pàul, a Turin.

## Euvre prinsipaj
**I miei condannati a morte* (1998);
**Un francescano dietro le sbarre (1944-1994)* (2000).

## Nòte


Cipolla, Ruggero
Casteldelfin

**Casteldelfin** (*Casteldelfino* an italian; *Chasteldeifin* an ossitan) a l’é un comun ëd 184 abitant dla provincia ëd Coni, an comba ëd Vràita.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Amorisco (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Castlar

**Castlar** (*Castellar* an italian) a l’é un pais ëd 247 abitant dla provincia ëd Coni, an val Bronda.  A l'é stàit na comun-a indipendenta fin-a la fin dël 2018; dop an referendum a lé staìt assòrbì da Salusse.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é stait Giuliano Carlo Ruatta (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Frassion ëd Salusse
Castlèt Stura

**Castlèt** (*Castelletto Stura* an italian) a l’é un comun ëd 1.176 abitant dla provincia ëd Coni.

## Arcorense
Ai 19 d'ost a balo jë spadoné.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elio Lombardo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Castletstura
Castlèt Usson

**Castlèt Usson** (*Castelletto Uzzone* an italian) a l’é un comun ëd 374 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Annamaria Molinari (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Castletusson
Castlinàud

**Castlinàud** (*Castellinaldo* an italian) a l’é un comun d' 877 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Teobaldo Costa (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Castlinaud
Castlin Tane

**Castlin Tane** (*Castellino Tanaro* an italian) a l’é un comun ëd 339 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Roà (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Castlintane
Castelmagn

**Castelmagn** (*Castelmagno* an italian, *Chastelmanh* an ossitan) a l’é un comun ëd 93 abitant  dla provincia ëd Coni, gemelà con Chitengh.
J'abitant a son ëstranomà *formagiàire*.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Maurizio Giaminardi  (dal 30 mars 2010).

## Sità gemelà
Castelmagn a l'é gemelà con:
*  Chitengh, Italia

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Lenga magahi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga magahi** ò **Magahi** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Magahi** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe indoarian-e
*** lenghe indoarian-e orientaj
**** lenghe bihari
***** **lenga magahi**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-2: **MAG**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mag

magahi
magahi
Castelneuv ëd Seva

**Castelneuv ëd Seva** (*Castelnuovo di Ceva* an italian) a l’é un comun ëd 121 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gino Moretti (da l' 8/06/2009).

Castelneuvedseva
Castion Tinela

**Castion Tinela** (*Castiglione Tinella* an italian) a l’é un comun d' 877 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Orlando (dal 5/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Castiontinela
Casto (CN)

**Casto** (*Castino* an italian) a l’é un comun ëd 516 abitant dla provincia ëd Coni.

Ël comun as treuva an s'un brich ch'a beica an sla Val Bòrmia e la Val Belb. La sità importanta pi davsin-a a l'é Alba (a 20 km), la capital dle Langhe. A fà part dla Provincia ëd Coni (85 km).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é José Martino (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Cavalion

**Cavalion** (*Cavallerleone* an italian) a l’é un comun ëd 641 abitant  dla provincia ëd Coni.
Cavalion a confin-a con Cavlimor, Murel, Racunis e Rufìa.

## Nòm
Ël nòm, come Cavlimor, a deriva dal latin “caballus” (caval da tir), che ij latin a diferensiavo da l' “equus” (caval da milissia). Ël *caballarium* a l'era 'l pòst d'anlevament dij cavaj.
A pija peui ëd leon ant l'età 'd mes da Leon ëd Nosèj, sgnor ëd Cavalion.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampiero Giacosa (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Santa Rita (Turin)

**Santa Rita** a l'é un quarté residensial ëd Turin. As treuva ant la II circoscrission, a sud-òvest dla sità. 
A l'é nà ant ël sécol ch'a fa XX, prinsipalment ant la sconda metà, a parte da j'Agn Sinquanta. 

A pìa sò nòm dal santuari ëd Santa Rita, edificà ant ël sènter dël quarté dal 1927. N'àutr edifissi important a l'é la Vila Amoretti, na vila signoril ëd campagna dël Sessent, circondà dal sò parch stòrich, ël Parch Rignon, ch'a óspita un-a dle biblioteche cìviche dla sità. A-i son cò lë Stadi Olìmpich (dagià Stadi Comunal, dël 1933) e ël Palaspòrt Olìmpich o Palaisozaki, costruì an ocasion dij XX Gieugh Olìmpich Invernaj. Dëdnans a lë Stadi e al Palaspòrt a së stend ël parch ëd Piassa d'Arm.

Categorìa:Turin
Sele (CN)

** Sele**, dit ëdcò **Sele dl'Arma** (*Seles* an ossitan, *Celle di Macra* an italian), a l’é un comun ëd 111 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Cucchietti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sele
Ceresòle (CN)

**Ceresòle** o **Cerzòle** (*Ceresole d' Alba* an italian) a l’é un comun ëd 2.128 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Lovera (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Servere

**Servere** (*Cervere* an italian) a l’é un comun ëd 2.037 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'era Francesco Graglia (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-2014). Dal 2014 ël sìndich a l'é Corrado Marchisio.

## Vardé ëdcò

* Grinsan 
* Montarossa
La Ciusa

**La Ciusa** (*Chiusa di Pesio* an italian; *La Chuza* an ossitan) a l’é un comun ëd 3.609 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Baudino (dal 27/5/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Ciusa
Cisson

**Cisson** (*Cissone* an italian) a l’é un comun d' 82 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Eugenio Baudana (dal 28/05/2007).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Cossan

**Cossan** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Cossan (CN)|Cossan Belb]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Cossan (TO)|Cossan Canavèis]]**, an provincia ëd Turin