Traspòrt con condote

Ël **traspòrt con condote** a l'é un sistema për tramudé **sostanse lìquide, gassose o 'd sòlid a sospension** travers a 'd tubo sota tèra o sota eva. A l'é un mojen d'automassion e d'efissiensa motobin àuta për ël moviment ëd petròli, gas naturaj, eva, e 'd vàire prodòt andustriaj a dëstanse longhe.

## Stòria
Le prime condote a armonto a l'antichità, con le condote 'd tera cheuita o 'd pera ch'a portavo eva a le sità (coma j'aquedòt roman). La condota moderna a sòlid a l'é comparìa ant l'Eutsent për trasporté eva e për ël gas për l'iluminassion 'd le sità. La prima gran condota për petròli a l'é stàita costruìa ant jë Stat Unì dël 1865, longa 9 km.

Ant ël sécol ch'a fa XX, con l'ariv dël petròli e dël gas natural, la costrussion ëd condote a l'ha vivù n'esplosion, con dle rèj continentaj che a colegavo ij giassiment ai pòrt e ai sentr ëd tratament. Al di d'ancheuj, a-i son condote ch'a traverso desen-e 'd mila ëd chilòmeter, coma la condota *Druzhba* (për ël petròli) an Eurasia, o 'l sistema *TransCanada* për ël gas.

## Tìpo 'd condote
A seconda dla sostansa trasportà, as parla 'd:
* **condote për petròli**: a pòrto crù o rafinà.
* **condote për gas naturaj**: a pòrto gas compress.
* **condote për prodòt rafinà**: benzin-a, gasòli, carburant për aviassion.
* **condote për eva**: për l'eva potàbil o për irigassion.
* **condote për solìd a sospension**: për ël carbon mës-cià con eva (*slurry pipeline*) o për d'àutri mineraj.
* **condote për chìmich**: për etilen, propilen, e d'àutri prodòt andustriaj.

## Component técniche
Na condota a l'é fàita 'd vàire element:
* **Ij tubo**: an assel, plàstica (PEHD) për l'eva, o d'àutri materiaj resistent a la pression e a la corosion.
* **Le stassion ëd pompa** (për lìquid) o **ëd compression** (për gas): a manten-o la pression necessaria për fé core la sostansa.
* **Le vàlvole**: a régolo ël fluss, a përmëtto l'isolament ëd na session për manutension.
* **Ij sistema 'd contròl e sorvejassansa** (SCADA): a contròlo la pression, ël fluss e la temperadura an tuta la condota.
* **Ij pont d'arfud e 'd misura**: për dëscarié, campioné o misuré la sostansa.
* **Protession catòdica**: për evité la corosion dij tubo 'd metal.

## Vantagi e svantagi
### Vantagi
* **Cost d'esercissi bass**: apress l'investiment inissial, ël cost për unità trasportà a l'é motobin bass.
* **Capassità àuta**: na condota a peul movimenté quantità motobin gròsse për di.
* **Afidabilità e continuità**: a l'é pa disturbà da le condission atmosfériche.
* **Sicurëssa**: a riduv ël bisògn dë trasport për stra o ferovìa, con men arzigh d'acident.
* **Pòch ampat ambiental**: an surfassa, sota tèra a l'ha 'n teritòri limità.

### Svantagi
* **Àut cost inissial**: la costrussion a peul costé miliard.
* **Pòca flessibilità**: na vira costruìa, a peul nen esse spostà.
* **Vulnerabilità a dë roture o a atach**: problema 'd sicurëssa.
* **Arzigh ambientaj** an cas ëd lesion: dësvërsament ëd petròli o 'd chìmich.
* **Dipendensa geopolìtica**: le condote antërnassionaj a creo 'd relassion ëd dipendensa antra ij pais.

## Considerassion ambientaj
Le condote a peulo avèj d'efet negativ an sj'ecosistema, dzortut an traversand d'àree sensìbij (foreste, fium, tère 'd le comunità indigene). Le proteste e le resistense a le neuve condote (coma contra la *Keystone XL* an América dël Nòrd) a son motobin frequente.

Le companìe a deuvo fé djë studi d'ampat e 'd mitigassion, e a l'han ël dover legal ëd armedié ai dann causà.

## Futur e neuve tecnologie
Le neuve tendense a comprendo:
* **condote për CO₂**: për caturé e sequestré l'anidrid carbònica da le central elétriche.
* **condote për idrògen**: për ël traspòrt ëd l'idrògen com energìa dël futur.
* **condote inteligente** (*smart pipeline*): con sensor integrà për trové le lesion an temp real.
* **Material avansà**: tubo pì resistent e pì leger.

## Vëdde 'dcò
* condota
* Petròli
* Gas natural
* Aquedòt
* Traspòrt d'energìa

## Ligam da fòra
* American Petroleum Institute – Pipeline Resources
* UNECE – Pipeline Security

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Energìa
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI