Filosofìa analìtica

La **filosofìa analìtica** a l'é un moviment filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an América e an Gran Brëtagna durant ël sécol XX. A l'é caraterisà da soa atension a la precision dël lengagi, a la lògica e a l'anàlisi dij concet për arzòlve ij problema filosòfich.

## Definission
La filosofìa analìtica a peul esse definìa 'me:
* Un apròcc filosòfich ch'a dà priorità a la ciarëssa e a la precision dël lengagi
* Na tradission ch'a dòvra j'utiss dla lògica formal për l'anàlisi filosòfica
* Un moviment ch'a consìdera la filosofìa com n'atività d'anàlisi dël lengagi
* Na metodologìa ch'a serca ëd disfé le confusion linguìstiche

## Stòria

### Orìgin
La filosofìa analìtica a l'ha soe rèis ant:
* Gottlob Frege (1848-1925): fondator dla lògica moderna
* Bertrand Russell (1872-1970): teorìa dle descrission
* George Edward Moore (1873-1958): difèisa dël sens comun

### Svilup
* Anni '20-30: Cìrcol ëd Vien-a e positivism lògich
* Anni '40-50: Ludwig Wittgenstein e soa evolussion
* Anni '60-70: filosofìa dël lengagi ordinari
* Anni '80-adess: diversificassion e spantiament

## Prinsipi fondamentaj

### Atension al lengagi
* Ij problema filosòfich a nasso da confusion linguìstiche
* Necessità d'anàlisi precisa dël lengagi
* Distinsion antra sintassi e semàntica

### Usagi dla lògica
* Aplicassion dla lògica formal a j'argument filosòfich
* Formalissassion dij problema tradissionaj
* Precisassion dij concet

### Enfasi an sla ciarëssa
* Arfud dël lengagi nen precis
* Esigensa 'd definission precise
* Valorissassion dla comunicassion ciàira

## Scòle e corent

### Filosofìa dël lengagi ideal
* Bertrand Russell e Alfred North Whitehead
* *Principia Mathematica*
* Serca d'un lengagi filosòfich precis

### Positivism lògich
* Rudolf Carnap (1891-1970)
* Prinsipi ëd verificassion
* Arfud dla metafìsica

### Filosofìa dël lengagi ordinari
* Ludwig Wittgenstein (fase tardiva)
* John Langshaw Austin (1911-1960)
* Gilbert Ryle (1900-1976)

## Autor amportant

### Fondator
* Gottlob Frege: lògica matemàtica
* Bertrand Russell: teorìa dle descrission
* George Edward Moore: ética e epistemologìa

### Svilup
* Ludwig Wittgenstein: *Tractatus* e *Ricerche*
* Willard Van Orman Quine (1908-2000): crìtica dle distinsion
* Donald Davidson (1917-2003): teorìa dl'antërpretassion

### Contemporani
* Saul Kripke (1940-): semàntica e metafìsica
* Hilary Putnam (1926-2016): realism e filosofìa dla ment
* John Searle (1932-): filosofìa dël lengagi

## Aree d'anvestigassion

### Filosofìa dël lengagi
* Teorìa dël significà
* Condission ëd verità
* Referensa e denotassion

### Epistemologìa
* Teorìa dla conossensa
* Problema dël fondament
* Natura dla giustificassion

### Metafìsica
* Natura dla realtà
* Problema dj'universaj
* Identità e cangiament

### Ética
* Metaética
* Teorìe normative
* Applied ethics

## Métod e técniche

### Anàlisi concetual
* Disgreghé ij concet compless
* Identifiché le component
* Stabilì le relassion

### Argument formaj
* Usagi dël simbojism lògich
* Formalissassion dj'argument
* Verìfica dla validità

### Contra-esempi
* Usagi d'esempi ipotétich
* Testé le teorìe
* Arvelé le fàusse generalisassion

## Contribù amportant

### An lògica
* Svilup dla lògica matemàtica
* Teorìa dj'ansem
* Lògica modal

### An semàntica
* Teorìa dij modej
* Semàntica formà
* Condission ëd verità

### An filosofìa dla siensa
* Anàlisi dël métod sientìfich
* Teorìa dla spiegassion
* Problema dla demarcassion

## Confront con la filosofìa continental

### Diferense metodològiche
* Analìtica: precision e lògica
* Continental: stòria e contest
* Analìtica: problema specìfich
* Continental: question general

### Diferense stilìstiche
* Analìtica: lengagi técnich
* Continental: lengagi pì literari
* Analìtica: argoment esplìcit
* Continental: argoment implìcit

## Crìtiche

### Redussionism
* Redussion dij problema filosòfich a problema linguìstich
* Pèrdita dla profondità
* Ignoransa dj'aspet esistensiaj

### Teoricità ecessiva
* Lengagi inacessìbil
* Separassion dal pùblich
* Ecess ëd formalism

### Mancansa d'atension al contest
* Ignoransa dij fator stòrich e sociaj
* Astoricità
* Redussion dl'òm a soa dimension rassional

## Anfluensa

### An siense cognitive
* Studi dël lengagi e dla ment
* Model computassionaj
* Inteligenza artifissial

### An psicologìa
* Teorìe dla ment
* Studi dël rasonament
* Psicologìa dël lengagi

### An educassion
* Ansegnament dël pensé crìtich
* Métod d'argomentassion
* Educassion filosòfica

## Eredità contemporania
La filosofìa analìtica a l'ha lassà:
* N'anfluensa duratura an filosofìa anglo-sasson
* Utiss analìtich pì che na dotrin-a
* Continuassion dël diàlogh antra dissiplin-e

## Vëdde 'dcò
* Filosofìa continental
* Lògica
* Epistemologìa
* Filosofìa dël lengagi
* Positivism lògich

## Bibliografìa
* Russell, B., *Ij problema dla filosofìa*, 1912
* Wittgenstein, L., *Tractatus Logico-Philosophicus*, 1921
* Quine, W.V.O., *Paròla e oget*, 1960

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI