Password

Na **Password** a l'é na sequensa segreta ëd caràter (litre, nùmer, sìmboj) dovrà për autentiché l'identità ëd n'utent e autoriselo a acede a un sistema, un cont, o na risorsa proteta. Le password a son un dij métod pì dovrà ant la sicurëssa informàtica për protege dat personaj, transassion finansiarie, e acess a servissi an ligna. Soa efetività a dipend da la complessità e da la capacità ëd manten-la segreta.

## Còsa a l'é na Password
Na password a l'é na forma ëd autenticassion basà an sla conossensa, andoa l'utent a deuvra na combinassion privà për dimostré ch'a l'é autorisà. Caraterìstiche prinsipaj:
* **Segretëssa**: A deuv esse conossùa mach da l'utent e dal sistema ch'a la verìfica.
* **Complessità**: A deuv contni caràter diversificà për ridùe l'arzigh ëd furt (es. majùscule, nùmer, sìmboj).
* **Unicità**: A deuv esse diversa për minca servissi për evité conseguense slargà s'a l'é comprometùa.

Esempi ëd password pòvre: "password123", "admin", data ëd nàssita.

## Stòria
L'usagi ëd paròle segrete a l'ha soe rèis ant l'antichità: le sentinele roman-e a ciamavo na "signum" për identifiché j'autorisà. Ant ël sécol XX, con ij prim sistema informàtich, le password a son dventà essensiaj.
* **1961**: Fernando Corbató a l'ha anventà le password digitaj për ël sistema CTSS (Compatible Time-Sharing System) dël MIT.
* **1970–80**: Aparission dij prim problema ëd sicurëssa, con furt ëd password sempie (es. "12345").
* **2000s**: Aument dij cas ëd phishing e data breach, ch'a men-o a raccomandassion ëd cangé le password regolarment.
* **2010s**: Aderiment a le técniche ëd autenticassion multifator për compensé le debolezze dle password.

## Tècniche e Process
* **Creassion**: Generassion ëd password fòrte con generador aleatòri (es. "X7$qP!2L").
* **Memorisassion sicura**: Archivié le password cifrà con funzion ëd hash (es. bcrypt, SHA-256) e "sal" (salt) për evité atach a dissionari.
* **Gestion**: Utilisassion ëd gestionari ëd password (es. LastPass, Bitwarden) për memorisé e sincronisé le ciav.
* **Politiche ëd sicurëssa**: òbligh ëd longheur minimal (es. 12 caràter), cangiament periòdich, e blòch d'acess dòp tentativ falì.

## Aplicassion
* **Sistema operativ**: Login ëd Windows, macOS, Linux.
* **Servissi an ligna**: Email (Gmail), social media (Facebook), e-commerce (Amazon).
* **Dispositìv mobij**: Sbloché smartphone o tablet.
* **Infrastruture crìtiche**: Acess a sistema bancari, governativ, e médich.

## Sfide e Prospetive
Le prinsipaj sfide a son:
* **Password débol**: Utilisà da motobin utent (es. "password"), ch'a son vulneràbij a j'atach.
* **Riutilisassion**: Dovré la midema password për vàire cont, ch'a aumenta l'arzigh.
* **Atach social**: Phishing, ingegnerìa social, e malware për caturé le password.

Ant ël futur:
* **Autenticassion sensa password**: Sostituì le password con biometrìa (impronta digital), ciav fìsiche (FIDO2), o protocol OAuth.
* **[[Inteligensa Artifissial]]**: Sistema ch'a rilevo atach an temp real basà su pattern d'usagi.
* **Critografìa avansà**: Tecnologìe ch'a garantisso la sicurëssa sensa deuvré ciav tradissionaj.

## Vardé ëdcò
* Autenticassion
* Cifradura

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI