open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Russula messapica

## Un pissacan: la Russula messapica

### Descrission
Capel fin a 5 cm, motobin fràgil, granulos-fiocos, giàun con macie groson, òcra, rossastre. Bòrd pì o men scanalà, velà da fiòch fin giàun viv. Lamele giàune peui macià ëd giàun viv. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, bianca peui giàuna rusnenta. Carn fràgil, bianca, dossa. Odor da débol a frutà brusch.

### Ambient
A chërs sota le rol mediteranie.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula messapica** Sarnari

Categorìa:Russula
Categorìa:Figure da buté
Russula risigallina

## Un pissacan: la Russula risigallina

### Descrission
Capel fin a 5 cm, fràgil, sech, giàun motobin viv, pì ciàir al bòrd. Bòrd scanalà. Lamele crema peui giàune con arfless groson. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, fràgil, bianca. Carn ciàira, dossa. Odor frutà bon, peui com ëd reusa.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula risigallina** (Batsch) Saccardo
*[= R. chamaeleontina (Fries) Fries p.p.]

Categorìa:Russula
Russula vinosa

## Un pissacan: la Russula vinosa

### Descrission
Capel fin a 10 cm, pórpora vinos, macià ëd brunastr, coram. Lamele crema peui crema òcra. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 2,5 cm. Motobin angrisenta an-neirenta. Savor doss.

### Ambient
A chërs sota le conìfere torbose, an montagna.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula vinosa** Lindblad
*[= R. obscura (Romell) Peck; R. punctata Krombholz]

Categorìa:Russula
Russula violeipes

## Un pissacan: la Russula violeipes

### Descrission
Capel fin a 10 cm, da vlutà a forfrà, a color mës-cià ëd violet carmini motobin dëstiss o sombr e dzortut ëd giàun vërdastr. Lamele ciàire con fil dël midem color. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, lavà ëd violet. Carn bianca con odor ëd tapinabò.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula violeipes** Quélet
*fo. citrina (Quél.) Romagnesi

Categorìa:Russula
Russula turci

## Un pissacan: la Russula turci

### Descrission
Capel fin a 10 cm, cocardà ëd fasson ciàira, tachiss bavos, pórpora neirastr al disch e motobin sech, lila, violet o carmini al bòrd, ëd vàire color, soens con ëd giàun, groson, verd. Lamele giàun butir peui giàun òcra mesan. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, monëtta. Odor pì o men frutà sota le lamele, ma fòrt ëd jòdi al pé dla gamba.

### Ambient
A chërs dzortut sota ij pin, dle vire sota ij sapin.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula turci** Bresadola

Categorìa:Russula
Russula amethystina

## Un pissacan: la Russula amethystina

### Descrission
Capel fin a 12 cm, vagament cocardà, brun violet o da uliva a òcra giaunastr, sliss al disch, da vinos a lila violet, vlutà al bòrd. Lamele giàun butir peui giàun òcra mesan. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2,5 cm, veuida, giaunastra macià ëd brunastr. Odor débol.

### Ambient
A chërs sota le conìfere dzortut sota ij sapin.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula amethystina** Quélet 1987

Categorìa:Russula
Russula integra

## Un pissacan: la Russula integra

### Descrission
Capel fin a 12 cm, con motobin ëd color. Lamele pì o men spassià, spësse, crema peui òcra giàune, con ël fil ch'a smija pì ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 3 cm, bianca peui macià. Carn dura, con savor ëd ninsòla.

### Ambient
A chërs sota ij sapin.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula integra** (Linné) Fries
*[= R. polychroma (Singer) Hora]

Categorìa:Russula
Russula paludosa

## Un pissacan: la Russula paludosa

### Descrission
Capel fin a 15 cm, brilant, ross viv, groson o coram. Lamele crema peui òcra ciàir. Fil dle vire rossastr. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 4 cm, motobin mòla, lavà ëd reusa, pì o men angrisenta, macià. Carn dura, dossa o brusca.

### Ambient
A chërs sota conìfere ùmide, an montagna.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Russula paludosa** Britzelmayr 1891

Categorìa:Russula
Lactarius salmonicolor

## Un pissacan: ël Lactarius salmonicolor

### Descrission
Capel fin a 15 cm, zonà fin, giàun groson salmonà pì o men viv, dle vire macià ëd brun groson, nen anvërdent o motobin pòch. Lamele groson salmonà. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 3 cm, un pòch dël midem color, un pòch scobicolà. Carn ciàira, pì groson an periferìa. Làit groson salmon, a cambia pòch o da ambrunent a pì o men vinos a la longa. Odor americant.

### Ambient
A chërs sota ij sapin.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius salmonicolor** Heim & Leclair

Categorìa:Lactarius
Lactarius violascens

## Un pissacan: ël Lactarius violascens

### Descrission
Capel fin a 10 cm, da brun violet sombr a lila brunastr, an pressa brinà, zonà da macie o tampëtte conséntriche al bòrd. Lamele adnà decorente, ciàire peui crema òcra con arfless brunastr. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 2 cm, un pòch gutulà, da òcra a un pòch dël midem color. Carn ch'a ven violëtta ant ël capel e angiaunenta ant la gamba, an sl'àgher. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven viòla sombr an sla carn e an sle lamele, americant.

### Ambient
A chërs sota latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius violascens** (Otto : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Paradòss ëd San Peroborgh

Ël **paradòss ëd San Peroborgh** a l'é stàit enonsià da Nicolas e Daniel Bernoulli e as ciama parèj përchè an coj agn ij doi frej a j'ero professor a San Peroborgh e 's paradòss a l'é stàit publicà për la prima vira an sij *Commentarii* dl'academia ëd cola sità.

Un giugador a paga për podèj partissipé a 's gieugh-sì.
As tira na moneda fin-a ch'a-i seurta testa.
S'a-i seurt testa al prim tir, ël giugador a vagna na coron-a.
Si la prima vira a-i ven cros, ma a-i ven testa a lë scond tir, ël giugador a vagna doe coron-e.
Ël gieugh a va anans parèj e lòn ch'a vagna ël giugador a ardobia a minca cros ch'a-i seurt (e la prima vira ch'a-i ven testa la partija a l'é livrà).
Fin-a a che gifra ël giugador a dev esse dispòst a paghé për gieughe?
Da già che si la testa a-i seurt la prima vira dòp n tir dla moneda ël giugador a vagna 2^{n-1} coron-e, la speransa matemàtica ëd sò goadagn a l'é \frac 12 \cdot 1+ \frac 14 \cdot 2+ \frac 18 \cdot 4+\ldots =+\infty, donca ël giugador a dovrìa esse d'acòrdi ëd paghé qualsëssìa gifra për partissipé.
D'àotra part, cand Georges Louis Leclerc, cont ëd Buffon, a l'ha mnà na preuva empìrica 'dzora 2084 partije, a l'ha trovà che ël goadagn a l'era stàit ëd 10057 coron-e, visadì meno che 5 coron-e a partija.

Categorìa:Probabilità
Daniel Bernoulli

**Daniel Bernoulli**, fieul ëd Johann Bernoulli, a l'é stàit ën fìsich e un matemàtich, amis e rival d'Euler.
A l'era nassù a Gröningen dël 1700 e a l'é mòrt a Basiléa dël 1782.

Dal 1705 a viv a Basiléa; a studia a Heidelberg e a Strasborgh, peui a torna a Basiléa anté ch'a pija sò diplòma dël 1721.
A l'é a Venessia dal 1723 al 1725, anté ch'as òcupa ëd problema idràulich, e peui a l'é professor ëd matemàtica a San Peroborgh dal 1725 al 1733.
A San Peroborgh a-i era già sò frel Nicolas e ansema a enonsio ël paradòss ëd San Peroborgh.
A torna a Basiléa, anté che dal 1733 a dventa professor d'anatomìa e botànica e, apress, ëd filosofìa sperimental e speculativa.

## Sò travaj
An matemàtica a travaja an sle fonsion trigonométriche, le frassion continuà, j'equassion diferensiaj, dzortut j'equassion diferensiaj parsiaj, dont a l'é l'inissiator.
An particolar, ant la mecànica dij flùid, a l'ha butà an evidensa l'amportansa dël prinsipi ëd conservassion dl'energìa, an rivand a fortì ël prinsipi fondamental dl'idrodinàmica (prinsipi ëd Bernoulli) ant ël 1738.
Antra ij sò travaj matemàtich pì anteressant a-i son coj ëd matemàtica infinitesimal aplicà a l'acùstica e a la mecànica, lòn ch'a fa ëd chiel ël fondador ëd la fìsica matemàtica.
An sò darié perìod, sò anteresse matemàtich prinsipal a l'é stàita la probabilità, dont a l'ha studià ëdcò j'aplicassion a le siense uman-e e al tratament ëd le vairòle.
A l'ha ëdcò fàit ëd travaj an sij maré, le còrde vibrante e la teorìa cinética dij gas, dont a l'é ël fondador.

## J'arconossiment
Daniel Bernoulli a l'ha vagnà o partagià almanch des premi dl'Academia dle Siense ëd Paris.
Ël prim a l'é stàit cand a l'avìa 24 agn, për na memòria an sla costrussion ëd na clessidra pr'ëmzuré con precision ël temp ant ël mar.
Lë scond, dël 1734, ansema a sò pare për ën travaj an sj'anclinassion dij pian orbitaj dij pianeta.
L'avèj dovù divide ël premi a l'ha fàit anrabié sò pare, che a l'ha mandalo fòra ëd ca.
Ël ters premi ch'a arsèiv, ch'a partagia con Euler, Colin Maclaurin e n'àutr competidor, a l'é për na comunicassion an sij maré.

## A pòrto sò nòm
* Laj ëd Bernoulli pr'ij tubo sonor.
* Prinsipi ëd Bernoulli.

## Euvre prinsipaj
* **Positiones anatomico-botanicae** (Basiléa, 1721);
* **Exercitationes quaedem mathematicae** (Venessia, 1723);
* **Theoremata de Oscillationibus Corporum Filo Flexili Connexorum et Catenae Verticaliter Suspensae** (1733);
* **Hydrodynamica** (1738). Soa euvra pì amportanta, ch'a conten l'enonsiassion dël prinsipi ëd Bernoulli. L'echilibri, la pression, la reassion e j'andi varià dij flùid a son considerà sia da na mira teòrica che pràtica.

## Na stòria dròla
Un di Bernoulli a l'é trovasse a viagé ansema a n'òm ch'a conossìa nen.
Ël monsù a-j ciama sò nòm e chiel a-j dis: *I son Daniel Bernoulli*.
Chërdend ch'a badinèissa, ël monsù a-j rëspond: *E mi i son Isaac Newton*.
Bernoulli a disìa che costa stòria a l'ha faje pì piasì che tuti j'onor.

Bernoulli, Daniel
Bernoulli, Daniel
Lactarius uvidus

## Un pissacan: ël Lactarius uvidus

### Descrission
Capel fin a 10 cm, tachiss, nen zonà, da gris lila a bes rosastr violet. Lamele un pòch decorente, crema òcra ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 2 cm, ampinìa, slissa, ciàira, un pòch giàuna an bass, scasi sensa violet. Carn motobin fràgil, da bianca a crema giaunastra, americanta o an sl'àgher. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet o vinos ametista mesan an sla carn e an sle lamele, doss.

### Ambient
A chërs sota latifeuje, dle vire sota conìfere mës-cià.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius uvidus** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius cistophilus

## Un pissacan: ël Lactarius cistophilus

### Descrission
Capel fin a 5 cm, nen zonà, rupì, gris violet o ardesia sombr, dle vire pì o men dëscolorà an òcra. Lamele s-ciasse, un pòch decorente, crema giaunastre. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 2 cm, veuida, nen scrobicolà, ciàira, giaunastra an bass. Carn da ciàira a un pòch dël midem color, a ven viòla daspërtut. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet an sla carn e an sle lamele, un pòch doss. Odor frutà o ëd còco.

### Ambient
A chërs sota latifeuje sempevërde, sota la macia, dzortut sota Cistus monspeliensis.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius cistophilus** Bon & Trimbach

Categorìa:Lactarius
Lactarius repraesentaneus

## Un pissacan: ël Lactarius repraesentaneus

### Descrission
Capel fin a 15 cm, giaunastr òcra, tachiss peui sech, barbos al bòrd. Lamele da ciàire a crema òcra. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 3 cm, veuida, scrobicolà. Carn ch'a ven viòla, an sl'àgher. Làit bianch, isolà a cambia nen, a ven violet an sla carn e an sle lamele, americant.

### Ambient
A chërs sota conìfere e biole, dzortut an montagna.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Lactarius repraesentaneus** Britzelmayr

Categorìa:Lactarius
Lactarius mairei

## Un pissacan: ël Lactarius mairei

### Descrission
Capel fin a 12 cm, fibrilos-lanos, con barbe unìe an macie drite an disórdin al bòrd, un pòch zonà, da mon a ross. Lamele un pòch decorente, crema ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1,5 cm, nen scrobicolà. Carn motobin fràgil, da biancastra a òcra monet an surfassa. Làit ch'a cambia nen an sle lamele o pì o men angrisent, brusch. Odor frutà peui nausios.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Lactarius mairei** Malençon

Categorìa:Lactarius
Lactarius citriolens

## Un pissacan: ël Lactarius citriolens

### Descrission
Capel fin a 15 cm, sliss, bianch giaunastr peui òcra groson o macià ëd brun càud, pòch zonà, con ël bòrd anrolà, barbos. Lamele un pòch decorente, crema rosastr, anrossente a fërteje. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 4 cm, nen scrobicolà, biancastra peui òcra giaunastra. Carn crema, da angiaunenta a anrossenta. Làit angiaunent an pressa, brusch. Odor frutà, ëd sitronela o ëd sicòria sëcca.

### Ambient
A chërs sota latifeuje mës-cià.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius citriolens** Pouzar

Categorìa:Lactarius
Lactarius circellatus

## Un pissacan: ël Lactarius circellatus

### Descrission
Capel fin a 10 cm, brinà e rupì, zonà, bes grisastr con nuanse dle vire violet o oliva. Lamele motobin s-ciasse, strèite, arcà, adnà, crema peui giàun òcra con arfless groson. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 2 cm, da un pòch dël midem color a rossastra. Carn che a së s-ciapa pitòst, biancastra o grisastra. Làit brusch.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dzortut sota ij cherpo.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius circellatus** Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius intermedius

## Un pissacan: ël Lactarius intermedius

### Descrission
Capel fin a 13 cm, da giàun òcra a brunastr, tachiss al disch, scasi sech al bòrd che a l'é men anrolà, pubessent peui pla, soagnà da cit scobìcoj rupì. Lamele motobin larghe, adnà un pòch decorente, crema rosastre, anrossente. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2,5 cm, pla, da biancastra a un pòch dël midem color, motobin e finement scrobicolà. Carn ciàira. Làit bianch, angiaunent a l'aria, an sël brusch.

### Ambient
A chërs sota latifeuje e conìfere.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius intermedius** (Krombholz) Berkeley & Broome

Categorìa:Lactarius
Lactarius pyrogalus

## Un pissacan: ël Lactarius pyrogalus

### Descrission
Capel fin a 10 cm, dle vire brinà, rupì radialment, pì o men vagament zonà, da bes grisastr a òcra niss. Lamele spassià, pontùe, adnà, òcra groson motobin sostnù. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, rupìa, soens pì ciàira. Làit crema oliva dzora a le lamele, quand che a sëcca, motobin àgher.

### Ambient
A chërs dzortut sota ij ninsolé (Corylus avellana).

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius pyrogalus** (Bull. : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius acerrimus

## Un pissacan: ël Lactarius acerrimus

### Descrission
Capel fin a 12 cm, nen regolar, zonà, giàun rossastr. Lamele spassià, forcà anastomosà o crespà vzin a la gamba, crema rosastre, ambrunente. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2 cm, curta, dës-centrà o torzùa, da seulia a scrobicolà. Carn bianca. Làit motobin brusch. Odor frutà.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, ant ij senté erbos.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius acerrimus** Britzelmayr

Categorìa:Lactarius
Lactarius vietus

## Un pissacan: ël Lactarius vietus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, dle vire a pupa, sliss o brilant, pitòst brinà al bòrd, lila, dle vire grisastr, reusa o bes. Lamele bianche peui crema òcra ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, an pressa veuida, sbërlusenta, un pòch dël midem color, da bianca a grisastr òcra. Carn fràgil, da biancastra a bes rosà. Làit che a sëcca an perle gris verd an sle lamele, an sl'àgher.

### Ambient
A chërs sota le biole, dle vire mës-cià ai pin, ant ij pòst ùmid.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius vietus** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius albocarneus

## Un pissacan: ël Lactarius albocarneus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, motobin tachiss, brilant, da seuli a rupì radialment, nen zonà, bes rosà o lila, dle vire motobin ciàir.  Lamele s-ciasse, adnà decorente, bianche peui crema òcra ciàir con arfless carn. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, tachissa, da seulia a rupìa, bianca o lavà ëd crema ciàir, dle vire macià ëd rusnent. Carn motobin dura, bianca o pen-a rusnenta. Làit bondos, che a sëcca an bes grisastr an sle lamele, motobin brusch e dle vire mentolà. Odor frutà.

### Ambient
A chërs sota le conìfere, ant ij pòst ùmid.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Lactarius albocarneus** Britzelmayr
*[= L. glutinopallens Möller & Lange]

Categorìa:Lactarius
Lactarius controversus

## Un pissacan: ël Lactarius controversus

### Descrission
A l'é ën bolè.

### Ambient
Da finì.

### Comestibilità

Da finì.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius controversus** Persoon : Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius lilacinus

## Un pissacan: ël Lactarius lilacinus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, feltrà, da reusa porprà a vinos lila sostnù. Lamele pòch s-ciasse, decorente, crema giaunastre con arfless òcra groson. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, crema ciàir o òcra rosastr un pòch vinos. Carn fràgil, ciàira. Làit pòch bondos, doss an sël brusch. Odor ëd sicòria, dzortut con ël sech.

### Ambient
A chërs dzortut sota le verne, ant l'ùmid.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius lilacinus** (Lasch. : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius helvus

## Un pissacan: ël Lactarius helvus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, feltrà, bes giaunastr, òcra sombr, dle vire rossastr o giaunastr. Lamele s-ciasse, crema ciàir peui òcra rosastr. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 3 cm, un pòch dël midem color o pì ciàira. Làit parèj ëd l'eva, an pressa sùit, doss. Odor ëd sicòria, dzortut na vira sech.

### Ambient
A chërs sota conìfere a l'ùmid, dle vire sota le biole.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius helvus** (Fr. : fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius alpinus

## Un pissacan: ël Lactarius alpinus

### Descrission
Capel fin a 5 cm, sech, da giàun motobin viv a giàun groson mon, dle vire un pòch zonà al bòrd.
Lamele pòch s-ciasse, da ciàire a un pòch dël midem color. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, an pressa veuida, da crema ciàir a crema groson. Carn sutila, ciàira. Làit bianch, brusch a la longa. Odor frutà.

### Ambient
A chërs sota Alnus viridis an àuta montagna, da ràir sota le biole.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Lactarius alpinus** Peck
*[= L. kuehneri Joss.; L. alpigenes Kühner; L. subalpinus Kühner;
L. pusillus Bresadola ss. Singer; L. luteus Blytt ss Neuhoff]

Categorìa:Lactarius
Lactarius aurantiacus

## Un pissacan: ël Lactarius aurantiacus

### Descrission
Capel groson ciàir o giaunastr. Gamba rossastra an bass. Carn sutila, ciàira. Odor ëd lactarius quietus. Savor brusch e amaricant.

### Ambient
A chërs sota latifeuje mës-cià.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius aurantiacus** (Pers. : Fr.) S.F. Gray

Categorìa:Lactarius
Lactarius quietus

## Un pissacan: ël Lactarius quietus

### Descrission
Capel fin a 12 cm, com con bava ëd lumasse sëccà, con dij sercc dë scrobìcoj, brun o gris rossastr, soens motobin dëstiss. Lamele s-ciasse, crema peui rossastre. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, brinà, brun vinosa an bass. Carn sombra an bass. Làit bondos, a cambia nen, doss. Odor ëd lëssia.

### Ambient
A chërs sota la rol.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius quietus** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius bertillonii

## Un pissacan: ël Lactarius bertillonii

### Descrission
Capel fin a 15 cm, feltrà, bianch peui macià d'òcra brunastr. Lamele motobin spassià, forcà anastomosà contra la gamba, arcà, adnà decorente, bianche, macià ëd rossatr, dle vire con arfless bluastr. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 3 cm, bianca peui macià. Carn ciàira. Làit che a cambia nen, o a sëcca giaunastr ciàir an sle lamele, motobin brusch.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius bertillonii** (Neuhoff ex Z. Schaefer) Bon

Categorìa:Lactarius
Lactarius rubrocinctus

## Un pissacan: ël Lactarius rubrocinctus

### Descrission
Capel fin a 10 cm, sliss peui sech, da rupì a crespà, da baross a groson porprà, ciàir al bòrd con ël sech. Lamele s-ciasse, adnà decorente an sla gamba, crema ciàir peui groson rosastr macià ëd brun violet. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, silìndrica, pì o men veuida, groson ciàir, con un sercc ross sota le lamele, ross vinos an bass. Carn motobin dura, da biancastra a un pòch dël midem color. Làit bianch, che a cambia nen, americant. Odor débol o ëd lëssìa. 

### Ambient
A chërs dzortut sota ij fò.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius rubrocinctus** Fries

Categorìa:Lactarius
Categorìa:Figure da buté
Lactarius subdulcis

## Un pissacan: ël Lactarius subdulcis

### Descrission
Capel fin a 6 cm, da bes brunastr a camoss rosà, con ël bòrd ciàir. Lamele biancastre peui crema carnos ciàire. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, crema giaunastra o rosastra, motobin ciàira a la sima. Carn crema ciàir. Làit bianch, a cambia nen, scasi doss. Odor fòrt ëd goma.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dzortut sota ij fò.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius subdulcis** (Pers. : Fr.) S.F. Gray

Categorìa:Lactarius
Lactarius decipiens

## Un pissacan: ël Lactarius decipiens

### Descrission
Capel fin a 7 cm, da òcra rossastr a bes carnos. Lamele crema rosastr ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1 cm, un pòch dël midem color, pì rossastra an bass. Làit pòch bondos, angiaunent dzortut an sle lamele e an sla carn. Odor ëd giranio. 

### Ambient
A chërs sota la rol, dle vire sota conìfere.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius decipiens** Quélet

Categorìa:Lactarius
Lactarius badiosanguineus

## Un pissacan: ël Lactarius badiosanguineus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, da seuli a rupì, da baross scur a pórpora neirastr, ciàir con ël sech. Lamele motobin s-ciasse, òcra rossastre con arfless reusa groson. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, pì o men veuida, un pòch dël midem color o pì ciàira an àut, soens feltrà ëd bianch an bass. Carn motobin dura, da crema rossatra a giaunastra, brusca americanta. Làit bianch o un pòch seiros, angiaunent debolment ma motobin an pressa dzora al fassolet, brusch. Odor débol un pòch frutà. 

### Ambient
A chërs ant le bordure dle conìfere, ant j'indrit erbos, an montagna.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius badiosanguineus** Kühner & Romagnesi

Categorìa:Lactarius
Lactarius tabidus

## Un pissacan: ël Lactarius tabidus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, soens a pupa, crespà rupì an mes, òcra rosastr, pì ciàir con ël sech. Lamele motobin s-ciasse, adnà un pòch decorente, crema peui bes rosastr ciàir. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,8 cm, un pòch dël midem color o pì ciàira. Carn ciàira. Làit nen sempe bondos, bianch, a sëcca, crema ciàir an sle lamele, ma a angiauniss motobin an pressa (men ëd 15 second) an sël fassolet, doss. 

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dzortut sota ij fò, da ràir sota le conìfere.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius tabidus** Fries

Categorìa:Lactarius
Lactarius subumbonatus

## Un pissacan: ël Lactarius subumbonatus

### Descrission
Capel fin a 5 cm, sech, motobin rupì, brun neirastr peui gris bistr. Bòrd lobà e mòl. Lamele pitòst spassià, òcra giaunastr peui òcra groson motobin scur. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 0,5 cm, silìndrica nen regolar, veuida, un pòch dël midem color, pì ciàira an àut, dle vire giaunastra.
Carn sutila, fràgil, òcra. Làit pòch bondos, com l'eva pen-a opalessent, a cambia nen, doss. Odor fòrt ëd Lactarius quietus, peui ëd sicòria.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, ant l'ùmid.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius subumbonatus** Lindgren

Categorìa:Lactarius
Lactarius atlanticus

## Un pissacan: ël Lactarius atlanticus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, ross groson, pì òcra con ël sech. Lamele motobin s-ciasse, òcra giaunastre peui òcra rossastre. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1 cm, un pòch dël midem color con ël pé pì rossastr, soens feltrà, biancastra.
Carn da biancastra a òcra o rossatra an bass. Làit pòch bondos, com l'eva o opalessent macià ëd bianch, un pòch angiaunent an sël fassolet, doss, americant. Odor un pòch ëd Lactarius quietus, peui ëd sicòria na vira sech.

### Ambient
A chërs sota la rol sempe vërda (Quercus ilex), dle vire mës-cià.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius atlanticus** Bon

Categorìa:Lactarius
Lactarius obscuratus

## Un pissacan: ël Lactarius obscuratus

### Descrission
Capel fin a 3 cm, ancreus a pupa, a marca l'ùmid, oliva scur an mes e brunastr groson al bòrd, peui bes biancastr con ël sech. Lamele motobin s-ciasse, decorente, da crema ciàir a òcra monet. Gamba àuta fin a 2,5 cm e larga fin a 0,5 cm, òcra rossatr dle vire motobin sombr. Làit opalessent, a cambia nen, brusch.

### Ambient
A chërs sota le verne.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lactarius obscuratus** (Lasch) Fries

Categorìa:Lactarius
Gomphidius maculatus

## Un pissacan: ël Gomphidius maculatus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, tachiss, brun òcra rosastr, macià ëd brun nèir peui tut nèir. Lamele spassià, gris ciàir, anrossente peui neirastre. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 1 cm, tachissa sota na zòna anular, biancastra dzora, fibrilosa pontinà ëd brun porprà an su, con ël pé giàun peui an-neirent e a la fin tut nèir, com la carn. 

### Ambient
A chërs sota ij malëzzo (Larix decidua).

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Gomphidius maculatus** (Scopoli) Fries

Categorìa:Gomphidius
Gomphidius roseus

## Un pissacan: ël Gomphidius roseus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, tachiss, ross peui reusa. Bòrd nen regolar, ciàir.
Lamele spassià, bianche peui da grise a neirastre. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin a 1,5 cm, tachissa dzora na zòna ch'a passa, bianca rosastra monet an bass. Carn bianca o ciàira. 

### Ambient
A chërs sota ij pin, soens associà al Suillus bovinus.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Gomphidius roseus** (Nees : Fr.) Gillet

Categorìa:Gomphidius
Suillus bresadolae

## Un pinajeul: ël Suillus bresadolae
### Descrission
Ël ***Suillus bresadolae*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Suillaceae, associà a la simbiosi (micorisa) con ël malëzzo (*Larix decidua*) . A l'é stàit descrivù dël 1897 dal micòlogh italian Giacomo Bresadola, ch'a l'ha dedicà la specie a sò nòm . A l'é caraterisà da 'n capel gròss 5-15 cm, da bombà a distèis, con la surfassa motobin viscosa e 'd color da giaunastr a brun-rossastr, con dë scaje brun-e . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da tùboj giàun, ch'a ven-o giaun uliva peui scur al contat . La gamba a l'é silìndrica, àuta 5-10 cm, giàuna, con ëd grànuj brunastr (puntin scur) e n'anel membranos giaunastr . La carn a l'é giàuna, e a ven bleu ciair cand a l'é tajà . L'odor e 'l savor a son doss .

### Ambient
A chërs mach sota Larix decidua (malëzzo), ant ij bòsch ùmid e montagnos, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa andoa a-i é 'l malëzzo, dzortut an sj'Alp e ant ij Pirené .

### Comestibilità

**Comestìbil**, ma a venta gaveje la pel viscosa dël capel për evité problema gastro-intestinaj . A l'é apressià për sò savor doss e a peul esse cheuit ant la pèila o an supe . A peul esse confondù con d'àutri *Suillus* com ël *Suillus grevillei* (pinajeul ëd malëzzo), ch'a l'é egualment comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Suillus bresadolae** (Quélet) Gerhold
*[= *S. viscidus* var. *bresadolae* (Quelet) Bon; *S. aeruginascens* var. *bresadolae* (Quélet) Moser; *S. laricinus* var. *bresadolae* (Quélet) Alessio]

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Suillus
Suillus bellinii

## Un pinajeul: ël Suillus bellinii

### Descrission
Capel fin a 12 cm., bianch peui an pressa macià bariolà ëd brun ross con tonalità rossastre o porprà. Gamba pitòst curta, cònica, con granulassion precise. carn bianca.

### Ambient
A chërs sota ij pin.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Suillus bellinii** (Inzenga) Kuntze

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Suillus
Hygrophoropsis olida

## Un pissacan: la Hygrophoropsis olida

### Descrission
Capel da rossastr a biancastr. Odor aromàtich fòrt.

### Ambient
A chërs sota ij sapin an montagna e ant ij bòsch mës-cià.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophoropsis olida** (Quélet) Métrod
*[= *H. morganii* (Peck) Bigelow]

Categorìa:Hygrophoropsis
Paxillus panuoides

## Un pissacan: ël Paxillus panuoides

### Descrission
Capel fin a 10 cm, a cuchija spatolà, vlutà, òcra giaunastr, brunastr, oliva. Bòrd anrolà peui lobà. Lamele motobin s-ciasse, forcà, strèite, decorente, as separo, giàune groson peui rusnente. Gamba curta, lateral. Carn biancastra.

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd bòsch mars ëd conìfere, da ràir ëdzora a latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Paxillus panuoides** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Paxillus
Suillus plorans

## Un pinajeul: ël Suillus plorans

### Descrission
A jë smija un pòch al Suillus granulatus o al Suillus collinitus.

### Ambient
A chërs sota ël Pinus cembra.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Suillus plorans** (Rolland) Kuntze

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Suillus
Suillus placidus

## Un pinajeul: ël Suillus placidus

### Descrission
capel fin a 10 cm., tachiss, seuli, avòri peui lavà da gris lila a rosastr peui ëd giaun ciar a parte dal bòrd. Tuboj decorent, biancastr peui giaun ciair. Përtus mesan, dël midem color peui un pòch mostarda, che a pioro a l'inissi. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 2 cm., con granulassion brun ross fin an bass. Carn bianca giaunastra, dle vire anrossenta, dossa. 

### Ambient
A chërs sota ël Pinus cembra e ël Pinus strobus.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Suillus placidus** (Bonorden) Singer

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Suillus
Suillus variegatus

## Un pinajeul: ël Suillus variegatus

### Descrission
capel fin a 15 cm., sliss peui an pressa sech, feltrà un pòch squamolos, òcra giaunastr peui giaun oliva con scajëtte dëstisse. Tuboj adnà decorent, giaunastr peui mostarda oliva. Përtus dël midem color, angolos motobin regolar, motobin largh.  Gamba àuta fin a 10 cm. e larga fin a 3 cm., da un pòch seulia a fibrilosa un pòch reticolà, un pòch dël midem color. Carn giaunastra, a ven bleua an dzora ai tuboj al taj, dossa. Odor acìdol.

### Ambient
A chërs sota ij pin a doe uje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Suillus variegatus** (Swartz : Fr.) Kuntze

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Suillus
Aureoboletus gentilis

## Un pinajeul: l'Aureoboletus gentilis

### Descrission
Capel fin a 6 cm., sliss, reusa fròla peui òcra rosastr. Tuboj dëstacà, giaun òr viv, a cambio nen. Përtus da cit a mesan.  Gamba àuta fin a 8 cm. e larga fin a 1,5 cm., da povros a striolà, giaun men viv che ij përtus. Carn motobin dura, da biancastra a un pòch dël midem color, pen-e rosà a l'aria, assìdola. Odor débol frutà.

### Ambient
A chërs sota latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Aureoboletus gentilis*** (Quélet) Pouzar
[= *Pulveroboletus cramesinus* (Secretan) Singer]

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Aureoboletus
Gyrodon lividus

## Un pinajeul: ël Gyrodon lividus

### Descrission
capel fin a 12 cm., sliss, da òcra màstich a brunastr o olivastr. Tuboj motobin curt, arcà decorent, da giaunastr a òcra giaun monet. Përtus pitòst largh, a ven-o bleu, un pòch a labirint. Gamba àuta fin a 7 cm. e larga fin a 1 cm., da un pòch dël midem color a brun rossatr. Carn mòla, ciaira, un pòch bleu-anvërdenta, peui brun ross monet. Odor acodolà. 

### Ambient
A chërs sota le verne.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Gyrodon lividus** (Bull. : Fr.) P. Karsten

Categorìa:Pinajeuj
Categorìa:Gyrodon
Xerocomus parasiticus

## Na crava giàuna: lë Xerocomus parasiticus

### Descrission
capel fin a 7 cm., vlutà peui chërpà, òcra giaunastr, dle vire oliva. Tuboj decorent, giaun peui òcra rossatr, a ven-o nen bleu. Përtus nen regolar. Gamba àuta fin a 5 cm. e larga fin a 1 cm., a ponta, un pòch dël midem color. Carn che a cambia quase nen, ciaira, dossa. 

### Ambient
A chërs parassita an dzora a jë Scleroderma citrinum, dle vire an dzora a àutri Scleroderma.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Xerocomus parasiticus** (Bull. : Fr.) Quélet

Categorìa:Xerocomus
Xerocomus leonis

## Na crava giàuna: lë Xerocomus leonis

### Descrission
capel fin a 6 cm., un pòch vlutà un pòch submentos, òcra giaunastr. Tuboj un pòch decorent, giaun, a cambio nen. Përtus motobin gròss, giaun peui camos, a cambio nen. Gamba àuta fin a 8 cm. e larga fin a 2 cm., atenuà, fibrilosa-pontinà, rossastra an dzora a un fond giaunastr, ambrunenta an bass. Carn da biancastra a giaunastra, a cambia nen, dossa.

### Ambient
A chërs sota latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Xerocomus leonis** (Reid) Bon

Categorìa:Xerocomus
Categorìa:Figure da buté
Xerocomus dryophilus

## Na crava frera: lë Xerocomus dryophilus

### Descrission
Capel 35-100 mm, pòch carnos, semisférich peui pian; orlo prest dësteis, ondulà da vej; pel vlutà ant ij giovo, sëcca, peui pla e dle vire chërpà, ëd color brun-rossastr, ross, ross sangh, reusa-ross, peui tirant a scolorisse anvejand. Tùboj fin a 15 mm, scasi lìber a la gamba, giaun peui giaun oliva, pian pian bleu al taj. Përtus dël midem color dij tùboj, prima cit e riond, sùbit duvert, peui angolos e largh, pian pian bleu a tocheje. Gamba 50-80 x 10-15 mm, silìndrica, al pe sutila ma nen radicanta, giauna an su e ross sangh, ross brunastr da sota, con surfassa seulia. Carn scasi sùbit mòla ant ël capel e fibrosa ant la gamba, giaun ciair ant ël capel, ross vinos o ross brunastr ant la part bassa dla gamba; pian pian viranta al bleu un pòch dapërtut; odor débol e savor doss o un pòch brusch.

### Ambient
A chërs sota la rol ant ij teren calcaros, da l'istà al prim otonn.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Xerocomus dryophilus** (Thiers) Singer

Categorìa:Crave frere
Categorìa:Xerocomus
Sìmbol ëd Legendre

Dàit un nùmer prim  p>2  e n'antregh n, ël **sìmbol ëd Legendre**  \left ( \frac np \right )  a fa 0 si n\equiv_p0, dësnò a fa 1 si l'equassion x^2\equiv_pn a l'ha 'd solussion, dësnò a fa -1.

Simbol ëd Legendre
Equassion diferensial d'Euler

N'equassion diferensial dla forma
: x^ny^{(n)}+a_{n-1}x^{n-1}y^{(n-1)}+ \dots +a_0y = 0
as ciama **equassion diferensial d'Euler** d'órdin n.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Prodot ëd Cauchy

Ël **prodot ëd Cauchy** (o **prodot ëd convolussion**) dle serie \sum_{n=0}^{ \infty }a_n e \sum_{n=0}^{ \infty }b_n a l'é la serie \sum_{n=0}^{\infty}c_n dont ël tèrmin general a l'é c_n=\sum_{k=0}^na_kb_{n-k}.
Si le serie  \sum_{n=0}^{ \infty } a_n  e  \sum_{n=0}^{ \infty } b_n  a son assolutaman convergente e  \sum_{n=0}^{ \infty } a_n = \alpha , \sum_{n=0}^{ \infty } b_n = \beta, antlora ëdcò  \sum_{n=0}^{ \infty } c_n  a l'é assolutaman convergenta e  \sum_{n=0}^{ \infty } c_n = \alpha \beta .

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Perù

Ël **Perù** (*Perú* an ëspagneul) a l'é un pais dl'América meridional.

A confin-a con Ecuador, Colombia, Brasil, Bolivia e Cile e a l'é bagnà da l'Océan Passìfich.
La capital a l'é Lima.
A l'ha na surfassa d'1.285.220 km² e a conta anviron 34 milion d'abitant.

## Anté ch'as treuva

## Conomìa
Ël Perù a l'é ël sest produtor d'òr dël mond.

## Stòria
Dël 1533 a l'é stàit conquistà da Francisco Pizarro.

Dal 1821 a l'é un pais indipendent.

## Organisassion polìtica
Ël Perù (nòm ofissial: **Républica del Perú**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Dina Boluarte, (dal 2022).

Ël Prim Ministr a l'é Gustavo Adrianzén (dal 2024).
Teorema ëd Cauchy-Lipschitz

Ël **teorema ëd Cauchy-Lipschitz** a fortiss che, si E a l'é në spassi vetorial real ëd dimension finìa, \Omega a l'é 'n sot-ansem duvert d'\mathbb R \times E, f:\Omega\to E a l'é na fonsion continua e localman Lipschitz ant la sconda variàbil ansima a \Omega, antlora le solussion massimaj dl'equassion diferensial y'=f(x,y) a son definìe ansima a d'antërvaj duvert, ij graf ëd coste solussion massimaj a formo na partission d'\Omega e minca solussion dl'equassion a l'é la restrission d'un-a e mach un-a solussion massimal.

Ël teorema a l'é stàit dimostrà da Cauchy, anviron dël 1825, për E= \mathbb R e cand f e soa derivà rëspet a la sconda variàbil a son contìnoe.
Lipschitz a n'ha andeboline j'ipòtesi ant ël 1876.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Xerocomus persicolor

## Na crava frera: lë Xerocomus persicolor
### Descrission
Lë ***Xerocomus persicolor*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Boletaceae, caraterisà da 'n capel da giovo a forma 'd tampa (emisférich) peui a së dëstend, fin-a a 8 cm, 'd color brun giaunastr o òcra, peui a dventa seuli e pì ciàir . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da tuboj giàun, ch'a ven-o giàun oliva peui vërd scur al contat . La gamba a l'é silìndrica, àuta 5-8 cm, giàuna con ëd granuj rossastr (a l'é caraterisà da un reticolà fin-a a la part superior) . La carn a l'é giàuna, e a ven bleu scur cand a l'é tajà (caràter diferensial amportant) . L'odor e 'l savor a son nen particolar .

### Ambient
A chërs sota la rol (*Quercus*), ant ij bòsch ùmid e ant ij teren sabios, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa sentral e meridional (dzortut an Fransa, Italia, Spagna) e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

A l'é considerà **comestìbil**, ma dë scarsa qualità (mediócre) . La carn a dventa bleu quand a l'é tajà, ma con la cotura a perd la colorassion . A venta butelo an eva con ëd lìmon për evité che a dventa nèir .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Xerocomus persicolor** Engel, Klofac, H. & R. Grünert

Categorìa:Crave frere
Categorìa:Xerocomus
Xerocomus roseoalbidus

## Na crava frera: lë Xerocomus roseoalbidus

### Descrission
Capel da biancastr a rosà. Tuboj e përtus ch'a ven-o bleu. Gamba atenuà, fibrilosa pontinà ëd ross. carn reusa.

### Ambient
A chërs soens a bocc, soens sota la rol.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Xerocomus roseoalbidus** Alessio & Littini

Categorìa:Crave frere
Categorìa:Xerocomus
Boletus pseudoregius

## Un bolè fré: ël Boletus pseudoregius

### Descrission
Com ël Boletus regius, ma ij color a son men viv : da reusa antich a mon rossastr dzora a un fond biancastr. Tùboj pitòst curt, motobin ambluent com ij përtus. Gamba silìndrica un pòch clavà, pì volenté rossastra an bass e a retìcol limità al ters superior.
Carn da giàuna a rossastra an bass, Ambluenta ant ël capel. 

### Ambient
A chërs sota latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus pseudoregius** Hubert ex Estades

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus depilatus

## Un bolè fré: ël Boletus depilatus

### Descrission
Com ël Boletus impolitus, ma ël capel a l'é pla, bolà martlà, fin a servela. Gamba soens longa, stòrta curvà, atenuà an bass e motobin anterà. 

### Ambient
A chërs sota latifeuje, dzortut sota le chërpe.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus depilatus** Redeuilh

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus subappendiculatus

## Un bolè fré: ël Boletus subappendiculatus

### Descrission
Com ël Boletus appendiculatus, ma pì òcra rossastr, con la carn pì giàuna, ch'a cambia nen. Përtus giàun viv dle vire lavà ëd rossastr.

### Ambient
A chërs sota conìfere, an montagna.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus subappendiculatus** Dermek, Lazebnicek & Veselsky

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus dupainii

## Un bolè fré: ël Boletus dupainii

### Descrission
Capel fin a 12 cm, tachiss brilant, sangh, scarlat peui dëstiss d'òcra. Tùboj giàun peui verd olivastr, ambluent. Përtus groson peui da ross a giàun groson al bòrd, ambluent un pòch a la pression. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 5 cm, giaunastra e reticolà an su, barossa o ross motobin viv, pontinà ëd ross da àutre part. Carn giàun ciair, pì o men ambluenta, dossa. Odor frutà. 

### Ambient
A chërs dzortut sota la rol e ij castagné.

### Comestibilità

Mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus dupainii** Boudier

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus lupinus

## Un bolè fré: ël Boletus lupinus

### Descrission
Capel fin a 15 cm, feltrà, màstich ciàir con tonalità rosastre o oliva, peui reusa motobin viv, lila o giàun rossastr con l'età. Tùboj giàun peui vërdastr, ambluent. Përtus giàun peui ross, ch'a së scuriss con l'età. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 5 cm, da giàuna a giàun groson, con un retìcol curt an su, pontinà da àutre part. Carn giàuna, ambluenta al taj, assìdola. Odor dë scleroderma. 

### Ambient
A chërs sota latifeuje, dzortut sota la rol.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus lupinus** Fries

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus queletii

## Un bolè fré: ël Boletus queletii

### Descrission
Capel fin a 15 cm, da seuli a setos o vlutà, da brun groson a brun ross, dle vire carmini. Tùboj dëstacà, giàun limon peui oliva, ambluent. Përtus fin, giàun peui oliva, an pressa groson, ambluent. Gamba àuta fin a 15 cm e larga fin a 4 cm, silìndrica clavà, giàuna con dle fin granulassion groson rossastre, peui brun-e ross vinos o neirastre an bass. Carn giàuna ciàira, un pòch ambluenta, rossa an bass, assìdola. 

### Ambient
A chërs dzortut sota latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus queletii** Schulzer

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Disugualiansa ëd Cauchy

Si la fonsion f a l'é olomòrfa ant un disch duvert D ëd sénter l'orìgin e raj \rho, antlora ël coeffissient n-ésim a_n= \frac {f^{(n)}(0)}{n!} dla serie ëd Taylor d'f ant l'orìgin a sodisfa la **disugoaliansa ëd Cauchy** |a_n|\leq \frac {M(r)}{r^n} , për qualsëssìa nùmer real r tal che 0, anté che  M(r)  a l'é l'estrem superior ëd |f| an sël sercc ëd sénter l'orìgin e raj r.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Mercosur

Ël **Mercosur** o **Mercosul** (*Mercado Común del Sur, Mercosur* an espagneul; *Mercado Comum do Sul, Mercosul* an portughèis; *Ñemby Ñemuha* an guarani) a l'é ël mërcà comun dl'América meridional.

A l'é stàit fondà dël 1991 da Argentin-a, Brasil, Paraguay e Uruguay; dël 2006 a l'é gionta-se ël Venessuela.
A-i son 'cò dij *stat asocià*: Bolivia, Cile (dal 1996), Perù (dal 2003), Colombia e Ecuador (dal 2004).
Ël Méssich a l'ha la qualìfica d*'osservator*.

Categorìa:América meridional
Categorìa:Organisassion polìtiche antrastataj
Boletus fragrans

## Un bolè fré: ël Boletus fragrans

### Descrission
Capel fin a 12 cm, vlutà, bolà rugos, da brun dëstiss a brun rossastr. Tùboj giàun peui macià ëd ross o ëd brunastr oliva, a ven brun-bleu a tochelo. Përtus fin, dël midem color. Gamba àuta fin a 15 cm e larga fin a 5 cm, clavà, silìndrica o a fus, atenuà al pé, giàuna an sima, da pì brunastra oliva a brun rossastra an bass, fibrilosa-pontinà. Carn dura, da biancastra a giàuna, un pòch ambluenta ant ël capel, pì anrossenta ant la gamba, assìdola o americanta. Odor frutà peui a arcòrda la sicòria. 

### Ambient
A chërs dzortut sota la rol, ëdcò a bocc.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus fragrans** Vittadini

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Boletus impolitus

## Un bolè fré: ël Boletus impolitus

### Descrission
Capel fin a 15 cm, da vlutà a feltrà filamentos, gris bes con tonalità vërdastre, rosastre, brun-e. Tùboj da giàun ciàir a giàun vërdastr, nen ambluent. Përtus fin, dël midem color, dle vire anrossent. Gamba àuta fin a 15 cm e larga fin a 6 cm, dle vire a fus, giàuna an su, bianch rosastr da àutre part, soens marcà da un sercc rossastr vinos an vers la sima. Pé dle vire ross. Surfassa granolusa. Carn dura, da biancastra a giàuna ciàira, nen ambluenta, un pòch anrossenta ant le ferìe. Savor doss. Odor ëd jòdio, dzortut ant la gamba. 

### Ambient
A chërs sota latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Boletus impolitus** Fries

Categorìa:Bolè fré
Categorìa:Boletus
Leccinum variicolor

## Na crava grisa: ël Leccinum variicolor

### Descrission
capel fin a 12 cm., pen-e ùit peui vlutà, an pressa marbrà ëd brun neir an dzora a un fond bes grisastr o gris brunastr (con coatà ëd caleso). Tuboj e përtus biancastr, peui da òcra grisastr a cicolata. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 3 cm., ciaira, bleu verd an bass, con scajëtte da brunastre a neirastre, dle vire con në psudo-retìcol an bass. Carn bianca, anrossenta, da verd giaun a bleu mar dël sud an bass.ciaira, rosastra peui viòla neirastra. 

### Ambient
A chërs sota le biole mës-cià.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Leccinum variicolor** Watling

Categorìa:Crave grise
Categorìa:Leccinum
Leccinum corsicum

## Na crava grisa: ël Leccinum corsicum

### Descrission
Motobin cit, capel brun giaun an-neirent. Gamba pansarùa a fus, atenuà an bass, dle vire motobin radicanta, giauna peui rusmenta. 

### Ambient
A chërs sota Cistus, an ambient mediterani.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Leccinum corsicum** (Rolland) Singer
*[= *Leccinum sardoum* (Belli & Saccardo) Quadraccia & Lunghini]

Categorìa:Crave grise
Categorìa:Leccinum