Astrologìa

L**'astrologìa** a l'é na tradission antica ch'a pretend d'arserché la relassion antra le posission dij còrp celest e j'event teren, specialment la personalità e ël destin ëd le përson-e. Considerà na pseudo-siensa da la comunità sientìfica, a l'é studià an antropologìa, stòria e filosofìa për soa anfluensa cultural.

## Definission
L'astrologìa a peul esse definìa com:
* La pretèisa siensa ch'a studia l'anfluensa dj'astr an sla vita uman-a
* Ël sistema ch'a corela le posission celestiaj con j'event teren
* La tradission divinatoria basà an sël moviment dij pianeta e dle stèile

## Stòria

### Orìgin antiche
* Mesopotamia (3000 a.C.): prim osservassion sistemàtiche
* Babilonèis: division dlë zodìach an 12 part
* Egit antich: corelassion antra le pien-e dël Nil e le stèile

### Svilup clàssich
* Grecia antica: fusion con la filosofìa
* Claudius Ptolemy (100-170 d.C.): *Tetrabiblos*, euvra fondamental
* Imperi Roman: divulgassion an tut l'imperi

### Età medieval
* Mond islàmich: preservassion e dësvlup
* Euròpa medieval: integrassion con la religion cristian-a
* Università: part dël curiculum académich

### Età moderna
* Rivolussion sientìfica: separassion da l'astronomìa
* Iluminism: crìtiche filosòfiche
* Sécol XX: revival popolar

## Sistema astrològich

### Lë zodìach
Ij 12 segn zodiacaj:
* Ariet (21 mars - 19 avril)
* Tòr (20 avril - 20 magg)
* Gemej (21 magg - 20 giugn)
* Càncher (21 giugn - 22 luj)
* Leon (23 luj - 22 agost)
* Vèrgin (23 agost - 22 stèmber)
* Bilansa (23 stèmber - 22 otòber)
* Scorpion (23 otòber - 21 novèmber)
* Sagitari (22 novèmber - 21 dzèmber)
* Capricòrn (22 dzèmber - 19 gené)
* Aquari (20 gené - 18 fërvé)
* Pess (19 fërvé - 20 mars)

### Ij pianeta
Significà tradissional dij pianeta:
* Sol: l'é, la volontà
* Lun-a: emossion, incossient
* Mercuri: comunicassion, pensé
* Véner: amor, blëssa
* Mart: energìa, agressività
* Gieuv: espansion, fortun-a
* Saturn: lìmit, dissiplin-a

### Ca astrològiche
Le 12 ca ch'a rapresento j'àmbit dla vita:
* Ca 1: personalità e aparensa
* Ca 2: valor e risorse
* Ca 3: comunicassion e studi
* Ca 4: famija e rèis
* Ca 5: creatività e amor
* Ca 6: salute e travaj
* Ca 7: relassion e mariagi
* Ca 8: trasformassion e mòrt
* Ca 9: filosofìa e viagi
* Ca 10: cariera e reputassion
* Ca 11: amis e speranse
* Ca 12: subcossient e isolament

## Tipo d'astrologìa

### Astrologìa natal
* Basà an sla data, ora e leugh ëd nàssita
* Carta natal personal
* Predission dël caràter e dël destin

### Astrologìa mondan-a
* Studi dj'event coletiv
* Predission polìtiche e sossiaj
* Anàlisi dij cicl stòrich

### Astrologìa eletiva
* Sernìa dël moment òtim për n'assion
* Anàlisi dij moment favorèvoj
* Usagi pràtich për le decision

### Astrologìa kàrmica
* Relassion con le vite passà
* Studi dle lession d'evolussion
* Anfluensa dël destin passà

## Critiche sientìfiche

### Mancansa d'evidense
* Studi statìstich ch'a mostro gnun-a corelassion
* Efet psicològich ma nen fìsich
* Ampossibilità dij mecanism causaj

### Efet psicològich
* Efet Forer: acetassion ëd descrission vaghe
* Bias ëd conferma: serché j'evidense positive
* Autosugestion: comportament conforma a le atèise

### Problema dla precession
* Spostament dj'equinossi
* Disaliniament antra segn zodiacaj e costelassion
* Mancansa d'atualisassion dël sistema

## Anfluensa cultural

### Literatura e art
* Referiment astrològich ant la literatura
* Sìmboj zodiacaj ant l'art
* Ispirassion për poesìa e teatro

### Lengagi e espression
* Terminologìa astrològica ant ël lengagi comun
* Espression idiomàtiche
* Influensa an sla cultura 'd massa

### Media e divulgassion
* Oròscopi dij giornaj
* Program televisiv
* Contnù dij social media

## Astrologìa e filosofìa

### Debat epistemològich
* Stat dla conossensa astrològica
* Problema dla verificabilità
* Confront con la metodologìa sientìfica

### Determinism vs lìber arbitri
* L'astrologìa a negherà la libertà uman-a?
* Compatibilità con la responsabilità përsonal
* Tension antra destin e libertà

### Antropologìa dla credensa
* Përchè le përson-e a chërdo an astrologìa?
* Fonsion psicològica e social
* Bisogn ëd significà e control

## Astrologìa contemporania

### Revival modern
* Anteresse chersent ant la società contemporania
* Comunità an ligna
* Neuve forme d'astrologìa

### Astrologìa e psicologìa
* Usagi com utiss d'introspession
* Valor terapéutich possìbil
* Lìmit e perìcoj

### Astrologìa e spiritualità
* Integrassion con àutre pràtiche spirituaj
* Svilup ëd neuve tradission
* Tension antra tradission e inovassion

## Autor amportant
* Claudius Ptolemy (100-170)
* Albumasar (787-886)
* Guido Bonatti (1207-1296)
* William Lilly (1602-1681)
* Alan Leo (1860-1917)

## Euvre fondamentaj
* *Tetrabiblos* ëd Claudius Ptolemy
* *Christian Astrology* ëd William Lilly
* *The Astrologer's Magazine* ëd Alan Leo

## Vëdde ëdcò
* Astronomìa
* Pseudo-siensa
* Zodìach
* Divinassion
* Efet Forer

## Bibliografìa
* Ptolemy, C., *Tetrabiblos*, sécol II
* Campion, N., *Stòria dl'astrologìa*, 2008
* Dean, G., *Astrologìa: Pro e contra*, 2016

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Antropologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI