Rhode Island

Ël **Rhode Island** a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd **4.005 km²** (a l'é lë stat pì cit djë Stat Unì) e na popolassion d' anviron **1.097.379** abitant (stima 2020).

As treuva ant la macroregion ciamà comunement **[[Northeast]]** (Nòrd-est). A confin-a a nòrd e a est col Massachusetts, a òvest col Connecticut, a sud con l'Ocean Atlàntich. A l'ha 'dcò na frassion ëd confin marìtim con lë stat ëd New York.

La capital a l'é Providence (anviron 190.000 abitant), ch'a l'é ëdcò la sità pì popolà dlë stat.

## Geografìa
Ël nòm ufissial a l'é "State of Rhode Island and Providence Plantations", bele che 'l nòm comun a sia mach "Rhode Island". A l'é formà da na part continental e da vàire ìsole, la pì granda ëd le quaj a l'é pròpi **Rhode Island** (conossùa 'dcò com Aquidneck Island). Le còste a son frastajà, con vàire ansenadure naturaj (la pì amportanta a l'é la Narragansett Bay) e sabie.
Ël teritòri a l'é dzortut pian, con ëd colin-e motobin basse ant l'intern. Ël clima a l'é ùmid continental, con istà càude e invern frèid.

## Stòria
La region a l'era abità da le tribù algonchin-e, tanme ij Narragansett. Ël prim europeo a rivé a l'é stàit l'esplorador italian **Giovanni da Verrazzano** dël 1524. Dël 1636, **Roger Williams**, un dissident religios ch'a scapava dal Massachusetts, a l'ha fondà Providence, ch'a dventrà un rifugi për la libertà 'd cossiensa. Dël 1663, Rhode Island a l'ha otnù na carta real che a garantìa la libertà religiosa.
Rhode Island a l'é un dij tërdes ëstat originari dl'Union e a l'ha ratificà la Costitussion djë Stat Unì dël **29 ëd magg 1790**, dventand ël **13 stat** a intré ant l'Union. Durant la Rivolussion American-a, a l'ha giugà un rol amportant, dzortut ant la marin-a. Ant l'Eutsent, a l'é dventà un sènter amportant për j'industrie, specialment ant la filatura.

## Organisassion polìtica
Rhode Island a contribuiss con **4 grand eletor** a j'elession pressidensiaj dl'Union.
La capital a l'é Providence, ma lë stat a l'é dividù an 5 contà (counties). La legislatura (General Assembly) a l'ha na Ciambrea djë Stat (Senà) e na Ciambrea dij Rapresentant. A l'ha na reputassion dë stat pì liberal e progressista.

## Economìa
Stòricament, l'economìa a l'é basà ansima a la **pësca**, al **comersi marìtim** e a l**'industria téssil**. Al di d'ancheuj, ël setor dij servissi a dòmina, con la **salute**, l**'educassion** e 'l **turism**. A l'é famos për soe spiage (com **Newport** e **Narragansett**) e për le "ca grandiose" (Gilded Age mansions) ëd Newport. A-i é 'dcò n'industria tecnològica e finansiaria an dësvlup.

## Coltura
Rhode Island a l'ha na coltura rica, influensà da le tradission anglèise, portughèise, italian-e e irlandèise. A l'é ciamà "lë Stat ëd l'Océan". Ël **Rhode Island School of Design (RISD)** e la **Brown University** a Providence a son d'anstitussion amportante. A-i son vàire festival, com ël **WaterFire** a Providence e l**'Newport Jazz Festival**.

## Galarìa

Figura:Flag of Rhode Island.svg|Drapò dlë Stat
Figura:Seal of Rhode Island (pre 2022).svg|Ansëgna dlë Stat (pre 2022)
Figura:The Breakers Newport.jpg|The Breakers, na "ca grandiosa" a Newport


## Vardé 'dcò
* Providence
* Newport
* Tërdes Colònie