open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marlene Dietrich

**Marie Magdalene "Marlene" Dietrich** a l'era nassùa a Berlin-Schöneberg ai 27 dë dzèmber dël 1901 e a l'é mòrta a Paris ai 6 ëd magg dël 1992.
A l'é stàita n'atris, cantanta e fomna djë spetàcoj tedesca. A l'é considerà la prima atris tedesca a avèj avù sucess a Hollywood.

Ant soa longa cariera, partìa com cantanta ëd cabaret, fija dël còro e atris ëd film an  Berlin dël 1920, stèila dël cine d'Hollywood dël 1930, fomna ant jë spatàcoj al front dla Sconda guèra mondial dël 1940, e a la fin atris antërnassional ëd teatro dal 1950 al 1970,  Dietrich a l'é vnùa un-a dle pì avosà përsonalità dël cine dël sécol ch'a fa XX.

L'American Film Institute a l'ha considerà Dietrich al pòst che a fa 9 an tra le pì avosà atris ëd tùit ij temp.

## Film
* *Im Schatten des Glücks* (1919)
* *Love Tragedy* (1923)
* *The Little Napoleon* (1923)
* *Man by the Wayside* (1923)
* *Leap Into Life* (1924)
* *Dance Mad* (1925)
* *The Bogus Baron* (1926)
* *Manon Lescaut* (1926)
* *Madame Doesn't Want Children* (1926)
* *A Modern DuBarry* (1927)
* *Chin Up, Charley!* (1927)
* *His Greatest Bluff* (1927)
* *Cafe Electric* (1927)
* *Princess Olala* (1928)
* *Dangers of the Engagement Period* (1929)
* *I Kiss Your Hand Madame* (1929)
* *The Woman One Longs For* (1929)
* *The Ship of Lost Men* (1929)
* *Der blaue Engel* (1930)
* *Morocco* (1930)
* *Dishonored* (1931)
* *Shanghai Express* (1932)
* *Blonde Venus* (1932)
* *The Song of Songs* (1933)
* *The Scarlet Empress* (1934)
* *The Fashion Side of Hollywood* (1935)
* *The Devil is a Woman* (1935)
* *Desire* (1936)
* *The Garden of Allah* (1936)
* *Knight Without Armour* (1937)
* *Angel* (1937)
* *Destry Rides Again* (1939)
* *Seven Sinners* (1940)
* *The Flame of New Orleans* (1941)
* *Manpower* (1941)
* *The Lady Is Willing* (1942)
* *The Spoilers* (1942)
* *Pittsburgh* (1942)
* *Show Business at War* (1943)
* *Follow the Boys* (1944)
* *Kismet* (1944)
* *Martin Roumagnac* (1946)
* *Golden Earrings* (1947)
* *A Foreign Affair* (1948)
* *Jigsaw* (1949) 
* *Stage Fright* (1950)
* *No Highway in the Sky* (1951)
* *Rancho Notorious* (1952)
* *The Monte Carlo Story* (1956)
* *Around the World in Eighty Days* (1956)
* *Witness for the Prosecution* (1957)
* *Touch of Evil* (1958)
* *Judgment at Nuremberg* (1961)
* *Paris, When It Sizzles* (1964)
* *Schöner Gigolo, armer Gigolo* (1979)

## Anliure esterne
* Sit ofissial

Dietrich, Marlene
Dietrich, Marlene
Dietrich, Marlene
Plicaria carbonaria

## Na lenga: Plicaria carbonaria
### Descrission
La ***Plicaria carbonaria*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pezizaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 2-5 cm, 'd color brun scur . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, seulie.

### Ambient
A chërs an sël brusà (dòp d'incendi), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Plicaria carbonaria** (Fuckel) Fuckel
*[= *Plicaria anthracina* (Cooke) boud.]

Categorìa:Plicaria
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** - ma sò ver nòm a l'era **Norma Jean Baker** - a l'era nassùa a Los Angeles al 1m ëd giugn dël 1926 e a l'é mòrta ambelelì ai 4 d'aost dël 1962 për na dòse esagerà ëd meisin-e.
A l'é stàita n'atris, cantanta e modela american-a bin avosà. A l'ha ressità an 29 film e an 15 a l'é stàita protagonista. A l'ha vagnà vàire premi, e bin tre glòb d'òr.

Soa mare a l'era stàita butà an manicòmi e chila a passava da na famija d'acujensa a n'àutra.
A eut agn a l'é stàita violentà.

Na vira a Hollywood, dël 1946 a l'ha pijà ël nòm ëd Marilyn Monroe, a l'ha tenzù 'd biond ij sò cavèj brun e l'ha ancaminà a fé dle fòto për dj'arviste.
Ij sò prim sucess a son dël 1950 cand a l'é vnùita a esse un sìmbol sessual dël mond ossidental.
Dël 1955 a l'ha frequentà ij cors a l'Actor's Studio.

Ant ël 1999 a l'é stàita considerà al pòst che a fa ses an tra le pì gran stèile dël cine ëd tùit ij temp da l'American Film Institute.

## Ij mariage
Marilyn Monroe a l'é ëdcò conossùa për ij sò tre mariage falì, prima con ël polissiòt James Dougherty, marià cand chila a l'avìa sëddes agn e dont a l'ha divorsià dël 1946, peui con ël giugador ëd baseball Joe DiMaggio, marià dël 1954 e dont a l'ha divorsià l'ann midem, e a la fin con lë scritor Arthur Miller, marià dël 1956 e dont a l'ha divorsià dël 1961.

## Le memòrie
L'atris a l'é ëdcò autris ëd *My story*, con Ben Hecht: dël 1954 a l'era butasse a conté soe memòrie al senarista, ma peui a l'avìa bandonà ël proget e afidà lë scrit a 'n sò amis fotògraf.
Ël lìber a l'é stàit publicà dël 1974.

## Ël testament
Ai 14 ëd gené 1961, ant un perìod doloros ëd soa vita, apress d'avèj nonsià sò divòrsi da Arthur Miller, l'atris a l'ha fàit testament.
Apress avèj lassà dl'arzan ai sò amis pì car e a soa seur Berniece Miracle, a l'ha assignà la mità dij sò ben a sò consejé Lee Strasberg, un quart a soa psicanalista Marianne Kris e ël quart restant (o 40.000 dòlar, a preferensa) a soa segretaria May Reis.

Dlongh apress la mòrt ëd madamin Monroe, ël testament a l'é stàit contestà: la consejera finansiaria ëd l'atris, Inez Melson, ch'a l'avìa arseivù gnente, a l'ha fortì ant l'otóber 1962 che la fomna a l'era sota l'anfluss invalidant dla famija Strasberg.
Ma ël giùdes Samuel Di Falco a l'ha diciairà ël testament valid.

## Filmografìa
**Niagara*, ëd Henry Hathaway (1953)

Monroe, Marilyn
Psilachnum chrysostigmum

## Psilachnum chrysostigmum
### Descrission
La ***Psilachnum chrysostigmum*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Hyaloscyphaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color giaunastr . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs ëdzora a càuss e feuje mars d'erbe, ant ij pra e le zòne erbose, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Psilachnum chrysostigmum** (Fr. : Fr.) Raitv.
*[= *Pezizella chrysostigma* (Fr. : Fr.) Sacc.]

Categorìa:Psilachnum
Categorìa:Figure da buté
Pirenopeziza nervicola

## Un pissacan: Pirenopeziza nervicola

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta, fin a 0,5 mm ëd diàmetr, un pòch ancavà. Surfassa dë dzora seulia, da ocra ciar a brun, surfassa da fòra seulia o na frisa farinosa, dël midem color. Orl ondulà, nen sempre regolar, pen-e pi ciair. Carn sutila, brunastra. 

### Ambient
A seurt a boss da le feuje ëd castagna e ëd rol, a la prima.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Pirenopeziza nervicola** (Desm.) Boud.

Categorìa:Pirenopeziza
Categorìa:Figure da buté
Pyronema domesticum

## Un pissacan: Pyronema domesticum

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta largh fin a 2 mm, com un dischet o na lent. Surfassa dë dzor seulia, ross pi o men viv, surfassa 'd fòra seulia, dël midem color. Bòrd seuli, regolar. Carn com sira, debla, rossastra.

### Ambient
A chërs a bocc ëd vaire esemplar, an sla tèra o bòsch brusà (ëdcò brusà da pòch), da la prima a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Pyronema domesticum** (Sowerby : Fr.) Sacc.

Categorìa:Pyronema
Pyronema omphalodes

## Un pissacan: Pyronema omphalodes

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an sël brusà, a l'ùmid, da la prima a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Pyronema omphalodes** (Bull. : Fr.) Fuckel
*[= *Pyronema confluens* (Pers.) Tul. & C. Tul.]

Categorìa:Pyronema
Rhytisma acerinum

## Rhytisma acerinum
### Descrission
Ël ***Rhytisma acerinum*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Rhytismataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd **macie nèire** (0,5-1 cm) ch'a seurto an sle feuje . A l'é 'n parassita ch'a càusa la maladìa ciamà "tacon nèir" . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàit descrivù dël 1794 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs ëdzora a feuje d'Acer (òpi), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Rhytisma acerinum** (Pers. : Fr.) Fr.

Categorìa:Rhytisma
Rutstroemia luteovirescens

## Un pissacan: Rutstroemia luteovirescens

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora ai pìcoj ëd le feuje d'Acer, pì da ràir ëd tijeul (Tilia).

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Rutstroemia luteovirescens** (Roberge in Desm.) W.L. White
*[= *Lanzia luteovirescens* (Roberge in Desm.) Dumont & Korf]

Categorìa:Rutstroemia
Categorìa:Figure da buté
Sannicola

**Sannicola** a l'é un comun dla Pulia ëd 5.924 abitant , an provincia ëd Lece.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Nocera (dal 15/04/2008 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lece
Aragona

* **[[Aragona (AG)|Aragona]]**, comun italian an provincia d'Agrigent

* **[[Aragon-a]]**, comunità autònoma dla Spagna
Aragona (AG)

**Aragona** (*Araùna* an sicilian, *Raona* ant ël dialèt local) a l'é un comun dla Sicilia ëd 9.697 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alfonso Tedesco (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Caltabellotta

**Caltabellotta** (*Cataviddotta* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 4.103 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Calogero Pumilia (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Motta Camastra

**Motta Camastra** a l'é un comun dla Sicilia ëd 905 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Scarpignato (dal 17/06/2008 -second mandà-).

## Demografìa

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:1611
  bar:1871 from: 0 till:2061
  bar:1881 from: 0 till:2083
  bar:1901 from: 0 till:2488
  bar:1911 from: 0 till:2505
  bar:1921 from: 0 till:2336
  bar:1931 from: 0 till:2319
  bar:1936 from: 0 till:2353
  bar:1951 from: 0 till:2009
  bar:1961 from: 0 till:1705
  bar:1971 from: 0 till:1331
  bar:1981 from: 0 till:1078
  bar:1991 from: 0 till:965
  bar:2001 from: 0 till:867

PlotData=

  bar:1861 at:1611 fontsize:XS text: 1611 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:2061 fontsize:XS text: 2061 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:2083 fontsize:XS text: 2083 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:2488 fontsize:XS text: 2488 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:2505 fontsize:XS text: 2505 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:2336 fontsize:XS text: 2336 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:2319 fontsize:XS text: 2319 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:2353 fontsize:XS text: 2353 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:2009 fontsize:XS text: 2009 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:1705 fontsize:XS text: 1705 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:1331 fontsize:XS text: 1331 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:1078 fontsize:XS text: 1078 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:965 fontsize:XS text: 965 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:867 fontsize:XS text: 867 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Dàit ëd l'ISTAT



## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Mottacamastra
Camastra (omònim)

***Camastra*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Camastra]]**, an provincia d'Agrigent

* **[[Motta Camastra]]**, an provincia ëd Messin-a

* **[[Santo Stefano di Camastra]]**, an provincia ëd Messin-a
Saccobolus glaber

## Saccobolus glaber
### Descrission
Ël ***Saccobolus glaber*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Ascobolaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color giaunastr . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàit descrivù dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs an sla drugia (buse) ëd vache e cavaj, ant ij pra e le pasture, da la prima a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Saccobolus glaber** (Pers. : Fr.) Lambotte

Categorìa:Saccobolus
Categorìa:Figure da buté
Santo Stefano di Camastra

**Santo Stefano di Camastra** a l'é un comun dla Sicilia ëd 4.504 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Mastrandrea (dal 14/05/2007).

## Demografìa

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:7500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:4321
  bar:1871 from: 0 till:4414
  bar:1881 from: 0 till:5137
  bar:1901 from: 0 till:6020
  bar:1911 from: 0 till:5642
  bar:1921 from: 0 till:7092
  bar:1931 from: 0 till:5757
  bar:1936 from: 0 till:6023
  bar:1951 from: 0 till:6808
  bar:1961 from: 0 till:6370
  bar:1971 from: 0 till:5235
  bar:1981 from: 0 till:5351
  bar:1991 from: 0 till:5194
  bar:2001 from: 0 till:4653

PlotData=

  bar:1861 at:4321 fontsize:XS text: 4321 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:4414 fontsize:XS text: 4414 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:5137 fontsize:XS text: 5137 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:6020 fontsize:XS text: 6020 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:5642 fontsize:XS text: 5642 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:7092 fontsize:XS text: 7092 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:5757 fontsize:XS text: 5757 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:6023 fontsize:XS text: 6023 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:6808 fontsize:XS text: 6808 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:6370 fontsize:XS text: 6370 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:5235 fontsize:XS text: 5235 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:5351 fontsize:XS text: 5351 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:5194 fontsize:XS text: 5194 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:4653 fontsize:XS text: 4653 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Dàit ëd l'ISTAT



## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Santostefanodicamastra
Sarcosphaera coronaria var. nivea

## Un pissacan: Sarcosphaera coronaria var. nivea

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs mesa anterà ant ij bòsch ëd latifeuje, dzortut vzin a chërpo e a fò, a la prima.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Sarcosphaera coronaria** (M.M. Moser) Péric. & Courtec. var. **nivea**

Categorìa:Sarcosphaera
Categorìa:Figure da buté
Sclerotinia sclerotiorum

## Sclerotinia sclerotiorum
### Descrission
La ***Sclerotinia sclerotiorum*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Sclerotiniaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 cm, 'd color brun giaunastr . A l'é 'n parassita ch'a càusa la maladìa ciamà "mofa bianca" an vàire colture . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1837 dal micòlogh fransèis Jean Louis Émile Boudier .

### Ambient
A chërs ëdzora a piante erbose marse, sia coltivà che sërvaje (fasoeuj, tomàtiche, salada, girasoj), d'istà . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Sclerotinia sclerotiorum** (Lib.) De Bary

Categorìa:Sclerotinia
Scutellinia crinita

## Un pissacan: Scutellinia crinita

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora a la tèra ùmida, an sël brusà, ëdzora a 'd bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Scutellinia crinita** (Bull. : Fr.) Lambotte

Categorìa:Scutellinia
Sarcosphaera coronaria

## Sarcosphaera coronaria
### Descrission
La ***Sarcosphaera coronaria*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Sarcosomataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 5-10 cm, 'd color viòla o lila . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1794 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs an ij bòsch ùmid ëd conìfere (pin, sapin), ant l'ùmid, da la prima a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é considerà **velenos** e da evité.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Sarcosphaera coronaria** (Jacq.) Boud.

Categorìa:Sarcosphaera
Scutellinia kerguelensis

## Scutellinia kerguelensis
### Descrission
La ***Scutellinia kerguelensis*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pyronemataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color ross o arancion . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta e peilosa . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1874 dal micòlogh fransèis Claude Casimir Gillet .

### Ambient
A chërs ëdzora a la tèra ùmida e sabiosa, o dzora al bòsch tramp d'eva, d'istà, ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Scutellinia kerguelensis** (Berk.) O. Kuntze

Categorìa:Scutellinia
Categorìa:Figure da buté
Scutellinia legaliae

## Un pissacan: Scutellinia legaliae

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta fin a 8 mm ëd diàmetr, a dischet, dle vire a lent. Copëtta seulia, ross ceresa o ross vërmij, surfassa da fòra dël midem color, con dij peil brun. Orl regolar, peilos. Carn com sira, friàbil, rossa.

### Ambient
A chërs a bocc, ëdzora a la tèra ùmida e sabiosa, da l'istà  a l'otonn, dle vire 'dcò a la prima tard.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Scutellinia legaliae** Lohmeyer & Haffner

Categorìa:Scutellinia
Categorìa:Figure da buté
Cammarata

**Cammarata** a l'é un comun dla Sicilia ëd 6.439 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Mangiapane (dal 17/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Grotte (omònim)

***Grotte*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Grotte]]**, an provincia d'Agrigent

* **[[Grotte di Castro]]**, an provincia ëd Viterb
Grotteria

**Grotteria** a l'é un comun dla Calabria ëd 3.352 abitant , an provincia ëd Res ëd Calabria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Attilio Sal Loiero (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res ëd Calabria
Komotini

**Komotini** (an grech Κομοτηνή) a l'é na sità dla Grecia, capital dla region Macedònia Oriental e Tracia.
A conta 52.659 abitant.

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Grecia
Categorìa:Sità europenghe
Òtica

L**'òtica** a l'é cola part ëd la fìsica ch'a studia la lus, visadì tuti ij fenòmeno d'emission, ëd propagassion e d'arlevassion dle radiassion dlë spetr visìbil.

L' òtica a l'é dividùa an vàire branche, tanme l'òtica geométrica, ondulatòria e eletromagnética. 

## Òtica geométrica
A studia le lent e jë specc e an general 'me che la lus a passa e as divid cand a passa a travers dij materiaj transparent o opach. 

A soa base a-i son le quatr lej dl'òtica geométrica:
# La propagassion retiligna dla lus ant un mojen omogeni: la lus a së spantia an raj luminos. Ant l'aria, mojen omogeni e trasparent, costi a son retilign.
# L'indipendensa dij raj luminos: ij penej ëd lus a peulo sfioresse, ancrosiesse sensa che sò përcors o soa antensità a vario për n'assion ressìproca.
# Le lej dl'arflession.
# Le lej dla rifrassion (lej dë Snelius-Descartes).

## Òtica ondulatòria
As basa dzora l'ipòtesi che la lus a l'ha na propagassion an onde trasversaj. Ij raj 'd lus a saran le linie perpendicolar a le surfasse dj'onde. As riva parèj a spieghé tuti ij fenòmeno ëd difrassion, d'antërferensa e ëd polarisassion. 

## Òtica eletromagnética
As basa dzora l'esplicassion dla lus tanme onde eletromagnétiche. 

## Òtica ant la vita ëd mincadì
Vàire a son ij fenòmeno òtich pì o men particolar ch'as peulo s-ciairé ant la vita ëd tuti ij di, ch'as pensa për esempi a l'arcancel, al mirage o a l'auròra boreal. Jë specc e le lent as deuvro da 'd senten-e d'agn. An dzorpì, a-i son vàire përson-e ch'a deuvro j'ociaj o le lent a contat për podèj s-ciairé bin. 

Categorìa:Òtica
Tet Canèl

**Tet Canèl** a l'é na frassion ëd Coni.
As treuva davzin a la stra che da Coni a pòrta a Beinëtte.

Come as dis un document dël 20 ëd giugn dël 1577, conservà 'nt la gesia dë Spinëtta, as parlava già ëd "Tetto o Roata dei Canali" ant la sconda metà dël 1500.

Dël 1700 a l'era 'n féod dël baron Ripert ëd Canal. Cost baron dël 1744 a l'ha comandà na companìa ëd soldà ch'a difendivo la sità 'd Coni, sota al comand dël Baron Litron.

Categorìa:Frassion ëd Coni
Progression geométrica

As ciama **progression geométrica** na sequensa a_n ëd nùmer reaj anté ch'a resta costant ël raport  \frac{a_{n+1}}{a_n} .
Cost rapòrt as dis *rason*.

Për esempi,
:1,3,9,27,...
a son ij prim element ëd na progression geométrica ëd rason 3, antant che
:16,8,4,2,1, \frac 12 ,...
a l'é l'ancamin ëd na progression geométrica ëd rason  \frac 12 .

Na progression geométrica ch'a ancamin-a con n'element positiv e a l'ha rason positiva a l'ha tuti j'element positiv; an particolar, as agiss ëd na sequensa chërsenta si la rason a l'é pì granda che 1 e dechërsenta s'a l'é pì cita che 1.
Cand la rason a l'é 1, la sequensa a l'é costanta; si la rason a l'é negativa, la sequensa a l'ha segn alternà.

Si a_n a l'é na progression geométrica ëd rason q, j'espression pr'ij sò element a son:
:a_1=qa_0,
:a_2=qa_1=q^2a_0, \ldots 
e, an general,
:a_n=q^na_0.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Postulà d'Eudòss-Archimede

Ël **postulà d'Eudòss-Archimede** a fortiss che pijà comsëssìa na cobia ëd segment a l'é sempe possìbil trové un mùltipl (natural) dël prim pì longh dël second.

Categorìa:Geometrìa
Salvador Dalí

**Salvador Felipe Jacinto Dalí Domènech, Marquis of Pubol** or **Salvador Felip Jacint Dalí Domènech**, conossù da tùit com **Salvador Dalí**, a l'era nassù l'11 ëd magg dël 1904 e a l'é mòrt ël 23 ëd gené dël 1989.

A l'era nassù a Figueres, an Spagna. A l'é stàit n'artista spagneul bin avosà, e a l'é vnùit famos sia për soe euvre artìstiche sia për sò stil ëd vita.

A l'ha fàit part ëd la corent artìstica dël surealism.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Carré d'Art : Barbey d'Aurevilly, Byron, Salvador Dalí, Hallier*, Jean-Pierre Thiollet, Paris, 2008. ISBN 2-35035-189-6

Dalí, Salvador
Scutellinia nigrohirtula

## Scutellinia nigrohirtula
### Descrission
La ***Scutellinia nigrohirtula*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pyronemataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color ross o brun . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta e peilosa (con dij pel nèir) . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd tèra o a 'd bòsch motobin ùmid, da l'istà a l'otonn, ant ij bòsch ùmid . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Scutellinia nigrohirtula** (Srvček) Le Gal

Categorìa:Scutellinia
Smardaea planchonis

## Un pissacan: Smardaea planchonis

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd bòsch mars, dle vire ansima a la carta marsa, da l'istà a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Smardaea planchonis** (Dunal ex Boud.) Korf & W.Y. Zhuang
*[= *Greletia planchonis* (Dunal in Boud.) Donadini; *'Marcelleina atroviolacea* (Delile ex De Seynes) Brumm.]

Categorìa:Smardaea
Categorìa:Figure da buté
Sowerbyella brevispora

## Sowerbyella brevispora
### Descrission
La ***Sowerbyella brevispora*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pyronemataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 2-5 cm, 'd color giaunastr . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta ma pì ciàira . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, seulie . A l'é stàita descrivùa dël 1932 dal micòlogh svìsser Johannes Max Oskar Peyer .

### Ambient
A chërs për tèra, dzora a 'd bòsch anterà (dzortut fò), da la prima a l'istà . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Sowerbyella brevispora** Harmaja

Categorìa:Sowerbyella
Categorìa:Figure da buté
Ipòtesi dël continuo

L**'ipòtesi dël continuo** (CH) a fortiss che a-i é gnun-a cardinalità comprèisa an manera s-ciassa antra la cardinalità dl'ansem dij nùmer naturaj e cola dl'ansem dij nùmer reaj.
Cantor a l'avìa congeturà sòn, e costa chestion a l'ha figurà al prim pòst antra ij problema ëd Hilbert.

Nopà, as trata ëd n'enonsià indipendent da la teorìa dj'ansem ZFC.
Visadì, si la teorìa dj'ansem ZFC a l'é coerenta, antlora a lo son ëdcò le teorìe ZFC+CH e ZFC+ \neg CH, otnùe an giontandje, rispetivaman, l'ipòtesi dël continuo e soa negassion.

La coerensa ëd ZFC+CH, sota l'ipòtesi dla coerensa ëd ZFC, a l'é stàita dimostrà da Gödel dël 1939, an mostrand che ël model *L* dj'ansem costruìbij a sodisfa sa teorìa.
L'indipendesa ëd CH a l'é stàita dimostrà dël 1963 da Cohen.

## L'ipòtesì generalisà dël continuo
L**'ipòtesi generalisà dël continuo** (**GCH**, *generalised continuum hypothesis*) a fortiss che, për minca cardinal infinì  \kappa , ël cardinal  \kappa^+ dlongh apress a l'é 2^{ \kappa }, visadì la cardinalità dl'ansem potensa  \mathcal P ( \kappa ).

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Stictis radiata

## Un pissacan: Stictis radiata

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta fin a 1 mm ëd diàmetr, an drinta al sotstrà, d'anté a spòrz mach con l'orlo. Surfassa dë dzor seulia, rossastra, color ambra; surfassa da fòra seulia, grisastra. Orlo bin spess an confront a le dimension dël fonz, bianch, tut dentà.

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd bòsch mars e sensa scòrsa ëd latifeuje, da l'otonn a la prima.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Stictis radiata** (L.) Pers.

Categorìa:Stictis
Tapesia strobilicola

## Un pissacan: Tapesia strobilicola

### Descrission
Fonz a copëtta, fin a 1 mm ëd diàmetr, a chërs ant un sostrà neir, a l'è un pòch a disch o a lent. Surfassa dë dzora seulia, giaun ciair, dle vire biancastra, con arfles grisastr vzin al bòrd; surfassa da fòra seulia, brunastra. Orlo ondulà, grisastr. Carn com sira, grisastra. 

### Ambient
A chërs a bocc spess, ëdzora a pigne marse ëd pin o ëd malëzzo, a la prima.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Tapesia strobilicola** (Rehm) Sacc.

Categorìa:Tapesia
Categorìa:Figure da buté
Taphrina padi

## Taphrina padi
### Descrission
La ***Taphrina padi*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Taphrinaceae, ch'a viv da parassita an sle feuje e ij frut dël Prunus padus[. A càusa dle gale (chërsùe anforme) an sle feuje, ch'a son motobin caraterìstiche: a formo dle scufie (cavità) rossastre . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1791 dal naturalista fransèis Jean Baptiste François Pierre Bulliard .

### Ambient
A chërs an dzora a feuje e frut ëd *Prunus padus* e d'àutre specie, ant ij bòsch ùmid, a la prima . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Taphrina padi** (Rehm) Sacc.

Categorìa:Taphrina
Thecotheus cinereus

## Un pissacan: Thecotheus cinereus

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an sle buse o an sla tèra andrugià, a l'ùmid, da la prima a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Thecotheus cinereus** (P. Crouan & H. Crouan) Chenant.

Categorìa:Thecotheus
Categorìa:Figure da buté
Santu Lussurgiu

**Santu Lussurgiu** (*Santu Lussurzu* an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 2.509 abitant , an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emilio Chessa (dal 9/05/2005).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Santulussurgiu
Teorema dij sen

Ël **teorema dij sen** a fortiss che ant un triàngol ël rapòrt antra na banda e ël sen ëd l'àngol opòst a l'é costant:
:  \frac a{ \sin A} = \frac b{ \sin B} = \frac c{ \sin C} .

Për dimostrelo, ch'as pijo tre vetor  \vec a , \vec b , \vec c  arlongh le còte dël triàngol ëd fasson che  \vec a + \vec b = \vec c .
An multiplicand ëd fasson vetorial për ël vetor  \vec a  a snistra, un a oten
:  \vec a \wedge \vec c = \vec a \wedge \vec a + \vec a \wedge \vec b = \vec a \wedge \vec b ,
visadì
: ac \sin B=ab \sin C,
dont
:  \frac c{ \sin C} = \frac b{ \sin B} . 

Categorìa:Trigonometrìa
Thecotheus lundqvisti

## Un pissacan: Thecotheus lundqvisti
### Descrission
Ël ***Thecotheus lundqvisti*** a l'é un fonz ascomicet ëd la famija dle Ascobolaceae. A l'é stàit descrivù për la prima vira an Svessia . A l'é un fonz copròfil, visadì a chërs an sle buse (dzortut ëd vache e cavaj) e a l'ha 'd cit fonz a forma 'd dischet, con na surfassa da giàuna a brun-a, ch'a peul rivé a 2-3 mm ëd diàmeter . Le spore a son gròsse (30-45 × 16-22 µm) e a l'han na surfassa motobin ornà, caràter ch'a lo diferensia da d'àutre specie dël géner . A l'é stàit trovà an Euròpa, an Argentina, an Canadà e an Cin-a .

### Ambient
A chërs an sle buse, d'istà e d'otonn. A l'é un decomponitor important dle buse an sj'erbo . A preferiss ij teren calcaros e ij pòst assolà, e a l'é stàit trovà 'dcò an sj'ìsole dël Giapon .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar . A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional, an dzorpì a l'é an sle buse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Thecotheus lundqvisti** Aas

Categorìa:Thecotheus
Categorìa:Figure da buté
Thecotheus pelletieri

## Thecotheus pelletieri
### Descrission
Ël ***Thecotheus pelletieri*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Ascobolaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color giaunastr . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . Le spore a son elìtiche, viòla.

### Ambient
A chërs an sla drugia (buse) ëd vache e cavaj, ant ij pra e le pasture, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Thecotheus pelletieri** (P. Crouan & H. Crouan) Boud.

Categorìa:Thecotheus
Categorìa:Figure da buté
Trichoglossum hirsutum

## Trichoglossum hirsutum
### Descrission
Ël ***Trichoglossum hirsutum*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Geoglossaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **lenga** (clava) nèira, àut 2-5 cm, con la surfassa peilosa . A chërs an bocc . La carn a l'é dura e coramiosa, nèira . Le spore a son elìtiche, bianche.

### Ambient
A chërs ant ij pra, le pasture e le zòne erbose, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Trichoglossum hirsutum** (Pers. : Fr.) Boud.

Categorìa:Trichoglossum
Trichophaea hemisphaerioides

## Trichophaea hemisphaerioides
### Descrission
La ***Trichophaea hemisphaerioides*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pyronemataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 0,5-1 cm, 'd color brun giaunastr . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta e peilosa . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs andrinta a carbonere (dòp d'incendi) con mofa, ant ij bòsch ùmid, da la prima a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Trichophaea hemisphaerioides** (Mouton) Graddon

Categorìa:Trichophaea
Categorìa:Figure da buté
Albrecht Dürer

**Albrecht Dürer**, nassù ël 21 ëd magg dël 1471 e mòrt ël 6 d'avril dël 1528, a l'era un pitor, graveur e matemàtich.

A l'é nassù e mòrt a Norimberga, an Germania, e a l'é conossù pì che àutr com pitor.
Soe piture a son soens fàite an serie, an manera che a-i é dle partìe ëd piture ëd l'istess sogèt. La serie pì avosà a son l**Apocaliss'' (1498) e le doe serie ëd la Passion ëd Nosgnor, la ''Passion Granda'' (1498–1510) e la ''Passion Cita'' (1510–1511). 

Le gravure individuaj (val a dì che a son nen part ëd na serie) ëd Dürer che a son mèj conossùe a son: ''Cavalié, Mòrt e ël Diav'' (1513), ''San Giròni ant sò studi'' (1514) e ''Melencolia I'' (1514). 


Soe gravure pì avosà a son cole dij ''Quatr cavalié dl'Apocaliss'' (1497–1498) da la serie dl**Apocaliss*, ij *Rinoceront*, e vàire àuto-ritrat a euli.  A peul esse che Dürer a l'abia nen antajà da sol soe gravure ma che a l'abia dovrà un graveur che a travajava a comand. Dürer a l'ha piturà vàire euvre religiose a euli e a l'ha fàit vàire brilant aquarele e disegn, che con le moderne riprodussion a son miraco ij sò travaj pì conossù.

Le piture ëd Dürer a l'han falo vnì avosà an [[Euròpa]] prima dij 30 agn, e a l'é miraco considerà ël pì gran artista ëd l'[[Arnassensa]] ant ël Nòrd Euròpa.

== Euvre prinsipaj ==
* *'Underweysung der Messung''' (Norimberga, 1525)
A l'é un tratà pràtich ëd geometrìa, adressà a j'artista ëd tute le branche.

Dürer, Albrecht
Trochila craterium

## Trochila craterium
### Descrission
La ***Trochila craterium*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Hemiphacidiaceae, caraterisà da 'n fonz (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color nèir o gris sombr . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é scur . A chërs an bocc, soens a senten-e . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàit descrivù dël 1799 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs sota a feuje marse ëd brassabòsch (*Ilex aquifolium*), ant ij bòsch ùmid e ombros, da l'otonn a l'invern . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Trochila craterium** (DC.) Fr.

Categorìa:Trochila
Tympanis alnea

## Tympanis alnea
### Descrission
La ***Tympanis alnea*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Helotiaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color nèir . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1799 dal mìcòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A seurt da la scòrsa ëd rame e ramet ëd sàles (*Salix*), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Tympanis alnea** (Pers. : Fr.) Fr.

Categorìa:Tympanis
Camastra

**Camastra** a l'é un comun dla Sicilia ëd 2.114 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Prato (dal 17/06/2008).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Vibrissea filisporia var. fiscella

## Un pissacan: Vibrissea filisporia var. fiscella

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an teren sabios, an zòne ùmide, vzin a l'eva, ant ij bòsch ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Vibrissea filisporia** var. **fiscella** (P. Karst.) A. Sanchez
*[= *Apostemidium fiscellum* (P. Karst.) P. Karst.]

Categorìa:Vibrissea
Categorìa:Figure da buté
Vincent van Gogh

**Vincent Willem van Gogh**, conossù com **Vincent van Gogh**, nassù ël 30 ëd mars dël 1853 e mòrt ël 29 ëd luj dël 1890, a l'é stàit un pitor olandèis. (Sò nòm an olandèis a l'é pronunsià an manera da rimé con lë scossèis "loch".
Ël G e ël gh a son tuti doi dij "g" dur ant la prononsia.)

Apress d'avèj falì an vàire travaj, van Gogh a l'avìa decidù ëd fé l'artista. A l'era andàit a vive a Paris con sò frel, Theo, che a l'era un comersant d'art, e a l'avìa ancontrà vàire artista famos che a l'han giutalo e a l'han anfluensalo.
Durant soa vita, a l'ha scrivù tante litre a Theo, e Theo a l'ha tnuje tute. An coste litre Van Gogh a scriv dij sò dur sentiment vers la vita e l'art.

A na mira, Van Gogh a l'é andàit a sté a Arles con n'àutr artista, Paul Gauguin. Ij doi a rusavo sempe, e na vira Vincent a l'é tajasse un tòch d'orija e a l'ha mandàjlo a na gindra.
Van Gogh a sufrìa d'epilessìa e ij sò problema mentaj a j'ero vnù motobin serios e a l'avìo acetalo ant n'istitut.
Disdeut mèis apress a l'é sparasse con na pistòla e a l'é mòrt dòp doi di. Theo a l'é stàit motobin frapà da la mòrt ëd sò frel, a l'é vnù malavi e a l'é mòrt ses mèis apress.

Van Gogh a l'ha vendù na sola euvra an soa vita, për pòchi sòld, ma adess soe piture a son famose ant ël mond.

## Euvre prinsipaj
* *Ël café ëd neuit*

Gogh, Vincent van
Filadelfia (Mississippi)

**Filadelfia** (*Philadelphia* an anglèis) a l'é na sità ëd 7.300 abitant ant la part oriental ëd lë stat dël Mississippi.

## Demografìa
Conforma a 'n censiment dël 2000, ël 57% ëd j'abitant ëd Filadelfia a son dij bianch e ël 40% dij négher.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Mississippi
Ercole Rabitti

Fotbaleur e, apress, anlenator ëd fótbal.
**Ercole Rabitti** a l'era nà a Turin ai 24 d'aost dël 1921 e a l'é mòrt a Fërara ai 27 ëd maj dël 2009.

Rabitti, Ercole
Rabitti, Ercole
Borgoratto

***Borgoratto*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Borgorà|Borgoratto Alessandrino (Borgorà)]]**, an provincia ëd Lissandria

* **[[Borgoratto Mormorolo]]**, an provincia ëd Pavìa
Verpa digitaliformis

## Verpa digitaliformis
### Descrission
La ***Verpa digitaliformis*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Morchellaceae, caraterisà da 'n capel a forma 'd **dial** o 'd **ciòca**, gròss 1-3 cm, 'd color brun giaunastr . La surfassa a l'é seulia o finament rupìa . La gamba a l'é àuta 3-6 cm, silìndrica, bianca, con la surfassa farinosa . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1799 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs an teren sabios, an zòne ùmide, vzin a l'eva, an bòsch ùmid ëd latifeuje (rol, fò), da la prima a l'istà . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Verpa digitaliformis** Pers.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Verpa
Anthostoma dryophilum

= Anthostoma dryophilum ==
### Descrission
La ***Anthostoma dryophilum*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Diatrypaceae, caraterisà da 'n còrp (periteci) a forma 'd cite bote nèire (0,2-0,5 mm), ch'a seurto da na surfassa nèira . A chërs an dzora al bòsch mars . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1863 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mars ëd rol (*Quercus petraea*) e d'àutre latifeuje, ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Anthostoma dryophilum** (Curr.) Sacc.

Categorìa:Anthostoma
Categorìa:Figure da buté
Biscogniauxia nummularia

## Biscogniauxia nummularia
### Descrission
La ***Biscogniauxia nummularia*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Xylariaceae, caraterisà da 'n còrp (stroma) a forma 'd crosta o 'd cussin, gròss 0,5-1 cm, 'd color nèir . A seurt da la scòrsa . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1799 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A seurt da la scòrsa ëd branch ëd fò (*Fagus sylvatica*), da l'istà a l'otonn, ant ij bòsch ùmid . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Biscogniauxia nummularia** (Bull. : Fr.) Kuntze
*[= *Hypoxylon nummularium* Bull. : Fr.]

Categorìa:Biscogniauxia
Cordyceps militaris

## Cordyceps militaris
### Descrission
La ***Cordyceps militaris*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Cordycipitaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd ciò, àut 2-5 cm, con la surfassa da giàuna a arancion . A l'é un parassita d'insèt, an particolar ëd larve dle farfale (lepidòter) . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1799 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs ëdzora a larve ëd bòje (insèt) ch'a fà meuire, ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é considerà **nen comestìbil**, ma a l'ha d'ampie aplicassion ant la medzin-a tradissional cinèisa e ant l'industria farmacéutica (a conten ëd sostanse con proprietà imunomodulant e antiossidante).

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Cordyceps militaris*** (L. : Fr.) Fr.

Categorìa:Cordyceps
Cordyceps ophioglossoides

## Un pissacan: Cordyceps ophioglossoides
### Descrission
Ël ***Cordyceps ophioglossoides*** a l'é na specie 'd fonz ascomicet dla famija dle Cordycipitaceae, parassita d'àutri fonz. A l'ha na strutura strèita e sutila, con na gambëtta cilìndrica dël color giàun òcra o brunastr, àut 2-8 cm, ch'a finiss con na testa clavà (a forma 'd clava) pì scura, neira o brun neirastra. La testa a l'é pien-a dle struture ch'a produvo le spore. A peul esse confondù con d'àutre specie 'd Cordyceps, ma a l'é caraterisà da soa assossiassion esclusiva con ël fonz soteran *Elaphomyces*.

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd pissacan (trìfola dle bestie) dël géner *[[Elaphomyces]]*, ch'a son fonz soteran parassita dle rèis ëd le conìfere (dzortut sapin). Donch a l'é un parassita 'd n'àutr parassita, e as treuva ant ij bòsch ëd montagna andoa a-i son cole piante. A l'é present da la prima a l'otonn, ma dzortut dòp ëd pieuve estive. A l'é pa comun e a peul esse localisà.

### Comestibilità

A l'ha **gnun anteresse alimentar** e a l'é nen considerà comestìbil. A l'é tròp dur e legnificà, e soa carn a l'é sensa savor. A l'é motobin amportant për l'ecologìa 'd la foresta, përchè a contròla le popolassion d' *Elaphomyces*. D'àutre specie dël géner *Cordyceps* a son dovrà ant la medzin-a tradissional oriental, ma nen costa-sì.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Cordyceps ophioglossoides* (Ehrhemb. : Fr.) Fr.
* [= *Elaphocordyceps ophioglossoides* (Ehrh.) G.H. Sung, J.M. Sung & Spatafora]

Categorìa:Cordyceps
Fiorano al Serio

**Fiorano al Serio** (*Fiorà* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.001 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem.
As treuva a 20 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 396 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Clara Poli (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1999 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Fiorano Modenese

**Fiorano Modenese** a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 16.845 abitant , an provincia ëd Mòdena.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Pistoni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Mòdena
Fiorano

***Fiorano*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Fiorano al Serio]]**, an provincia ëd Bérghem

* **[[Fioran|Fiorano Canavese (Fioran)]]**, an provincia ëd Turin

* **[[Fiorano Modenese]]**, an provincia ëd Mòdena
San Fiorano

**San Fiorano** (*San Fiuràn* an dialèt lodisan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.822 abitant , ant la provinsa ëd Lòd.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Ghidelli (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanfiorano