Automòbil elétrica

N**'automobil elétrica** (abrevià **EV** da *Electric Vehicle*) a l'é un veicol a motor ch'a deuvra un **motor elétrich** për bogiesse, nopà d'un motor a combustion interna alimentà a petròli.

### Component prinsipaj
N'auto elétrica a l'ha strutura diferenta da n'auto tradissional:
# **Baterìa** (pack): na baterìa a ion ëd liti (o d'àutra tecnologìa) ch'a memorisa l'energìa elétrica.
# **Motor elétrich**: ch'a trasforma l'energìa elétrica an moviment mecànich.
# **Contrlor** (inverter): a gestiss l'energìa che a va al motor.
# **Sistema 'd caria**: a përmëtt ëd recarié la baterìa an colegand-se a na presa (doméstica, semilesta, lesta).
# **Frenà rigenerativa**: sistema ch'a arcùpera part ëd l'energìa cinética durante la frenà për recarié la baterìa.

### Stòria
Le prime auto elétriche a son comparìe ant la **fin dël sécol XIX**, quand l'elétrich a l'era considerà na tecnologìa promëttenta. A l'ancamin dël sécol XX, vàire mòdej elétrich a j'ero an circolassion. Për via dle limitassion dle baterìe e dla **difusion dël petròli bonmërcà**, l'elétrich a l'é stàit butà da banda ant j'agn '30 e '40. L'antëress a l'é artornà ant j'agn '90 (es. **General Motors EV1**) e a l'ha avù na nàssita vera con la comparsa dla **Tesla Motors** dël 2008 e dle **polìtiche 'd sostenibilità** dij govern ant ël sécol XXI.

### Vantagi
* **Zero emission locaj**: a produv pa ëd gas ëd scàrich, ridovend l'anquinament ant le sità.
* **Eficiensa energética**: a trasformà pì 'd l'80% dl'energìa dla baterìa an moviment (un motor a benzina a në trasforma mach ël 20-30%).
* **Men rùmor**: ij motor elétrich a son motobin pì silensios.
* **Men manteniment**: a l'ha meno part mòbij e a l'ha pa da manca d'ëscambié l'euli, ij filtr, la singhia.
* **Prestassion**: a peul avèj n'acelerassion fòrta e lest për via dla cobia motris dàita dal motor elétrich.

### Svantagi
* **Autonomìa limità**: la pì part dj'EV a peulo fé da 200 a 500 km con na caria completa.
* **Temp ëd recàrich**: da 30 minute (recàrica lesta) a vàire ore (recàrica lenta a ca).
* **Cost 'd aquist**: motobin pì àut che cole a combustion, bele che a cala.
* **Disponibilità dle stassion ëd recaria**: ancor limità an vàire region.
* **Impat ambientaj dla produssion dle baterìe**: estrassion dël liti e dël cobalt.

### Tipologìe
* **BEV** (*Battery Electric Vehicle*): totalment elétriche, sensa motor a combustion.
* **PHEV** (*Plug-in Hybrid Electric Vehicle*): a l'ha sia 'n motor elétrich che un a combustion, ma as peulo recarié an sle prese.
* **HEV** (*Hybrid Electric Vehicle*): ibrida, ma as recaria mach an viagiand, sensa prese.

### Atualità e produtor
Ij produtor pì amportant d'auto elétriche a son:
* **Tesla** (Stat Unì) – pioner e líder an tecnologìa.
* **BYD** (Cin-a) – ël pì grand produtor d'EV al mond.
* **Volkswagen Group** (Almagna) – con vàire mòdej sota vàire marche.
* **General Motors** e **Ford** (Stat Unì).
* **Rivian**, **Lucid Motors** (neuve società american-e).
* **Nissan** (Giapon) – con la Nissan Leaf, un-a dle pì vendùe.
* **Renault**, **Peugeot** (Fransa).

An Italia, **Fiat** a l'ha mandà la **500 Elétrica** e d'àutri mòdej sota ël grup **Stellantis**.

### Futur
Le prospetive a son ëd:
* **Baterìe pì bon-e**: con pì autonomìa e temp ëd recària ridovù.
* **Stassion ëd recaria pì spantià**: con d'ambissios proget ant le nassion.
* **Veicoj a idrògen** (cele a combustion a idrògen o a cele a combustìbil) ch'a peulo esse na alternativa complementar.
* **Auto a guida autònoma** ch'a deuvro l'elétrich për l'eficensa.

### An Piemont
Ël Piemont, e dzortut Turin, a l'é an camin ch'a dventa un **pòl d'ecelensa për la mobilità elétrica**, con:
* **Senter d'arserca** e progetassion (Politécnich, università).
* **Test ëd neuv mòdej** ant le stra dla region.
* **Ampliamént ëd la rej ëd recaria** pùblich e privà.
* **Angagg dj'aministrassion locaj** për fé passé la flòta pùblica a l'elétrich.

### Galarìa

File:Nissan Leaf charging.jpg|Nissan Leaf an recaria a na stassion pùblica
File:Fiat 500 electric.jpg|Fiat 500 Elétrica – un dij model pì popolar an Euròpa


### Vos corelà
* Veicol ìbrid
* Cele a combustìbil a idrògen
* Mobilità sostenìbil
* Baterìa a ion ëd liti
* Tesla, Inc.

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Energìa
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI