Ethernet

**Ethernet** a l'é na famija ëd tecnologìe ëd rej locaj (LAN) ch'a definiss jë standard për la comunicassion ëd dat an tra computer e àutr dispositiv via fij ëd copper, fibre òtiche, o sensa fil. Progetà dël 1973 da **Robert Metcalfe** e soa squadra a Xerox PARC, a l'é dventà lë standard pì dovrà për le rej locaj, grassie a soa flessibilità, velocità, e cost bass. Ethernet a definiss le régole për l'acess al mojen (*Media Access Control*, MAC) e la strutura dij dat (cadre Ethernet).

## '''Stòria'''
* **1973**: Robert Metcalfe a descriv l'idèja d'Ethernet ant un memorandum ëd Xerox PARC.  
* **1980**: **DIX Consortium** (DEC, Intel, Xerox) a pùblica lë standard Ethernet 1.0 (10 Mbps).  
* **1983**: IEEE a adòta Ethernet com standard **802.3**, con fij coassial (10BASE5).  
* **Anni 1990**: Passagi a fij ëd copper (10BASE-T) e a switch për riduve le colision.  
* **1995**: **Fast Ethernet** (100BASE-TX) a pòrta la velocità a 100 Mbps.  
* **2002**: **Gigabit Ethernet** (1000BASE-T) a introduv ij 1 Gbps.  
* **Al di d'ancheuj**: **10 Gigabit Ethernet** (10GBASE-T) e **Ethernet sensa fil** (Wi-Fi) a domin-o le rej modèrne.  

## '''Strutura e Component'''
* **Cadre Ethernet**: Strutura dij dat con header (adrësse MAC, tipo) e payload.  
* **MAC Address**: Identificativ ùnich assignà a minca dispositiv ëd rej.  
* **Fij e Conession**:  
** **Fij UTP**: Categorìa 5e/6 për Gigabit Ethernet.  
** **Fibra òtica**: Për longhe distanse e àute velocità.  
** **RJ45**: Conetor standard për fij Ethernet.  
* **Switch e [[Router]]**: Gestisso ël tràfich e colego vàire segment ëd rej.  

## '''Tipo d'Ethernet'''
# **Ethernet Classic**: 10 Mbps (es. 10BASE2, 10BASE5).  
# **Fast Ethernet**: 100 Mbps (100BASE-TX).  
# **Gigabit Ethernet**: 1 Gbps (1000BASE-T).  
# **10 Gigabit Ethernet**: 10 Gbps (10GBASE-T).  
# **Power over Ethernet (PoE)**: Alimentassion elétrica an sël midem fil.  

## '''Usagi Pràtich'''
* **Rej locaj (LAN)**: Colegament d'ufissi, scòle, e ca.  
* **Data center**: Conession àuta velocità antra server.  
* **Internet Service Provider (ISP)**: Colegament ëd backbone.  
* **Automassion industriaj**: Contròl ëd machine via Ethernet/IP.  

## '''Avantagi e Svantagi'''
* **Avantagi**:  
** **Velocità e afidabilità**: Trasferiment ëd dat ràpid e stàbil.  
** **Scalabilità**: Compatibilità con standard vej e neuv.  
** **Còst bass**: Fij e switch econòmich.  
* **Svantagi**:  
** **Limit ëd distansa**: Segnal degradà dòp 100m (për fij UTP).  
** **Anstalassion fìsica**: Dificoltà an ambient complicà.  
** **Sussetibilità a interferense**: Për càbij ëd copper.  

## '''Evolussion Tecnològica'''
* **Ani 1980**: Passagi dal coassial al fil ëd copper.  
* **Ani 2000**: Introdussion ëd PoE për alimenté IP phone e càmere.  
* **Al di d'ancheuj**:  
** **Ethernet sensa fil (Wi-Fi 6)**: Velocità fin a 9.6 Gbps.  
** **Ethernet definì da software (SDN)**: Gestion flessìbil ëd rej.  
** **400 Gigabit Ethernet**: Për data center e supercomputer.  

## '''Vardé ëdcò'''
* LAN  
* Wi-Fi  
* TCP/IP  

## '''Arferiment'''
# Metcalfe, R. M. (1976). *Ethernet: Distributed Packet Switching for Local Computer Networks*. Communications of the ACM.  
# IEEE 802.3-2022. *Standard for Ethernet*. IEEE.  

## '''Ligam estern'''
* IEEE Ethernet Working Group  
* Ethernet Alliance  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI