open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frassiné

***Frassiné*** a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Lissandria:

* **[[Frassiné da Pò]]**

* **[[Frassiné Monfrà]]**
Frassiné da Pò

**Frassiné** (*Frassineto Po* an italian) a l'é un comun ëd 1.468 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'era: 
* Andrea Serrao (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-14).
* Angelo Muzio (26 magg 2014 - 17 gènè 2017) 
* Simone Gay (17 gènè 2017 - 12 giugn 2017)
* Gian Marco Argentero (12 giugn 2017 *an carica*)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Frassinedapo
Fërsnèira

**Fërsnèira** (ëdcò *Fërsnèra* ant la parlà local, *Fresonara* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 690 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'àuta pian-a lissandrin-a, sël piuvent oriental ëd la comba dël torent Òrba.

## Stòria
A smìa probàbil che la fondassion ëd Fërsnèira a armontèissa a l'àuta Età 'd Mès e ch'ël topònim a peussa derivé da chèich element natural ch'as trovava ant la comba dl'Òrba, a coi temp sarvaja e pien-a 'd bòsch. A-i son djë studios ch'a penso ch'ël nòm inissial a fussa *Frassinaria* për armarché la presensa dij frasso, àutri a penso ch'ël nòm a fussa *Frixinaria*, da coleghé a j'osèj migrator ciamà frison, àutri ancora a penso ch'ël nòm a sia lijà al longobard Frischen, valadì tèra nen cudìa. La prima sorgiss ch'a documenta l'esistensa dël pais a l'é dl'ann 969, quand che Alasia, fomna dl'imperador Oton I, a don-a 'l vilagi an feod al monasté 'd San Salvador ëd Pavìa. La cession a l'é confermà chèich agn pì tard da l'imperador Oton II (981), da l'imperador Oton III (1000) e dal re Arduin d'Ivrèja (1003). Fërsnèira a resta goernà sota la giurisdission pavèisa fin al sécol ch'a fa XIII, quand che ij drit sël pais a ven-o catà da la Comun-a 'd Lissandria. Dël 1348 Lissandria e l'area sogetà a soa giurisdission a fan sarament ëd fedeltà a Luchin Viscont e parèj për squasi doi sécoj ël pais a resta sota al contròl dël Ducà 'd Milan. A l'inissi dël Quatsent, la region a fa part dij possediment dël capitan ëd vintura Facin Can. Dòp che doi sò sgnor, Dumini Tròt e Rizzo Dal Pozzo, a j'ero arvirasse contra 'd chiel, ël capitan për punission a fa dëstrue 'l pais për peui riedifichelo.

Tornà dël 1413 sota ai Viscont ëd Milan, Fërsnèira a l'é anfeodà a la famija Anfoss, che dël 1470 a vendo ij drit sël pais ai Guasch ëd Bisio. Ël feod a ven spartì con la famija dij Tròt. Da la fin dël Sinchsent ij Tròt a resto j'ùnich feodatari. Ël pais a resta sota la dominassion ëspagneula fin a l'inissi dël Setsent, quand che për efet ëd l'estinsion ëd la Cà Real ëspagneula a s'ancamin-a na guera 'd sucession ch'a ved la Fransa contra Austria e Savòja. Ël Piemont a l'é ocupà dai fransèis ma dël 1706 la vitòria dj'austrìach e dij savojard a consent ël passagi dla Lombardìa a l'Austria e l'anession ëd Lissandria ai Savòja. Fërsnèira a passa parèj al Ducà ëd Savòja prima e al Regn ëd Sardëgna peui. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament dël Bòsch.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Bisio (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1990 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Fersneira
Gavassàuna

**Gavassàuna** (*Gavazzana* an italian) a l'é un pais dël Piemont, an provinsa ëd Lissandria. 

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2017; dal 01/01/2018 a l'é stàit ancorporà ant ël comun ëd Cassan për formé n'ùnich comun. 

Al 01/01/2017 Gavassàuna a l'avìa 175 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Cassan
Ribasieira, Porto do Son

**San Fins** ëd **Ribasieira** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Porto do Son. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 111 abitant (52 fomne e 59 òm) distribuì an 10 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Porto do Son
Moncistin

**Moncistin** (*Moncestino* an italian) a l'é un comun ëd 239 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fernando Anselmi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Mongiardin

**Mongiardin** (*Mongiardino Ligure* an italian, *Mongiardin* ëdcò an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 165 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant l'àuta Val Sìsola, val lateral ëd la Val Borbaja. Ant ël comun as produv ël Montèivo, un dij formagg pì ràir e arnomà.

## Stòria
Teritòri dl'Oltragiov genoèis, la comun-a a l'é stàita lijà për sécoj a la Repùblica 'd Génoa, an essend part dij Feod Imperial ëd le famije genoèise Spinola e Fieschi. Dal 1797 al 1805 a l'ha fàit part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna.

Dal 1819 al 1859 a l'era comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a l'é passà ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Freggiaro (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 2004 al 2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Aulìvola

**Aulìvola** (*Olivola* an italian) a l'é un comun ëd 137 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Ceresa (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Aulivola
Posseu 'd Greupo

**Posseu 'd Greupo** (*Pozzol Groppo* an italian)  a l'é un comun dël Piemont ëd 317 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Le frassion dël teritòri comunal as treuvo ant le val dij torent Cròu e Stàfora, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis e dl'Oltrapò.

## Stòria
Le prime sorgiss ch'a documento la stòria 'd Posseu 'd Greupo a armonto a l'Età 'd Mès: ël teritòri 'd Posseu a fasìa part dij domini tortonèis fin dal sécol ch'a fa XII e dël 1155 a partécipa a la difèisa dla sità 'd Torton-a da j'atach ëd l'imperador Federich I Barbarossa. Ël teritòri a l'é anfeodà a vàire famije: ij Malaspin-a (ch'a resto feodatari dël castel fin al 1797), ij marchèis ëd Gavi, jë Spìnola. A livel general ël pais a segue la stòria pì granda dj'anviron: a fa part tanme Torton-a dij possediment dël Ducà 'd Milan, a passa a jë spagneuj e a j'autrìach. 

Dël 1743, col Tratà 'd Worms, a passa sota al Regn ëd Sardëgna ëd Carl Emanuel III, part ëd la provincia 'd Beubi. Dal 1801 al 1814 ij comun ëd Posseu e Greupo a intro ant l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Tornà ai Savòja, Posseu a resta lijà a la provincia 'd Torton-a (peui ëd Lissandria), Greupo a passa da la provincia 'd Beubi a cola 'd Voghera (peui ëd Pavìa). Mach dël 1929 ij doi comun ëd Posseu e Greupo a ven-o unì, an passand definitivament sota la Provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciano Gilio Barbieri (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Posseudgreupo
Posseu (omònim)

***Posseu*** a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Lissandria:

* **[[Posseu]]** (an italian: *Pozzolo Formigaro*)

* **[[Posseu 'd Greupo]]** (an italian: *Pozzol Groppo*)
La Ròca (AL)

**La Ròca** (*Rocca Grimalda* an italian, *A Roca* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.503 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta an sël piuvent ossidental ëd la comba dël torent Òrba, an sla sima 'd na colin-a rocosa.

## Stòria
Ël teritòri dla Ròca a l'é stàit abità fin da la Preistòria: a son stàit artrovà ij rest ëd sepulture ëd l'Età dla pera e a l'é probàbil ch'a fussa present n'ansediament ligurin an sla colin-a anté che ancheuj a s'aussa 'l borgh vèj. Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dël pais a armonto al sécol ch'a fa X, quand che la Ròca a l'é dàita an feod al marchèis Aleram dël Monfrà da l'imperador Oton I ëd Sassònia. N'àutra part dël teritòri a l'é donà ai monio 'd San Quintin dë Spign ant l'at ëd fondassion dël monasté. Dël 1164 l'imperador Federich I Barbarossa a conced torna an feod la Ròca al marchèis Vielm ëd Monfrà ma për rason econòmiche ël feod a passa ai marchèis ëd Gavi dël sécol ch'a fa XIII. Contendùa për agn antra 'l Monfrà e la Comun-a 'd Lissandria, la Ròca a l'é goernà dai Malaspin-a, për concession ëd la Repùblica 'd Génoa che sempe pì soens an coj agn-lì a spantiava soa anfluensa ant ël Bass Piemont. Për chèich agn, la Ròca a ven libera Comun-a e a stabiliss n'aleansa con Lissàndria, ma dël 1355 a l'é torna concedùa al Marcheisà ëd Monfrà e, d'apress a l'ocupassion milanèisa, dël 1440 a passa an feod a la famija dij Tròt për volèj 'd Filipp Maria Viscont. 
Ël pais a l'é cità për agn tanme la *Ròca Val d'Òrba* o la *Ròca dij Tròt*. An séguit, ël feod a ven vendù a la famija Grimàud ch'a na resterà an possess fin a l'inissi dl'Eutsent.

Ij Grimàud a difondo la coltura dla vis an sle colin-e dj'anviron, che fin antlora a j'ero curvùe 'd bòsch. Dël 1650 ël pais a ven assedià da le trupe fransèise ch'a campo giù le muraje fortificà dël pais. Ëdcò ant la guèra 'd sucession austrìaca, a l'inissi dël Setsent, ël pais a l'é anfestà da la guèra tra le armà fransèise, spagneule e austrìache. Dël 1736 ël pais a passa sota l'influensa dij Savòja e a intra ant ël Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 la Ròca a torna ant ël Regn ëd Sardëgna, e dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), a l'é aministrà sota a la Provinsa ëd Lissandria, al Sircondari d'Àich e al Mandament ëd Carpnèj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giancarlo Subbrero (dal 26/05/2014).

## Arcorense
Ant ël temp ëd carlevé a balo jë spadoné e àutri përsonagi ant na dansa motobin articolà ciamà *Lachera*.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Roca
La Ròuca

**La Ròuca** (*Roccaforte Ligure* an italian, *Rocaforte* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 131 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure, a caval antra la val dël torent Sisola, ch'a confluiss ant la Val Borbaja, e la val dël torent Spinti, ch'a confluiss ant la Scrivia.

## Stòria

Ant l'àuta Età 'd Mes, ël teritòri dla Ròuca a l'era possediment ëd l'abassìa 'd Vendersi (ancheuj ant ël comun d'Albera), sota al podèj temporal dij vësco 'd Torton-a e djë sgnor Malaspin-a. Conossùa tanme Ròca 'd Pié, a passa 'dcò sota al contròl djë sgnor ëd Montàut e dël comun ëd Torton-a. Dël sécol ch'a fa XIV, tuta la region a meridion dla Borbaja a l'é anfeodà a la vajanta famija genoèisa djë Spìnola. Bon-a part dl'Oltragiov a ven a costituì j'ansidit Feod Imperiaj, valadì n'ampia banda dë sgnorìe feodaj a nòrd ëd Génoa ch'a dependìo diretament da l'Imperi Roman Sacrà e ch'a j'ero antitolà a le prinsipaj famije genoèise. Për sécoj jë Spìnola a goerno ël feod ëd la Ròuca e dla vzin-a Rochëtta e a l'inissi dël sécol ch'a fa XVII a ven-o antitolà Marchèis. 

Dal 1797 al 1805 la Ròuca a fa part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna. Dal 1819 al 1859 a l'é comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Giuseppe Torre (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Rouca
Santa Àgata (AL)

**Santa Àgata** (*Sant'Agata Fossili* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 425 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis.

## Stòria
Le prime sorgiss ch'a testimònio l'esistensa dël borgh ëd Santa Àgata a armonto a l'Età 'd Mes. Na cita caplëtta dedià a la santa as treuva dagià cità ant ij document àut medievaj dl'Abassìa 'd San Colomban ëd Beubi, combin ch'a-i sìo dij dubi ch'as trateissa pròpi dla gesia dl'abità atual, ch'a l'é anvece documentà ëd sicur dal sécol ch'a fa XIII. La frassion ëd Podian a resta për pì che sent d'agn la capital aministrativa dël Vëscovà Tortonèis, l'ansem dij possediment goernà dal vësco-cont ëd Torton-a, prima 'd passé peui a Carzòu Magior dël sécol ch'a fa XV. Contut ch'a fussa sogetà al Ducà 'd Milan e peuj a jë Spagneuj, ël Vëscovà a manten soa autonomìa aministrativa. Dël 1713, an séguit al Tratà d'Utrecht, Santa Àgata e 'l Tortonèis a passo a l'Imper Austrìach. Dël 1735 Torton-a e ij sò anviron a passo sota la Cà 'd Savòja ëd Carl Emanuel III ant ël Regn ëd Sardëgna. A ven creà la Contà 'd Torton-a antestà al re, ma 'l Vëscovà a ven ancora anfeodà al vësco 'd Torton-a. A l'é mach dël 1786 ch'ël vësco Carl Morissi Peyret a ced ël Vëscovà al re, an cambi d'ën neuv tìtol prinsipesch. 

D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, Santa Àgata a torna al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vila Vèrnia. Dël 1871 ël nòm offisial italian a pija l'apelativ ëd *Fòssij* për via dj'artrovament frequent ëd fòssij ant le tere dël pais.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Camatti (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Santaagata
Pasturàuna

**Pasturàuna** (*Pasturana* an italian, *Pastorana* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.309 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ai bòrd ëd l'Apenin Lìgure, an sle colin-e ch'a separo la val ëd la Scrivia da cola dël torent Lèm, ch'a cala giù për la provinsa 'd Lissandria fin a campesse ant l'Òrba.

## Stòria
Ël topònim dël pais a l'é atestà a parte da l'àuta Età 'd Mès tanme *Pastorianum*, *Pastoriana*, *Pastorana* e *Pasturana*, facilment associabil a le atività 'd bërgé dij prim abitant ëd coste bande. A l'é cità ant ën at dël 969 ant ël qual Adelaide, fomna dl'imperador Oton I, a don-a la giursdission dël pais al monasté 'd San Salvador ëd Pavìa. Ant ël pais a-i era dagià la piev ëd San Martin, ëd probàbil orìgin longobarde, ch'a fasìa d'arferiment për j'anviron e ch'a l'era sota la diòcesi 'd Torton-a. Ant ij sécoj ch'a séguo Pasturàuna a passa ant l'influensa dij marchèis ëd Gavi, dla Repùblica 'd Génoa e dij marchèis dël Monfrà. Dël sécol ch'a fa XIV a l'é anfeodà a la famija genoèisa djë Spìnola e dël sécol ch'a fa XV a la famija milanèisa dij Tròt, ch'a fan edifiché la cesa parochial. Dal 1713 a intra ant la sfera d'influensa dël Regn ëd Sardëgna ëd Vitòrio Medeo II. 

Dël 1799 a l'é teatr ëd na gran bataja, conossùa tanme la Bataja ëd Neuve, antra l'esércit fransèis ëd l'Armà d'Italia comandà dal general Joubert e col ëd l'aleansa àustro-russa comandà dal general Suvorov e vagnà da costi ùltim. Tërminà l'época dla dominassion fransèisa 'd Napoleon Bon-a-part, dal 1815 Pasturàuna a torna al Regn ëd Sardëgna. Dal 1859, col Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), Pasturàuna a fa part ëd la Provinsa ëd Lissandria, dël Sircondari ëd Neuve e dël Mandament ëd Cavirià.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Raggio (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Pasturauna
Sandijan

**Sandijan** (*Sardigliano* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 402 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, a est ëd Seraval e Cassan, ant la region dij Còj Tortonèis.

## Stòria
 A l'é probàbil ch'ël teritòri ëd Sandijan a sìa stàit abità fin da la Preistòria da tribú 'd bergé ligurin, ch'a popolavo 'd preferensa ij brich dël bass Apenin. La nàssita dle prime colònie roman-e, tanme cola dle vzin-e Libarna (l'atual Seraval) e Derthona (l'atual Torton-a), a l'ha portà a dësvlupé l'agricoltura e a smìa possìbil ch'ël nòm ëd Sandijan a peussa derivé da la tenùa dël patrissi libarnèis *Sardilius*. Ant l'Età 'd Mes Sandijan a intra a fé part dël Vëscovà, l'ansem dij possediment goernà dal vësco 'd Torton-a. Ël pais a marcherà për sécoj 'l confin meridional dël Vëscovà con ij Feod Imperiaj dle famije genoèise. Contut ch'a fussa sogetà al Ducà 'd Milan e peuj a jë Spagneuj, ël Vëscovà a manten soa autonomìa aministrativa. Dël 1713, an séguit al Tratà d'Utrecht, Sandijan e 'l Tortonèis a passo a l'Imper Austrìach. Dël 1735 Torton-a e ij sò anviron a passo sota la Cà 'd Savòja ëd Carl Emanuel III ant ël Regn ëd Sardëgna. A ven creà la Contà 'd Torton-a antestà al re, ma 'l Vëscovà a ven ancora anfeodà al vësco 'd Torton-a. A l'é mach dël 1786 ch'ël vësco Carl Morissi Peyret a ced ël Vëscovà al re, an cambi d'ën neuv tìtol prinsipesch. 

D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, Sandijan a torna al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vila Vèrnia. Dël 1928 al comun a ven-o ancorporà ëdcò le atuaj frassion ëd Cuquel e Malvin, ch'a fasìo comun daspërlor.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Gatti (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Sarzòu

**Sarzòu** o **Sarzan** (*Sarezzano* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.154 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. Sò teritòri a comprend le colin-e ch'a separo la val dël torent Gruve da cola dël torent Osson-a.
## Le frassion

Baraca, Sant Rufin

## Stòria
A smìja ch'ël nòm ëd Sarzòu o Sarzan a l'abia n'orìgin ligurin-a e che a sìa lijà a lë sron, na varietà d'erbo sìmil a la rol, për la presensa d'ampi bòsch che ant ij temp lontan a caraterisavo 'l paisagi local. L'esistensa d'ansediament d'età roman-a ant ël teritòri dl'atual Sarzòu a l'é provà da l'artrovament ëd vàire repert archeològich: ant la frassion ëd Val Sant Inocens as trovava la vila dla famija consolar dij *Quintii*, dont a vnisìa Sant Inocens (288-353), vësco 'd Torton-a. Dël sécol ch'a fa VI o VII, a son stabilisse ant la frassion ëd Sant Rufin doi monio, Rufin e Venans, ch'a sarìo peui vnù ij protetor ëd la paròchia. Lor dëspeuje, tumulà ant la piev ëd San Michel, a son stàite traslà ant la cesa drinta la sinta fortifià dël pais mach dël sécol ch'a fa X. Dël 1585 ij rest dij doi monio a son stàit artrovà an cola cesa ansema al *Codex purpureus*, un còdes dë 72 feuj ëd papé ross ch'a mostra ij quatr Evangeli e che armonta al sécol ch'a fa V o VI. Ël Còdes, conservà al Musé Diocesan ëd Torton-a, a l'é important përché a mostra un dij ràir esempi ëd liturgia ambrosian-a an época antica. 

Për tuta l'Età 'd Mès, Sarzòu a segue le sòrt ëd Torton-a, an oponendse ai ghiblin pavèis e an arsèivend ij pròfogh tortonèis quand che dël 1155 l'imperador Federich I Barbarossa a l'ha assedià la sità guelfa. La Comun-a 'd Sarzòu a l'era sota 'l vësco 'd Torton-a e a passa sota la sgnorìa dla famija Guidbòu Cavalchin dël Quatsent. Sarzòu a resta anfeodà a cola famija fin al Setsent, quand ch'ël pais a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Sarzòu a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vigseu.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Mogni (da l'26/05/2019).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment
Tsé

**Tzé** (ëdcò *Atsé* ant la parlà local, *Sezzadio* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.184 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant la Pian-a Lissandrin-a an sla riva oriental ëd la Bormia.

## Stòria
A l'é probàbil ch'ël pais a l'abia orìgin galo-roman-e e ch'a sìa nàit an séguit a la costrussion ëd la *via Aemilia Scauri* ch'a mnava da *Derthona* (ancheuj Torton-a) a *Aquae Statiellae* (ancheuj Àich) a *Vada Sabatia* (ancheuj Vado Ligure). Dël 772 ël re longobard Liutprand e la regin-a Teodolinda, ant ël viagi d'acompagnament ëd la salma 'd San Gustin da Génoa a Pavìa, a fondo l'abassìa 'd Santa Giustin-a, che dël sécol ch'a fa XI a sarà arcostruìa nen lontan e fidà ai monio benedetin. L'abassìa a sarà rica e vajanta për tuta l'Età 'd Mès e a dipenderà dritament dal Papa. Ël pais a fasìa part dël Contà d'Àich e a l'é peui vnù a fé part ëd la *mensa regia*, un sistema 'd cort antra le quaj ij re as movìo për ministré la giustissia e esercité lor podèj. Atzé a l'é cità për la prima vòta dël 937 tanme *Setiacus*, anté ch'ël sufiss *-acum* a mostra n'orìgin gàlica, peui as vira an *Zecai*, *Sezai*, *Sezago* e a la fin a l'é atestà tanme *Sezadius*. A peul essi ch'ël topònim a deriva dal gentilissi latin *Settius*. Dël 938, re Ugo 'd Provensa a don-a soa cort dë Atzé a soa fomna, la regin-a Berta, an ocasion ëd sò mariagi. Na legenda a veul che Aleram, ch'a sarà marchèis ëd na vasta marca ch'a pijerà sò nòm e ch'a ocuperà na bon-a part dël Piemont meridional e dla Liguria, a fussa nà pròpi d'apress a la cort dë Atzé. Ël pais a ven sede d'un marcheisà aleràmich, goernà dai marchèis Otbert e Guido, e dël 1080 a subiss soa prima distrussion da part ëd l'imperador Enrich IV. A passa peui al Marcheisà ëd Monfrà ma dal 1203 ël marchèis Bonifas e la Comun-a 'd Lissandria a stipulo n'at ëd conproprietà për na larga banda 'd tère an sla drita dla Bormia (ciamà *Sezadia*) ch'andrà anans për tut ël sécol ch'a fa XIII. Sempre dël Dosent, ël pais as goerna con na forma comunal. 

Atzé a passerà peui ai Viscont e a vedrà vàire cambi dë sgnorìa, con anfeodassion a le famije Calcamugg, Tigna, Donabòna e Ferufin. Për sécoj ël pais a l'é devastà da guère, carëstìe, pestilense, inondassion e arvòlte popolar, pì che tut ant l'época djë scontr antra fransèis e spagneuj ant le Guère 'd Sucession. Dël 1707, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Atzé a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e a l'é a cap d'ën Mandament ch'a comprend ëdcò Castelspèina e La Priosa. Ël nòm ofissial ëd la Comun-a a l'é stàit *Sezzé* fin al 1916, quand ch'a l'ha cambià nòm con col atual. Dël 1929 ël comun a arsèiv ël teritòri dël comun ëd Castelspèina, ma cost a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1954. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Giorgio Buffa (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Tse
Melass

**Melass** o **Mlass** (*Mr̂äss* ant ël dialèt monfrin local con la *l* rotacisà e la ''a'' velarisà, *Melazzo* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.294 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e sò teritòri a comprend le colin-e an sla bassa val dël torent Er davzin a la confluensa con la Bormia.

## Stòria
Dël prim sécol prima 'd Crist, ij roman a l'han fàit dëstaché dal torent Er ant ël teritòri 'd Cartòs n'aquedot ch'a portava l'eva an Àich (che antlora as ciamava *Aquae Statiellae*) an passand për ël teritòri dë Mlass, con ën condot longh sirca 14 km, an part sota tèra e an part sospèis e dont ancheuj a n'arman-o dij pilastr an corispondensa dl'atraversament ëd la Bormia. Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dl'abità dë Mlass a armonto a la fin dël sécol ch'a fa X, quand ch'ël pais a l'é nominà tanme *Melacius*, *Melagius*, *Melaxus*, *Melazius* e, con la ciara anfluensa dla parlà local, *Melaz*, tute forme ch'a smìo derivé da l’agetiv *melaceus*. Da l'Età 'd Mès Mlass a l'é stàit afidà al podèj dij vësco d'Àich, ëdcò për la donassion fàita da san Guido, vësco d'Àich dal 1034 al 1070, nà pròpi a Mlass e dissendent da jë sgnor dël pòst. Dël 1052 l'imperador Enrico III a conferma la giurisdission sël pais a la cesa d'Àich. 

Dël sécol ch'a fa XIII a l'é vnù possediment dij marchèis dël Bòsch, ëd dissendensa aleràmica, ch'a l'han cedùlo për pòch ëd temp a la Comun-a 'd Lissandria an fasend nasse na contèisa an sij drit d'anvestidura. D'apress ël feod dë Mlass a ven a fé part dël Marcheisà ëd Monfrà. Dël 1431 Mlass a l'é assedià da le trupe milanèise 'd Fransësch Ësfòrsa. A l'inissi dël Sinchsent ël feod a l'era stàit assignà a la famija Falèt, ma ant ël cors dël sécol ij Gonsaga 'd Màntoa, duca 'd Monfrà, a concedo 'l feod a la famija Gandòlf.

A l'inissi dël Setsent, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Mlass a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament d'Àich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Luigi Pagliano (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Ceresòle

***Ceresòle*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Ceresòle (CN)|Ceresòle d'Alba]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Ceresòle (TO)|Ceresòle Real]]**, an provincia ëd Turin
Lech (omònim)

***Lech*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Lech]]**, capleugh ëd provincia dla Lombardìa

* **[[Lech (CN)|Lech Beria]]**, comun an provincia ëd Coni
Lenga Dakpakha

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Dakpakha** o **Dakpakha** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Bhutan.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Dakpakha** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Himalayish
**** lenghe Tibeto-Kanauri
***** lenghe Tibetic
****** lenghe Tibetan
******* lenghe orientaj
******** **lenga Dakpakha**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DKA**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dka

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Molèj dij Tòrt

**Molèj dij Tòrt** (*Molino dei Torti* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 593 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Sò teritòri a resta a 33 chilòmeter da Lissandria e as treuva an sla riva oriental ëd la Scrivia nen lontan da soa confluensa ant ël Pò, ant la pian-a aluvional comprèisa antra ij Còj Tortonèis e 'l fium Pò. A mach 76 méter d'autëssa, a l'é 'l Comun pì bass dël Piemont, ansema a Ìsola Sant Antòni.

## Stòria
Ël sènter abità pì important ant l'atual teritòri 'd Molèj a l'era na borgià ciamà la Ròta dij Tòrt. Për sécoj la Ròta a l'é stàita la frassion prinsipal ëd Castelneuv e as trovava a la confluensa dla Scrivia ant ël Pò. A smìa che ant l'ann 410 Alarìch, re dij Visigòt, a sìa passà da la bassa val Scrivia e ch'a l'àbia lassà na guarnigion an difèisa ëd cost fondamental passagi a travers dël Pò. La cesa dël pais a l'era dedicà a San Michel e a contava 190 ànime. Le famije pì avosà a j'ero cole dij Gal e dij Tòrt. Dël 1443 Borso d'Este a conferma la giurisdission dël pais sota Castelneuv, e as mantnirà tal fin al 1664, quand che la Ròta a oten ëd ministresse dasperchila për chèich agn. Molèj a dven na comun-a indipendent mach dël 1788. La posission ëd la Ròta tròp d'avzin ai fium a fa sì che la borgià a ven-a ëd frequent aluvionà. La Ròta a ven bandonà definitivament a la fin ëd l'Eutsent e j'abitant as tramudo ant la region pì sicura anté ch'as treuva Molèj ancheu.

Dël Setsent ël pais, tanme tut ël Tortonèis, a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Molèj dij Tòrt a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Castelneuv Scrivia. Dël 1928 ël comun a ven unì a col d'Autsan për formé 'l neuv comun ëd *Molèj Autsan*, ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1946.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Anna Fantato (dal 27/05/2013, scond mandà da l'11/06/2018).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Molejdijtort
Volpièj

**Volpièj** (*Volpeglino* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 142 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva s'ën brich an sla còsta ossidental ëd la bassa val dël torent Cròu, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. 

## Stòria
A l'é nen ciair s'ël topònim ëd Volpièj a peula derivé da col ëd Volped o se a l'abia n'orìgin indipendent: as propend pì për costa sconda possibilità dal moment ch'ël pais a l'é nominà tanme *Vulpidinus* ant un registr ëd l'abassìa 'd San Colomban ëd Beubi ant l'àuta Età 'd Mès, quand ch'ël topònim ëd Volped a l'era nen ancora atestà. Dël sécol ch'a fa XII, Volpièj a l'é documentà antra ij borgh fortifià ch'a fasìo part dël feod ëd la famija Guidbòu. Aparten a la giurisdission ëd Torton-a ma as costituiss Lìbera Comun-a dël 1245. Dël Tërzent, ël Contà 'd Torton-a a finiss ant l'area d'influensa dël Ducà 'd Milan dij Viscont. Ai 9 ëd novèmber 1412 Flip Maria Viscont a conced an feod ël pais ëd Volpièj al tortonèis Perin Càmeri, General djë Stat Militar dl'Oltrapò, ch'a l'avìa servilo an guèra. D'apress a passerà torna an feod a la famija Guidbòu Cavalchin. 

Dël Setsent ël pais, tanme tut ël Tortonèis, a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Volpièj a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vigseu. Dël 1928 ël comun ëd Volpièj a ven ancorporà a col ëd Volped ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1947.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Giuseppe Brivio (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1990 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Volpiej
Lenga Kinnauri, Chitkuli

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Kinnauri, Chitkuli** o **Kinnauri, Chitkuli** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kinnauri, Chitkuli** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Himalayish
**** lenghe Tibeto-Kanauri
***** lenghe Himalayish ossidentaj
****** lenghe Kanauri
******* **lenga Kinnauri, Chitkuli**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CIK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cik

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Deori

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Deori** o **Deori** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Deori** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Jingpho-Koniak-Bodo
**** lenghe Konyak-Bodo-Garo
***** lenghe Bodo-Garo
****** lenghe Bodo
******* **lenga Deori**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DER**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=der

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Karen, Pwo oriental

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Karen, Pwo oriental** o **Karen, Pwo oriental** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Myanmar.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Karen, Pwo oriental** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Karen
**** lenghe Pwo
***** **lenga Karen, Pwo oriental**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KJP**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kjp

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Catalão

**Catalão** a l'é na comun-a (munissipi) ëd 75.623 abitant ant lë stat brasilian dël Goiàs.


Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG


Categorìa:Brasil
Lenga Achang

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Achang** o **Achang** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cina.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Achang** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Lolo-Burmese
**** lenghe Burmish
***** lenghe setentrionaj
****** **lenga Achang**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ACN**


## Anliure esterne
*Bibia an Achang

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=acn

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Yi meridional

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Yi meridional** o **Yi meridional** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Yi meridional** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Lolo-Burmese
**** lenghe Loloish
***** lenghe setentrionaj
****** lenghe Yi
******* **lenga Yi meridional**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NOS**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nos

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Majan

***Majan*** a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Coni:

* **[[Majan (Alp)|Majan Alp]]**

* **[[Majan (ant ël Roé)|Majan ant ël Roé (Majan Alfé)]]**
Comunità almanòfona ëd Belgi

La **comunità almanòfona** an Belgi a l'é për popolassion la tersa comunità lenghìstica dël Belgi.
A l'é formà da doi canton a l'est dël pais, su na surfassa d'854 chilòmeter quàder, anté ch'a vivo apopré 74.000 përson-e ëd lenga alman-a.
Ij doi canton, Eupen a nòrd e Saint-Vith a sud, a son separà da la sima pì àuta dël Belgi (694 méter).
Ël capleugh dla Comunità a l'é Eupen.

L'alman a l'é la lenga aministrativa, ma le neuv comun-e dla comunità almanòfona a son dle *comun-e a facilitassion*, visadì a devo eufre dle facilitassion lenghìstiche ai francòfon.

## Stòria
 
Dël 1814 la comunità almanòfona ëd Belgi a fasìa part ëd la Renania prussian-a.
A l'é stàita gionzùa al Belgi con ël tratà ëd Versailles dël 1920.
Ant ël 1940 a l'é stàita pijà d'l'Almagna e a l'é stàita torna gionzùa al Belgi apress la sconda guèra mondial.

## Conomìa
Ël tessù econòmich diversificà a l'é formà a l'86% da amprèise cite e mojen-e; ël 45% dla produssion dj'amprèise a l'é esportà.
La disocupassion a l'é al 6,7%.

## Organisassion polìtica
La comunità almanòfona a l'ha drit a 'n goern (quatr ministr), un parlament (25 segg), doi arpresentant federaj e un deputà europengh.
A l'é autònoma an materie 'me l'ansegnament, la coltura, la polìtica dl'ocupassion, ël finansiament ëd le comun-e.

Ël ministr-pressident dël goern a l'é Karl-Heinz Lambertz.

Categorìa:Belgi
Nùmer ëd Bell

Un **nùmer ëd Bell** o **nùmer esponensial** a l'é ël nùmer dle partission ëd n'ansem con n element, për chèich nùmer natural n.

Nùmer ed Bell
Giusto Bellavitis

Matemàtich.

**Giusto Bellavitis** a l'era nassù a Bassano del Grappa ël 22 ëd novèmber dël 1803 e a l'é mòrt a Tezze sul Brenta ël 6 ëd novèmber dël 1880.

Nassù ant na famija pòvra, Bellavitis a l'ha travajà a la comun-a ëd Bassan dal 1822 al 1843, consacrand a la matemàtica sò temp lìber.
A l'ha peui otnù un pòst al licéo ëd Vicensa e pì tard a l'università ëd Pàdoa.

A l'ha fàit ëd travaj an geometrìa, dzortut projetiva, e a l'ha dësvlupà la nossion d'equipolensa.

Bellavitis, Giusto
Eugenio Beltrami

Matemàtich.
**Eugenio Beltrami** a l'era nassù a Cremon-a ai 16 ëd novèmber dël 1835 e a l'é mòrt a Roma ai 18 ëd fërvé dël 1900.
A l'é stàit professor d'Àlgebra complementar a l'Università ëd Bològna (1862-1864), për peui passé a Pisa (1864-1866) e torné a Bològna (1866-1873, sta vira su na càtedra ëd Mecànica rassional).
A l'é stàit ëdcò professor a Roma (1873-1876 e 1891-1893) e Pavìa (1876-1891).
Dal 1888 a soa mòrt a l'é stàit professor onorari a l'Università 'd Bològna.

Dël 1868 l'ha smonù na dimostrassion d'indipendensa dël quint postulà d'Euclid.

## A pòrto sò nòm
* Model ëd Beltrami-Klein
* Operador ëd Laplace-Beltrami

## Euvre prinsipaj
* *Teoria degli spazi a curvatura costante* (1868)
* *Saggio di interpretazione della geometria non euclidea* (1868)

Beltrami, Eugenio
Ivar Otto Bendixson

Matemàtich.
**Ivar Otto Bendixson** a l'era nassù davsin a Stocòlma ël 1m d'agost dël 1861 e a l'é mòrt ambelelì ël 29 ëd novèmber dël 1935.
A l'ha studià a l'Università dë Stocòlma, peui a cola d'Uppsala.
A l'ha mostrà a Stocòlma, a l'ancamin a l'anstitù técnich superior dal 1900 al 1905, peui a la scòla superior dal 1905 al 1927, dont a l'é dventà diretor dël 1911.

Militant dël partì liberal, a l'é stàit consijé dla comun-a dë Stocòlma dal 1903 al 1931.

## Sò travaj
Ij prim travaj ëd Bendixson a trato dla teorìa dj'ansem creà da Cantor.
A generalisa la nossion d'equassion algébrica arzolùbil për radicaj.
Ant l'anàlisi soe arserche a rësguardo j'equassion diferensiaj ëd prim órdin, dont a studia l'aspet dle curve antëgraj ant j'anviron dij pont singolar.
As devo an particolar a chiel ëd travaj an sj'equassion dël tipo  \frac{dy}{dx} = \frac{P(x,y)}{Q(x,y)}  (con P e Q analìtiche) ch'a completo coj ëd Poincaré.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Cantor-Bendixson.

Bendixson, Ivar Otto
Bendixson, Ivar Otto
Villadose

**Villadose** (*Viładóxe* an vénet) a l'é un comun dël Véneto ëd 5.303 abitant, an provincia ëd Rovigh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gino Alessio (dal 30/03/2010).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rovigh
Lenga Chin, Haka

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Chin, Haka** o **Chin, Haka** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Myanmar.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Chin, Haka** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Kuki-Chin-Naga
**** lenghe Kuki-Chin
***** lenghe sentraj
****** **lenga Chin, Haka**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CNH**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cnh

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
La Mòta

***La Mòta*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[La Mòta (VC)|La Mòta dij Cont]]**, an provincia ëd Vërsèj

* **[[La Mòta (BI)|La Mòta dj'Alcià]]**, an provincia ëd Biela
Lenga Naga, Maring

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Naga, Maring** o **Naga, Maring** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Naga, Maring** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Kuki-Chin-Naga
**** lenghe Naga
***** lenghe Tangkhul
****** **lenga Naga, Maring**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NNG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nng

Naga, Maring
Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Geman Deng

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Geman Deng** ò **Geman Deng** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà dzortut an Cin-a.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Geman Deng** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Assam setentrionaj
**** lenghe Deng
***** **lenga Geman Deng**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GEN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gen

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Montegridolfo

**Montegridolfo** (*Montgridólf* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 930 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nadia Fraternali (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Abejar

**Abejar** a l'é na comun-a dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.

Categorìa:Comun dla Provinsa ëd Soria
Bellaria-Igea Marina

**Bellaria-Igea Marina** (*Belèria-Igea Marèna* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 18.755 abitant , an provincia ëd Rìmin.

## Stòria

Ël comun ëd Bellaria-Igea Marina a l'è stàit istituì dël 1956, dëstacand dal comun ëd Rìmin le frassion ëd Bellaria, Igea Marina, Bordonchio, Cagnona e Borgata Vecchia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enzo Ceccarelli (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Lenga Changthang

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Changthang** o **Changthang** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an India.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Changthang** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Himalayish
**** lenghe Tibeto-Kanauri
***** lenghe Tibetic
****** lenghe Tibetan
******* lenghe ossidentaj
******** lenghe Ladakhi
********* **lenga Changthang**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CNA**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cna

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Yi Dayao

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Yi Dayao** o **Yi Dayao** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Yi Dayao** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Lolo-Burmese
**** lenghe Loloish
***** lenghe setentrionaj
****** lenghe Yi
******* lenghe Yi sentraj
******** **lenga Yi Dayao**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **YIO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yio

Lenga Yi dayao
Lenga Kaduo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kaduo** o **Kaduo** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Làos.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kaduo** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Lolo-Burmese
**** lenghe Loloish
***** lenghe meridionaj
****** lenghe Akha
******* lenghe Hani
******** **lenga Kaduo**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KTP**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ktp

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Belvedere di Spinello

**Belvedere di Spinello** a l'é un comun dla Calabria ëd 2.470 abitant, an provincia ëd Croton.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Basile (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Croton
Abraham ibn Ezra

Matemàtich.
**Abraham ben Meir ibn Ezra** (**אברהם אבן עזרא** or **ראב"ע** an ebràich)  , conossù ëcò come **Abenezra**, a l'era nassù a Tudela, an Spagna, dël 1092 e a l'é mòrt dël 1167.
A l'era un rabin, ch'a vivìa ant ël sud ëd la Spagna, antlora dominà da j'àrabo.

Ij sò scrit a rësguardo l'aritmética e a spiega ël sistema ëd notassion posissional, ch'a l'ha sò adoss an India e a l'era stàit adotà da j'àrabo.
A dà dle régole për fé j'operassion.
As devo ëdcò a chiel dle tàule d'astronomìa e d'astrologìa.

Ezra, Abraham
Cirò Marina

**Cirò Marina** a l'é un comun dla Calabria ëd 13.987 abitant, an provincia ëd Croton.

## Stòria
Ël comun a l'é stàit istituì dël 1952, destacand-se dal comun ëd Cirò.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Ferrari (dal 05/10/2020).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Ciromarina
Muro Lucano

**Muro Lucano** a l'é un comun dla Basilicà ëd 5.850 abitant , an provincia ëd Potensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gerardo Mariani (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Potensa
Santa Severina

**Santa Severina** a l'é na comun-a dla Calabria ëd 2.326 abitant, an provincia ëd Croton.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Cortese (dal 5/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santaseverina
Jeremy Bentham

Filòsof, giurista e conomista.
**Jeremy Bentham** a l'era nassù a Londra aj 15 ëd fërvé dël 1748 e ambelelà a l'é mòrt aj 6 ëd giugn dël 1832.

A l'é ël fondador ëd la teorìa dl'utilitarism, ch'a sërca ëd buté *ël boneur an equassion*.
A l'era un sostnidor dël sufragi universal.

## Euvre prinsipaj

* *A Fragment on Government* (1776)
* *An Introduction to the Principles of Morals and Legislation* (1780)
* *Of Laws in General* (1782)
* *Defense of Usury* (1787)
* *Chrestomathia* (1817)
* *On the Liberty of the Press and Public Discussion* (1820)
* *The Rationale of Reward* (1825)
* *Rationale of Judicial Evidence* (1827)
* *Constitutional Code* (1830)
* *The Rationale of Punishment* (1830)
* *Pannomial Fragments* (1831)
* *Offences Against One's Self* (publicà mach dël 1978)

Bentham, Jeremy
Bentham, Jeremy
Giancarlo Judica Cordiglia

**Giancarlo Judica Cordiglia** a l'é n'ator piemontèis nassù a San Morissi ij 30 dë stémber dël 1971.
A resta conossù dal pùblich italian dzortut coma 
**Gnomo Ronfo* an *Melevisione* ëd Raitre.
**Capitan Bruno Corsini* an *RIS Delitti imperfetti* ëd Canale 5.

## Anliure esterne
* Sit ëd Melevisione

Judica Cordiglia, Giancarlo
Judica Cordiglia, Giancarlo
Lenga Toaripi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Toaripi** o **Toaripi** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Toaripi** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Eleman
*** lenghe Eleman vere
**** lenghe orientaj
***** **lenga Toaripi**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **TQO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tqo

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Faenza

**Faenza** (*Fênza* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 55.504 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Casadio (dal 4/04/2005).

## Sità gemelà

Faenza a l'é gemelà con:
*  Bergerac Fransa
*  Marousi, Grecia
*  Rijeka, Croassia
*  Schwäbisch Gmünd, Gërmania
*  Talavera de la Reina, Spagna
*  Timişoara, Romanìa
*  Toki, Giapon

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Lenga Narau

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Narau** o **Narau** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Indonesia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Narau** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Kaure
*** lenghe Kaure vere
**** **lenga Narau**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NXU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nxu

Categorìa:Lenghe dl'Indonesia
Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Biyom

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Biyom** o **Biyom** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Biyom** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Madang-Adelbert Range
*** lenghe Adelbert Range
**** lenghe Brahman
***** **lenga Biyom**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BPM**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bpm

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Buruwai

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Buruwai** o **Buruwai** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Indonesia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Buruwai** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe session prinsipal
*** lenghe sentral e ossidental
**** lenghe Neuva Guinea sentral e ossidental-Kutubuan
***** lenghe Neuva Guinea sentral e ossidental
****** lenghe Asmat-Kamoro
******* **lenga Buruwai**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ASI**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=asi

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Borghi

***Borghi*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Borghi (VC)|Borghi ëd Vërsèj]]**, an provincia ëd Vërsèj

* **[[Borghi (TO)|Borghi Turinèis]]**, an provincia ëd Turin

e 'd doi àutri comun italian:

* **[[Borghi (FC)|Borghi]]**, an provincia ëd Forlì-Cesen-a

* **[[Varano Borghi]]**, an provincia ëd Varèis