Bradford

**Bradford** a l'é na sità metropolìtan-a e un borgh dë scasi 300.000 abitant dël Yorkshire, ant ël nòrd dël Regn Unì. A fa part dla contea serimonial dël **Yorkshire ëd l'Ovest** (*West Yorkshire*) e a l'é stàita storicament un dij sènter pì amportant për l'andiura dël tèssil al mond, arconossù dzortut për soa produssion ëd **lan-a**.

## Stòria
### Orìgin
Le prime testimonianse 'd n'insediament a Bradford a armonto a l'Età dël Fèr. Ël nòm a ven dal vej anglèis "Broad Ford", visadì "guad largh", arferiment a un passagi d'eva travers ël fium Bradford Beck.

### L'età d'òr dla lan-a
Ant ël sécol ch'a fa XIV, Bradford a l'ha ancaminà a specialisesse ant la produssion ëd lan-a. La situassion ëd j'eve e 'l teren adat a l'anlevament dle feje a l'han favorì l'andiura. Ma a l'é stàit con la **Revolussion Andustrial** ch'a l'ha vivù sò apogé: dël 1800, Bradford a l'era dventà "la capital mondial dla lan-a", con senten-e 'd fàbriche e 'd mulin.

L'ariv dël canal (1774) e dla ferovìa (1846) a l'ha giutà a esporté ij prodòt dësvlupà. Durant l'andiura vitorian-a, la popolassion a l'é passà da 6.000 a 100.000 abitant, atirand imigrant da tut ël Regn Unì e da l'Euròpa (dzortut Alman e Italian).

### Declin andustrial e rinassita
Dòp la Sconda Guèra Mondial, l'andiura dla lan-a a l'ha ancaminà a calé motobin an pressa për la concorensa dj'asiende éstere e dij materiaj sintétich. La sità a l'ha patì dësocupassion e decadensa.

Ant j'agn '80 e '90, Bradford a l'ha ancaminà na trasformassion vers un'economìa basà an sij **servissi**, la **cultura** e l**educassion**. D'edifissi andustriaj a son ëstàit convertì an ufissi, apartament e spassi cultural.

## Geografìa e clima
Bradford as treuva ant na comba an sle **Co Pennine**, a n'autëssa 'd 100–200 méter. A l'é traversà dal fium **Bradford Beck** e da vàire sò afluent. Ël clima a l'é tipicament marìtim, con istà frësche e invern ùmid, ma pì frèid che an vàire part dl'Anghiltèra për via dl'autëssa.

## Demografìa
Dël 2021, la popolassion dël borgh metropolitan (*City of Bradford Metropolitan District*) a l'era 'd **546.000** abitant. La sità pròpia a contava anviron 300.000 resident. Bradford a l'é un-a dle sità pì multiculturaj dël Regn Unì:
* **65%** bianch (con na part significativa d'orìgin irlandèisa)
* **27%** asiàtich britànich (dzortut d'orìgin pakistan-a, con na comunità motobin granda)
* **2%** nèir
* **3%** mistà o d'àutre etnie

La comunità pakistan-a a l'é un-a dle pì grandë fòra dël Pakistan, donand a Bradford ël nòm ëd "Little Pakistan".

## Economìa
L'economìa moderna 'd Bradford a l'é diversificà:
* **Servissi finansiari e assicurativ**: vàire companìe a l'han ufissi amportant.
* **Commersi al detaj**: ël **Bradford Broadway** a l'é un dij pì gròss sènter comerciaj dël Regn Unì.
* **Salute**: l**'NHS Bradford Teaching Hospitals** a dà travaj a milen-e 'd përson-e.
* **Educassion**: l'Università 'd Bradford e ij colegi.
* **Tecnologìa e arserca**: dzortut an sl'ambient e j'energìe renovàbij.
* **Turism**: grassie a sò patrimòni stòrich e a 'd musé.

## Cultura e patrimòni
### Musé e atrassion
* **National Science and Media Museum**: part dël Science Museum Group, dedicà a la fotografìa, la cinematografìa e la television.
* **Bradford Industrial Museum**: ant na veja fàbrica 'd lan-a, a conta la stòria andustrial.
* **Saltaire**: na sità andustrial patrimòni UNESCO, costruìa dël sécol ch'a fa XIX dal filantrop **Sir Titus Salt** për ij sò ovrié.
* **Cartwright Hall**: galerìa d'art ant ël bel parch Lister.

### Event
* **Bradford Literature Festival**: un dij festival literari pì amportant dël Regn Unì.
* **Bradford International Film Festival**.
* **Mela Festival**: festa multicultural ch'a sélebra la diversità dla sità.

### Architetura
Bradford a l'ha 'd bej esempi d'architetura vitorian-a:
* **Bradford City Hall** (neogòtich).
* **Wool Exchange**: magnìfica strutura dël 1867, adess librarìa.
* **St George's Hall**: sala da concert dël 1853.

## Educassion
* **Università 'd Bradford**: fondà dël 1966, conossùa për jë studi an salùt pùblica, inzegnerìa e gestion.
* **Bradford College**: për l'educassion superior e professional.

## Traspòrt
* **Ferovìa**: Stassion ëd Bradford (Interchange e Forster Square), con colegament a Leeds, Manchester e London.
* **Strà**: autostrà M606 (che as gionta a l'M62).
* **Aeropòrt**: Leeds Bradford Airport (LBA), a 10 km.

## Sità binele
Bradford a l'é binelà con:
*  Roubaix (Fransa)

## Përson-e famose 'd Bradford
* **David Hockney** – artista, un dij pì grand pitor vivent.
* **J. B. Priestley** – scritor e dramaturgh.
* **Zayn Malik** – cantant, mèmber dël grup One Direction.
* **Katherine Kelly** – atris.
* **Darren Gough** – giugador ëd cricket.
* **The Bronte sisters** (Charlotte, Emily, Anne) – a vivìo a Haworth, davzin a Bradford.

## Sfide atuaj
Bradford a fa front a 'd problema 'd **disugualiansa econòmica**, d**'integrassion social** e 'd **degradament ëd chèiche àree**. Contut, d'inissiative 'd rigenerassion urban-a e 'd promossion dla gioventù a son an cors për amelioré la qualità dla vita.

## Vëdde 'dcò
* Yorkshire
* Revolussion Andustrial
* Saltaire
* National Science and Media Museum

## Arferiment bibliogràfich
* 
* 

## Ligam estern
* Sit ofissial dël Consèj ëd Bradford
* Visit Bradford - Turism

Categorìa:Sità anglèise