Filosofìa greca antica

La **filosofìa greca antica** a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse an Grecia e ant le colònie greche tra ël sécol VI a.C. e ël sécol VI d.C. A l'é considerà ël fondament ëd la filosofìa ossidental e a l'ha dàit nassita a la pì part dle dissiplin-e filosòfiche e sientìfiche.

## Periodisassion
La filosofìa greca antica as peul divid-se an quatr perìod prinsipaj:
* **Filosofìa presocràtica** (sécoj VI-V a.C.): ij prim filòsof dla natura
* **Età d'òr** (sécol V-IV a.C.): Sòcrate, Platon, Aristòtil
* **Perìod elenìstich** (sécoj IV-I a.C.): stoicism, epicureism, seticism
* **Perìod roman** (sécoj I a.C.-VI d.C.): dësvlup dle scòle elenìstiche e nàssita dël neoplatonism

## Contèst stòrich e cultural
La filosofìa greca a l'é nàita ant un contèst ëd:
* Fioriment cultural dle sità-stat greche
* Contat con d'àutre siviltà (Egit, Persia)
* Passagi dal mit (mythos) al rasonament (logos)
* Dësvlup dla democrassìa e dël debat pùblich

## Scòle e corent prinsipaj

### Filosofìa presocràtica
Ij prim filòsof a sercavo l'arché (prinsipi) dla realtà:
* Scòla milesia: Talete, Anassimàndr, Anassìmen
* Pitàgora e soa scòla: la realtà a l'é nùmer
* Eràclito ëd Efeso: tut a cambia (panta rhei)
* Scòla eleàtica: Parménide e Zenon, l'Esse a l'é ùnich
* Atomista: Demòcrit e Leucip

### Filosofìa clàssica
* Sòcrate: a concentra l'atension an sël concet ëd vrità e virtù
* Platon: teorìa dle Ideje, metafìsica, epistemologìa, polìtica
* Aristòtil: lògica, metafìsica, ética, polìtica, siensa natural

### Filosofìa elenìstica
* Stoicism: Zenon ëd Cision, armonìa con la natura
* Epicureism: Epicur, arserca dla felicità për mes ëd l'atarassìa
* Seticism: Piron, arfuda la possibilità ëd conòsse la vrità assoluta
* Cinism: Diògene, arnonsia ai ben materiaj

### Neoplatonism
* Plotin: gerarchìa dl'Esse, union con l'Un
* Procl: sistemà ël pensé neoplatònich

## Tema prinsipaj
* La natura dla realtà (metafìsica)
* La possibilità e la natura dla conossensa (epistemologìa)
* La vita bon-a e la moral (ética)
* L'órdin polìtich ideal (filosofìa polìtica)
* Ël rapòrt antra l'òm e ël divin
* La natura dël bel (estética)

## Metod filosòfich
* Diàlogh socràtich (maieutica)
* Argomentassion dialética
* Dimostrassion lògica
* Anàlisi concetual
* Sistemassion dël savèj

## Eredità e anfluensa
La filosofìa greca antica a l'ha:
* Anventà la magior part dle dissiplin-e filosòfiche
* Dàit le base dle siense naturaj e matemàtiche
* Anfluensà ël pensé cristian, ebreo e islàmich
* Creà ij concet fondamentaj dla coltura ossidental
* Dàit nassita a la tradission lògica e rassional ossidental

## Autor amportant
* Talete ëd Mileto (ca. 624-546 a.C.)
* Pitàgora ëd Samo (ca. 570-495 a.C.)
* Eràclito ëd Efeso (ca. 535-475 a.C.)
* Parménide d'Elea (ca. 515-450 a.C.)
* Sòcrate d'Atene (469-399 a.C.)
* Platon d'Atene (427-347 a.C.)
* Aristòtil ëd Stagira (384-322 a.C.)
* Epicur ëd Samo (341-270 a.C.)
* Zenon ëd Cision (334-262 a.C.)
* Plotin (204-270 d.C.)

## Opere fondamentaj
* *La Repùblica* ëd Platon
* *Ël Critone* ëd Platon
* *L'Organon* d'Aristòtil
* *Ël Nichomaco* d'Aristòtil
* *La Metafìsica* d'Aristòtil
* *La natura dle còse* ëd Lucressi
* *Le Meditassion* ëd March Aureli
* *J'Eneadi* ëd Plotin

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa roman-a
* Filosofìa medieval
* Mitologìa greca
* Teatro grech antich
* Lògica aristotélica
* Platonism

## Bibliografìa
* Reale, G. *Storia della filosofia greca e romana*, 2004
* Guthrie, W.K.C. *A History of Greek Philosophy*, 1962-1981
* Barnes, J. *The Presocratic Philosophers*, 1982
* Hadot, P. *Che cos'è la filosofia antica?*, 1995

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Filosofìa greca
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI