Charles Proteus Steinmetz

**Charles Proteus Steinmetz** (nassù Karl August Rudolph Steinmetz; Breslavia, 9 avril 1865 - Schenectady, 26 otober 1923) a l'é stàit n'angigné elétrich e siensià tedesch-american, avosà për soe arserche an sla corent auternà e për avèj formulà la lej dl'istéresi. A l'ha giugà un ròl céntrich ant lë svilup dl'energìa elétrica an Amèrica e a l'é stàit n'angigné cap ëd la General Electric.  

## Gioventù e esili
Steinmetz a l'é nassù an Prussia (al di d'ancheuj Polònia) ant na famija con problema fìsich (soa schin-a a l'era stòrta e chiel a l'era nàno). A l'ha studià matemàtica e fìsica a l'Università ëd Breslavia, ma a l'é stàit forsà a scapé an Svìssera dël 1888 për soa atività sossialista. Dël 1889, a emigra an jë Stat Unì, andoa a cangia sò nòm an "Charles Proteus Steinmetz".  

## Contribù sientìfich
* **Lej dl'istéresi** (1892): Steinmetz a l'ha quantificà l'energìa përdùa ant ij material feromagnétich sota un camp magnétich alternà, con la formula:  

W = \eta B^{1.6}  

andova W a l'é l'energìa përdùa për unità ëd volum, B l'ampiëssa dël camp, e \eta ël coeficent d'istéresi.  
* **Sistema trifàsich**: A l'ha promovù l'adossion ëd la corent alternà trifàsica për la distribussion ëd l'energìa.  
* **Làmpada a vapor ëd mercuri**: Svilup dël prim sistema d'iluminassion a descaria.  
* **Trasmission sensa fil**: Arserche precursorie an sla radio.  

## L'episòdi con Henry Ford
Ant ël 1923, la fàbrica Ford ëd Dearborn (Michigan) a l'ha avù n'arest produtiv për na falìa misteriosa ëd un **generator gigant**. Henry Ford a l'ha ciamà Steinmetz për arparé ël problema. Steinmetz a l'é restà doi dì an fàbrica, an registrand minca detaj con d'utiss ëd mzura. Peui, a l'ha ciamà na scalin-a, a l'é montà an sima al generator e a l'ha marcà na "X" con ëd giss an s'un pont ëd la macchina.  

A l'ha dit ai técnich ëd gavé 16 spire ëd bobinagi da col leu. Ël generator a l'é tornà a funsioné. Për sò travaj, Steinmetz a l'ha mandà un cont ëd **10.000 dólar** a Ford. Ford a l'é restà surprèis e a l'ha ciamà un detaj dël cont. Steinmetz a l'ha replicà:  

  
«Cont:  
- Marcà na "X" con ël giss: $10  
- Savèj andova buté la "X": $9.990»  
  

Ford a l'ha pagà sensa proteste. St'episòdi a l'é dventà un sìmbol dël valor dël savèj técnich.  

## Vita personal e arconossiment
* A vivìa an na ca-laboratòri con trote, còcot e na colession ëd cactus, anté ch'a smonìa d'esperiment ëd lus për j'amirator.  
* A l'é stàit professor al Union College ëd Schenectady.  
* A l'ha publicà dzor a 200 giornaj sientìfich e arseivù la Medaja Edison dël 1913.  
* A l'é mòrt d'atach cardìach dël 1923. Soa stòria a l'é stàita contà ant ël lìber *Steinmetz in America: A Life in Electrics* (2014).  

## Eredità
Steinmetz a l'ha posà le base për l'ingegnerìa elétrica moderna. An sò onor, as ciamo:  
* La "Steinmetz High School" a Chicago.  
* Ël craté lunar "Steinmetz".  
* Na statua a Schenectady.  

## Vardé ëdcò
* Corent auternà  
* General Electric  
* Henry Ford  

### Bibliografìa
* J. W. Hammond, *Charles Proteus Steinmetz: A Biography*, 1924  
* J. D. Ryder, *Steinmetz in America: The Life of an Electrical Revolutionary*, 2014  

Categorìa:Ingegné  
Categorìa:Tecnologìa  
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI