Ingegnerìa dij traspòrt

L**'ingegnerìa dij traspòrt** a l'é na branca ëd l'ingegnerìa sivil e industrial ch'a studia e a progeta ij **sistema 'd moviment ëd përson-e e 'd mërcansìe**. Soa mira a l'é cola d'otimisè la sicurëssa, l'efissiensa, la sostenibilità e 'l rendiment econòmich dij mojen ëd traspòrt, dai përcors stradal e feroviari a la gestion dël tràfich, da j'aeropòrt ai pòrt marìtim.

## Stòria
L'ingegnerìa dij traspòrt a l'ha soe rèis ant l'ingegnerìa militar e sivil dj'antich roman, ch'a l'han dësvlupà ëd stra e d'aquedòt motobin avansà. Ma a l'é con la Revolussion Andustrial ch'a ancamin-o a comprende jë studi sientìfich an sij traspòrt. Ël dësvlup dle ferovìe ant l'Eutsent a l'ha spronà na dissiplin-a ch'a l'ha unì mecànica, idràulica e organisassion.

Ant ël sécol ch'a fa XX, con l'esplosion dl'automòbil, a son comparì jë studi sientìfich an sël tràfich e la pianificassion dij traspòrt urban. La creassion d'autostra, d'aeropòrt internassionaj e 'd sistema 'd metro a l'ha dàit a la materia soa strutura moderna.

## Sot-dissiplin-e
L'ingegnerìa dij traspòrt a comprend vàire àmbit:

### Pianificassion dij traspòrt
Studi dij fluss ëd përson-e e mërcansìe, prevision ëd domanda, progetassion ëd neuve anfrastruture.

### Ingegnerìa stradal
Progetassion, costrussion e manutension ëd stra, pont, viadòt e autostra.

### Ingegnerìa feroviaria
Studi e progetassion ëd binari, stassion, segnalética e sistema 'd contròl.

### Ingegnerìa dël tràfich
Gestion ëd la circolassion, semàfor, segnaj stradaj, studi ëd la sicurëssà stradal.

### Ingegnerìa aeroportual e portual
Progetassion d'aeropòrt, piste, terminal, e 'd pòrt con soe struture 'd cariament.

### Traspòrt pùblich
Studi ëd sistema 'd bus, tram, metro, e 'd soa integrassion con j'àutri mojen.

### Logìstica e caden-e d'aprovigionament
Otimisassion dël moviment ëd mërcansìe an tra produssion, distribussion e consum.

## Tècniche e metodologìe
J'ingegné dij traspòrt a deuvro vàire strument:
* **Modelassion e simulassion**: program matemàtich për smon-e 'l comportament dël tràfich.
* **Sistema d'anformassion geogràfica (GIS)**: për l'anàlisi spassial dij dat.
* **Statìstica e econometrìa**: për prevëdde la domanda ëd traspòrt.
* **Material e técniche 'd costrussion**: për le struture (pont, stra).
* **Tecnologie dij sistema ëd traspòrt inteligent (ITS)**: sensor, comunicassion, contròl an temp real.

## Sfide contemporanee
* **Sostenibilità**: ridussion dj'emission ëd gas sèra e dl'usagi dël teritòri.
* **Congestion urban-a**: gestion ëd l**ora 'd ponta** e 'd la mobilità ant le sità.
* **Sicurëssa stratal**: ridussion dj'assident e dle vìtime.
* **Invejament dle anfrastruture**: manutension e agiornament dle stra e dij pont vej.
* **Inovassion tecnològica**: veìcoj autònom, energìe alternative, sistema 'd paiament digital.
* **Cambiament climàtich**: adatament dle anfrastruture a j'event estrem.

## Formassion e profession
La formassion an ingegnerìa dij traspòrt a l'é dësvlupà ant j'università coma specialisassion ëd l'ingegnerìa sivil, industriaj o dla mobilità. J'ingegné dë sto setor a peulo travajé ant ël pùblich (ministeri, comun-e, agensìe dël traspòrt) o ant ël privà (sossietà 'd proget, companìe 'd costrussion, studi d'architetura).

Ant ël mond anglosasson, a esisto ëd colegi professionaj coma ël *Chartered Institute of Logistics and Transport (CILT)* o *Institute of Transportation Engineers (ITE)*.

## Futur dl'ingegnerìa dij traspòrt
Le tendense ch'a marcran ël futur a comprendo:
* **Mobilità 'd servissi (MaaS)**: piataforme ch'a antëgro tuti ij mojen ëd traspòrt.
* **Veìcoj connetù e autònom**.
* **Anfrastruture për l'idrògen** e le station ëd ricàrica elétrica.
* **Material pì durevoj e sostenìbij**.
* **Pianificassion polifunsional** ch'a uniss traspòrt, urbanìstica e ambient.

## Vëdde 'dcò
* Ingegnerìa sivil
* Pianificassion teritorial
* Traspòrt pùblich
* Logìstica
* Mobilità sostenìbil

## Ligam da fòra
* Institute of Transportation Engineers (ITE)
* Chartered Institute of Logistics and Transport (CILT)

Categorìa:Angegnerìa
Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI