Viagi

Un **viagi** a l'é l'assion dë **spostesse da 'n leu a n'àutr**, traversand në spassi, për na distansa pì o men longa, con vàire mojen e për vàire rason. A l'é un element fondamental dla condission uman-a, ch'a colega la necessità pràtica dë spostament (comersi, migrassion, travaj) a lë bzògn ëspiritual, cultural e përsonal.

## Etimologìa
La paròla **viagi** a ven dal latin *viaticum*, ch'a vorìa dì "lòn ch'a serv për la stra" (da *via*, "stra"). An piemontèis, 'l termo a l'é dovrà sia për l'assion ëd viagé sia për ël percors fàit.

## Sòrt 'd viagi
Ij viagi as peulo classifiché për vàire motiv:

### Scond la durà
* **Viagi curt**: antra 'd pòst davzin, për na giornà o men.
* **Viagi longh**: ch'a pija vàire di, sman-e o mèis.

### Scond ël but
* **Viagi 'd travaj o 'd comersi**: për afé, riunion, fere.
* **Viagi 'd turism o d'arlass**: për visité 'd leu neuv, vacanse.
* **Viagi 'd pelerinagi**: a leu sacrà (për esempi, La Meca, Roma, Santiago ëd Compostela).
* **Viagi 'd migrassion o 'd colonisassion**: për cambié residensa an manera definitiva.
* **Viagi d'esplorassion o 'd riserca sientìfica**: për vëdde ëd leu nen conossù.
* **Viagi 'd formassion**: për amprende lenghe o colture.

### Scond ël mojen
* **Viagi a pé**: a pé, con ël caminé.
* **Viagi terestr**: con automòbil, moto, camion, autobus, tren.
* **Viagi për eva**: con nav, batel, piroghe.
* **Viagi avion**: con avion, elicòter, dirigìbil.
* **Viagi spassial**: con na navëtta spassial o na stassion orbital.

## Stòria dij viagi
Ij viagi a l'han marcà la stòria dl'umanità. Ant l'antichità, le stra roman-e, la Via dla Seda e le navigassion dij Feniss e dj'àrab a l'han consentì scambi econòmich e culturaj. Ant ël Medi Ev, ij pelerinagi e le Crosià a l'han butà 'd gent an contat. Con le Grand Esplorassion (sécol XV–XVII), coj coma Cristòfo Colomb e Ferdinand Magelan a l'han duvertà 'd neuve rote marin-e.

La Revolussion Andustrial a l'ha rendù ij viagi pì lest e acessìbij con ël tren e la nav a vapor. Al sécol XX, l'automòbil e l'avion a l'han democratisà ij viagi 'd longa distansa.

## Sens sossial e cultural
Ël viagi a l'é motobin pì che un trasferiment geogràfich:
* **Chërsita përsonal**: a deurb la ment, a mostra a afronté l'inaspetà.
* **Amprendiment cultural**: a buta an contat con dle manere 'd vive e 'd pensé diferente.
* **Scambi econòmich**: a përmëtt ël passagi ëd bin, moneda e inovassion.
* **Ispirassion artìstica**: motobin euvre 'd literatura, mùsica e art visual a parlo dij viagi.

## Pianificassion e preparassion
Un viagi a peul ciamé:
* **Selession dla destinassion e dël percors**.
* **Organisassion dij mojen ëd traspòrt e dij përnotaman**.
* **Documentassion** (passapòrt, vist, vacinassion).
* **Preparassion dij bagaj**.
* **Informassion an sël clima, la lenga e le costume locaj**.

## Termo corelà
* **Viagiator**: col ch'a fà 'l viagi.
* **Viagi 'd nòsse**: viagi fàit da jë spos apress ël mariagi.
* **Viagi 'd ritorn**: ël viagi vers ca.
* **Viagi dë stat**: viagi ufissial d'un cap dë stat.
* **Viagi 'd grup**: organisà për vàire përson-e.
* **Viagi organisà**: con tut arzolvù da n'agensìa.

## Ant la literatura e l'art
Ij viagi a son un tòpos literari motobin spantià, da l*[[Odissea]]' d'Omer a *Ël viagi dël peregrin* ëd John Bunyan, da *Ël gir dël mond an 80 di' ëd Jules Verne a le narassion dë scritor modern. An cine, ël "road movie" a esplora ël tema dël viagi coma metàfora dla vita.

## Vëdde 'dcò
* Turism
* Esplorassion
* Mobilità uman-a
* Traspòrt
* Passegé

## Ligam da fòra
* World Travel Guide - Giuda ai viagi.
* Lonely Planet - Editorial ëd viagi.


Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Antropologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI