open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anònim lodisan dël Milassessent

## Antrodussion
A Lòd a l'é artrovasse un componiment anònim dël Milassessent.

### Sensa tìtol
El test a l'ha për argoment le disaventure d'un anamorà.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment
Facebook

**Facebook** (an piemontèis a sarìa *Scartari dij moro*) a l'é 'n sit che a fa part ëd la categorìa dle rej sossiaj.

A l'é stàit fondà al 4 ëd fërvé dël 2004 da Mark Zuckerberg, che antlora a l'avìa disneuv ani, student a l'Università ëd Harvard.

A l'é peui stàit slongà al MIT, a l'Università 'd Boston, al College ëd Boston e a tute le scòle Ivy League an doi mèis.

Mach an n'ann vàire università a son ëstàite giontà e 'dcò tante përson-e con n'adrëssa 'd pòsta eletrònica gropà a n'università (për esempi .edu .ac.uk, e via fòrt) a l'han avù ij drit për partessipé. Donca al 27 ëd fërvé dël 2006 a l'ha argionzù tute le scòle e le grande asiende.

Da l'11 dë stèmber dël 2006, chicassìa ch'a l'abìa pì che 13 ani a peul partessipé andrinta a un-a o a pì rej 'd partessipant.

Ant un prim moment Facebook a l'é nàit con ël but ëd manten-e an contat jë student ëd j'università e dle scòle ëd tut ël mond antramentre che ancheuj a l'é na rej sossial che a buta ansema j'utent ëd la ragnà ëd tut ël mond.

Dël 2007 a l'é intrà ant la classificassion dij des sit pì visità ant ël mond e a l'é 'l sit ëd fòto pì rìch ant jë Stat Unì, con 60 milion ëd fòto carià tute le sman-e.

Ël nòm Facebook a nass da j'anuari dla scòla con le fòto ëd minca student (*facebooks*) che vàire scòle e ij college american a fan publiché minca ann përchè parèj le përson-e del campus a peulo conòss-se tra 'd lor.

## L'aspet finansiari
Con 1 miliard e 250 milion d'utent ël sit a l'é valutà 16 miliard ëd dòlar.
Ai 18 ëd maj 2012 a l'é stàit antroduvù an borsa.
Ai 29 ëd gené 2014 a l'ha nonsià dij profit ecessionaj d'1,5 miliard ëd dòlar.

Categorìa:Sit famos ëd la Ragnà
Lenga cree, plains

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cree, plains** o **Cree, plains** a fa part ëd le lenghe algic e a l'é parlà dzortut an Cànada.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cree, plains** a peul esse:

* lenghe algic
** lenghe algonquian
*** lenghe algonquian sentraj
**** lenghe cree-montagnais-naskapi
***** **lenga cree, plains**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **crk**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=crk

Categorìa:Lenghe cree-montagnais-naskapi
Categorìa:Lenghe dël Cànada
Lenga potawatomi

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga potawatomi** o **Potawatomi** a fa part ëd le lenghe algic e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Potawatomi** a peul esse:

* lenghe algic
** lenghe algonquian
*** lenghe algonquian sentraj
**** **lenga potawatomi**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **pot**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pot

Categorìa:Lenghe algonquian sentraj
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Luzzara

**Luzzara** (*Lüsèra* ant la parlà dël pòst) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna d'8.840 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Costa (dal 30/03/2010, scond mandà dal 01/06/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Lenghe algic

La famija dle **lenghe algic** a l'é fàita pì che àutr da le *lenghe algonchin-e* (o *lenghe algonquian*), parlà da le popolassion native dla Mérica nòrd ossidental. An pì, a fan part ëd le lenghe algic doe lenghe (*Wiyot* e *Yurok*) che a son parlà an sla còsta passìfica.

Cheidun-e dle lenghe algic a son già mòrte e tante d'àutre a son moribonde. Le ùniche ancora bin vive a son le *lenghe cree*.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg, che a l'é stàita motobin criticà, le lenghe algic a farìo part dël branch dle *lenghe almosan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le ***lenghe almosan***
** **lenghe algic**
** lenga kutenai
** lenghe mosan
*** lenghe chimakuan
*** lenghe salishan
*** lenghe wakashan

## Le lenghe algic
Le lenghe algic a son:

* lenghe algonquian
** lenghe algonquian sentraj
*** lenghe cree-montagnais-naskapi
**** lenga atikamekw
**** lenga cree est, meridional
**** lenga cree, plains
**** lenga cree est, setentrional
**** lenga cree, moose
**** lenga cree, swampy
**** lenga cree, woods
**** lenga montagnais
**** lenga naskapi
*** lenga kickapoo
*** lenga menominee
*** lenga miami
*** lenghe ojibwa
**** lenga algonquin
**** lenga chippewa
**** lenga ojibwa, nòrd ossidental
**** lenga ojibwa, sentral
**** lenga ojibwa, oriental
**** lenga ojibwa, severn
**** lenga ojibwa, ossidental
**** lenga ottawa
*** lenga potawatomi
*** lenga mesquakie
*** lenga shawnee
** lenga carolina algonquian
** lenghe algonquian orientaj
*** lenga abnaki oriental
*** lenga abnaki ossidental
*** lenga micmac
*** lenga mohegan-montauk-narragansett
*** lenga nanticoke
*** lenga powhatan
*** lenga malecite-passamaquoddy
*** lenga munsee
*** lenga unami
*** lenga wampanoag
** lenga mahican
** lenghe plains
*** lenghe arapaho
**** lenga arapaho
**** lenga gros ventre
**** lenga nawathinehena
*** lenga blackfoot
*** lenga cheyenne
** lenga piscataway
** lenghe algonquian nen classifià
*** lenga lumbee
* lenghe wiyot
** lenga wiyot
* lenghe yurok
** lenga yurok

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.nvtc.gov/lotw/months/october/Algonquian.html


Categorìa:Lenghe algic
Lenga parecis

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga parecis** o **Parecis** a fa part ëd le lenghe arawakan e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Parecis** a peul esse:

* lenghe arawakan
** lenghe maipuran
*** lenghe maipuran sentraj
**** **lenga parecis**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **pab**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pab

Categorìa:Lenghe maipuran sentraj
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Giovan Battista Aleotti

Architet e angigné.
**Giovan Battista** (o **Giambattista**) **Aleotti**, stranomà **l'Argenta**, a l'era nà a Argenta dël 1546 e a l'é mòrt a Fërara ai 12 dë dzèmber dël 1636.

A l'era ai sò temp un dij pì grand espert ant la regolamentassion e ël contròl ëd j'eve.
A l'ha soagnà n'edission dl'euvra Pneumàtica d'Eron.

Aleotti, Giovanbattista
Aleotti, Giovanbattista
Lenga ashéninka pajonal

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga ashéninka pajonal** o **Ashéninka Pajonal** a fa part ëd le lenghe arawakan e a l'é parlà dzortut an Perù.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica ëd l**'Ashéninka Pajonal** a peul esse:

* lenghe arawakan
** lenghe maipuran
*** lenghe maipuran meridionaj
**** lenghe pre-andin-e
***** **lenga ashéninka pajonal**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cjo**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cjo

Categorìa:Lenghe pre-andin-e
Lenga chané

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga chané** o **Chané** a fa part ëd le lenghe arawakan e a l'é parlà dzortut an Argentin-a.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chané** a peul esse:

* lenghe arawakan
** lenghe arawakan nen classificà
*** **lenga chané**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **caj**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=caj

Categorìa:Lenghe arawakan nen classificà
Categorìa:Lenghe dl'Argentin-a
Lenghe arawakan

La famija dle **lenghe arawakan** a l'é la pì gròssa famija ëd lenghe dl'América meridional, sia për nùmer ëd lenghe che për l'estension geogràfica an dova a l'é parlà. A l'é parlà, ëd fàit, da le Ande sentraj (Perù e Bolivia), al bassin amasònich an Brasil, fin al Paraguay a sud e a nòrd fin al Suriname, Guyana, Venessuela, Colombia e a le còste setentrionaj dla Mérica meridional.

Cheidun-e dle lenghe arawakan a son già mòrte e àutre a son moribonde. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg, che a l'é stàita motobin criticà, le lenghe arawakan a farìo part dël branch dle *lenghe equatoriaj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe equatoriaj*
** **lenghe arawakan**;
** lenghe tupi.

Le lenghe arawakan a son:

* lenghe maipuran
** lenghe maipuran sentraj
*** lenga mehinaku
*** lenga parecis
*** lenga saraveca
*** lenga enawené-nawé
*** lenga waurá
*** lenga yawalapití
** lenghe maipuran orientaj
*** lenga palikúr
** lenga mawayana
** lenghe maipuran ossidentaj
*** lenghe caribbean
**** lenga arawak
**** lenga garifuna
**** lenga carib, island
**** lenga wayuu
**** lenga paraujano
**** lenga taino
*** lenghe inland
**** lenga achagua
**** lenga baré
**** lenga baniva
**** lenga baniwa
**** lenga cabiyarí
**** lenga carútana
**** lenga guarequena
**** lenga curripaco
**** lenga mandahuaca
**** lenga ipeka-tapuia
**** lenga piapoco
**** lenga resígaro
**** lenga tariano
**** lenga yucuna
**** lenga yavitero
*** lenghe maipuran ossidentaj nen classifià
**** lenga tubarão
**** lenga yabaâna
*** lenghe wapishanan
**** lenga atorada
**** lenga mapidian
**** lenga wapishana
** lenghe maipuran meridionaj
*** lenghe bolivia-parana
**** lenga baure
**** lenga guana
**** lenga ignaciano
**** lenga terêna
**** lenga trinitario
*** lenghe pre-andine
**** lenga ashéninka pajonal
**** lenga asháninka
**** lenga caquinte
**** lenga nanti
**** lenga ashéninka, ucayali-yurúa
**** lenga ajyíninka apurucayali
**** lenga ashéninka, pichis
**** lenga ashéninka, ucayali sud
**** lenga machiguenga
**** lenga nomatsiguenga
**** lenga ashéninka, perené
*** lenghe purus
**** lenga apurinã
**** lenga mashco piro
**** lenga iñapari
**** lenga machinere
**** lenga yine
*** lenghe maipuran meridionaj nen classifià
**** lenga irantxe
** lenghe maipuran ossidentaj
*** lenga yanesha'
*** lenga chamicuro
* lenghe arawakan nen classifià
** lenga chané
** lenga cumeral
** lenga omejes
** lenga ponares
** lenga tomedes
** lenga xiriâna

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Categorìa:Lenghe arawakan
Cincinnati

**Cincinnati** a l'é na sità dl'Ohio ëd 332.000 abitant (1.200.000 con soa contà ëd Hamilton), la sconda dlë stat për nùmer d'abitant.

## Demografìa
La popolassion dla sità a l'é nèira al 43%.

## Conomìa
A Cincinnati a-i son le sede sossiaj e ij sit ëd produssion ëd grande sossietà, tanme Procter & Gamble e la division reonàutica ëd General Electric.

## Sità gemelà
Cincinnati a l'é gemelà con:
*  Kharkiv, Ucrain-a
*  Harare, Zimbabwe
*  Gifu, Giapon
*  Liuzhou, Cin-a
*  Mùnich ëd Baviera, Gërmania
*  Nancy, Fransa
*  Netanya, Israel
*  Taipei, Taiwan

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Ohio
Dòm ëd Milan

Ël **Dòm** a l'é la pi granda cesa ed Milan e as treuva an Piassa dël Dòm ant ël sentr dla sità. A l'é un-a dle pi grande e pi famose costrussion gòtiche dël mond.
Ël Dòm a l'é antitolà a Santa Marìa Nassenta e an efet na statua d'òr ëd la Madòna (ciamà *la Madonina* an milanèis) a l'é butà an sla gulia pi àuta dla cesa.

Carlo Bazzi e Giuseppe Bertini a l’han travajà a la creassion dle vitrade artìstiche ch’a soagno le fassade dël Dòm ëd Milan, ansì coma a l’han fàit j'intern. A l’é për la lus ch’a passa tra coste euvre, ch’a rend n’atmosfera ùnica, dont ij vaire ton e color dle vitrade as fondo ant na esperiensa visiva ch’a anciarma.

Categorìa:Cese d'Italia
Categorìa:Architetura ëd Milan
Vetto

**Vetto** (*Vèt* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 1.822 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Ruffini (dal 26/05/2014, scond mandà dal 10/06/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
San Polo d'Enza

**San Polo d'Enza** (*Sân Pôl* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 6.217 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Palù (da l'11/06/2018).

## Sità gemelà
San Polo d'Enza a l'é gemelà con:
*  Eisingen, Gërmania
*  Litomyšl, Repùblica Ceca

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanpolodenza
Castelnovo ne' Monti

**Castelnovo ne' Monti** (*Castelnōv di Mûnt* an dialèt arzan, *Castalnöv* ant la parlà local) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 10.506 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Bini (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).

## Sità gemelà
Castelnovo ne' Monti a l'é gemelà con:
*  Illingen, Almagna
*  Voreppe, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castelnovonemonti
Natalino Fossati

**Natalino Fossati** a l'é stàit un fotbaleur piemontèis.
Nàit a Mandrogn ëd Lissandria al 23 ëd giugn dël 1944, a l'ha sempre giugà tersin ant j'ani '60 e '70.

## Fossati fotbaleur
A l'ha ancaminà a giughé ant le file dël Lissandria e a l'é peui passà al Turin, andoa a l'ha ancaminà soa cariera da professionista. La società granata a l'ha prëstalo al Génoa përchè 'l giovo as fasèissa esperiensa ant la stagion 1963-64 e a Génoa a l'ha giugà con Gigi Meroni e ij doi a son dventà grand amis.

L'ani dòp a l'é sùbit tornà al Tòr, andoa con l'àutr tersin Fabrizio Poletti, a l'ha formà cola che ancora adess a l'é arcordà coma la cobia 'd tersin pì granda che a l'ha avù 'l Turin. Ant ël Tòr a l'é restà fin-a a la stagion 1973-74, an fasend 329 presense (21 ant le cope europenghe) e 14 grije.

L'ani dòp a l'ha giugà ant la Sampdoria ma con ij genovèis a l'ha giugà pòche partìe an fasend anrabié ij tifos dorian da già che 'l pressident Lolli Ghetti a l'avìa pijalo për mandé al Turin ël fòrt difensor Nello Santin.

Coma giugador Fossati a l'é stàit un tersin motobin dinàmich e con na bon-a abilità dnans a la pòrta aversaria. An soa cariera a l'ha avù 'l boneur d'avèj coma antreneur òmo còma Edmondo Fabbri e Nereo Rocco.

## Fossati antreneur
Chità 'd giughé al fótbal, Fossati a l'ha sërnù la cariera da antreneur. A l'ha antrenà vàire club (Lissandria, Pistojèisa, Sant Angel, Osta, Prò Vërsèj e via fòrt) an passand torna dal Turin ant j'ani dla pressidensa 'd Vidulich coma colaborador ant ël setor dij giovo.

Fossati, Natalino
Guglielmo Gabetto

**Guglielmo Gabetto** (Turin, 24 fervé dël 1916 - Superga, 4 magg dël 1949) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis che a l'ha sempre giugà atacant.

Ansema al portié Alfredo Bodoira a l'é stàit l'ùnich giugador ch'a l'ha vagnà lë scudèt sia ansema al Turin che ansema a la Juventus, an marcand 234 grije con coste doe maje-sì.

## Cariera
Atacant complet, ràpid ant ij cit ëspassi e con un gran *dribbling*, a l'avìa 'dcò ëd qualità acrobàtiche.

Barbis e furb a l'avìa 'n fìsich cit ma che a dasìa spetàcol; a l'avìa lë stranòm ëd *Baron* përchè 'dcò quand a giugava a l'avìa ij cavèj sempre an órdin. 

Turinèis (a l'era nàit ant la Borgià Auròra), a l'ha ancaminà ant la Juventus dël 1934, e an nomach set ani a l'ha marcà 102 grije (dont 85 ant ël campionà) e për sòn ancora al di d'ancheuj a l'é un dij pì grand marcador ant la stòria dla società bianca e nèira.

Dël 1941 a l'é stàit catà dal Turin për 330.000 lire, gifra che antlora a l'era motobin granda.
Ant ël midem ani la società granata a l'avìa catà d'àutri doi giugador ëd la Juve: Felice Borel e Alfredo Bodoira.

Ij tifos dël Tòr a-j vorìo vreman bin, e a lo ciamavo *Gabe*; a l'era dventà grand amis ëd Franco Ossola e sòn a dasìa d'arzultà ëdcò an camp andoa la squadra a l'era giutà da sò afiatament. 
Con l'ariv al Turin ëd Valentino Mazzola e Ezio Loik, Gabèt a l'ha podù giughé ancora mèj an dventand na colòna dël Grand Turin.

Guglielmo Gabetto a l'é mòrt ansema ai sò cambrada ant la tragedia 'd Superga. Ant ël Turin a l'avìa marcà 127 grije an 225 partìe, la midema mojen-a che a l'avìa già fàit ant la Juventus e mersì a sòn a l'é ancora un tra ij mèj atacant piemontèis.

A l'ha 'dcò fàit ses presense e sìnch grije con la selession italian-a.

## Palmarès
**Campionà italian**: 6
* Juventus: 1934/35 
* Turin: 1942/43, 1945/46, 1946/47, 1947/48, 1948/49

**Copa Italia**: 2
* Juventus: 1937-38
* Turin: 1942-43

Gabetto, Guglielmo
Categorìa:Turin (fótbal)
Gulielm ëd Challant

Frel d'Antòni, **Gulielm ëd Challant** dël 1391 a l'é stàit nominà abà comanditari dl'abassìa ëd san Michel dla Ciusa, ufissi ch'a l'ha goernà findi al 1408.
Apress sò frel a l'é stàit nominà grand canslé ëd Savòja.

Ai 13 d'ost 1406 a l'é stàit creà vësco 'd Losan-a, andoa a l'ha sucedù ëdcò ambelelà a sò frel.
A Losan-a a l'ha fàit tiré su ël palass episcopal (che pì tard a l'é vnù sede dël goernador dël canton), con soa ansëgna piturà an sle quatr fassade.
A l'ha fàit archinché la catedral, andoa l'ansëgna dla famija Challant a së s-ciàira an sle vëdrià, e lì 'ndrinta a l'ha fàit restauré dël tut, ant ël 1419, la capela dij nossent.
A l'ha costruì ël castel ëd San Michel, che ëd fortificassion, dij rampar e dij fossà a l'han trasformà an fortëssa dël vëscovà.
A l'ha fàit agrandì e abelì la sità 'd Losan-a e për sòn a l'é considerà tanme ël fondador dla sità moderna.

Gulielm ëd Challant a l'é stàit ambassador dël vësco ëd Roma an Fransa, an Aragon-a e an Almagna.
A l'é mòrt a Losan-a ai 20 ëd maj dël 1431 e ambelelà a l'é stàit sotrà.

Categorìa:Famija Challant
Challant, Gulielm ëd
Challant, Gulielm ëd
Lenga bunu, younuo

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga bunu, younuo** o **Bunu, Younuo** a fa part ëd le lenghe hmong-mien e a l'é parlà dzortut an Cin-a.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Bunu, Younuo** a peul esse:

* lenghe hmong-mien
** lenghe hmongic
*** lenghe bunu
**** **lenga bunu, younuo**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **buh**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=buh

Categorìa:Lenghe bunu
Alfredo Bodoira

**Alfredo Bodoira** (Mati, 28 agost dël 1911 - ???) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis.
Chërsù ant la squadra dij giovo dla Juventus, a l'ha vivù soe prime esperiense da titolar ant l'Anconitan-a, an Prima Division. Dal 1937 a l'é stàit portié dla Juventus an Serie A; dël 1941 a l'é passà al Turin, andoa a l'ha vagnà jë scudèt dël 1942-43 e 1945-46.

Dòp la guèra a l'é torna ancaminà 'l campionà a giron ùnich e Bodoira a l'é stàit catà dal Lissandria; a l'ha peui finì soa cariera con doe stagion al Cesen-a che a giugava an Serie C.

A l'é l'ùnich fotbaleur, ansema a Guglielmo Gabetto, che a l'ha vagnà dë scudèt con tute e doe le prinsipaj squadre 'd Turin.

## Palmarès
 
**Campionà**: 2
* Juventus 1930-31 e Turin 1942-43

**Copa Italia**: 2
* Juventus 1937-38 e Turin 1942-43

Bodoira, Alfredo
Lenga hmong don

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga hmong don** o **Hmong Don** a fa part ëd le lenghe hmong-mien e a l'é parlà dzortut an Vietnam.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Hmong Don** a peul esse:

* lenghe hmong-mien
** lenghe hmongic
*** lenghe chuanqiandian
**** **lenga hmong don**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **hmf**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hmf

Categorìa:Lenghe chuanqiandian
Categorìa:Lenghe dla Cin-a
Roberto Rosato

**Roberto Rosato** (Cher, 18 d'agost dël 1943 -  Cher, 20 ëd giugn dël 2010) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis.
Chërsù ant la squadra dij giovo dël Turin, sempre ant ël Tòr a l'ha giugà soa prima partìa an Serie A al 2 d'avril dël 1961 (Fiorentin-a - Turin 1-1). Da professionista a l'é peui butasse për ses stason la maja granata an vagnand la Copa Italia dël 1963/64.

Sò stranòm an camp a l'era *Moro d'àngel*, përche da na part a l'avìa 'n visagi ch'a smijava bon ma da l'àutra quand a giugava a l'avìa 'd manere vreman rudie. A l'ha giugà për tuta la cariera coma difensor sentral e Nereo Rocco (che a l'avìa antrenalo al Turin) dël 1966 a l'ha ciamalo për giughé al Milan. Con ël Milan a l'ha vagnà sùbit la Copa Italia (1966/67) e peui, lë scudèt e la Copa dle Cope (1968/69) e la Copa Antërcontinental dël 1969.

Dël 1971/72 e 1972/73 a l'ha ancora vagnà doe Cope Italia pì na Copa dle Cope dël 1972/73. Ant l'istà dël 1973 a l'é mudasse al Génoa andoa a l'ha ancora giugà quatr ani, an caland doe vire an Serie B e an vagnand na vira col campionà-lì. Con la sgonda degradassion dël 1976/77 Rosato a l'ha decidù d'artiresse dal fótbal giugà.

Roberto Rosato a l'ha giugà con la selession italian-a 37 vire an vagnand ëdcò la Copa d'Euròpa për nassion dël 1968.

Roberto Rosato a l'é nàit ant ël midem ann, ant ël midem mèis e ant ël midem di 'd sò cambrada (piemontèis) dël Milan e dla selession italian-a Gianni Rivera.

Rosato, Roberto
Sárdoma, Vigo

**San Pedro** ëd **Sárdoma** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vigo. Soa popolassion al censiment dël 2003 a l’era ëd 1.992 abitant, distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Vigo
Baiso

**Baiso** (*Baîṣ* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 3.242 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizio Corti (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).

## Sità gemelà
Baiso a l'é gemelà con:
*  Marly, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Busana

**Busana** (*Buṣâna* an dialèt arzan) a l'é un pais ëd l'Emilia-Romagna, an provinsa ëd Res ëd l'Emilia.

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2015; dal 01/01/2016 a l'é unisse ai comun ëd Collagna, Ligonchio e Ramiseto për formé ël neuv comun ëd Ventasso .

Al 01/01/2016 Busana a l'avìa 1.274 abitant  e na surfassa 'd 30,41 km².

## Arferiment

Categorìa:Ventasso
Paolo Beruatto

**Paolo Beruatto** (Corgnè, 2 gené dël 1957) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis e a al di d'ancheuj a l'é n'antreneur.
A l'ha ancaminà soa cariera an Serie A coma tersin ant l'Avlin, andoa a l'é ruvà dël 1978: a l'avìa catalo 'l pressident Sibilia dal Monza. A l'ha peui giugà ses ani al Turin e tre ani a la Lassio an furnend soa cariera al Màntoa.

Quand a l'ha chità 'd giughé al fótbal a l'é dedicasse a la squadra dij giovo dla Lassio e peui a l'ha ancaminà la cariera da antreneur: a l'ha antrenà an Serie C1 e C2 e an costa categorìa a l'ha guidà la Spal (2005-06).

Al di d'ancheuj a antren-a 'l Gualdo, società che dël 2006 a l'é cascà dal professionism al campionà d'Ecelensa për ëd problema econòmich.

Beruatto, Paolo
Lenga chaima

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chaima** o **Chaima** a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Venessuela.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chaima** a peul esse:

* lenghe carib
** lenghe carib setentrionaj
*** lenghe carib coastal
**** **lenga chaima**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ciy**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ciy

Categorìa:Lenghe carib coastal
Categorìa:Lenghe dël Venessuela
Lenga hixkaryána

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga hixkaryána** o **Hixkaryána** a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Caraterìstiche

L'Hixkaryána a l'é na lenga famosa, përchè a l'ha l'órdin ëd le paròle oget-verb-soget (O-V-S), órdin che a l'é praticament ùnich tra le lenghe uman-e.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Hixkaryána** a peul esse:

* lenghe carib
** lenghe carib meridionaj
*** lenghe guiana meridional
**** **lenga hixkaryána**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **hix**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hix

Categorìa:Lenghe guiana meridional
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Castel dla Venerìa

Ël **palass real dla Venerìa** a l'é un-a dle residense dij Savòja, dedicà dzortut a la cassa. Ël palass as treuva a La Venerìa, ch’a resto ant la sità metropolitan-a 'd Turin, Piemont.

Ël prim proget dël palass a l'era ëd Medeo 'd Castlamont, për vorèj ëd Carl Emanuel II: ij travaj a son ëstàit anandià dël 1659 e finì apopré dël 1675.
A la mòrt ëd Castlamont, a na pija 'l pòst Michelàngel Garove, che dal 1699 a travaja a na revision ëd le struture, danegià ant ël 1693 dai tropié ëd Catinat.
As devo a Filippo Juvarra, ciamà apress la mòrt ëd Garove tanme prim architet da Vitòrio Medeo II, la sistemassion a sud-est dij setor ëd servissi, la costrussion ëd la capela 'd Sant Ubert, ël compless ëd la sitronera e dla scudarìa granda.
Partì ch'a l'é Juvarra a la cort dë Spagna, dal 1739 a l'é Benedèt Alfieri ch'as angagia ant j'euvre ëd completament ëd le struture con ëd travaj ch'a durëran findi al 1767.
Prima dl'advent ëd la rivolussion fransèisa a l'han ancor travajà a la Venerìa j'architet Giusèp Batista Piacenza e Carlo Randoni.

Apress a ancamin-o dij temp ëd decadensa për la Venerìa e sò patrimòni a ven rassià e a dròca an ruin-a.
Dòp dla restaurassion, dël 1818 a dventa sede dla Scòla ëd veterinaria e dël 1823 dla Scòla real d'equitassion.

Dal 1961 as son andandiasse ij travaj ëd restaurassion.

Categorìa:Castej dël Piemont
Categorìa:La Venerìa
Pasqual Baylon

**Pasqual Baylon Yubero** a l'era nà a Torrehermosa, an Aragon-a, ai 16 ëd maj dël 1540 an na famija pòvra.
Da giovo a travajava an dasend deuit a lë strop ëd fèje dla famija e apress a l'ha fàit ël garson da n'anlevador.
Dël 1564 a l'ha përnonsià ij vot religios.
A sarìa mòrt a Vila-real, ant j'anviron ëd Valensa, ai 17 ëd maj dël 1592.

Dël 1618 a l'é stàit diciarà beà e ant ël 1690 a l'é stàit canonisà da Lissànder VIII.
Dël 1722 a l'é stàit proclamà patron dij cusiné e dël 1897 Leon XIII a l'ha nominalo patron dij congress eucarìstich.

### L'anvension dël sambajon
Conforma a na legenda, Pasqual Baylon a sarìa passà ëdcò da Turin e ambelelà a l'avrìa anventà ël sambajon.

## A pòrto sò nòm
*Ël sambajon

Categorìa:Sant catòlich
Sambajon

Ël **sambajon** a l'é na beivanda dossa e licorosa.
J'angredient për minca përson-a a son: un ross d'euv, doi cuciar ëd sùcher, doe greuje d'euv pien-e 'd Marsala e na greuja d'eva.

### L'arseta
Monté ij ross con ël sùcher an travajandje con na frusta fin ch'as oten un compòst seuli e cremos.
Gionté ël Marsala e l'eva.
An sël feu o a bagn marìa fe dventé spëssa la crema an sbatendla da l'àut vers ël bass: cand che la crema a l'é vnùita spëssa e s-ciumosa, sensa ch'a riva a beuje, ël sambajon a l'é pront.

### L'anvension
Conforma a na legenda, ël sambajon a sarìa stàit anventà a Turin da Pasqual Baylon, dont a jë vnirìa ël nòm.

Categorìa:Bèive
Majeul ëd Cluny

**Majeul ëd Cluny** a l'era nassù a Valensole, ant la Provensa fransèisa, apopré dël 910 e a l'é mòrt a Souvigny dël 994.
A l'é stàit n'abà beneditin, quart abà ëd l'Abassia ëd Cluny.
A l'é stàit diciarà sant da papa Gregòri V sùbit dòp ch'a l'é mòrt.

Categorìa:Sant catòlich
Felice Borel

**Felice Placido Borel** (Nissa Marìtima, 5 avril dël 1914 - Turin, 21 gené dël 1993) a l'é stàit un fotbaleur e antreneur piemontèis dël campionà italian e a l'ha vagnà un mondial con la selession italian-a dël 1934. 

## Soa cariera
A l'era 'l frel pì cit d'Ald Giusep e për sòn, ant j'armanach ëd fótbal, a l'é marcà con ël nòm ëd **Borel II**.

Atacant fin da sùbit, a l'ha ancaminà motobin giovo ant la Juventus dij sìnch ëscudèt an sìnch ani (ant j'ani '30); ant la prima stagion a l'ha marcà 29 grije an 28 partìe, con na mojen-a ëd grije che a l'é stàita la mej për 70 ani (costa mojen-a a l'ha peui batula nomach Christian Vieri).
N'ani dòp, dël 1933-34 a l'ha marcà 31 grije an 34 partìe. Ai 22 d'otóber dël 1933 a l'é stàit ciamà për la prima vira da l'antreneur ëd la selession italian-a për giughé na partìa contra l'Ungherìa, anté che chiel a l'ha marcà la grija dla vitòria.
 
A l'ha partecipà ai mondiaj dël 1934 an giugand na bon-a partìa contra la Spagna.

Dventà campion italian për la tersa vira 'd fila, a l'ha ancaminà a avèj 'd problema al ginoj e parèj ant la sgondà metà dj'ani '30 a l'ha giugà e marcà sempre 'd meno con la maja dla Juve e a l'é peui passà al Turin ant la stagion 1941-42, an butand-se mach për n'ani la maja granata.

Dël 1942-43 a l'é andàit torna a la Juventus, an fasend na stagion franch bon-a dël 1945-46. Con la maja bianca e nèira a l'ha giugà 308 partìe an marcand 164 grije (125 an Serie A, 5 ant ël campionà Àuta Italia dël 1944, 12 ant la Division Nassional dël 1945-46, 10 an Copa Italia e 12 an Copa Euròpa).

A l'ha furnì soa cariera al Nàpoli an Serie B.

Coma antreneur a l'ha guidà la Juventus, ël Lissandria e 'l Nàpoli; a l'ha'dcò antrenà la Ternan-a an Serie C ant ël campionà 1966-67.

## Palmarès
* Campionà italian: 3 (Juventus: 1932/33, 1933/34, 1934/35) 
* Copa Italia: 1 (Juventus: 1937/38)
* Campionà dël Mond: 1 (Nassional Italian-a 1934) 
* Mèj marcador dla Serie A italian-a: 2 (1932/33: 29 grije-; 1933/34: 31 grije)

Borel, Felice
Borel, Felice
Franco Lerda

**Franco Lerda** (Fossan, 19 d'agost dël 1967) a l'é stàit un fotbaleur antramentre che al di d'ancheuj a l'é antreneur.

## Giugador
Atacant chërsù ant la squadra 'd giovo dël Turin, a l'ha giugà soa prima partìa an Serie A ant ël campionà 1985-86. Dël 1986 a l'ha giugà 'dcò doe partìe ant la selession italian-a Under 21, an marcand na grija. A l'é peui butasse le maje ëd Messin-a, Taranto, Triestin-a e Cesen-a an Serie B, e Chievo Veron-a an Serie C.

A la fin ëd la stagion 1993-94 a l'ha selebrà la promossion an Serie A con ël Bressia. A l'ha ancora giugà pòche partìe an Serie A con ël Bressia e con ël Nàpoli e peui a l'é passà an Serie C ant l'Atletico Catania e al Lissandria. A l'ha furnì soa cariera ant j'amator, ant ël Coni e ant ël Canavèis.

## Antreneur
Ant la prima stagion da antreneur a l'ha salvà 'l Salusse da la degradassion: ruvà an Serie D dòp 60 ani, la squadra a l'é salvasse ant ij play-out, vagnà mersì a un gran giron d'artorn.
Peui a l'é stàit ciamà dal Casal e dël 2007-08 a l'ha antrenà 'l Pescara che, nomach për un pont, a l'ha nen partecipà ai play-off. Dël 2008-09 a antren-a la Pro Patria.

Lerda, Franco
Giovan Batista Fugazza

## Biografìa
**Giovan Batista Fugazza** a l'é stàit un poeta ëd Lòd ëd la prima metà dël sécol che a fa XIX. Ël Bernardino Biondelli a lo arcòrda com médich chirurg a l'ospidal ëd Lòd.

## Euvre
Doi sonet dël Fugazza a j'ero stàit arpòrtà dal Biondelli ant soa euvra, Saggio sui dialetti gallo-italici.

### Predicheva al desert san Gioàn Batista

### Contro un cattivo poeta

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

Fugazza, Giovan Batista
Fugazza, Giovan Batista
Fugazza, Giovan Batista
Omar Milanetto

**Omar Milanetto** (La Venerìa, 30 ëd novèmber dël 1975) a l'é 'n fotbaleur piemontèis che a gieuga da regista ant ël sénter dël camp. A l'ha na bon-a vision dël gieugh, a fa 'd passagi precis e a tira dle bele punission.

A l'é chërsù ant la squadra 'd giovo dla Juventus ma a l'ha ancaminà tra ij professionista dël 1994-95 con la maja dël Fiorenzuola.

Dël 1996-97 a passa al Monza e da lì al Còm, sempre an Serie C1.

Dël 2000-01 a riva al Mòdena, squadra che an coi ani-lì a l'é protagonista ëd na serie 'd promossion che a la fan passé da la Serie C1 a la Serie A an doe stagion. Dòp doe stagion an Serie A con la maja modenèisa a ven catà dal Bressia pen-a degradà an Serie B.

Dël 2006 a passa al Génoa an Serie B e a vagna n'àutra promossion an Serie A.

Milanetto, Omar
Gian Stefano Cremaschi

## Biografìa
**Gian Stefano Cremaschi** (1853-1935) a l'era nassù e vivù a Ospedaletto Lodigiano, an mostand a le scòle elementar.

## Euvre
Ël Cremaschi a l'ha publicà vàire racont. Soa parlà, rispet a cola ëd Lòd, a l'ha j'assent pì dovert e pì elision e sìncopi.

### Un schers de ladri

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Cremaschi, Gian Stefano
Gerard Pateg

## Biografìa
**Gerard Pateg** (o **Gerardo Patecchio**) a l'era nassù e vivù a Cremon-a ant ël sécol che a fa XIV.

## Euvre
Gerard Pateg a l'é un ëd j'autor ëd la koinè lombard-véneta. Le euvre atribuìe a Pateg a son:
* *Lo splanamento deli proverbii de Salomone*;
* *Noie*.

### Delle femene
Doi vers avosà da *Lo splanamento deli proverbii de Salomone* (ch'as nòta la conservassion dël ness "pl" ant la paròla "plui"):

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

Pateg, Gerard
Pateg, Gerard
Pateg, Gerard
Melchiorre Bellini

## Biografìa
**Melchiorre Bellini** a l'era nassù a Cremon-a dël 1841 e a l'é mòrt lì dël 1917.

## Euvre
Le euvre dël Bellini a son cuije an:
* *Poesie in dialetto cremonese*.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Bellini, Melchiorre
Giovanni Lonati

## Biografìa
**Giovanni Lonati** a l'era nassù a Cremon-a dël 1852 e a l'é mòrt lì dël 1920.
A l'avìa fàit ël tipògrafo e peui a l'era passà a l'insegnament.

## Euvre
A l'ha scrivù ant na lengha che chiel a definìa *slatinaa*.

Tra ij sò tòch pì conossù a-i é *La ciada a Roma*, sàtira ant ij confront ëd la capital.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

Lonati, Giovanni
Lonati, Giovanni
Lonati, Giovanni
Federico Basso

**Federico Basso** a l'é n'ator italian nassù a Turin dël 1975.
A resta conossù dal pùblich italian dzortut coma un dij còmich e autor ëd Zelig.

## Anliure esterne
* Sò sit internet 

Basso, Federico
Basso, Federico
Castelnovo di Sotto

**Castelnovo di Sotto** (*Castelnōv ed Sòt* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna d'8.482 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Monica (da l'11/06/2018).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castelnovodisotto
Gianni Rivera

**Giovanni** (**Gianni**) **Rivera** (Lissandria, 18 agost dël 1943), a l'é stàit un dij mèj fotbaleur piemontèis ëd la stòria antramentre che al di d'ancheuj a l'é polìtich al parlament europengh.

A l'ha giugà ant ël ròl ëd mes ala/regista e sò stranòm a l'era "Golden boy", *Matòt d'òr* dël fótbal italian.
A l'é stàit ël prim e l'ùnich giugador piemontèis premià con ël balon d'òr (1969), trofeo anventà da l'arvista fransèisa France Football e dàit minca ann al mèj giugador europengh ëd la stagion che a sia ant na squadra dl'UEFA. Cost premi a ven assignà për mojen dij vot che ij giornalista sportiv europengh a dan a na lista dij giugador europengh pì fòrt.

Sò gieugh a l'era rafinà e tàtich e për sòn a l'é stàit motobin criticà dai tradissionalista che a preferivo 'l gieugh dur, coma për esempi 'l giornalista Gianni Brera che a l'arprociava përchè a Rivera a-j piasìa pa sacrifichesse për soa squadra.

## Rivera giugador

A l'é stàit Franco Pedroni, ex difensor dël Milan e antreneur dël Lissandria, a deje na possibilità e a felo giughé për la prima vira an Serie A dël 1959, a nomach quìndes ani, con la maja grisa ant la partija Lissandria-Inter (finìa 1 a 1).

Con ël Milan, anté che a l'ha giugà dal 1960 për 19 stagion, a l'ha giugà 658 partìe an marcand 164 grije, ëdcò sensa esse n'atacant ma mach un regista, e an vagnand dël 1973 la classificassion dij marcador ansema a Paolo Pulici e Giuseppe Savoldi, con 17 grije.

Con ij ross-e-nèir a l'ha vagnà tre scudèt (1962, 1968, 1979), quatr Cope Italia (1967, 1972, 1973 e 1977), doe Cope dij Campion (1963 e 1969), na Copa Antërcontinental (1969) e doe Cope dle Cope (1968 e 1973).

A l'é stàit capitani dël Milan për dódes ëstagion; dël 1968 a l'ha fondà con d'àutri giugador l'Associassion Italian-a Fotbaleur (an italian *Associazione Italiana Calciatori*), nàita për volontà dl'avocà Sergio Campana.

Artirasse dal fótbal giugà dòp che 'l Milan a l'ha vagnà sò scudèt ch'a fa des (dël 1979, tìtol che a l'ha mnà 'l Milan a soa prima stèila) a l'é peui stàit vice-pressident fin-a al 1986, quand la società a l'é stàita catà da Silvio Berlusconi.

### Selession italian-a
Con la selession italian-a a l'ha giugà quatr vire 'l campionà dël mond (1962, 1966, 1970 e 1974) e a l'é stàit campion europengh dël 1968. A l'ha giugà 60 partìe an marcand 14 grije.

## Cariera polìtica
Intrà an polìtica dël 1994, dal 2005 a l'é deputà ant ël parlament europengh andoa a l'é andàit al pòst ëd Mercedes Bresso, dventà presidenta dla Region Piemont.

## Palmarès
**Campionà italian**: 3
*Milan: 1961/1962, 1967/1968, 1978/1979
**Copa Italia**: 4
*Milan: 1966/1967, 1971/1972, 1972/1973, 1976/1977
**Copa Antërcontinental**: 1
*Milan: 1969
**Copa dij Campion**: 2
*Milan: 1962/1963, 1968/1969
**Copa delle Cope**: 2
*Milan: 1967/1968, 1972/1973

**Con la selession italian-a**: 1 Campionà d'Europa (1968)

**Individual**
*Balon d'òr: 1 (1969)
*Cap-canonié dla Serie A italian-a: 1 (1972/1973)

Rivera, Gianni
Rivera, Gianni
Rivera, Gianni
Cavriago

**Cavriago** (*Queriêgh* an dialèt arzan, *Quariêgh* ant la parlà dël pòst) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 9.898 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesca Bedogni (dal 27/05/2019).

## Sità gemelà
Cavriago a l'é gemelà con:
*  Bender (Transnistria/Moldavia)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Matteo Paro

**Matteo Paro** (Ast, 17  mars dël 1983) a l'é 'n fotbaleur piemontèis che a gieuga ant ël Génoa con ël ròl ëd sénter-campista.

## Cariera
Chërsù ant la squadra dij giovo dla Juventus, che a l'avìa pijalo a l'età 'd tërdes ani da l'Ast, a l'ha giugà soa prima partìa an Serie A ai 17 ëd magg dël 2003 (Reggina-Juventus 2 a 1).

Ant la stagion 2003-04 a ven prestà al Chievo Veron-a e da lì a passa al Croton an Serie C1 (gené 2004) andoa a gieuga 15 partìe an marcand 2 grije e an giutand la squadra a ruvé an Serie B.

Ant la stagion 2004-05 a resta al Croton, a gieuga 39 partìe e a marca 3 grije. L'antreneur Gasperini, che a l'ha antrenà Paro già ant la squadra dij giovo dla Juve, a lo fa giughé sempre titolar. N'ani dòp a gieuga a Sien-a an Serie A antramentre che dël 2006-07 a gieuga con la Juventus an Serie B, an fasend 28 presense ant ël campionà. Sò nòm a resta ant la stòria dla Juventus mersì a la grija che Matteo Paro a l'ha marcà ant la prima giornà dël campionà: ai 9 dë stémber a Rìmin.

Ant l'istà dël 2007 a l'é stàit vendù da la Juve al Génoa.

## Palmarès
**Campionà italian**: 1
* Juventus: 2002/03
**Campionà italian ëd Serie B**: 1
* Juventus: 2006/07

Paro, Matteo 
Categorìa:Fotbaleur dla Juventus
Teorema dij quatr color

Ël **teorema dij 4 color** a fortiss che minca graf planar G a l'ha na 4-colorassion.
Sòn a veul dì che a-i é na fonsion f:G \to\{ 1,2,3,4\}  con la propietà che si u,v \in G a son adiacent, antlora f(u) \neq f(v).

Cost teorema a l'era stàit congeturà anviron dël 1850 da F.W. Guthrie.
An tanti a l'han sërca ëd dimostrelo, ma a-i era sempe chèich fota ant la dimostrassion, fin-a al 1977, cand Appel e Haken a l'han otnù soa arnomà dimostrassion.

Për fé sòn a l'han dovrà un përfond ëd cont fàit për mojen dël cabalison.

Categorìa:Teorìa dij graf
Lenga cogui

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cogui** o **Cogui** a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Colombia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cogui** a peul esse:

* lenghe chibchan
** lenghe aruak
*** **lenga cogui**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kog**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kog

Categorìa:Lenghe aruak
Categorìa:Lenghe dla Colombia
Lenga rama

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga rama** o **Rama** a fa part ëd le lenghe chibchan e a l'é parlà dzortut an Nicaragua.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Rama** a peul esse:

* lenghe chibchan
** lenghe rama
*** **lenga rama**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **rma**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rma

Lengarama
Categorìa:Lenghe rama
Tramonti

**Tramonti** a l'é un comun dla Campania ëd 4.133 abitant , an provincia ëd Salern.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Antonio Giordano (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Tramonti a l'é gemelà con:
*  Pézilla-la-Rivière, Fransa 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Salern
Tramonti di Sopra

**Tramonti di Sopra** (*Tramònç Disòre* o *Vile Disòre/Vildisòre* an furlan) a l'é un comun dël Friul-Venessia Giulia ëd 386 abitant , an provincia ëd Pordenon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonino Titolo (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Tramontidisopra
Tramonti (omònim)

***Tramonti*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Tramonti]]**, an provincia ëd Salern

* **[[Tramonti di Sopra]]**, an provincia ëd Pordenon

* **[[Tramonti di Sotto]]**, comun an provincia ëd Pordenon
Lenghe hmong-mien

La famija dle **lenghe hmong-mien** (ëdcò ciamà **Miao-Yao**) a son na cita famija ëd lenghe parlà an Cin-a meridional e ant l'Asia sud-oriental. Coj che a parlo coste lenghe a son ciamà la *gent ëd le colin-e*. 

Jë studios a son bastansa d'acòrdi ant ël pensé che costa famija lenghìstica a sia consolidà. Cheich teòrich a propon-o la super-famija dle *lenghe àustriche*, fàita da le lenghe Austro-Asiàtiche, le lenghe tai-kadai e le lenghe hmong-mien.

Le lenghe hmong-mien a son:

* lenghe hmongic
** lenghe bunu
*** lenga bunu, younuo
*** lenga bunu, wunai
*** lenga bunu, bu-nao
*** lenga bunu, jiongnai
** lenghe chuanqiandian
*** lenga hmong njua
*** lenga hmong, mashan meridional
*** lenga hmong, huishui sentral
*** lenga hmong, dian nòrd oriental
*** lenga hmong, huishui oriental
*** lenga hmong don
*** lenga hmong, guiyang sud ossidental
*** lenga hmong, huishui sud ossidental
*** lenga hmong, huishui setentrional
*** lenga hmong, chonganjiang
*** lenga hmong, luopohe
*** lenga hmong, mashan sentral
*** lenga hmong, mashan setentrional
*** lenga hmong dô
*** lenga hmong, mashan ossidental
*** lenga hmong, guiyang meridional
*** lenga hmong shua
*** lenga hmong, guiyang setentrional
*** lenga hmong daw
** lenghe pa-hng
*** lenga pa-hng
** lenghe quiandong
*** lenga hmong, quiandong setentrional
*** lenga hmong, quiandong oriental
*** lenga hmong, quiandong meridional
** lenghe xiangxi
*** lenga hmong, xiangxi ossidental
*** lenga hmong, xiangxi oriental
* lenghe ho nte
** lenga she
* lenghe mienic
** lenghe biao-jiao
*** lenga biao-jiao mien
** lenghe mian-jin
*** lenga biao mon
*** lenga iu mien
*** lenga kim mun
** lenghe zaomin
*** lenga dzao min

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Hmong-Mien
Tiscali

**Tiscali** a l'é na sossietà gropà a la Ragnà, fondà dël 1998 da Renato Soru; l'ann apress la sossietà a l'é intrà an borsa.
L'assionista prinsipal a l'é Renato Soru.

Categorìa:Neuva economìa
Lenga macushi

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga macushi** o **Macushi** a fa part ëd le lenghe carib e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Macushi** a peul esse:

* lenghe carib
** lenghe carib setentrionaj
*** lenghe gujan-a est-òvest
**** lenghe macushi-kapon
***** lenghe macushi
****** **lenga macushi**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **mbc**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mbc

Categorìa:Lenghe dël Brasil
Categorìa:Lenghe macushi
Claut

**Claut** a l'é un comun dël Friul-Venessia Giulia ëd 1.068 abitant , an provincia ëd Pordenon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giacomo Giordani (dal 23/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pordenon
Lenghe carib

La famija dle **lenghe carib** a l'é na gròssa famija ëd lenghe dl'América meridional, parlà ant la part setentrional dël continent. Prima dl'ariv djë spagneuj, ij parlant dle lenghe carib a j'ero motobin nemis dij parlant dle lenghe arawakan.

Tra le lenghe carib a l'é famosa la lenga hixkaryána, përchè a l'ha l'órdin ëd le paròle oget-verb-soget (O-V-S), órdin che a l'é praticament ùnich tra le lenghe uman-e.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg, che a l'é stàita motobin criticà, le lenghe carib a farìo part dël branch dle *lenghe macro-carìbiche* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe macro-carìbiche*
** **lenghe carib**

Le lenghe carib a son:

* lenghe carib setentrionaj
** lenghe carib coastal
** lenga chaima
** lenga coyaima
** lenga cumanagoto
** lenga japreria
** lenga yukpa
** lenghe guiana est-òvest
*** lenghe macushi-kapon
**** lenghe kapon
**** lenga akawaio
**** lenga pemon
**** lenga patamona
**** lenghe macushi
**** lenga macushi
*** lenghe waimiri
*** lenga atruahi
*** lenghe waiwai
**** lenghe sikiana
**** lenga sikiana
**** lenga salumá
*** lenga waiwai
*** lenghe wama
*** lenga akurio
*** lenghe wayana-trio
*** lenga apalai
*** lenga trio
*** lenga wayana
** lenghe galibi
** lenga carib
** lenghe brasil setentrional
** lenga arára, pará
** lenga ikpeng
** lenghe guiana ossidental
** lenga mapoyo
** lenga eñepa
** lenga pémono
** lenga tamanaku
** lenga yabarana
* lenghe carib meridionaj
** lenghe colombia sud oriental
** lenga carijona
** lenghe guiana meridional
** lenga hixkaryána
** lenga kaxuiâna
** lenga maquiritari
** lenghe xingu basin
** lenga bakairi
** lenga kuikúro-kalapálo
** lenga matipuhy

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Carib
Terno pitagòrich

As ciama **terno pitagòrich** minca terno (a,b,c) ëd nùmer naturaj positiv taj che
:a^2+b^2=c^2.

Categorìa:Teorìa dij nùmer
Lenga esselen

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga esselen** o **Esselen** a fa part ëd le lenghe hokan e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica ëd l**'Esselen** a peul esse:

* lenghe hokan
** lenghe esselen-yuman
*** lenghe esselen
**** **lenga esselen**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **esq**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=esq

Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Categorìa:Lenghe esselen
Lenga cochimi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cochimi** o **Cochimi** a fa part ëd le lenghe hokan e a l'é parlà dzortut an Méssich.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cochimi** a peul esse:

* lenghe hokan
** lenghe esselen-yuman
*** lenghe yuman
**** lenghe cochimi
***** **lenga cochimi**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **coj**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=coj

Categorìa:Lenghe cochimi
Categorìa:Lenghe dël Méssich
Lenghe chibchan

La famija dle **lenghe chibchan** a l'é na famija ëd lenghe dl'América meridional e sentral, parlà da Panamà a la Colombia. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg, che a l'é stàita motobin criticà, le lenghe chibchan a son ël branch dle *lenghe chibcha* midem ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe chibchan* midem

Le lenghe chibchan a son:

* lenghe aruak
** lenga chaima
** lenga cogui
** lenga malayo
* lenghe chibchan ver
** lenga chibcha
** lenghe tunebo
*** lenga tunebo, barro negro
*** lenga tunebo, ossidental
*** lenga tunebo, angosturas
*** lenga tunebo, sentral
* lenghe cofan
** lenga cofan
* lenghe guaymi
** lenga ngäbere
** lenga buglere
* lenghe kuna
** lenga kuna, san blas
** lenga kuna, border
* lenghe motilon
** lenga bari
* lenghe paya
** lenga pech
* lenghe rama
** lenga maleku jaika
** lenga rama
* lenghe talamanca
** lenga boruca
** lenga bribri
** lenga cabécar
** lenga teribe
* lenghe chibchan nen classifià
** lenga chimila

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Chibchan