Engignerìa dël control

La **Engignerìa dël contròl** a l'é na branca dl'ingegnerìa ch'a studia e a progeta sistema për controlé ël comportament ëd màchine, process industriaj o sistema dinàmich, an dovrand teorìe matemàtiche, algoritm e tecnologìe ëd retroassion. Sò but prinsipal a l'é d'oten-e un comportament stàbil, lest e eficient dël sistema controlà, coma ant la robòtica, l'automassion industrial o ij sistema ëd guida automàtica.

## Còsa a l'é l'Engignerìa dël Contròl
L'engignerìa dël contròl as concentra ansima a:  
* **Sistema ëd retroassion**: Utilisà për comparé l**output'' con l'obietiv desiderà (es. termòstat për controlé la temperatura).  
* **Contròl an temp real**: Agiusté ij paràmetr ëd continuo për mantnì ël sistema ant në stat ëd equilibri.  
* **Modelisassion matemàtica**: Descrive ël sistema con equassion o diagrama ëd blòch.  

A l'é aplicà an vàire camp, coma l'automobilìstica (contròl ëd stabilità), l'aviassion (pilota automàtich), e le fàbriche automatisà (robot industriaj). Ij prinsipaj strument a son ij controlor PID (''Proportional-Integral-Derivative''), ij sensor e j'ator.

== Stòria ==  
Le orìgin ëd l'engignerìa dël contròl a rivo a l'antichità, con esempi primitiv coma ij regulator d'eva dij relògi idràulich. Ant ël sécol XVIII, James Watt a l'ha anventà ël "governor" për ël contròl ëd velocità dle màchine a vapor. Ant ël sécol XX, con l'avent ëd l'eletrònica, a son ëstàit dësvlupà ij prim sistema ëd contròl automàtich, coma ël contròl PID (1922). Ant j'agn '40, Norbert Wiener a l'ha formalisà la teorìa dla cibernética, ch'a l'ha dàit na base matemàtica a la dissiplin-a.

== Tecnìche e Process ==  
Le técniche prinsipaj a comprendo:  
* **Contròl PID**: Combinassion ëd tre component (proporsional, integral, derivativ) për corege j'eror.  
* **Contròl an stat ëd spassi**: Modelisassion dël sistema con equassion diferensiaj.  
* **Contròl adativ**: Agiusté automaticament ij paràmetr për sistem variàbij.  
* **Contròl robust**: Progeté sistema ch'a peulo resiste a perturbassion.  

Ij strument comun a son software coma MATLAB/Simulink, PLC (Programmà Logic Controller), e dispositiv IoT për ël contròl remot.

== Aplicassion ==  
* **Robotica**: Controlé ël moviment ëd brass robòtich o dron.  
* **Automobilìstica**: Sistema ABS, contròl ëd cruèra o guida autònoma.  
* **Energetica**: Gestì la distribussion ëd l'energia ant le rej ëd ''smart grid''.  
* **Aerospassial**: Stabilisassion ëd satélit o navigassion d'areoplan.  
* **Medzin-a**: Dispositiv coma pompe d'insulin-a automàtiche.  

== Sfide e Prospetive ==  
Tra le prinsipaj sfide:  
* **Sistema nen linear**: Controlé process con comportament imprevedìbil (es. turbij ant l'aria).  
* **Retard ëd signal**: Problema ant ij sistema distribuì (es. contròl ëd dron via internet).  
* **Sicurëssa dij dat*': Protège ij sistema ëd contròl da atach hacker (es. ant le infrastruture crìtiche).  

Ant ël futur, l'antëgrassion con l'[[inteligensa Artifissial]] (*machine learning'') a peul porté a sistema ëd contròl autònom pì flessìbij. L'utilisassion ëd contròl quantìstich e l'adatament a le esigense ambiental (es. gestion ëd l'energia rinnovàbil) a son àree ëd dësvlup ativ.

Categorìa:Engignerìa
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI