open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edmondo De Amicis

Scritor an lenga italian-a.

**Edmondo De Amicis** a l'era nà dël 1846 e a l'é mòrt dël 1908.

## De Amicis e la polìtica
De Amicis a l'ha aderì ëd fasson ofissial al sossialism dël 1890.
Bele ch'a partissipava nen ëd fasson ativa a la vita ëd partì, a antërvënìa con conferense e debà ant j'ocasion pì amportante dla vita polìtica ëd coj agn.
Dël 1895 a l'ha partissipà a la campagna për j'elession polìtiche dël mèis ëd maj.
A colaborava al Grido del popolo, òrgo ofissial dël partì sossialista a Turin, e a sò suplement coltural *Per l'idea*, e ëdcò a Critica sociale.
Dël 1898 a l'é stàit candidà sossialista për ël prim colege ëd Turin; elegiù diputà a l'ha arnonsià a l'ufissi.

## Euvre prinsipaj
**Vita militare* (Milan, 1868);
**Cuore* (1886).

De Amicis, Edmondo
De Amicis, Edmondo
Daldinia vernicosa

## Un pissacan: la Daldinia vernicosa

### Descrission
Pì cit ëd la Daldinia concentrica, con un pòch ëd gamba, un pòch veuid.

### Ambient
A chërs dzortut an sël brusà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Daldinia vernicosa** (Bolton) Cesati & De Notaris

Categorìa:Daldinia
categorìa:Figure da buté
Xylaria filiformis

## Un pissacan: la Xylaria filiformis

### Descrission
Motobin maricc, a pòrta dij periteci spassià.

### Ambient
Da finì.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Xylaria filiformis** (Alb. & Schw. : Fr.) Fr.

Categorìa:Xylaria
Xylaria carpophila

## Un pissacan: la Xylaria carpophila

### Descrission
Motobin fin.

### Ambient
A chërs ëdzora a frise ëd fò.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Xylaria carpophila** (Pers.) Fr.

Categorìa:Xylaria
Riccardo Gualino

Antraprenor e mecenà.
 
**Riccardo Gualino**, an piemontèis **Ricard Gualin**, a l'é nassù a Biela ël 25 Mars 1879 e mòrt a Firense 'l 7 Giugn 1964.

A l'é stàit ën finansié e industrial con d'atività internassionaj, un fra ij pì amportant ëd sò temp, colessionist, comitent d'architetura moderna, promotor dël teatto, dla mùsica e dël cine. Soa famija a l'era bielèisa e pare e mare a j'ero 'd bisotié. Chiel a l'era 'l fieul nùmer des. A l'ancamin a l'é dedicasse al comersi 'd bòsch dle vàude rumen-e e a l'ha fondà, sèmper ant ël camp dle costrussion, l'Union Italian-a dij Ciman al Casal, ansema a Werner Abegg.

A l'ha fità e batì 'd flòte 'd nav pr'ël traspòrt dël carbon da jë Stat Unì, fondand a Turin la Snia (Sossietà Navigassion Italian-a American-a) che peui a cangg-rà an Snia-Viscosa, creand an Italia ëd grand ëstabiliment për produve 'd filà artifissiaj.

A l'ha avù dcò 'n ròl amportant ant la FIAT, dont a l'é stàit ëdcò vice-pressident (ant ël moment che Agnelli a l'é stàit vice-pressident dla Snia-Viscosa). Dël 1920, cand la Fiat a l'ha subì 'l tentativ d'aquist ostil dij frej Perrone ëd Génoa, ch'a controlavo l'Ansaldo (feriere) as buta da la part ëd Giovanni Agnelli spartend con chiel ël pachet ëd contròl. A l'ha creà dcò d'àutre amprèise ant ël setor dla chìmica (Rumianca), dla cicolata (Venchi Unica) e dël cine (Lux Film), e 'dcò ant j'atività bancarie e finansiarie, la Banca Agrìcola Italian-a, peui intrà ant l'Anstitù Sant Pàul ëd Turin.

A l'é stàit ëdcò, con la fomna Ceserin-a, ën grand mecenà e antenditor d'art, amis dël crìtich d'art Lionello Venturi (ch'a l'ha amplicà an vàire atività) e sostnidor ëd vàire artista, dont ël pitor Felice Casorati. A l'ha arcujì n'amportanta colession d'art antica, con ij consèj dël famos crìtich, ch'a l'é peui passà a la Galarìa Sabàuda. A son ëdcò amportant ij castej che chiel a l'ha fait fé: ël Castel ëd Ciarzin sij brich monfrin, euvra dl'angigné V. Tornielli, Vila Gualin, sij brich turinèis, comissionà a j'architet roman Busiri Vici e ij Castej Gualin ëd Sestri Levante, sèmper dj'architet Busiri Vici.

Dal 1925 a l'é ocupasse 'dcò 'd teatro con un bon sucess. Dël 1925 Gualin a l'ha catà 'l teatro Scribe e, dòp n'atent restàur giutà dal crìtich d'art Lionello Venturi, a l'ha inauguralo 'l 26 novèmber dl'istess ann, ciamandlo col neuv nòm ëd Teatro ëd Turin.

La crisi dël 1929 a l'ha amplicà Gualin ch'a l'avìa anvestù 'd sòld ant dle speculassion finansiarie. Contrari al fassism, a l'é nen stàit giutà dal guern a gavess-la dal cròl ëd sò imperi finansiari e industrial e a l'é stàit confinà a Lipari dël 1931 e a Cava de' Tirreni dl'ann dòp, acusà për bancarota con fràuda.

Antërdi a ocupé 'd ròj d'amnistrator, a l'ha controlà istess la Rumianca e la Lux Film, soe bòite duertà an Fransa con Mario Palombi Procuratore. Ëd grand produtor cinematogràfich dj'agn apress 'me Carlo Ponti, Dino De Laurentiis e Luigi Rovere a considerëran Ricard Gualin 'me sò mèistr.

Gualino, Riccardo
Giuseppe Berruti

Médich e ginecòlogh.
**Giuseppe Berruti** a l'era nà a Civass ai 18 ëd novèmber 1841, fieul ëd Giovanni Battista.

Anviarà a lë studi, a l'ha pijà ël diplòma ëd magisté dël 1859, peui la làurea an medzin-a dël 1864.
Soa cariera a l'é stàita motobin lesta: ëd luj 1870 a l'é stàit nominà assistent a la clìnica ostétrica universitaria, dont ël diretor a l'era ël professor Tibone; dël 1873 a l'ha pijà la lìbera docensa e ant ël 1876 l'agregassion.
A l'é stàit promotor e prim diretor ëd l'ospidal Marìa Vitòria ëd Turin, che chiel a l'avìa avù l'antuission polìtica ëd dediché a la memòria ëd Marìa Vitòria Dal Poss dla Sisterna, fomna dël prinsi Medeo d'Osta.

Giuseppe Berruti a l'é mòrt a Turin dël 1911.

Berruti, Giuseppe
Rassa piemontèisa

## Descrission
A l'é na rassa 'd vache ch'a s'anlevo an Piemont. A l'han ël pèil ciàir, squasi bianch, ma con na tinta 'n pòch furmentin-a ant ij prim mèis ëd vita. Ij tòr a son pì scur, con quàicòs ëd gris, pì che àutr an sël còl.
La **piemontèisa** a l'é bin piantà, con la testa gròssa, ij còrn an sl'ordinari e 'l còl robust. Dë dnans a l'é larga e 'l daré a l'é rotond. La vaca a l'é àuta al garèis 145 cm e a pèisa an sij 600 kg, ël tòr 150 cm për 900 kg.
A son ëd bestie da becarìa; cole ch'a l'han ij mùscoj posterior pì gròss (a smijo dobi) as diso *"dla fasson"*. La carn ëd la rassa piemontèisa a l'é la pì vendùa ant l'Italia për vìa 'd soe qualità: a l'é tënnra, a l'ha pòch grass e un rendiment ecessional (68% për ij bocin già chërsù, 72% për le vache fàite).

## Andoa ch'a l'é anlevà
A-i é nen mach an Piemont, ma 'dcò 'nt jë Stat Unì e ant ël rest dël mond.
## Anliure esterne
La piemontese si presenta
www.agraria.org
La piemontèisa 'nt ël sit ëd la Region
www.cattle-today.com

Categorìa:Bovidae
Categorìa:Piemont
Émile Chanoux

Nodar, **Émile Chanoux** a l'é l'eròe nassional dl'Arzistensa valdostan-a, dont a l'é stàit l'animator.
A l'era nà ai 9 ëd gené 1906.
Soa famija a l'era originaria dla comba ëd Champorcher, sò pare a l'era vardia-cassa.

Da giovo, Émile a l'avìa studià al cit seminari d'Osta.
Ai 13 d'avril 1925, con na partìa d'amis, a l'ha fondà l'assossiassion La Jeune Vallée d'Aoste, pressiedùa da l'abà Trèves; Chanoux a l'é stàit vice-pressident fin-a a la mòrt ëd Trèves, dël giugn 1941, cand a l'ha rampiassalo.

Ëd novèmber 1927 a l'é laureasse a l'Università ëd Turin con na tesi an sle minoranse étniche ant ël drit antërnassional.

### L'arestassion e la mòrt
Ai 18 ëd maj 1944 la ca 'd Chanoux a l'é stàita perquisìa dai fassista e chiel a l'é stàit arestà, patlà e torturà.
La sèira dij 29 ëd maj 1944 a l'é stàit butà an soa cela dla caserma dla polissìa d'Osta; a l'avìa ancor podù scambié doe paròle con soa fomna: «dzi pas predza», a l'avìa dije, an franch provensal (*i l'hai nen parlà*), «me gnanca» (*gnanca mi*) a l'ha rësponduje chila.
A l'é stàit trovà mòrt ant la neuit, pendù a le sbare dla fnestra.
Ij fassista a l'avìo fàit core la vos ch'a l'era massasse, ma a l'é possìbil ch'a l'abio massalo lor e butà an sena un suissidi.

Chanoux, Émile
Chanoux, Émile
André Malraux

Scritor autor ëd romanz, anteletual e òm polìtich antifassista.
**André Malraux** a l'era nà dël 1901 e a l'é mòrt dël 1976.
A l'ha combatù an Ëspagna contra Franco.
Dal 1959 al 1969 a l'ha fàit ël ministr ëd la coltura.

Malraux, André
Malraux, André
Malraux, André
Premi Nobel

Ël **Premi Nobel** a l’è un premi ëd valor internassional assegnà da l’aministrassion svedèisa. Ël premi a l’é dàit tuti j'agn a përson-e ch'as son fasse arconòsse ant ij diferent camp dla conossensa, «an dasend important benefissi a l'umanità», për soe arserche, dëscuèrte e invension, për l'euvra literaria, për l'impegn an favor dla pas mondial. A l’é ëdcò an general vist 'me ël premi ëd pi grand importansa dël dì d’anchëuj.

El premi a l’è stàit fondà d'apress j'ùltim vorèj d'Alfred Nobel, industrial svedeis e inventor dla dinamite, sotsignà ant ël Club Svedèis-Norvegèis ëd Paris dël 27 novèmber 1895. La prima premiassion a l’é stàita dël 1901, quand a son stàit ësmonù ij premi për la pas, për la literatura, për la chìmica, për la medzin-a e për la fìsica. Dël 1969 as da ëdcò ël premi për la conomìa an arcòrd d'Alfred Nobel. La sirimònia ëd consëgna as ten ël 10 dë dzèmber, aniversari dla mòrt dël fondador.
Ij premi Nobel ant le dissiplin-e spessìfiche (chìmica, fìsica, literatura e medzin-a) e ël premi për l'economìa a son normalment giudicà ij premi pi arnomà ch’as peulo dé an coj camp. Ël premi Nobel për la pas a eufr un grand prestigi, combin ch’a sia sovens orìgin ëd debat polìtich.

## Stòria dël premi

La prima sirimònia ëd donassion dij premi Nobel a l’è stàita a la veja Academia Real ëd Mùsica dë Stocòlma dël 1901 (la sirimonia ëd donassion dël Nobel për la Pas a l’è nopà a Òslo); dël 1902, ij premi a son ëstàit formalment assignà dal Re dë Svessia. Ël re Oscar II an prinsipi a l’ha pa aprovà l'assegnassion ëd gròss premi nassional a strangé, ma as dis ch’a l’abia cangià idèja apress avèj capì ël valor ëd reclam che coj premi a podìo avèj për soa nassion. Ij premi a son dàit con na sirimònia formal ch’as ten tuti j'agn dël 10 dzèmber, l'aniversari dla mòrt d'Alfred Nobel. Ij nòm ëd coj ch’a l'han vagnà a son abitualment nonsià già da otóber dai diferent comità e institussion ch'a servo 'me giurìe ëd selession ëd coj ch'a son premià.
La donassion dël premi Nobel a l’é compagnà ëdcò da na vìncita ëd dané, al di d’ancheuj sirca 10 milion ëd coron-e svedèise (pòch pì d'un milion d'euro). Cost premi an dané a servìa an orìgin për përmëtte ai laureà 'd seguité sò travaj o l'arserca sensa la pression dl'arserca ëd dané.

Ij premi a son ëstàit assignà tuti j'agn, dal 1901, për j'arzultà otnù an:

* Fìsica (assignà da l'Academia Real Svedèisa dle Siense)
* Chìmica (assignà da l'Academia Real Svedèisa dle Siense) 
* Medzin-a o Fisologìa (assignà da l'Istitut Karolinska) 
* Literatura (assignà da l'Academia Svedeisa) 
* Pas (assignà da 'n comità nominà dal Parlement norvegèis)
* Economìa (dël 1969)

Categorìa:Economìa
Categorìa:Literatura
Categorìa:Premi
Vincenzo Virginio

L'avocat **Vincenzo Virginio** a l'era nà a Coni dël 1752.
A l'é stàit chiel a antrodùe la coltivassion dla patata an Piemont.

A l'é mòrt ai 5 ëd maj 1830.

Virginio, Vincenzo
Major Jones

**Major James Brooks Jones** a l'é n'ex giugador american ëd bala a sësta, professionista dla NBA. A l'é frel d'àutri tre giugador professionista 'd bala a sësta: Wil Jones, Caldwell Jones e Charles Jones.

## Anliure esterne
*Statìstiche dzora la basketball-reference.com

Jones, Major
Charles Jones

**Charles Jones** (McGehee, 3 d'avril 1957) a l'é stàit un giugador ëd bala a sësta american che a l'ha giugà da professionista an Fransa, Italia e ant la NBA. A l'é frel d'àutri tre giugador professionista: Caldwell Jones, Major Jones e Wil Jones.

## Premi e arconossiment
*Campion NBA (1995) 

## Anliure esterne
*Statistiche dzora la basketball-reference.com

Jones, Charles
Wil Jones

**Wilbert "Wil" Jones** (McGehee, 27 ëd fërvé 1947) a l'é n'ex giugador ëd bala a sësta american, professionista dla ABA e ant la NBA. A l'é 'l frel d'àutri tre giugador ëd bala a sësta professionista: Caldwell Jones, Major Jones e Charles Jones.

## Premi e arconossiment
*ABA All-Star (1972)
*Campion ABA (1975) 
*ABA All-Defensive First Team (1975)

## Anliure esterne
*Statistiche dzora la basketball-reference.com

Jones, Wil
Caldwell Jones

**Caldwell Jones** (McGehee, 4 d'agost 1950) a l'é antreneur e ex giugador ant la bala a sësta american-a, professionista ant la ABA e ant la NBA.
A l'é frel d'àutri tre giugador professionista 'd bala a sësta: Major Jones, Wil Jones e Charles Jones.

## Premi e arconossiment
*2 vire mèj blocador ABA (1974, 1975)
*ABA All-Star (1975)  
*2 vire NBA All-Defensive First Team (1981, 1982) 

## Anliure esterne
*Statistiche dzora la basketball-reference.com

Jones, Caldwell
Francesco Barberis

**Francesco Barberis** (stranomà *Cichin*) a l'é stàit un parlamentar e un përsonage amportant dël moviment ovrié turinèis.
A l'era nà dël 1864 a l'é mòrt dël 1945.

Barberis, Francesco
Barberis, Francesco
Enea Matta

**Enea Matta** a l'era nà dël 1888.
Ovrié, a l'ha partissipà ëd fasson ativa al moviment dij consèj ëd fàbrica.
A l'é mòrt an Fransa dël 1974.

Matta, Enea
Alfred Nobel

**Alfred Bernhard Nobel**  (Stocòlma, 21 otóber 1833 – Sanremo, 10 dzèmber 1896) a l’è stàit un chimich svedeis.
A l’é avosà për esse stàit l'inventor dla dinamite e ël creator dël Premi Nobel.

Dël 1867 a l’ha anventé la dinamite, an riessend a fé surbì la nitro-glicerin-a (anventà vent agn prima dal piemontèis Ascanio Sobrero), da na póer nèutra ëd fasson da podèjla manegié. Soa giudissiosa aministrassion  dla dëscuerta a l’ha përmëtuje an curt temp ëd duverté imprèise e laboratòri ant vent pais anviron, dont un dij pi grand stabiliment ëd produssion an Piemont a Vian-a.

Dël novenber 1895, a l’ha sotsignà so arnomà testament, con ël qual a anstituiva coj arconossiment che ancheuj a son conossù 'me Premi Nobel. N'ann pi tard a l’é mòrt per na pèrdita 'd sangh ant ël servel ant soa ca ant la Riviera Ligurin-a, giusta a Sanremo.

Nobel, Alfred
Nobel, Alfred
Giovanni Cavalli

**Giovanni Cavalli** a l'era nà a Noara dël 1808.

A des agn a l'era intrà ant la Real Academia Militar ëd Turin.
A disdeut agn a l'era assistent ëd l'astrònom Giovanni Antonio Plana.
A vint agn a l'é surtì d'l'Academia tanme leutenent dël còrp real d'artijerìa e a l'é stàit dlongh angagià ant ël laboratòri dj'artifissé e ant la companìa dij pontié, con l'assignassion dë studié dij proget neuv për fé vnì pì eficass le struture dl'armada.
Ij prim ëstudi ai quaj a l'é dedicasse a son ëstàit coj relativ a l*'echipagi da pont*, riussenda a arzòlve ij problema pràtich dël traspòrt ëd soldà e vitovaje su 'd pont ëd barche pràtich e lest da fabriché.
Sòn a l'ha valuje tante onorificense.
A l'ha peui aprofondì j'arserche an sël canon a retrocaria.
A 38 agn a l'é stàit admetù a la Real Academia dle Siense ëd Turin.

Dël 1848 a l'é stàit promovù magior.
Ant la campagna ëd col ann a l'ha comandà la brigà pontié.
Ant j'operassion militar dël 1849 a l'é fasse armarché për la realisassion dël sistema ëd difèisa dla sponda piemontèisa dël Lagh Magior.
L'ann apress, con ël gré ëd tenent colonel, a l'é stàit ciamà a la diression dla Real fonderìa ëd Turin.

A parte dal 1849 e për vàire legisladure, Cavalli a l'é stàit ëdcò parlamentar.
Dël 1876 Vitòrio Emanuel II a l'ha nominalo senator dël regn, ma chiel, malavi da temp, a l'é mai andàit a Roma.
A l'ha finì la cariera militar con ël gré ëd general.
A l'é mòrt a Turin ai 23 dzèmber 1879.
A l'é stàit sotrà ant la tomba ëd famija a Noara, andoa a l'é stàit ëmnà ansima a le roe d'un canon che chiel a l'avìa progetà dël 1844.

Cavalli a l'é stàit fondador ëd la Sossietà dj'angigné e andustriaj ëd Turin.

## Euvre prinsipaj
**Saggio di dottrina morale per tutti*;
**Pace universale*.

Cavalli, Giovanni
Cavalli, Giovanni
Cavalli, Giovanni
Cavalli, Giovanni
Pietro Alessandro Garda

**Pietro Alessandro Garda** a l'era nà a Ivrèja ai 23 ëd fërvé 1791.
A l'ha mnà n'esistensa assè movimentà tanme òm d'arme e ëd polìtica, arvolussionari e colessionista.

A vnisìa da na famija bonstasenta, sò pare a l'avìa 'd propietà e tère a Paris, Ivrèja e Samon.
A l'avìa studià a Paris, al colege Lemoine, peui a l'Università ëd Turin, andoa a l'é stàit diciairà bacelié an drit.
Apress avèj frequentà la scòla militar ëd Saint-Germain-en-Laye, a l'é vnù leutenent ëd lë stat magior ëd Napoleon I.

Durant ij batibeuj liberaj ancaminà ai 15 mars 1821 a l'università, Garda a l'é a Turin.
Për soa partissipassion, ël tribunal ëd guèra con sentensa dij 6 dë stèmber 1821 a lo condan-a a la prison a vita.
Chiel as ambarca a Génoa për la Spagna; peui, sota ël cognòm ëd soa mare, a passa an Fransa e a riva a Paris ant ël maj 1822.
A Paris a lo aresto për soe opinion radicaj.

Taparà via da la Fransa, a va an Anghiltèra e dël 1823 a torna an Ëspagna.
Doi agn apress a l'é an Mérica meridional: an Perù a intra ant l'armada dl'avosà general Simone Bolivar, al qual a l'era stàit arcomandà dal general Robert Wilson.
Dël 1848 a rintra an Euròpa e as buta dlongh al comand dij volontari d'Ivrèja.

Garda a l'é stàit vàire vire diputà al parlament.
Dël 1874 a l'ha fàit cadò a la sità d'Ivrèja ëd na pressiosa colession d'oget d'art da Giapon e Cin-a.

A l'é mòrt a Ivrèja dël 1880.

Garda, Pietro Alessandro
Garda, Pietro Alessandro
Dora Melegari

Scritris.
**Dora Melegari** a l'era nassùa a Losan-a dël 1849.
A l'ha vivù për tanti agn a Turin, e a Turin a l'é mòrta dël 1924.

## Euvre prinsipaj
**La città forte* (romanz, 1900).

Melegari, Dora
Melegari, Dora
Placido Tardy

Matemàtich.
**Placido Tardy** a l'era nà dël 1816 e a l'é mòrt dël 1914.

A l'é stàit professor universitari a Messin-a dal 1841 al 1847 e a Génoa dal 1851 al 1881.
A l'é anteressasse d'anàlisi e ëd fìsica matemàtica.

Tardy, Placido
Giovanni Rizzetti

**Giovanni Rizzetti**, nà dël 1675 e mòrt dël 1751, a fasìa part ëd la partìa dë studios dël gir dël cont Riccati, dont a l'era amis.
A l'é stàit në studios d'òtica e ëd probabilità.

## Euvre prinsipaj
*Ludorum scientia publico beneficio illustrata (1725).

Rizzetti, Giovanni
Rizzetti, Giovanni
Rizzetti, Giovanni
Yes

Ij **Yes** a son na formassion rock progressiva anglèisa, formasse dël 1968.

La banda a l'ha cambià ëd formassion pi vòte: Jon Anderson (cantant) e Chris Squire (bass) i son ij component originaj; la formassion dël dì d'ancheuj a gionta ëdcò Steve Howe (ghitara), Rick Wakeman (tastadure) e Alan White  (baterìa). Antrames, j'àutri artista che a son pasà ant la banda a-i é Bill Bruford (baterìa), Geoff Downes, Patrick Moraz, Igor Khoroshev, Tony Kaye, Tom Brislin, Oliver Wakeman (tastadure), Trevor Horn (vos), Billy Sherwood (sgonda ghitara e tastadure) e Peter Banks e Trevor Rabin (ghitara).

## Euvre prinsipaj
* 1970 - *Time and a Word* (Atlantic Records) 
* 1971 - *The Yes Album* (Atlantic Records) 
* 1971 - *Fragile* (Atlantic Records) 
* 1972 - *Close to the Edge* (Atlantic Records) 
* 1973 - *Tales from Topographic Oceans* (Atlantic Records) 
* 1974 - *Relayer* (Atlantic Records) 
* 1977 - *Going for the One* (Atlantic Records) 
* 1978 - *Tormato* (Atlantic Records) 
* 1980 - *Drama* (Atlantic Records) 
* 1983 - *90125* (Atco Records) 
* 1987 - *Big Generator* (Atco Records) 
* 1991 - *Union* (Arista Records) 
* 1994 - *Talk* (Victory Records) 
* 1996 - *Keys to Ascension* (Essential records) 
* 1997 - *Keys to Ascension 2* (Essential records) 
* 1997 - *Open Your Eyes* (Eagle Records) 
* 1999 - *The Ladder* (Eagle Records) 
* 2001 - *Magnification* (Eagle Records)
* 2011 - *Fly from Here*
* 2014 - *Heaven & Earth*
* 2021 - *The Quest*
* 2023 - *Mirror to the Sky*

## Àlbom dal viv
* 1973 - *Yessongs* (Atlantic Records) 
* 1980 - *Yesshows* (Atlantic Records) 
* 1985 - *9012Live: The Solos* (Atco Records) 
* 1996 - *Keys to Ascension* (Essential records) 
* 1997 - *Keys to Ascension 2* (Essential records) 
* 1998 - *Something's Coming* (Pylot) 
* 2000 - *House of Yes: Live from House of Blues* (Eagle Records) 
* 2005 - *The Word Is Live* (Rhino Records) 

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Peter Gabriel

**Peter Brian Gabriel** (Chobham, 13 fërvé 1950) a l’é un mùsich anglèis.

Apress avèj otnù ël sucess ant l’avosà banda dij Genesis 'me cantant, flutista e baterista, a l’ha ancaminà la cariera ëd solista.
Pòch temp fa a l’é stàit angagià ant la produssion e promossion dla world music e ant lë studi ëd neuve fasson ëd distribussion dla mùsica an sl'Aragnà. A l’è ëdco avosà per sò stàbil impegn umanitari.

## Àlbom sensa tìtol

* *Peter Gabriel* (dit "1" o "Car") (1977) 
* *Peter Gabriel* (dit "2" o "Scratch") (1978) 
* *Peter Gabriel* (dit "3" o "Melt") (1980) 
* *Peter Gabriel* (dit "4" o "Security") (1982)
 
## Àlbom antitolà con sìlabe

* *So* (1986) 
* *Us* (1992) 
* *Up* (2002)
* *Scratch My Back* (2010)
* *New Blood* (2011)
* *i/o* (2023)
* *o/i* (2026)

Gabriel, Peter
Gabriel, Peter
Blink-182

Ij **Blink-182** (anans conossù nomach coma **Blink**) a son na formassion pop punk ëd jë Stat Unì, nassùa dël 1992 a Poway, an Califòrnia, periferìa a nòrd ëd San Diego.

Ël nùmer 182 a l'é stàit giontà për evité 'd problema legaj con n'àutra formassion (irlandèisa) ciamà 'dcò chila Blink.

A son soens sità ansema ai Green Day, ai Rancid e a j'Offspring, përchè a l'han cangià 'l punk ròch an fasend-lo an manera pì moderna da l'achit ëd j'agn '90.

Ij Blink-182 a son Tom DeLonge (ghitara e vos), Mark Hoppus (bass e vos) e Scott Raynor (batarìa), cangià dël 1998 con Travis Barker.

Fin dël 2024 la banda a l'ha fàit an tut 9 àlbom, n'archeuita, 1 àlbom dal viv, 4 demo e 21 sìngoj, an vendend pì che 20 milion ëd disch an tut ël mond.

La banda a l'ha chità 'd travajé ansema dël 2005 për le ruse che a-i ero sempre tra Mark Hoppus e Tom DeLonge.

Tra 'l 2005 e 'l 2009 Tom DeLonge a l'ha creà n'àutra formassion, j'Angels and Airwawes, antramentre che Mark Hoppus e Travis Barker a l'han creà la formassion +44 peuì dësparìa dël 2009.

Ant ël fërvé dël 2009 la banda a l'ha anunsià soa neuva arnàssita.

## Àlbom ant jë studi

* 1993 - Buddha 
* 1994 - Cheshire Cat 
* 1997 - Dude Ranch 
* 1999 - Enema of the State 
* 2001 - Take Off Your Pants and Jacket 
* 2003 - Blink-182
* 2011 - Neighborhoods
* 2012 - Dogs Eating Dogs (EP)
* 2016 – California
* 2019 – Nine
* 2023 – One More Time...

## Àlbom dal viv
* 2000 - The Mark, Tom, and Travis Show: The Enema Strikes Back

## Racòlte
* 2005 - Greatest Hits 

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Categorìa:Formassion musicaj pop
Genesis

Ij **Genesis** a son na formassion ëd rock progressiv anglèisa nassùa dël 1967 a Godalming e ativa fin al dì d'ancheuj sansa publiché neuvi àlbom. 

La banda a l'ha avù doe formassion prinsipaj: cola dj'agn '60 e '70 a l’era formà da Phil Collins, Mike Rutherford, Tony Banks, Steve Hackett e Peter Gabriel; cola dj'agn '80 e '90 a l’era formà sèmper da Phil Collins, Mike Rutherford, Tony Banks, con l'assistensa costanta, durant ij consert dal viv, ëd Daryl Stuermer e Chester Thompson.

## Euvre prinsipaj
* 1969 - *From Genesis to Revelation*
* 1970 - *Trespass*
* 1971 - *Nursery Cryme*
* 1972 - *Foxtrot*
* 1973 - *Selling England by the Pound*
* 1974 - *The Lamb Lies Down on Broadway*
* 1976 - *A Trick of the Tail*
* 1976 - *Wind and Wuthering*
* 1978 - *And Then There Were Three*
* 1980 - *Duke*
* 1981 - *Abacab*
* 1983 - *Genesis*
* 1986 - *Invisible Touch*
* 1991 - *We Can't Dance*
* 1997 - *Calling All Stations*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Pink Floyd

Ij **Pink Floyd** a son na formassion rock anglèisa, formasse a Londra dël 1964 con ël nom ëd *The Tea Set*: costa banda a l'era formà da Syd Barrett, Nick Mason, Roger Waters, Richard Wright e Bob Klose ch'a j'ero amis ch'a studiavo ansema a l'università London Polytechnic ëd Regent Street. Bob Klose a chita tòst la banda che a pija, dël 1965, ël nom ëd Pink Floyd dont i component a resto *Roger Keith "Syd" Barrett* (cantant e përsonalità pì an vista), *George Roger Waters* (bassista), *Nicholas Berkeley "Nick" Mason* (baterista), *Richard William "Rick" Wright* (tasterista). Dël 1968 as gionta ''David Jon "Dave" Gilmour'' (bassista) che pòch apress a pija ël post ëd “Syd” Barret che a l'avìa dij problema psichiàtrich e ëd dròga.

Combin che an prinsipi a sio stàit influensà an prevalensa dal rock psichedélich e da lë space rock, ël géner al qual a aparten-o a l’é an prevalensa ël rock progressiv. Caraterisà da test filosòfich, da speriment sonor, gràfich e consert neuv e fiamengh, ij Pink Floyd a l'han influensà motobin la mùsica sucessiva, da le formassion progressive dj'agn stanta, me Genesis e Yes, fin ai mùsich dël di d’ancheuj, me Nine Inch Nails e ij Dream Theater.

Dël 2008 a l'é stàit stimà che ij Pink Floyd a l'han vendù anviron 250 milion ëd disch an tùt ël mond, dont 74,5 milion ant jë Stat Unì d'America.

## Euvre prinsipaj
* 1967 - *[[The Piper at the Gates of Dawn]]*
* 1968 - *[[A Saucerful of Secrets]]*
* 1969 - *[[Music from the Film More]]*
* 1969 - *[[Ummagumma]]* (ëdco dal viv)
* 1970 - *[[Atom Heart Mother]]*
* 1971 - *[[Meddle]]*
* 1972 - *[[Obscured by Clouds]]*
* 1973 - *[[The Dark Side of the Moon]]*
* 1975 - *[[Wish You Were Here]]*
* 1977 - *[[Animals]]*
* 1979 - *[[The Wall]]*
* 1983 - *[[The Final Cut]]*
* 1987 - *[[A Momentary Lapse of Reason]]*
* 1994 - *[[The Division Bell]]*
* 2014 – *[[The Endless River]]*

## Àlbom dal viv
* 1969 - *[[Ummagumma]]*
* 1988 - *The Delicate Sound of Thunder*
* 1995 - *P*U*L*S*E*
* 2000 - *Is There Anybody Out There?: The Wall Live 1980-1981*
Urnula craterium

## Un pissacan: Urnula craterium

### Descrission
Fin a 5 cm ëd diàmetr. Copa sarà peui a së slarga, brun nèira, con ël bòrd tajà a stèila. Antern da gris a scajos. Gamba slongà. 

### Ambient
A chërs da l'invern a la prima, dzora al bòsch.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Urnula craterium** (Schw. : Fr.) Fr.

Categorìa:Urnula
Terfezia arenaria

## Un pissacan: Terfezia arenaria

### Descrission
Fin a 6 cm ëd diàmetr, globos nen regolar, da biancastr a brunastr, granulos o seuli. Carn da ciàira a rossastra, venà ëd bianch.

### Ambient
A chërs sot tèra, d'invern o a la prima, ant le sabie.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Terfezia arenaria** (Moris) Trappe

Categorìa:Terfezia
Phil Collins

**Philip David Charles "Phil" Collins** (Chiswick, 30 gené 1951) a l’é un baterista, cantant e compositor anglèis avosà 'me solista e 'me component dla stòrica banda dij Genesis.

## Euvre 'me solista

* *Face Value* - (1981) 
* *Hello, I Must Be Going!* - (1982) 
* *No Jacket Required* - (1985) 
* *12"ers* - (1988) 
* *But Seriously* - (1989) 
* *Serious Hits... Live!* - (1990) 
* *Both Sides* - (1993) 
* *Dance into the Light* - (1996) 
* *Testify* - (2002)

Collins, Phil
Collins, Phil
Collins, Phil
The Who

**The Who** a son na formassion rock anglèisa, formasse a Londra, dël 1964.

Ij component originaj a j'ero: Pete Townshend (ghitarista e autor dla pi granda part dle canson), Roger Daltrey (vos), John Entwistle (bass elétrich) e Keith Moon (baterìa).
Ël géner al qual a aparten-o ij "Who" a l’é an prevalensa ël rock progressiv.

## Àlbom ant lë studi
* 1965 *My Generation*
* 1966 *A Quick One*
* 1967 *The Who Sell Out*
* 1969 *Tommy*
* 1971 *Who's Next*
* 1973 *Quadrophenia*
* 1975 *The Who by Numbers*
* 1978 *Who are you*
* 1981 *Face Dances*
* 1982 *It’s Hard*
* 2006 *Endless Wire*

Who
Who
Tom DeLonge

**Thomas Matthew DeLonge Jr.** (Poway, 13 dë dzèmber 1975) a l'é un cantant e 'n ghitarista american, ancheuj a son-a con la formassion rock Angels & Airwaves e dal 2009 a l'é artornà ant ij Blink-182 për travajé a un neuv disch.

Delonge, Tom
Delonge, Tom
Auricularia mesenterica

## Un pissacan: l'Auricularia mesenterica

### Descrission
Largh fin a 5 cm, ma soens confluent, longh dle vire vàire méter. Part fèrtila (imenòfor) barossa, motobin venà e piegà. Da fòra zonà, ciàir e pì colorà vers ël bòrd. Carn elàstica e com ël coram.

### Ambient
A chërs dzortut dzora al bòsch mòrt ëd latifeuja.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Auricularia mesenterica*** (Dicks. : Fr.) Pers.

## Galerìa

File:Auricularia mesenterica 1.jpg
File:Auricularia mesenterica 25.jpg
File:Auricularia mesenterica 6.jpg
File:Auricularia mesenterica 5.jpg
File:Auricularia mesenterica 7.jpg
File:Auricularia mesenterica 8.jpg
File:Auricularia mesenterica 9.jpg
File:Auricularia mesenterica 98.jpg


Categorìa:Auricularia
Sebacina incrustans

## Un pissacan: Sebacina incrustans

### Descrission
Color biancastr o crema òcra, soens mòl e iregolar.

### Ambient
A ancrosta j'erbe e ij detrit vegetaj, dle vire la tèra patanùa.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Sebacina incrustans** (Pers. : Fr.) Tulasne

Categorìa:Sebacina
Exidia glandulosa

## Un pissacan: la Exidia glandulosa

### Descrission
Da resupinà a servela, a forma dle masse confluente fin a 20 cm, da brun nèir a nèir, mòla e gelatinosa, scasi traslùcida con l'età.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Exidia glandulosa** (Bull. : Fr.) Bull.

Categorìa:Exidia
Myxarium nucleatum

## Un pissacan: Mixarium nucleatum

### Descrission
Fin a 2 cm ëd diàmetr, globos un pòch a servela confluent, translùssid con na colorassion bluastra, rosastra o lila.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ëd le latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Myxarium nucleatum** Wallroth

Categorìa:Myxarium
Helvella pezizoides

## Un pissacan: Helvella pezizoides

### Descrission
Slansà, neirastra, da fòra brunastr peilos.

### Ambient
A chërs a la prima.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Helvella pezizoides** Afz. : Fr.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Helvella
Categorìa:Figure da buté
Helvella costifera

## Un pissacan: la Helvella costifera

### Descrission
Grin brun con ven-e pòch nombrose, ma motobin an vista.

### Ambient
A chers a la prima.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Helvella costifera** Nannf.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Helvella
Helvella unicolor

## Un pissacan: la Helvella unicolor

### Descrission
Òcria uniform, e as drissa dëdnans.

### Ambient
A chërs a la prima.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Helvella unicolor** (Boud.) Diss.

Categorìa:Helvella
Categorìa:Pissacan
Categorìa:Figure da buté
Helvella arctoalpina

## Un pissacan: la Helvella arctoalpina

### Descrission
Cita.

### Ambient
A viv ant ij tapiss ëd Dryas octopetala an montagna e an Scandinavia.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Helvella arctoalpina** Harm.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Helvella
Categorìa:Figure da buté
Helvella aestivalis

## Un pissacan: la Helvella aestivalis

### Descrission
Copa fin a 2 cm. ëd diàmetr, con disch brun ross neirastr e excipulum brunastr.

### Ambient
A chërs an montagna e al nòrd Euròpa.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Helvella aestivalis** (Heim & Remy) Diss. & Raitv.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Helvella
Categorìa:Figure da buté
Otidea bufonia

## Un pissacan: la Otidea bufonia

### Descrission
Brun scur.

### Ambient
A chers an sla tèra dij bòsch.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Otidea bufonia** (Pers. : Fr.) Boud.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Otidea
Exidia recisa

## Un pissacan: la Exidia recisa

### Descrission
A l'é brun, pì cit ëd la Exidia glandulosa, a còno troncà.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Exidia recisa** (Ditm. : Fr.) Fr.

Categorìa:Exidia
Tremella frondosa

## Un pissacan: la Tremella frondosa

### Descrission
Com la Tremella mesenterica, ma pì gròssa e con orije pì a feuja.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Tremella frondosa** Bull. : Fr.

Categorìa:Tremella
Calocera furcata

## Un pissacan: la Calocera furcata

### Descrission
A smija motobin a Calocera cornea.

### Ambient
A chërs pitòst ëdzora al bòsch mòrt ëd conìfera.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Calocera furcata*** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Calocera
Ditiola pezizaeformis

## Un pissacan: la Ditiola pezizaeformis

### Descrission
Fin a 1,5 cm ëd diàmetr e d'autëssa, com un cussin mòl, giàun, bianch al bòrd e da dzora.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mòrt, dzortut ëd latifeuja.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Ditiola pezizaeformis** (Lév.) Reid

Categorìa:Ditiola
Syzygospora tumefaciens

## Un pissacan: la Syzygospora tumefaciens

### Descrission
A forma ëd tumor pi o men a forma ëd servela.

### Ambient
A chërs ëdzora al capel ëd Collybia dryophila (dle vire ëdcò an sle lamele a an sla gamba).

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Syzygospora tumefaciens** (Ginns & Sunhede) Ginns

Categorìa:Syzygospora
Categorìa:Figure da buté
Calocera pallidospathulata

## Un pissacan: la Calocera pallidospathulata

### Descrission
A l'ha na gamba bin diferensià e na clàvula giàun ciàir.

### Ambient
A chërs ëdzora a conìfera, peui, quand che a sia bin presenta ant na region, ëdcò su latifeuja.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Calocera pallidospathulata*** Reid

Categorìa:Calocera
Phlebia merismoides

## Un pissacan: Phlebia merismoides

### Descrission
Resupinà, sircolar peui a larghe plache. Ross groson, dle vire violet con l'età, piegà radialment o peilos al sénter. Bòrd frangià.

### Ambient
A chërs dzortut ëdzora a le latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Phlebia merismoides** (Fr. : Fr.) Fr.
Sinònim: Phlebia radiata

Categorìa:Phlebia
Aleurodiscus amorphus

## Un pissacan: Aleurodiscus amorphus

### Descrission
Fin a 7 mm ëd diàmetr. Part drùa reusa groson ciàir, farinos. Bòrd e estern ciair.

### Ambient
A chërs ëdzora a rame mòrte con scòrsa, dzortut ëd sapin.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Aleurodiscus amorphus** (Pers. : Fr.) Schroeter

Categorìa:Aleurodiscus
Confucio

**Confucio** (Kǒngzǐ o Kǒng Fūzǐ -- *Mèistr Kong*) (551 a.G.C. – 479 a.G.C.) a l’é stàit n'òm ëd pensé e un filòsof sossial cinéis, ch’a l’ha influensà, con soa filosofìa e ansegnament, la fasson ëd pensé e ëd vive dij Cinéis, Corean, Giaponèis e Vietnamèis. Soa filosofìa a buta an prim pian la moral përsonal e ant ël govern, la coretëssa dle relassion sossiaj, la giustissia e la sincerità.

Confucio
Marcheisà ëd Monfrà

El **Marcheisà ëd Monfrà**, o *Marca ëd Monfrà* a l'é stàit un vej stat ch’as trovava ant ël Piemont meridional antrames le provinse ëd Lissandria e Ast e an part ëd Turin, ant la landa ancora ancheuj conossù ‘me Monfrà.

Lë stat, fondà ant na part dij teritòri donà dël sécol ch’a fa des a Aleram ëd Monfrà da l'imperator Oton I, a l’é stàit për tanti sécoj un féod imperial.

Categorìa:Stòria dël Piemont
Marco Zanuso

Progetista.
**Marco Zanuso** a l'era nà dël 1916 e a l'é mòrt dël 2001.

Ansema a Richard Sapper, Zanuso a l'ha progetà un teléfon për Siemens (ch'a l'ha vagnà ël compass d'òr) e vàire televisor për Brionvega.


Paolo Monti - Servizio fotografico (Milano, 1956) - BEIC 6365639.jpg|Machina da cuse mod. 1102 (për Frej Borletti). Fòto ëd Paolo Monti, 1956
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6365664.jpg|Poltron-a *Martingala* (për Arflex). Fòto ëd Paolo Monti, 1975.
Paolo Monti - Servizio fotografico (Milano, 1957) - BEIC 6355467.jpg|Negòssi Cedit, Milan, 1957
Paolo Monti - Servizio fotografico - BEIC 6365441.jpg|Fabrica CEDIS, Palerm
Paolo Monti - Servizio fotografico (Milano, 1960) - BEIC 6355783.jpg|Esposission an sij pionié dl'aviassion, Palass Real ëd Milan, 1960


Zanuso, Marco
Carlo Carrà

**Carlo Carrà** (Quargnent, 11 fërvé 1881 – Milan, 13 avril 1966) a l'é stàit un pitor piemontèis ch’a l’ha dàit soa adesion al Futurism e apréss a la Corént Metafìsica.
Ardité dla tradission del sécol ch’a fa disneuv, a pija part a tuti j'aveniment ëd l'arnovament artìstich dla neuva época, dal Futurism a la Metafìsica dël Neuv-sent, ai Valor Plàstich.

## Euvre futuriste

**L'idolo ermafrodito* (1917) 
**Madre e figlio* (1917) 
**Il figlio del costruttore* (1917-1921) 
**L'amante dell'ingegnere* (1921) 
**L'attesa* (1923) 
**Meriggio* (1923)

## Euvre metafìsiche

**La stazione di Milano* (1910-11) 
**I funerali dell'anarchico Galli* (1910-11) 
**Luci notturne* (1910-11) 
**Donna al balcone* (1912) 
**La Galleria di Milano* (1912) 
**Trascendenze plastiche* (1912) 
**Manifestazione interventista* (1914). 

## Àutre euvre

**Il ciclista* (1913)
**Il cavaliere rosso* (1913) 
**Manifestazione Interventista* (1914) collage ansima papé, *Ràcolta Gianni Mattioli*
**La foce del Cinquale* (1925)
**Nuotatori* (1929), euli an tèila (Milan, Racòlta privà)
**Marina con albero* (1930)
**Partita di calcio* (1934), euli an tèila 
**Costruttori* (1949-1950), realisà, ansema a n'autoritrat, per l’avosà *Racòlta Verzocchi* an sël tema dël travaj. La Racòlta a l’é al di d’ancheuj conservà a la Cìvica Pinacoteca ëd Forlì 
**Estate sul fiume* (1951) 
**Cavalli al mare* (1953) 
**Ritorno dai campi* 
**Autoritratto* 
**Arresto di Cesare Battisti*

Carrà, Carlo
Emilio Peruzzi

Filòlogh.
**Emilio Peruzzi** a l'era nà a Firense dël 1924 e ambelelà a l'é mòrt ai 20 ëd novèmber dël 2009.

A l'era laureasse an drit dël 1947.
A l'ha mostrà al Politécnich federal ëd Zurigh, a l'Università ëd Washington a Seattle, a l'Università Rutgers, a l'Università ëd Princeton, a l'Università d'Urbin, a l'Università ëd Firense.
Peui a l'é vnù professor a la Scòla Normal Superior ëd Pisa.

Peruzzi a l'ha mnà dë studi amportant an sj'aspet lenghìstich dle siviltà itàliche prima dl'advent ëd cola roman-a.
A l'é stàit ëdcò un filòlogh motobin apressià ëd Leopardi, dont dël 1981 a l'ha publicà l'edission crìtica dij *Cant*.

Dël 1982 a l'ha vagnà ël premi Feltrinelli dl'Academia dij Linceo.

## Euvre prinsipaj
**Le origini di Roma* (1970 e 1973)
**Aspetti culturali del Lazio primitivo* (1978)
**Civiltà greca nel Lazio preromano* (1998)
* *Scritti minori*, (ansagg ëd Carlo Tagliavini cudì da Manlio Cortelazzo, Giovan Battista Pellegrini e Emilio Peruzzi), Bològna 1981

Peruzzi, Emilio
Lino Lacedelli

Alpinista.
**Lino Lacedelli** a l'era nà ai 4 dë dzèmber 1925 a Cortin-a d'Ampess.

Dël 1939 a l'ha scalà sensa còrda le Sinch Tor.
Ant l'istess ann a l'ha fondà con d'àutri amis grimpeur la companìa djë Schërieuj.
A fasìa ël tolé, an dzorpì che la guida alpin-a e ël magìster dë schi, cand dël 1954 (ai 31 ëd luj) a l'é rivà con Achille Compagnoni an sla sima dël K2.

A l'é mòrt a Cortin-a ai 20 ëd novèmber dël 2009.

Lacedelli, Lino
Oltrepò pavèis

Ël vin **Oltrepò pavèis** as prodov ant la zòna dl'Oltrepò pavèis fin da l'antichità.

A l'é ross rubin da giovo, dòp un pòch d'anvejament a tend al granata.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Perla Villa

Ël vin **Perla Villa** as prodov ant la comun-a ëd Villa di Tirano an provinsa ëd Sondri.

Con sinch agn d'anvejament sto vìn-sì a riva al mèj.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Quistello bianch

Ël vin **Quistello bianch** as prodov ant la comun-a ëd Quistello an provinsa ëd Màntoa.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Retico

Ël vin **Retico** as prodov an sla riviera dël Lagh ëd Garda.

As dis che Deodato, re dij Gòt, as na fasìa porté a Roma.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Riviera dël Garda

Ël vin **Riviera dël Garda**, conossù ëdcò com Moniga, as prodov an sla riviera dël Lagh ëd Garda, con sénter a Moniga an provinsa ëd Bressia.

As dis che papa Leon X a l'avèissa agradì i pess dël Lagh ëd Garda e sto vin-sì, ant la vila dij Gonzaga.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Riesling

Ël vin **Riesling**, as prodov ant le comun-e ëd Casteggio, Codevilla, S. Maria della Versa, Rocca de Giorgi e Montaldo Pavese an provinsa ëd Pavìa.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Roccasusella

Ël vin **Roccasusella**, as prodov ant la comun-e ëd Roccasusella an provinsa ëd Pavìa.

Ël vin a pija ëd nòm dal pais ëd produssion.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Òrt ëd San Giaco

Ël vin **Òrt ëd San Giaco** as prodov ant la comun-a ëd Montà Beccaria an provinsa ëd Pavìa.

Le uve a rivo da vigne bin solegià e a dan un vin che, d'apress sinch agn d'anvejament, a l'ha përfum e savor ch'a son na sorprèisa.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Palù

Ël vin **Palù** as produv ant la comun-a ëd Chiuro an provinsa ëd Sondri.

A l'é vinificà an bianch.

Categorìa:Vin bianch
Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Meruliopsis corium

## Na lenga: Meruliopsis corium

### Descrission
Resupinà peui virà al bòrd, confluent, a peul coaté dij longh branch. Imenofor bes, seuli, peui un pòch a përtus. Da fòra ciàir, feltrà, com papir.

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuja.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Meruliopsis corium** (Pers. : Fr.) Ginns

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Meruliopsis
Merulius tremellosus

## Na lenga: Merulius tremellosus

### Descrission
Fin a 20 cm., resupinà peui motobin arvirà. Imenofor arancion o salmonà, piegà alveolà radialment. Da fòra grisastr, pèilos. Carn mòla. 

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mars.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Merulius tremellosus** Schrad. : Fr.

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Merulius
Cytidia salicina

## Na lenga: Cytidia salicina

### Descrission
Fin a 1 cm., an plache confluente da rosse arancion viv a ross viòla. Bòrd spess. Pròpi com ël coram.Carn mòla. 

### Ambient
A chërs dzortut an dzora ai sàles. A l'é stàit trovà an vàire paìs an Euròpa e an vàire region an Italia.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Cytidia salicina** (Fr. : Fr.) Burt (1924)

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Cytidia
Hymenochaete cruenta

## Na lenga: Hymenochaete cruenta

### Descrission
A smija un pòch a la Cytidia salicina, ma a l'ha l'imenòfor coatà ëd peil brun.

### Ambient
A chërs dzortut an dzora ai sapin.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Hymenochaete cruenta** (Pers. : Fr.) Donk

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Hymenochaete
Plicaturopsis crispa

## Na lenga: Plicaturopsis crispa

### Descrission
Fin a 2 cm., capèj soens motobin numbros. Imenòfor piegà radialment, bianch. Facia da dzora brun giàun, pi ciàir al bòrd, soens fëstonà. 

### Ambient
A chërs dzortut an dzora a latifeuja.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Plicaturopsis crispa** (Fr. : Fr.) Burt

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Plicaturopsis
Stereum ochraceoflavum

## Na lenga: Stereum ochraceoflavum

### Descrission
Ciàir, con cit capèj motobin confluent. 

### Ambient
A chërs an sël bòsch.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Stereum ochraceoflavum** (Schw.) Ellis

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Stereum
A.V.I.S.

L**'A.V.I.S.** a l'é l**'Assossiassion dij Volontari Italian dël Sangh**.
A l'é stàita fondà a Milan dël 1927 për euvra d'un médich, ël dotor Vittorio Formentano.
A l'é presenta a Turin dal 1929.

A l'é n'assossiassion sensa but ëd guadagn.

## Ij sòcio
Ij sòcio dl'A.V.I.S. a son ciamà ëd fasson popolar *avisin*.

Për podèj esse sòcio donator ëd l'A.V.I.S. a venta avèj fàit almanch doe donassion ëd sangh, ëd plasma o ëd piastrin-e e fé d'àutre donassion, almanch un-a minca doi agn, cand che un a l'é ciamà a fene dal përsonal ëd segretarìa.
Ij donator a devo fé soe donassion a gràtis e a devo sot-ponse aj contròj sanitari ch'a-j son prescrivù dai médich.

Chi a peul nen doné, për l'età o rason ëd salute, ma a giuta l'A.V.I.S. ëd fasson continuà an travajand a gràtis, a ven sòcio apress almanch n'ann da l'inissi ëd soa atività e a lo resta fin tant ch'a fa ël travaj ch'a-j dan da fé.
Costi sòcio, ansidit *colaborador*, a peulo esse pa pì che 'n sest dij sòcio donator.

Ij sòcio a peulo partissipé a le ciambree dl'assossiassion; ij dirigent a son sernù antra ij sòcio e a fan sò servissi a gràtis.

## Le benemerense
Ël regolament ëd l'A.V.I.S. a prevëd l'assignassion ëd benemerense ai sòcio donator, ch'a son consignà durant la giornà dël volontari ch'as dësrola minca ann.
Coste a son:
*atestà apress eut donassion,
*atestà con mudaja ëd bronz apress sëddes donassion,
*atestà con mudaja d'argent apress vintequatr donassion,
*atestà con mudaja d'òr apress sinquanta donassion,
*distintiv d'òr con frasche apress ëstantesinch donassion,
*cros d'òr apress sent donassion.

Avis
Antuissionism

L**'antuissionism** a l'é na corent ëd la filosofìa matemàtica, proponùa da Luitzen E.J. Brouwer dël 1907.

L'antuissionism a arfuda le dimostrassion për assurd e a aceta mach ij concet matemàtich costruìbij.
Costa posission a l'ancamin a l'ha ampovrì motobin ël patrimòni matemàtich, ma d'àutra part a l'ha possà l'elaborassion ëd técniche che a assignavo e a calcolavo ëd solussion efetive a vàire problema.
Coste arserche a arzulto pressiose ëdcò për l'utilisassion matemàtica dl'ordinator.

Categorìa:Lògica matemàtica
Prinsipi dël ters barà fòra

Ël **prinsipi dël ters barà fòra** a l'é la tautologìa
:A \vee \neg A .
A fortiss che dàit n'enonsià, o cost a l'é ver o a l'é vera soa negassion.

Categorìa:Lògica matemàtica
Prinsipi ëd pa contradission

Ël **prinsipi ëd pa contradission** a l'é la tautologìa
: \neg (A \wedge\neg A).
A fortiss che a peul pa ancapité che A e soa negassion  \neg A  a sio tuti doi ver.

Categorìa:Lògica matemàtica
Nicolas Bourbaki

**Nicolas Bourbaki** a l'é në stranòm coletiv dovrà da vàire matemàtich che a parte dal 1939 a l'han publicà na tranten-a ëd monografìe sota së stranòm.
Ij fondador ëd Bourbaki a son ëstàit André Weil, Jean Dieudonné, Henri Cartan, Claude Chevalley e C. Ehresmann, tuti vej student ëd la Scòla Normal Superior ëd Paris.
As proponìo d'arfondé la matemàtica an sj'idèje d'ansem e strutura.
Apress ël 1958 ël bourbakism a l'é intrà an crisi.

Bourbaki, Nicolas
Stereum subtomentosum

## Na lenga: Stereum subtomentosum

### Descrission
A smija motobin a Stereum insignitum, ma a l'é men colorà.

### Ambient
A chërs ant l'ùmid.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Stereum subtomentosum** Pouzar

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Stereum
Chondrostereum purpureum

## Na lenga: Chondrostereum purpureum

### Descrission
Resupinà peui sporzent, confluent. Imenòfor porpra, sciairent con l'età. Surfassa biancastra. 

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuja.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Chondrostereum purpureum** (Pers. : Fr.) Pouzar

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Chondrostereum
Hydnellum ferrugineum

## Na lenga: Hydnellum ferrugineum

### Descrission
Capel fin a 10 cm., bianch sudant stisse ross viv, peui rusment. Imenòfor a uje bianche peui brun-e. Carn dossa. 

Tronch-cònich, dle vire confluent.  

### Ambient
A chërs sota conìfera.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hydnellum ferrugineum** (Fr. : Fr.) Karsten

Categorìa:Lenghe (micologìa)
Categorìa:Hydnellum
Ross dij còj bressian

Ël vin **Ross dij còj bressian** as prodov ant le comun-e ëd Botticino, Rezzano, Cellatica, Collebeato, Rodengo Salano an provinsa ëd Bressia.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa