open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Renzo Pezzani

Poeta e scritor, an lenga italian-a, dzortut për masnà.
**Renzo Pezzani** a l'era nassù a Parma ai 4 ëd giugn dël 1898 e a l'é mòrt a Castion ai 14 ëd luj dël 1951.
A l'ha scrivù an sj'arviste Giornale del Balilla, Cuor d'Oro e Corriere dei Piccoli.
Ij sò achit tanme poeta a son dël 1920; quatr agn apress a l'ha scrivù sò prim travaj amportant për masnà, la fàula an vers *Il piccolo re*.
Dël 1926, barà fòra da la scòla për rason polìtiche, a l'ha trovà da travajé a la SEI e parèj a l'ha podù seghité soa atività literaria.

Pezzani, Renzo
Pezzani, Renzo
Pezzani, Renzo
Cervia

**Cervia** (*Žìria* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 28.438 abitant , an provincia ëd Ravënna.

## Frassion

Cervia a l'ha vàire frassion. Le pi importante a son Milano Marittima e Pinarella, arnomà stassion ëd bagn.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Zoffoli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Cervia a l'é gemelà con:
*  Jelenia Góra, Polònia
*  Mahón, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Gustave Flaubert

Scritor fransèis.
**Gustave Flaubert** a l'era nassù a Rouen ël 12 dë dzèmber dël 1821 e a l'é mòrt a Canteleu l' 8 ëd magg dël 1880.
A l'é considerà ël pare dla literatura realistica fransèisa.

## Biografìa

Gustave Flaubert a l'era lë sgond fieul dël chirurgh Achille-Cléophas Flaubert (1784-1846), originari dla Champagne e ëd Anne Justine Caroline Fleuriot (1793-1872).

## Euvre prinsipaj
* *Mémoires d’un fou* (1838)
* *Madame Bovary* (1857)
* *Salammbô* (1862)
* *L'Éducation sentimentale* (1869)
* *Lettres à la municipalité de Rouen* (1872)
* *Le Candidat* (1874)
* *La Tentation de saint Antoine* (1874)
* *Trois contes: Un cœur simple, La Légende de Saint Julien l’Hospitalier, Hérodias* (1877)
* *Le Château des cœurs* (1880)
* *Bouvard et Pécuchet* (1881), nen finì

Flaubert, Gustave
Flaubert, Gustave
Guy de Maupassant

Scritor an lenga fransèisa.
Henry René Albert **Guy de Maupassant** a l'era nassù a Tourville-sur-Arques ël 5 d'agost dël 1850 e a l'é mòrt a Paris ël 6 ëd luj dël 1893.

## Euvre prinsipaj
* *Boule-de-Suif* (1880) 
* *La Maison Tellier* (1881) 
* *Mademoiselle Fifi* (1882) 
* *Claire de Lune* (1883) 
* *Une vie* (1883)
* *Contes de la Bécasse* (1883) 
* *Miss Harriet* (1884)
* *Contes du jour et de la nuit* (1885)
* *Bel-Ami* (1885)
* *La Petite Roque* (1886)
* *Toine* (1886)
* *Le Horla* (1887) 
* *Mont-Oriol* (1887)
* *Pierre et Jean* (1888) 
* *Le Rosier de madame Husson* (1888)
* *Fort comme la mort* (1889) 
* *La Main gauche* (1889) 
* *Musotte* (1890)
* *Notre Coeur* (1890)

Maupassant, Guy de
Maupassant, Guy de
Charles Baudelaire

Poeta , scritòr, critich literari, critich d'arte, giornalista e tradutòr an lenga fransèisa.
**Charles Pierre Baudelaire** a l'era nassù a Paris ël 9 d'avril dël 1821 e ambelelà a l'é mòrt ël 31 d'agost dël 1867. L'è un dij pì 'mportant poeta dël secol ch'a fa XIX, esponent dël simbolismo e antisipadòr dël Decadentismo . "Le fior dël mal", 'n franseis "Les fleurs du mal", la sua opera prinsipala, a l'è considerà 'n classich ëd la literatura franseisa e mondiala. 'L so pensiero l'a 'nfluensà vajre poeta après ëd chiel, i Poeta maudits, coma Paul Verlaine, Stephane Mallarmé, Arthur Rimbaud, jë scapijà italiàn, coma Arrigo Boito e Emilio Praga e lë scritòr Marcel Proust. Baudelaire a dourava droghe coma l'Oppio e a beivìa soens. Le soe euvre a j'ero considerà imorale përchè a parlavo ëd ribeliòn contra la nobiltà, critiche a la sosietà, arte, raport tra j'omo, emotività, amor e vita, e pì che d'autr dë Spleen, l'afàn ëd vivi. Propri chiel a ciamava la soa ideologia Modernism.  

## Euvre prinsipaj
* *Salon de 1845* (1845)
* *Salon de 1846* (1846)
* *La Fanfarlo* (1847)
* **Les fleurs du mal** (1857)
Dlongh tacà con violensa da Le Figaro, ël lìber a l'é sequestrà pòchi di apress soa surtìa, sota l'acusa dë scarosità.
* *Les paradis artificiels* (1860)
* *Réflexions sur Quelques-uns de mes Contemporains* (1861)
* *Le Peintre de la Vie Moderne* (1863)
* *Curiosités Esthétiques* (1868)
* *L'art romantique* (1868)
* *Le Spleen de Paris/Petits Poémes en Prose* (1869)
* *Oeuvres Posthumes et Correspondance Générale* (1887-1907)
* *Fusées* (1897)
* *Mon Coeur Mis à Nu* (1897)

Baudelaire, Charles
Baudelaire, Charles
Jean de La Fontaine

Scritor ëd fàule e poeta fransèis.
**Jean de La Fontaine** a l'era nassù a Château-Thierry l'8 ëd luj dël 1621 e a l'é mòrt a Paris ël 13 d'avril dël 1695.

## Euvre prinsipaj
* *Adonis* (1658)
* *Élégie aux nymphes de Vaux* (1661)
* *Ode au roi* (1663)
* *Contes et nouvelles* (1665)
* *Fables* (1668)
* *Amours de Psyché et de Cupidon* (1669)
* *Recueil de poésies chrétiennes et diverses* (1671)
* *Poème de la captivité de saint Malc* (1673)
* *Daphné* (1674)
* *Nouveaux contes* (1674)
* *Astrée* (1691)

La Fontaine, Jean de
La Fontaine, Jean de
La Fontaine, Jean de
Colette

Scritris an lenga fransèisa.
**Sidonie Gabrielle Colette** a l'era nassùa a Saint-Sauveur-en-Puisaye ël 28 ëd gené dël 1873 e a l'é mòrta a Paris ël 3 d'agost dël 1954.
Antra 'l 1925 e ël 1938 a l'ha passà j'invern an soa vila *La treille muscate* a Saint-Tropez.

## Euvre prinsipaj
* *Claudine* (1900-1903)
* *Dialogues de bêtes* (1904)
* *La retraite sentimentale* (1907)
* *Les vrilles de la vigne* (1908)
* *L’ingénue libertine* (1909)
* *La vagabonde* (1910)
* *L’entrave* (1913)
* *Mitsou* (1919)
* *La maison de Claudine* (1922)
* *Le blé en herbe* (1923)
* *La naissance du jour* (1928)
* *Sido* (1930)
* *La chatte* (1933)
* *Duo* (1934)
* *Julie de Carneilhan* (1941)
* *Gigi* (1944)

Colette
Colette
Alexandre Dumas (fieul)

Scritor e dramaturgh an lenga fransèisa.
Fieul dël pì arnomà Alexandre Dumas "pare" e ëd Catherine Laure Labay, na sartoirëtta, **Alexandre Dumas** "fieul" a l'era nassù a Paris ël 27 ëd luj dël 1824 e a l'é mòrt a Marly-le-Roi ël 27 ëd novèmber dël 1895.

Da cit a l'era stàit butà an colege e a l'é stàit arconossù daj sò mach ch'a l'avìa già set agn.
Ij sò a l'han rusà për oten-ne la tua, che a la fin a l'é stàita dàita a sò pare.

A l'era an-namorasse d'Alphonsine Plessis, ch'a l'ha anspiraje ël përsonage prinsipal dla *Dame aux camélias*.

## Euvre prinsipaj

### Romanz
* *Aventures de quatre femmes et d'un perroquet* (1847) 
* *Césarine* (1848)
* *La Dame aux camélias* (1848) 
* *Le Docteur Servan* (1849)
* *Antonine* (1849)
* *Le Roman d'une femme* (1849)
* *Tristan le Roux* (1850)
* *Trois Hommes forts* (1850)
* *Histoire de la loterie du lingot d'or* (1851)
* *Diane de Lys* (1851)
* *Le Régent Mustel* (1852)
* *Contes et Nouvelles* (1853)
* *La Dame aux perles* (1854)
* *L'Affaire Clémenceau, Mémoire de l'accusé* (1866)

### Euvre teatraj
 
* *Le Bijou de la reine* (1845)
* *Le Verrou de la reine* (1848)
* *Atala* (1848)
* *La Dame aux camélias* (1852)
* *Diane de Lys* (1853)
* *Le Demi-Monde* (1855) 
* *La Question d'argent* (1857)
* *Le Fils naturel* (1858)   
* *Un Père prodigue* (1859) 
* *L'Ami des femmes* (1864)
* *Les Idées de Mme Aubray* (1867)
* *Une visite de noces* (1871)
* *La Princesse Georges* (1871)
* *La Femme de Claude* (1873)
* *Monsieur Alphonse* (1873)
* *L'Étrangère* (1876)
* *La Princesse de Bagdad* (1881) 
* *Denise* (1885)
* *Francillon* (1887)

Dumas, Alexandre fieul
Dumas, Alexandre fieul
Alexandre Dumas (pare)

Scritor fransèis, pare d'Alexandre Dumas "fieul".
**Alexandre Dumas** "pare" a l'era nassù a Villers-Cotterêts ël 24 ëd luj dël 1802 e a l'é mòrt a Puys ël 5 dë dzèmber dël 1870.

## Euvre prinsipaj
* Henri III et sa cour (1829)
* Antony (1831)
* La Tour de Nesle (1832)
* Kean ou Désordre et génie (1835)
* Le Capitaine Paul (1838)
* Excursions sur les bords du Rhin (1841-1842)
* Les Trois Mousquetaires (1844)
* Le Comte de Monte-Cristo (1844-1845)
* Vingt Ans après (1845)
* La Reine Margot (1845)
* Le Chevalier de Maison-Rouge (1845)
* Une Fille du Régent (1845)
* Marie Antoinette (1845)
* La Dame de Monsoreau (1846)
* Joseph Balsamo (1846-1848)
* De Paris à Cadix (1846-1848)
* Le Vicomte de Bragelonne ou Dix Ans plus tard (1848-1850)
* Les Quarante-cinq (1847-1848)
* La Tulipe noire (1850)
* Mémoires (1852-1854)

Dumas, Alexandre pare
Dumas, Alexandre pare
Alexandre Dumas

***Alexandre Dumas*** a l'é 'l nòm ëd doi scritor fransèis:

* Alexandre Dumas "pare" (1802-1870)
* Alexandre Dumas "fieul" (1824-1895)
Camogli

**Camogli** (*Camoggi* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 5.455 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.

## Economia
La pi grand arsorsa ëd Camogli a l'é 'l turism.

## San Frutos
L'Abassìa ëd San Frutos (*San Fruttuoso di Capodimonte* an italian) a l'é stàita fondà dël sècol ch'a fà VIII  da gent scapà da 'nt la Spagna che a l'era mnasse dapress le relichie dël sant. As treuva ant un ansen ch'as peul argionze mach a pé o an barca.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Olivari (dal 27/05/2013).

## Sità gemelà
Camogli a l'é gemelà con:
*  Carloforte, Italia
*  Tuningen, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Santa Margherita Ligure

**Santa Margherita Ligure** (*Santa Margaita* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 9.639 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Economìa
La pi grand arsorsa ëd Santa Margherita a l'é 'l turism.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Donadoni (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santamargheritaligure
Santamargheritaligure
Provincia ëd Génoa

La **Provincia ëd Génoa** a l'era an Liguria e a comprendìa 67 comun.
A l'ha via na superfis ëd 1.838 km² e a contava  887.094 abitant.
Sò capleugh a l'éra Génoa. 
N'tël 2015 l'e mnuita na "Sità Metropolitan-a"

## Geografìa
A confinava  òvest con la provincia ëd Savon-a, a nòrd con ël Piemont (provincia ëd Lissandria) e l'Emilia-Romagna (provinse ëd Piasensa e Parma), a est con la provincia dla Spessia. A l'é bagnà a sud dal Mar Lìgure.

## Aministrassion
L' Ultim  President dla Provincia elet dai sitadin a l'é stait Alessandro Repetto

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Liguria
Genoa
Cando, Dakota dël Nòrd

**Cando** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 1,6&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant.

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Cicagna

**Cicagna** a l'é un comun dla Liguria ëd 2.558 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël comun a l'è an aministrassion straordinaria, ël Comissari  a l'è Carmine Battista (dal 16/06/2016).

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Lorsica

**Lorsica** (*Lòrsega* an ligur) a l'é un comun dla Liguria ëd 513 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aulo De Ferrari (dal 14/06/2004, second mandà dal 07/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
San Colombano Certenoli

**San Colombano Certenoli** (*San Comban* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 2.705 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.

A resta an Val Fontanabuona, a n'autëssa ëd 45 méter an sël livel dël mar.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Solari (dal 29/03/2010, second mandà dal 01/06/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sancolombanocertenoli
Sancolombanocertenoli
Cogorno

**Cogorno** a l'é un comun dla Liguria ëd 5.657 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrica Sommariva (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Angiolo Silvio Novaro

**Angiolo Silvio Novaro** a l'era nassù a Diano Marina ai 12 ëd novèmber dël 1866 e a l'é mòrt a Oneglia ai 10 ëd mars dël 1938.
A l'era un poeta an lenga italian-a ch'a vnisìa da la scòla dl'ambrunì.

## Euvre prinsipaj
* *Sul mare* (1889)
* *L'angelo risvegliato* (1901) 
* *Il cestello* (1910)
* *Il cuore nascosto* (1921)
* *La fisarmonica* (1924)
* *Taci non parlare* (1939)

Novaro, Angiolo Silvio
Novaro, Angiolo Silvio
Tiglieto

**Tiglieto** (*O Tilieto* an lìgur, *Er Tijê* an dialèt local) a l'é un comun dla Liguria ëd 573 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Leoncini (dal 26/05/2014).

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Se chanto

**Se chanto**, ò **Se canta** a sconda dël dialèt, a l'é na canson popolar an lenga ossitan-a motobin conossùa an tuta la Fransa meridional e ant le valade ossitan-e 'd Piemont. 

A l'é considerà l'inn nassional ossitan, contut che a sia na canson ch'a parla d'amor. La melodìa a l'é motobin sempia e orijàbil, e j'ossitan a l'han la costuma 'd cantela tuti ansema an tenendse për man.

Vardé-sì le prime paròle dla version ant la varianta ossitan-a alpin-a (che comsëssìa a së slontan-a pòch da j'àutre):

## Anliura esterna
*  Melodìa MIDI e paròle (an fransèis, anglèis e ossitan)

Categorìa:Costume popolar
Categorìa:Mùsica popolar ossitan-a
Ospissi ëd San March a Mordzé

L**'ospissi ëd San March** a Mordzé a l'era n'ospissi motobin antich për viagiator.
A restava ant ël teritòri ëd Mordzé, antra Mordzé e Pré-Sèn-Lédjé, an sla riva drita ëd Deura.
La capela a l'era dedicà a March evangelista.
A l'é stàit bolversà da vàire inondassion dël Lagh dël Rutor e ëd Deura.
Dël 1416 an sël pòst a-i era già mach pì un pilon con la mistà ëd March.

Ospissi ed san march a mordze
Ospissi dël Borgh ëd Mordzé

L**'ospissi dël Borgh** a Mordzé a l'era n'ospissi ch'a servìa pr'ij viagiator ant la Val d'Osta.
As trovava ant la borgià ëd Mordzé.
A dipendìa dal Cit San Bernard, pr'ël qual a l'avìa ëdcò la fonsion ëd depòsit dle proviste, an dzorpì dl'ospitalità ai viagiator.
Ël resior dël Cit San Bernard a-i stasìa ëdcò, ëd tansantan.
Le prime testimonianse dl'ospissi a son dël 1300, le dariere dël 1725.

Ospissi del borgh ed mordze
Categorìa:Ospissi
Ospissi ëd La Sala

L**'ospissi ëd La Sala** a l'é stàit fondà dël 1282 da lë sgnor Jean Ney Monard, mèistr sartor ëd La Sala.
Ant ël 1430, ij frej Chanoine a l'han fabricaje na capela, an onor ëd Tomà màrtir, con un resior prèive.
L'ospidal, bin soagnà, a l'avìa ses lét pr'ij pelerin.
Ij resior a l'avìo l'òbligh ëd fé scòla.

Dël 1691, ij soldà fransèis a l'han daje feu a capela e ospissi.
Tutun, con ij fond ëd l'ospissi, a l'é stàit possìbil manten-e në scond vicari, ch'a dovìa fé scòla, e seghité l'ospitalità.
Riadatà, costi edifissi a son ëstàit torna trasformà ant ël 1844 an retorìa për l'anstrussion dij giovo.
Dël 1855 la retorìa a l'ha chità d'esiste.
Ij sò fond a son ëstàit ëspartì antra la fàbrica parochial e la scòla comunal.
Ant ël leu dël vej ospissi a l'han faje la ca dla comun-a.

Ospissi ed la sala
Categorìa:Ospissi
Ospissi ëd Veullanoua

L**'ospissi ëd Veullanoua** a l'era n'ospissi për pòver, fondà vers ël 1315 da Jean Lostan, d'Osta, ch'a l'ha peui finansialo con ëstrument dij 3 ëd giugn 1323.
A l'era ël pì fiamengh ospissi dla Val d'Osta; a l'avìa un resior, na capela a doe ciòche dedicà a Gotard e tërdes lét pr'ij pòver.
Ca e capela dl'ospissi a son peui passà a la comun-a che con në strument dij 3 ëd giugn 1787 a l'ha fàit fé le modìfiche e fabriché ant ël pòst la canònica e la cesa dël Borgh ëd Veullanoua dël di d'ancheuj.

Ospissi ed veullanoua
Massimo Quaglino

Pitor e dissegnator.
**Massimo Quaglino** a l'era nassù al Francó ai 15 ëd giugn dël 1899, fieul ëd në slé e darié ëd quatr frej.
A quatr agn, tuta la famija a l'ha tramudà a Turin.
A l'ha studià a l'anstitù Plana, andoa a l'ha strenzù amicissia con Pinin Pacòt.

A l'ha amprendù a pituré daspërchiel e sò prim dissegn a l'é stàit publicà an sl'arvista Il Fischietto; an col ambient a l'ha conossù Golia.
Dël 1917 a l'é partì a combate durant la prima guèra mondial.
Apress la guèra a l'é vnù arnomà tanme ilustrador, dissegnator e caricadurista, an colaborand con vàire publicassion, dont Cuor d'Oro, e con la Lenci.
Da sò prim nùmer, dël 1931, a l'ha colaborà a l'Armanach Piemontèis.
Për la FIAT e, pi anans, për la Cinsan a pronta dj'areclam.

Dël 1942 a l'é torna ciamà a j'arme ant un còrp ëspecial d'artista ancarià d'arpresenté j'aveniment ëd la guèra.
Dël 1955 a-j dan la cadrega ëd Decorassion a l'Academia Albertin-a 'd Turin, ma a chita l'ansegnament dël 1960.

A l'é mòrt a Turin dël 1982.

## Euvre prinsipaj
* *Festa campagnin-a* (1928, tempra su papé, 47x65 centim)
* *Festa sël pra* (1928, tempra su papé, 46x65 centim)
* *Sposalissi* (1929, euli su tàula, 43x35 centim)
* *Fior* (1951, euli su tèila, 70x60 centim)

Quaglino, Massimo
Quaglino, Massimo
Teonesto Deabate

Dissegnator.
**Teonesto Deabate** a l'era nassù a Turin dël 1898 e a l'é mòrt ambelelì dël 1981.
A l'é stàit colaborador ëd l'arvista Cuor d'Oro.

Deabate, Teonesto
Deabate, Teonesto
Carlo Bergoglio

Dissegnator e scritor dë spòrt, stranomà *Carlin*.
Nassù dël 1895, mòrt dël 1959.
A l'ha travajà al Guerrin Sportivo, dont a l'é peui dventà cap-redator, e a l'ha colaborà a Cuor d'Oro.

## Euvre prinsipaj
**Vita segreta dei giri d'Italia* (1946).

Bergoglio, Carlo
Enrico Gianeri

Giornalista, dissegnator e caricadurista, stranomà *Gec*.
**Enrico Gianeri** a l'era nà a Firense ai 9 ëd novèmber 1900 e a l'é mòrt a Turin ai 25 ëd gené dël 1984.

A l'ha colaborà a l'arvista Cuor d'Oro.
A l'era marià con Carla Grifoni.

Gianeri, Enrico
Mario Pompei

Dissegnator, senògraf, ilustrador.
**Mario Pompei** a l'era nassù a Terni dël 1903 e a l'é mòrt a Roma dël 1958.

A l'avìa esordì a sëddes agn con sene e costum pr'ij buratin dël teatro dle masnà ëd Vittorio Podrecca.
Dël 1924 a l'é stàit senògraf con Pavlova e l'ann apress con la companìa d'art ëd Pirandello.

A l'avìa dissegnà për Cuor d'Oro, durant ij prim doi agn ëd publicassion, Il Giornalino della Domenica, Il Fanciullo.
Peui a l'ha colaborà al Balilla, Cordelia, Il Corriere dei Piccoli (anté ch'a l'ha ancaminà ant ël 1927, con j'aventure ëd Bice e Bauci), Il Mondo Bambino e a la session dle masnà dël Pòpol.
Për ël Pòpol a l'ha creà sò përsonage pì arnomà, Isolina Marzabotto, ch'a compariss an pì che 120 ëstòrie dal 1932 al 1940.

Pompei, Mario
Filiberto Scarpelli

Dissegnator e scritor an lenga italian-a për la gioventura.
**Filiberto Scarpelli** a l'era nassù dël 1870.
A l'avìa travajà al Giornalino della Domenica e a L'Asino.
Durant ij prim doi agn ëd publicassion, a l'avìa colaborà con dij dissègn fiamengh a l'arvista Cuor d'Oro.
A l'é mòrt për un ciacòt dl'ost 1933.

## Euvre prinsipaj
**La banda del Ciuffo Rosso* (1910);
**Cuore di Fantocci* (1919).

Scarpelli, Filippo
Scarpelli, Filippo
Giovanni Cena

Poeta e scritor an lenga italian-a.
**Giovanni Cena** a l'era nassù a Montanar ai 12 ëd gené dël 1870, da na famija pòvra: amis dël pitor Giuseppe Pellizza ëd Volped, soens a podìa nen ëscrivie o andelo a trové përchè ch'a-j mancavo ij sòld.

A l'ha studià a la facoltà ëd litre dl'Università ëd Turin, anlev d'Arturo Graf, e a le lession dij saba (j'ansidite *sabatin-e*) ëd Graf, ëd tansantan Cena a lesìa dij sò vers.

A l'é stàit për vàire agn cap-redator dl'arvista Nuova Antologia, a Roma, anté ch'a l'avìa tramudà e a stasìa con soa morosa Sibilla Aleramo.

As anteressava dij problema sossiaj e e l'ha fondà pì che stanta scòle për ij campagnin dl'Àgher roman e dij mojiss pontin.

Cena a l'é mòrt ëd polmonìa a Roma, dlë dzèmber 1917.
Mario Vugliano a l'ha dilo ël *poeta dël dolor*.

## Euvre
Ant ël 1928-1929, cudìe da Eugenia Balegno e Terenzio Grandi, a son ëstàite publicà a Turin soe euvre complete, an sinch volum, dont soa ciadeuvra, ël romanz sossial *Gli ammonitori*.

Cena, Giovanni
Cena, Giovanni
Cena, Giovanni
Favale di Malvaro

**Favale di Malvaro** (*O Favâ* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 500 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ubaldo Crino (dal 06/06/2016).

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Lenga Haya

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Haya** o **Haya** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Haya** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Sentraj
******* lenghe Haya-Jita
******** **lenga Haya**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **HAY**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hay

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Joba

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Joba** o **Joba** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còngo.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Joba** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu sentraj
******* lenghe Shi-Havu
******** **lenga Joba**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **JOB**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=job

Categorìa:Lenghe dël Còngo
Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Tito Gantesi

Poeta.
**Tito Gantesi** a l'era lë stranòm ëd Tommaso Agostinetti.
A l'é mòrt dël 1938.

Gantesi, Tito
Gantesi, Tito
Sant'Olcese

**Sant'Olcese** (*Sant'Orçeise* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 5.911 abitant,  ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Armando Sanna (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Sant'Olcese a l'é gemelà con:
*  Martorell, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santolcese
Santolcese
Santo Stefano d'Aveto

**Santo Stefano d'Aveto** (*San Steva d'Aveto* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.124 abitant, ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Antonietta Cella (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santostefanodaveto
Santostefanodaveto
Ospissi ëd Saro

L**'ospissi ëd Saro** a l'era n'ospissi për viagiator ant la Val d'Osta.
A restava al vilage Fochya.
Motobin antich, a drocava già an ruin-a ant ël 1436.

Ospissi ed saro
Categorìa:Ospissi
Ospissi ëd Bicheria

L**'ospissi ëd Bicheria** o **Bicaria** a l'era n'ospissi ch'as trovava ant la borgià 'd Bicheria a Osta.
Motobin antich, ij papé pì recent ch'a na parlo a son dël 1160 e 1195.
A l'é bel fé ch'a fussa cost-sì l'ospidal ciamà *Maladiera d'Osta* (*Maladeria Auguste*).

Ospissi ed Bicheria
Categorìa:Osta
Ospissi ëd Rumeyran

L**'ospissi ëd Rumeyran** a l'era un dj'ospissi për viagiator an Osta.
Ospissi e capela colegà as trovavo a nòrd dël Borgh ëd Saint-Étienne.
A l'era stàit fondà vers ël 1150 daj sivalié dl'Órdin ëd San Gioann ëd Gerusalem, che an Val d'Osta a l'avìo ëdcò j'ospissi ëd Ploue a Mondzovet e ëd La-Pierre antra Bar e Donas, tuti ch'a dipendìo da la Comanderìa ëd San Gioann ëd Chambéry.
L'ospissi a l'avìa dij lét pr'ij passant pòver.
A l'ha chità dël 1752, cand ch'a l'é passà a l'Ospidal Maurissian.

Dël 1867, la capela delabrà a l'é stàita catà da monsignor Jans e ambelessì ël capìtol dla catedral a l'ha fàit fabriché, ant ël 1902, la capela gòtica con la cròta sota pr'ij canònich ëd la catedral.

Ospissi ed rumeyran
Categorìa:Osta
Innocent Manzetti

Anventor.
**Innocent Manzetti** a l'era nassù a Osta ël 17 ëd mars dël 1826 (sò pare a l'era d'Invò) e ambelelì a l'é mòrt ël 17 ëd mars dël 1877.

A l'ha ancaminà a andé a scòla a Osta, dai Frej dle Scòle Cristian-e e peui a l'é andàit al colege che antlora a l'era dirigiù dai gesuita.
Pì tard ij sò a l'han mandalo a Turin, andoa a l'é diplomasse geòmetra.
A l'é donca tornà a Osta për esercité la profession.

Antra ij sò angign pì arnomà, a-i é ël prim robò dla stòria, l'ansidit *sonador ëd fluta*, che dël 1849 a l'era già bele che costruì.
A l'ha peui fabricà na vitura a vapor, na becan-a a tre roe e tre sedij, un ciman idràulich a base 'd manganèis ëd na potensa strasordinaria.
As fasìa da chiel ij sò utiss da geòmetra.

Un dij sò darié travaj a l'é stàit un fìlter për purifiché l'eva dël Buthier, che a l'era beivùa an Osta a col temp.

Tutun, con soe anvension Manzetti a l'é nen fasse sgnor.

### L'anvension dël teléfon
A l'é bel fé ch'a sia stàit chiel a anventé për prim ël teléfon.
Dël 1844 a l'avìa avù l'antuission ch'as podìa trasmëtte la vos a distansa; vers ël 1850 a l'ha fabricà n'angign telefònich primitiv con doi còrn ëd carton sarà da na bërgamin-a e gionzù da na filsela.

L'eletricità a l'ha giutalo a përfessioné sò angign.
Ij sò studi e soe esperiense a son andàite anans con costansa antra 'l 1860 e ël 1864: la filsela a l'é stàita rampiassà da 'n fil elétrich, la bërgamin-a da na lamëtta d'assel, e j'onde sonore a l'han podù esse trasmëttùe da 'd corente provocà, con na ciarëssa përfeta, da na cornëtta a l'àutra a gran distansa.

Manzetti, Innocent
Manzetti, Innocent
Sfigmomanòmeter

Lë **sfigmomanòmeter** a l'é n'utiss pr'ëmzuré la pression dël sangh.
A l'é stàit anventà ant ël 1896 da Scipione Riva-Rocci.

Categorìa:Utiss
Casella

**Casella** a l'é un comun dla Liguria ëd 3.226 abitant,  ant la Sità metropolitan-a 'd Génoa.
 
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Collossetti (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Génoa
Categorìa:Comun dla provincia ëd Génoa
Ospissi dle colòne

L**'ospissi dle colòne** o ëd **Nabuisson** as trovava a Osta, an contrà Nabuisson (al di d'ancheuj rue De Tillier).
A l'era stàit fondà dël 1219 da Vuillerme Boysson ëd Tsarvènsoù, soa fomna Ermenberge (*Domina Boysson*, peui *Domna Boysson*, peui *Nabuisson*) e ël prèive Aymon ëd Cogne, ch'a n'han fane cadò al vësco d'Osta e ai sò sucessor.
L'ospidal a l'era dit *dle colòne* për le bele colòne 'd màrmol ch'a ornavo n'edifissi fabricà ant ës pòst an sle ruin-e d'un templi antich.
L'ospidal a l'avìa na capela e un resior; la capela a l'era dedicà a San Gra.
Cost ospissi a l'avìa na desen-a ëd lét pr'ij pelerin, ij pòver e, dzortut, pr'ij prèive pelerin.
Un passage a lo colegava al vëscovà.
A l'ha durà fin-a al 1791.
Coj pòchi ben ch'a-i restavo a son ëstàit vendù e destinà dal vësco ai fond për ël clero.

Categorìa:Stòria dla Val d'Osta
Categorìa:Ospissi
Categorìa:Osta
Ospissi dël mërcà Vaudan

L**'ospissi dël mërcà Vaudan** a l'era n'ospissi pr'ij pelerin ant la sità d'Osta.
A l'era stàit fondà vers ël 1300 da Jacquemet de Bosses, davzin a la cesa ëd Santa Cros.
A dipendìa dal Cit San Bernard.
A l'avìa un resior e ses lét pr'ij pelerin.
Dël 1752 a l'é passà a l'Órdin Maurissian e a l'ha chità parèj.

Ospissi del merca vaudan
Categorìa:Osta
Rolla, Dakota dël Nòrd

**Rolla** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 3,2&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant (2000).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Varna

**Varna** (*Варна* an bùlgar) a l’é la tersa sità dla Bulgarìa për popolassion e a conta 345.371 abitant (2006).

## Geografìa

Varna as treuva an sël Mar Nèir e a l'é un pòrt amportant. 

## Sità gemelà

Varna a l'é gemelà con:
*  Aalborg, Danimarca
*  Dordrecht, Pais Bass
*  Harkìv, Ucrain-a
*  Aqaba, Giordania
*  Odessa, Ucrain-a
*  Malmö, Svessia
*  Turku, Finlandia
*  Miami, Stat Unì d'América
*  Rostock, Gërmania
*  Novorossijsk, Russia
*  Ël Pirèo, Grecia
*  Memphis, Stat Unì d'América
*  Amsterdam, Pais Bass
*  Washington (GB), Regn Unì
*  Karlsruhe, Gërmania
*  Boston, Stat Unì d'América

## Galarìa fotogràfica

Image:Bulgaria-Varna-02.JPG
Image:Bulgaria-Varna-01.JPG
Image:Bulgaria-Varna-03.JPG
Image:Bulgaria-Varna-04.JPG


## Anliure esterne
* Sit ofissial (an bùlgar)

Categorìa:Bulgarìa
Categorìa:Sità europenghe
Autostrà A4

L**'Autostrà A4** a traversa tuta la Pian-a Padan-a a parte da Turin, an passand për Milan e Venessia e an rivand a Sistiana, squasi al confin con la Slovenia, andova che la strà a séguita con un racòrd fin a Triest.

Coj sò 530 km ëd longhëssa a l'é un-a dle pi importante e traficà autostrà dla rej nassional italian-a e a fa d'un important coridor europengh ch'a colega la Penìsola Ibérica ai pais dij Balcan. Sò percors a l'é gestì da vàire companìe: SATAP, Autostrade per l'Italia S.p.A., Autostrà Bressia-Veron-a-Vicensa-Pàdoa, Società delle Autostrade di Venezia e Padova e Autovie Venete.

## Percors

### Tòch Turin - Milan

L'autostrà Turin-Milan a l'é un-a dle pì veje autostrà italian-e. Ij travaj, dla durà ëd 3 agn a son terminà con l'inaugurassion dël 25 otóber 1932. Ancheuj a l'è gestìa da la sossietà concessionaria SATAP.

Ël tragit a së stend për 125 km (100 km an Piemont, ël rest an Lombardìa), a l'é tut antregh an pianura. Ës tòch a l'ha për convension fin a la surtìa ëd Milan Certosa, dont la progression chilométrica a s'anandia torna da 0.

Tra Turin (an rivand da cors Giulio Céser) e Rondisson as paga nen ël pedagi.





Categorìa:Traspòrt an Piemont
Cunardo

**Cunardo** (*Cunard* an dialèt varesiòt) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.934 abitant , ant la provinsa ëd Varèis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Morisi (dal 14/06/2004, second mandà da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Varèis
Clarín

Ël **Clarín** a l'é 'l pi important giornal dl' Argentin-a.
A l'é stàit fondà dël 1945 a Buenos Aires.
A stampa apopré 500.000 còpie al dì.

Clarin
Enrico Thovez

Poeta an lenga italian-a e pitor.
**Enrico Thovez** a l'era nassù a Turin ai 10 ëd november dël 1869, fieul dl'anginié Cesare Thovez, d'orìgin savojarde, e ëd Maria Angela Berlinguer.
A Turin Thovez a viv fin-a a soa mòrt, ai 16 ëd fërvé dël 1925.

Thovez a frequenta dle scòle técniche e a s'anscriv a la facoltà ëd siense, ma a la chita tòst, pr'ëstudié latin e grech e pijé la licensa liceal.
Antra ij 7 dë dzèmber 1895 e ij 29 ëd fërvé 1896 as fa armarché, ansema a Gustavo Balsamo Crivelli, Zino Zini e Giovanni Cena, për la dura campagna mnà an sla Gazzetta Letteraria contra ij plagi ëd d'Annunzio.

As làurea an litre a l'Università ëd Turin ai 15 ëd luj 1896, con la tesi *Medioevo dorico e lo stile del Dipylon* e na votassion ëd 108/110 (la tesi a sarà pùblicà ant ël 1903).
Dl'avril 1903 a meuir sò pare e dl'otóber 1903 Thovez a passa nen ël concors për diretor dl'Anstitù professional ovrié.
Sòn a lo possa a trové un travaj a La Stampa: dal 1m ëd maj 1904 a l'é redator, crìtich d'art e anvià special; crìtich literari da cand ch'a meuir Dino Mantovani, ant ël 1913.
A chita sò post cand ch'a rusa con Alfredo Frassati për la posission dël giornal an sla guèra; a passa al Pòpol, ch'a l'era a pro dl'antërvent.

A l'é stàit ëdco a la diression dla Galarìa d'Art Moderna: nominà dal consèj comunal ëd Turin ai 5 ëd mars 1913 a resta an caria fin-a a soe dimission ant ël 1921.

## Euvre prinsipaj
**Augusta Taurinorum* (1901)

Thovez, Enrico
Thovez, Enrico
Thovez, Enrico
Bòcs pé-pugn

As ciamo **bòcs pé-pugn**, da j'agn 1980, jë spòrt ëd combatiment ëd percussion con guant da bòcs ch'as pràtico ans un ring (o un tapiss praticàbil) e ch'a fan part ëd la categorìa dle bòcs ësportive. As deuvro, conforma al regolament, le técniche ëd gamba (càuss e colp ëd gënoj), le técniche ëd brass (pugn e colp ëd ghëmmo) e le técniche ëd projession.

Antra le pì conossùe i l'oma:
* le dissiplin-e merican-e (bòcs merican-a) sot tre forme prinsipaj:
** ël full contact karate sensa càuss sota la sentura,
** ël kick-boxing con càuss sircolar an sle cheusse o kick-boxing merican, 
** e ël semi-contat o combatiment ai pont (*point-fighting*), na qualità ëd karate con guant e pantofle an s-ciuma, 
* la bòcs fransèisa (savate), al di d'ancheuj dit "Savate-BF",
* ël kick-boxing giaponèiss: kick-boxing con colp ëd gënoj diret, càuss sircolar an sle cheusse (càuss bass o *low kick*) e ambrancà al còrp, 
* e për finì doi superlativ dla bòcs, anté che tut a l'é përmess o scasi, la bòcs birman-a (lethwei), e la bòcs thaï (muay thai).

Categorìa:Art marsiaj
Antonio Gramsci

Òm polìtich italian.
**Antonio Gramsci** a l'era nassù a Ales ël 22 ëd gené dël 1891 e a l'é mòrt a Roma ël 27 d'avril dël 1937.

Dël 1911 a l'era vnù a studié a Turin, anté ch'a l'ha rancontrà sò prim amor, Pia Carena; dël 1916 a l'avìa prinsipià a scrive an sl'edission turinèisa dl' *[[Avanti!]]*, ant ël 1917 a l'avìa costituì, con Andrea Viglongo, Attilio Carena e Claudio Boccardo, l'Assossiassion ëd vita moral e, dël 1919, a l'era stàit un dij fondador dl' *[[Ordine nuovo]]*.

Ël 21 ëd gené dël 1921, a Livorn, a nass ël Partì Comunista d'Italia e Gramsci a intra ant ël Comità Central.
Dël maj 1922 a part për Mosca për arpresenté sò partì ant ël comità esecutiv dl'Antërnassional comunista.
Dël 1924 a fonda ël giornal dij comunista italian, *[[l'Unità]]*.
Deputà al Parlament italian e Segretari del Partì Comunista, a j'8 ëd novèmber dël 1926 a l'é arestà séghit a le laj ecessionaj adotà dal govern fassista e condanà a 20 ann ëd përzon.
Malavi, dël 1935 a l'é trasferì ant na clìnica ëd Roma, andoa a meur dòp doi ann.

Gramsci, Antonio
Luciano Pavarotti

Artista lìrich italian.
**Luciano Pavarotti** a l'era nassù a Mòdena ël 12 d'otóber dël 1935 e ambelelì a l'é mòrt ël 6 dë stèmber dël 2007.

A l'é considerà, con Francesco Tamagno, ël pi grand tenor italian ëd sèmper e 'l cantant lìrich pi conossù dël mond.

Pavarotti, Luciano
Cittadella

**Cittadella** a l'é un comun dël Véneto ëd 19.711 abitant, an provincia ëd Pàdoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Pierobon (Lega Nord) dal 6-6-2016.

## Sità gemelà
Cittadella a l'é gemelà con:
*  Nova Prata, Brasil
*  Noblesville, Stat Unì d'América

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pàdoa
Due Carrare

**Due Carrare** a l'é un comun dël Véneto d' 8.613 abitant, an provincia ëd Pàdoa.

## Stòria
Ël comun ëd Due Carrare a l'é stàit formà dël 1995 con l'union dij comun ëd *Carrara San Giorgio* e *Carrara Santo Stefano*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Vason (dal 3/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pàdoa
La Riva (Bra)

**La Riva** (Riva an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Bra, provincia 'd Coni.
As treuva a 3 km da la sità an diression òvest, an sla stra (SP48) ch'a pòrta a Cavlimor.

## Stòria
An vej document as parla 'd na *capella cum cemeterio apud Ripam*, an efet, ant la memòria dij vej, un tòch ëd tèra spartì 'n mes da la linea feroviaria Bra-Cavlimor, a l'è ciamà *Pra dla capela*.
Ël sènter ëd la frassion, àut 284 méter ansima al livel dël mar, a restava la veja riva dël fium Tane, ch'a scorìa antrames Mont Vierm (la colin-a àuta 290 méter andoa ch'as pògia Bra "veja") e la Riva.
Ël fium a l'ha cambià percors su për giù 220.000 agn fa virand ënver Alba.

Già dël ‘300 ant la pian-a che da la Riva a 'ndasìa 'nver Cavlimor, as trovavo 'l tère bon-e e drùe dla comun-a ëd Bra. Pròpi an costa zòna as treuva 'nco' 'ncheu la cassin-a Quint Bianch, stòrica stassion ëd pedage *(confurcium Quinti)* ch'as treuva a sinch mija da *[[Polens|Pollentia]]*, ëndoa al temp dij roman a passavo tute 'l mercansìe ch'a rivavo dal Piemont ossidental.

Grassie a l'eva ch'a rivava dai canaj dla Vija e dël Ghërion, ma dzortut a lë svilup ëd la canalisassion vorsùa dal Duca Emanuel Filibert ëd Savòja dit Testa 'd Fer, a l'han tacà a fonsioné dël 1507 un mulin a tre roe e dël 1580 'n martinet (ativ ëncora 'ncheuj). 

Dla capela dedicà a San Lorens as na parla già ant un document dël 1614.
Dal 1716 a l'è stèita rangià pì 'd na vòta ant lë stil “baròch motobin semplificà” (dël 1816 a l'han tirà su ël cioché da fianch), fin-a a arivé a l'ùltim ampliament dël 1938.

Da armarché che già dël 1855, ventidoi agn prima dla Lej Coppino, ij paisan a l'avìo tirà sù na stansia dovrà come scòla antrames la sacrestìa e 'l cioché.

Dal 1967 ël parco ëd costa cita comunità a l'é 'l salesian Don Livio Greppi.

Dal 1975 ënsema a j'àutre doe frassion agrìcole, Boschèt e Cà dël Bòsch, a fà part dël "Quarté Tre Frassion".

## Conomìa
L'economìa d'ëncheuj as basa sl'agricoltura e 'n sle cite imprèise artisanaj.

## Tradission
La festa patronal ëd San Lorens a l'é festegià tradissionalment la prima dumìnica d'agost.

Riva
Luigi Piccioni

Crìtich e stòrich dla literatura italian-a.
**Luigi Piccioni** a l'era nassù a Bressia ai 14 dë stèmber 1870 e a l'é mòrt a Turin dël 1955.
A l'é ocupasse dë stòria dël giornalism e a l'avìa studià con fòrt anteresse Dante, Petrarca e Giuseppe Baretti, dont a l'ha cudì j'euvre publicà da Laterza.

Livrà jë studi universitari a Firense, a l'avìa ancaminà motobin giovo a mostré ant le scòle secondarie.
Dël 1905 a l'ha otnù l'ansegnament lìber an literatura italian-a.
A l'Università ëd Turin a l'ha tnù a ancaminé dal 1912-1913 un cors lìber dë stòria dël giornalism italian.

Piccioni, Luigi
Il Campo

**Il Campo** a l'era n'arvista ebdomadaria, publicà a Turin da Streglio, dont a son surtì 58 nùmer daj 20 ëd novèmber 1904 ai 31 dë dzèmber 1905.
A l'é stàita dirigiùa prima da Francesco Pastonchi, peui da Gustavo Balsamo Crivelli.
Diretor responsàbil a l'era l'avocat Mario Vaccarino.
La sede dël giornal a l'era a la ca editris, an contrà Santa Teresa.

Sota la diression ëd Balsamo Crivelli, Il Campo a l'é vnù un giornal ëd poesìe duvert a le tendense artìstiche pì fosonante dël moment.
Ant ës giornal a son surtije djë scrit ëd Pica, Cesareo, Melani, Aganoor, Giani, Pastonchi, Giorgieri-Contri, Graf.

Categorìa:Giornaj
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau**, a l'é stàit në scritor an lenga fransèisa.
Anteletual, giornalista, dramaturgh, autor ëd romanz, comedie e conte, a l'era nassù a Trévières ël 16 ëd fërvé dël 1848 e a l'é mòrt a Paris ël 16 ëd fërvé dël 1917. 

Dël 1886 a l'ha publicà sò prim romanz, *Le Calvaire*. A l'é conossù për sò romanz *Le Journal d’une femme de chambre* (1900). Dël 1900 a l'é stàit elegiù a l’Academia Goncourt.

J'euvre ëd Mirbeau l’han an dzorpì ispirà tant pelìcole: cole d'Otis Turner (1915), Jean Dréville (1942), Jean Renoir (1946), Luis Buñuel (1964) e Christian Gion (1977).

## Euvre prinsipaj

* *Le Calvaire* (1886)
* *L'Abbé Jules* (1888)
* *Sébastien Roch* (1890)
* *Le Jardin des supplices* (1899)
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900)
* *Les affaires sont les affaires* (1903)
* *Farces et moralités* (1904)
* *La 628-E8* (1907)
* *Dingo* (1913)
* *Contes cruels* (1990)
* *Combats esthétiques* (1993)

## Anliure esterne

* Société Octave Mirbeau (an fransèis)
* ''Dictionnaire Octave Mirbeau'' (an fransèis)

Mirbeau, Octave
Mirbeau, Octave
Mirbeau, Octave
Giovanni Camerana

Poeta romàntich an lenga piemontèisa e lenga italian-a, pitor e magistrà.
**Giovanni Camerana** a l'era nassù a Casal Monfrà ai 4 ëd fërvé dël 1845 e a l'é mòrt massandse a Turin ai 2 ëd luj dël 1905.
La pì part ëd soa produssion literaria a l'é stàita publicà spatarà ansima a vàire setimanaj.

## Euvre prinsipaj
**Le oropee*

Camerana, Giovanni
Camerana, Giovanni
Camerana, Giovanni
Cesare Seassaro

Publicista sossialista, ëd tendense comuniste.
**Cesare Seassaro** a l'era nassù a Pavìa ai 25 ëd mars dël 1891 e a l'é mòrt për na disgrassia a Rijeka ai 17 ëd novèmber dël 1921.

Seassaro, Cesare
Licini Calvo

Poeta an lenga latin-a, **Gaio Licini Calvo** a l'era nassù dl' 82 aGC, fieul ëd lë stòrich Licini Macro, e a l'é mòrt dël 47 aGC.
Orator, a l'era amis ëd Catul (ch'a l'ha dedicaje na poesìa) e esponent (ansema a Elvio Cina, Furio Bibàcul e àutri giovo laudà e cissà da Valeri Caton) dla midema rigorosa corent literaria inovatris neotérica.

Categorìa:Literatura latin-a
Categorìa:Poeta
Riva

* **Comun italian:**
** **[[Riva del Garda]]**, an provincia ëd Trent
** **[[Riva di Solto]]**, an provincia ëd Bérghem
** **[[Riva Ligure]]**, an provincia d'Imperia
** **[[Riva 'd Cher|Riva presso Chieri / Riva 'd Cher]]**, an provincia ëd Turin
** **[[La Riva|Riva Valdobbia / La Riva]]**, an provincia ëd Vërsèj


* **Frassion italian-e:**
** **[[La Riva (Bra)|La Riva 'd Bra]]**, frassion ëd Bra (CN)


* **Përsonalità**
** **[[Bonvesin de la Riva]]**, poeta e scritor an latin e an lombard antich
** **[[Giuseppe Riva]]**, poeta an piemontèis
Palau (repùblica)

**Palau** (*Belau* an palauan) a l'é un pais dl'Osseania.
A l'é costituì da vàire cite ìsole 'd la Micronesia.
A l'ha na surfassa ëd 458 km² e a conta apopré 20.000 abitant.
La capital a l'é Melekeok.

## Anté ch'as treuva



## Stòria moderna
Palau a l'é stàit un possediment dla Gërmania dal 1888 al 1914; peui a l'é stàit ocupà dal Giapon e, dòp dla sconda guèra mondial, da jë Stat Unì. Dël 1994 a l'ha otnù l'indipendensa.

## Lenghe ofissiaj

Palau a l'ha doe lenghe ofissiaj: ël palauan e l'anglèis.

## Organisassion polìtica
Palau (nòm ofissial: **Beluu er a Belau / Republic of Palau**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Johnson Toribiong (dal 2009).
Palau (OT)

**Palau** (*Lu Palau* an galurèis) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 4.373 abitant, , an provincia d'Òlbia-Tempio.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Cuccu (dal 29/05/2007).

## Sità gemelà

Palau a l'é gemelà con:
*  Saint-Genest-Lerpt, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Òlbia-Tempio
Alphonse Allais

Scritor an lenga fransèisa, **Alphonse Allais** a l'era nassù a Honfleur ël 20 d'otóber dël 1854 e a l'é mòrt a Paris ël 28 d'otóber dël 1905.

A l'avìa fàit djë studi an farmacìa, ch'a l'han nen livrà.
A l'é arnomà dzortut për sò stil dròlo e sò umorism nèir, ch'as dësvlupa con la lògica dl'assurd.

## Euvre prinsipaj
* *À se tordre* (1891)
* *Vive la vie!* (1892)
* *Deux et deux font cinq* (1895)
* *On n'est pas des bœufs* (1896)
* *Amours, délices et orgues* (1898)
* *Ne nous frappons pas* (1900)

Allais, Alphonse
Allais, Alphonse
Cuíña, Oza dos Ríos

**Santa María** ëd **Cuíña** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Oza dos Ríos. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 251 abitant (128 òm e 123 fomne) distribuì an 11 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Oza dos Ríos
Williston, Dakota dël Nòrd

**Williston** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 18,2&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant (2000).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Colantres, Coirós

**San Salvador** ëd **Colantres** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Coirós. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 230 (118 fomne e 112 òm), distribuì an 3 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Coirós
Sòma d'aj

La **sòma daj** a l'é un mangé tradissional piemontèis fàit ën onzend d'aj ël pan. Dle vire a l'é stàit ciamà *[[bagna càuda]] da camp* për sotliniene tant soa praticità 'd preparassion che sò esse na marca tìpica dël Piemont.

Ingredient për doe përson-e:
*na mesa testa d'aj;
*na grissa ëd pan;
*un pòch d'euli d'uliva bon (sòn nen tuti a lo buto);
*na pëssià 'd sal.

Ciapé na grissa (ò grissia) ëd pan, an preferensa në stirà opura na mica "paisan-a", an bele manere un pan con la crosta motobin grotolùa.
Polidé na mesa testa d'aj, e gavene 'na sola fisca:
pocié la fisca andrinta l'euli d'uliva e sfërtela con ghëddo ansima la crosta dël pan.
Se a fa piasì, gionté d'euli d'uliva, ansima a la crosta, a la fin ëd la sfërtada. Dle vire i peule gionté n'anciova.
Compagné ël prim mordon con un bicel ëd vin nèir, aussand ël di mamlin come al pi bon dij disné da re.

Atension: se al pòst ëd doi i seve vàire përson-e, alora a ven a taj ëd fitiné ël pan prima dël servissi, an manera ch'a fassa pi belfé a ciapelo.

Categorìa:Mangé a la piemontèisa
Ospissi ëd Sant Ors

L**'ospissi ëd sant Ors** a l'era ël pì vej ospissi e ospidal valdostan: a smija ch'a armontèissa anviron a l'ann 700.
Fondà e aministrà daj canònich ëd Sant Ors, a restava an rue St-Anselme a Osta, a sud dla Colegià e a l'avìa na dosen-a ëd lét.
L'ospidal a l'avìa ëdcò un pòrti.
As dasìa la limòsna, as dasìa ospitalità ai pòver e as soagnavo ij malavi.

L'ospissi a l'é stàit arcostruì vàire vire.
A l'han saralo dël 1799: a l'é servì për paghé ij fré ëd guèra.

Ospissi ed sant Ors
Categorìa:Osta
Yamamoto Tsunetomo

Scritor an lenga giaponèisa.
**Yamamoto Tsunetomo**, conossù ëdcò con ël nòm ëd **Yamamoto Jōchō**, a l'era nassù ël 12 ëd giugn dël 1659 e a l'é mòrt ël 30 ëd novèmber dël 1719.

## Euvre prinsipaj
* *Hagakure*. A l'é un còdes ëd comportament për samorai.

Tsunetomo, Yamamoto
Tsunetomo, Yamamoto
Maladiera ëd Sèn-Cretoublo

La **maladiera ëd Sèn-Cretoublo** a l'era un lebrosari ch'as trovava an sla stra an tra Osta e Sèn-Cretoublo.
A l'avìa na capela consacrà a santa Marìa Madlen-a e a l'era ël pì arnomà lebrosari valdostan; ij prim papé ch'a na parlo a son dël 1182.
Dël 1284 la maladiera as trovava an condission tant grame ch'a podìa nen acheuje tuti ij lebros ch'a rivavo.
Antlora, ai 17 avril 1284 ël vësco d'Osta Nicolas II a l'ha adressà na litra a tuti ij parco e ij vicari dla diòcesi an ciamandje agiut; a l'ha ëdcò comandà che an minca mulin a-i fussa un sach anté che la gent ch'a vorìa a podìa lassé dla farin-a 'me oferta e a l'é arcomandasse ëd visesse ant ij testament dij pòver ëd la maladiera.

Për vàire sécoj a l'han goernà ant la maladiera la pera sepolcral ëd Gra.
Dagià che la maladìa dla lebra a l'era dësparìa e la ca dl'ospissi a l'era veja ch'a drocava, dël 1425 ij sò ben a son ëstàit gionzù a la mensa episcopal, ch'a l'ha seghità a aministreje e a dé ël guadagn ai pòver.

Ant la pian-a, ij ben dla maladiera a së spantiavo davzin al vilage Meysatta da le doe bande dla stra fin-a a la Deura, ch'a j'anondava soens.
An montagna, la maladiera a l'avìa, tra l'àutr, l'alp ëd Chaléby su Sèn-Bertolomì.
Séghit a la laj dij 15 d'ost 1867, ël goern a l'é piasse tuti ij ben dla maladiera e a l'ha venduje.

Categorìa:Stòria dla Val d'Osta
Giusep Picco

**Giusep Picco** a l'era nassù ai 4 ëd luj dël 1867 a Nòle, da na famija ëd campagnin, e a l'é chërsù con set frej e tre seur.
Anlev dël colege salesian ëd Lans, ambelelì a l'avìa rancontrà Don Bòsch.
Dal 1883 al 1885 a l'ha fàit ël seminari a Cher e, apress, a l'é intrà an novissià ant la Companìa ëd Gesù, ant la Ca 'd Sant Antòni a Cher.
Ant lë studentà dla Companìa a l'ha studià filosofìa e teologìa.
A j'8 d'avril dël 1901 a l'é stàit ordinà prèive ant la capela dël seminari a Turin.
A l'ha avù 'd carie an vàire ca dla Companìa: Quart ëd Génoa, Génoa, Coni, Sanremo, l'Anstitù Sossial a Turin e a la fin Gosan.

A l'é mòrt a Gosan ai 31 d'ost dël 1946.
A l'é sotrà a Gosan, ant la tomba progetà da l'architet G. Ruga e gravà da G. Sacchi.
Ai 18 ëd gené dël 1997 a-i é stàita la proclamassion dl'eroism ëd soe virtù.

Categorìa:Sant catòlich piemontèis
Geometrìa algébrica tropical

La **geometrìa tropical** a l'é la geométria algébrica ansima al semi-camp dij nùmer tropicaj.

Categorìa:Geometrìa algébrica
Ridussion fuchsian-a

La **ridussion fuchsian-a** a l'é un métod për arpresenté ëd fasson esplìcita le solussion ëd n'equassion diferensial parsial nen linear davzin a le singolarità.

Costa técnica, dësvlupà ant j'agn 1990 për equassion d'onda semilinear, a l'ha vàire aplicassion an teorìa dij soliton, modej steilar, geometrìa conforma.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Lise Meitner

Fìsica.
**Lise Meitner** a l'era nassùa a Vien-a ël 7 ëd novèmber dël 1878 e a l'é mòrta a Cambridge ël 27 d'otòber dël 1968.
A l'é stàita la prima fomna a pijé ël dotorà an fìsica a l'Università ëd Vien-a.
A l'ha travajà ans ij process ëd radioatività e ëd fission nuclear.

Meitner, Lise
Polèns (frassion ëd Bra)

**Polèns** a l'é na frassion dël comun ëd Bra, an sla riva gàucia dël Tane.
A l'é la sede prinsipal dl'Università ëd Siense Gastronòmiche.

## Stòria
Ël vej Polèns, ël munissipi roman ëd *Pollentia*, già cità da Plinio, a l'é stàit fondà dlë II sécol aGC. 

### La bataja ëd Polèns

Dël 402 dGC a *Pollentia*, a-i è sta-ie na gròssa bataja, la bataja 'd Polèns. Ij Visigòt comandà da Alarich a l'han perdù davzin a la sità, dal general roman Stilicon. Sòn a l'ha obligà Alarich a devié anvers a l'Iliria. 

Claudian, con coste paròle, a mës-cia 'n n'ùnich event la vitòria 'd Gajo Mario ën sij Cimbr ënt la Bataja dij Campi Raudii (Vërsèj) dël 101 aGC e cola dë Stilicon ën sij Gòt ch'a l'é rivà sinch sécoj pì tard.

## Da vëdde
* Ël castel, tirà su për volontà 'd Carl Albert ëd Savòja

## Anliure esterne
*Sit d'informassion

Categorìa:Frassion ëd Bra