open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Franco Lucentini

Scritor italian.
**Franco Lucentini** a l'era nassù a Roma ël 24 dë dzember dël 1920 e a l'é mòrt a Turin ël 5 d'agost dël 2002.
A l'ha scrit vàire liber "a quatr man" con Carlo Fruttero.

## Euvre

### con Carlo Fruttero
* *La donna della domenica* (1972)
* *La cosa in sé* (1982)
* *Il Palio delle contrade morte* (1983)
* *A che punto è la notte* (1985)
* *L'amante senza fissa dimora* (1990)
* *Storie americane di guerra* (1991)
* *Enigma in luogo di mare* (1991)
* *Il quarto libro della fantascienza* (1992)
* *Il ritorno del cretino* (1992)
* *L'idraulico non verrà* (1993)
* *Breve storia delle vacanze* (1994)
* *La morte di Cicerone* (1995
* *Il significato dell'esistenza* (1997)
* *Il nuovo libro dei nomi di battesimo* (1998)
* *Il cretino in sintesi* (2002)
* *Viaggio di nozze al Louvre* (2002)
* *I nottambuli* (2002)
* *I ferri del mestiere* (2003)

Lucentini, Franco
Lucentini, Franco
Omossessualità

La paròla **omossessualità** a definiss l'atrassion sessual o d'afet che cheidun a l'ha për përson-e ëd sò sess midem; as diferensia da l'eterossessualità, anté che l'atrassion a l'é për përson-e dl'àutr sess, e d'la bissessualità, visadì l'atrassion për përson-e ëd tuti doi ij sess. Se definission a rësguardo l'àmbit dl'orientassion sessual uman-a, diferent da l'identità ëd géner, dont un-a dle manifestassion a l'é la transessualità.

## Ij prinsipi ëd Jogjakarta
Ij *prinsipi ëd Jogjakarta*, dal nòm ëd la sità dl'Indonesia anté ch'a son ëstàit sot-signà, a l'é un test presentà dël mars 2007 al Comità dij drit ëd l'òm ëd le Nassion Unìe.
Ant ël test as fortiss che 91 ëstat a reprimo l'omossessualità e a së smon-o dle norme ëd drit e d'arcomandassion për garantì l'ugualiansa cola ch'a sia l'orientassion sessual dle përson-e.

Categorìa:Antropologìa
Categorìa:Sessualità
Vanzon e San Carl

**Vanzon e San Carl** (*Vanzone con San Carlo* an italian) a l’é un comun ëd 512 abitant dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.

## Stòria
Ël comun ëd Vanzon e San Carl a l'é stàit fondà dël 1865 da la fusion dij comun ëd Vanzon e San Carl dl'Òssola.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Sonzogni (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola
Richard Llewellyn

Scritor galèis an lenga anglèisa.
**Richard Llewellyn** a l'era nassù a Londra l'8 dë dzèmber dël 1906 (ma chiel a disìa ch'a l'era nassù an Gàles) e a l'é mòrt a Dublin ël 30 ëd novèmber dël 1983.

## Euvre prinsipaj
* *How Green Was My Valley* (1939)
* *None but the Lonely Heart* (1943)
* *A Few Flowers for Shiner* (1950) 
* *A Flame for Doubting Thomas* (1954)
* *Chez Pavan* (1958)
* *Up into the Singing Mountain* (1960)
* *Down Where the Moon is Small* (1966) 
* *Mr. Hamish Gleave* (1973)
* *Green, Green My Valley Now* (1975)
* *A Night of Bright Stars* (1979)

Llewellyn, RichardLlewellyn, Richard
Michele Coppino

**Michele Coppino** a l'era nassù an Alba ël 1m d'avril dël 1822 e a l'é mòrt-ie ël 25 d'ost dël 1901.
A l'é stàit vàire vire president dla Ciambrea dij Deputà dël Regn d'Italia e Ministr dl'Istrussion. A l'é ëdcò stàit retor dl'Università ëd Turin.
Dël 1877 a l'ha fàit aprové la lege ch'a pòrta ël sò nòm e ch'a l'ha rendù obligatòria la frequensa dla scòla elementar an Italia.

Coppino, Michele
Luigi Cibrario

**Luigi Cibrario** a l'era nassù a Turin ël 23 ëd fërvé dël 1802 e a l'é mòrt a Trobiolo, frassion ëd Roè Volciano (an provinsa ëd Bressia), ël 1m d'otóber dël 1870.
A l'é stàit diretor dl'Academia dle Siense ëd Turin, senator dël Regn ëd Sardëgna e vàire vire ministr.
A l'ha fàit d'arserche ancreuse an sla stòria ëd Ca Savòja e 'd Turin.

## Euvre
* *Storiche notizie dei Principi di Savoia* (1825)
* *Storie di Chieri* (1827)
* *Investigazioni sulla morte del Conte di Carmagnola* (1834)
* *Storia della Monarchia di Savoia* (1840)
* *Storia di Torino* (1847)

Cibrario, Luigi
Cibrario, Luigi
Cibrario, Luigi
Antonio Fogazzaro

Scritor italian.
**Antonio Fogazzaro** a l'era nassù a Vicensa ël 25 ëd mars dël 1842 e a l'é mòrt-ie ël 7 ëd mars dël 1911.

## Euvre

* *Miranda* (1874)
* *Valsolda* (1876)
* *Malombra* (1881) 
* *Daniele Cortis* (1885)
* *Il mistero del poeta* (1888)
* *Fedele* (1887)
* *Piccolo mondo antico* (1895)
* *Piccolo mondo moderno* (1901)
* *Il santo* (1905)
* *Leila* (1910)

Fogazzaro, Antonio
Fogazzaro, Antonio
Vasco Pratolini

Scritor e senarista an lenga italian-a.
**Vasco Pratolini** a l'era nassù a Firense ël 19 d'otóber dël 1913 e a l'é mòrt a Roma ël 12 ëd gené dël 1991.

## Euvre prinsipaj
* *Le amiche* (1943) 
* *Il quartiere* (1943) 
* *Cronaca familiare* (1947) 
* *Cronache di poveri amanti* (1947)
* *Diario sentimentale* (1947) 
* *Un eroe del nostro tempo* (1947) 
* *Le ragazze di San Frediano* (1949) 
* *Metello* (1955) 
* *Lo scialo* (1960)
* *La costanza della ragione* (1963)
* *Allegoria e derisione* (1966) 

Pratolini, Vasco
Pratolini, Vasco
Luigi Pulci

Poeta an lenga italian-a.
**Luigi Pulci** a l'era nassù a Firense ël 15 d'agost dël 1432 e a l'é mòrt a Pàdoa l'11 ëd novèmber dël 1484.

## Euvre prinsipaj
* *Morgante* (1478-1483)

Pulci, Luigi
Pulci, Luigi
Stron-a (VB)

**Stron-a** o **Valstron-a** (*Valstrona* an italian) a l’é un comun ëd 1.273 abitant  dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola.

## Stòria
Ël comun dë Stron-a a l'é stàit fondà dël 1928 da la fusion ëd vàire cit comun dla val.
Dòp dla guèra ij comun ëd Germagn, Loréa e Maciòla a l'han avù torna soa autonomìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Gaudina (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia dël Verban-Cusi-Òssola
Amalia Guglielminetti

Poetëssa e scritris piemontèisa an lenga italian-a.
**Amalia Guglielminetti** a l'era nassùa an contrà san Donà a Turin ai 4 d'avril dël 1881.
Soa mare as ciamava Felicita e ij sò frej Ernesto, Emma e Erminia.
Mòrtie sò pare, a sinch agn a l'ha tramudà con soa famija a ca 'd sò pare-grand.

La scritris a l'é stàita për vàire agn la morosa ëd Guido Gozzano: ij doi a l'avìo ancaminà na corëspondensa epistolar dl'istà 1907.

Dl'otonn 1909, anvità dal diretor Alfredo Fossati, a l'ha ancaminà a colaboré al giornal La Stampa.
Ansema a Eugenio Colmo e Gozzano a l'é stàita antra ij fondador dël bimensil satìrich antërventista Il Numero; a l'ha ëdcò colaborà al bimensil La donna e al Mondo.

Amalia Guglielminetti a Turin a l'era stranomà *la divin-a*: ant un sò ritrat literari, Pitigrilli (che dal 1917 a l'é stàit sò moros) a l'avìa scrivù che, an adressand na litra mach *La divin-a, Turin*, costa-sì a sarìa recapità an manera normal a ca dla poetëssa, an contrà Colli.

Dël 1925 ël fassi turinèis a l'ha consignaje la carta onoraria dël partì.
Peui però a l'é stàita arestà, për avèj faussificà dle litre ëd Pitigrilli, për acuselo d'antifassism.
Al process, arconossùa ëd semi-infërmità mental, a l'é stàita condanà a quatr mèis, che la Cort d'apel a l'ha arduvù a doi, con la sospension condissional dla pen-a, an dasendje l'atenuanta ëd la provocassion greva.
Apress l'arcors a la Cassassion e ël rinvìi dla càusa a Turin, a l'han arconossuje në stat ëd total infërmità mental temporania e donca dël mars 1931 a l'han lassà perde tute j'acuse.

A colaborërà peui ancor al Giornale d'Italia.

A l'é mòrta për seticemìa e complicassion polmonar ai 4 dë dzèmber dël 1941 a l'ospidal San Gioann an Turin, apress un longh ricòver përchè për via dj'oscurament an temp ëd guèra a l'era fasse mal a la testa e a 'n brass an robatand.

## Euvre prinsipaj
* *Voci di giovinezza* (1903) 
* **Le vergini folli** (1907)
Ës volumet a conten ël sonèt *Le oscure*, voltà an piemontèis da Guido Gozzano con ël tìtol *Ij toton*.
* *Le seduzioni* (1907) 
* *L'insonne* (1913) 
* *I volti dell'amore* (1913) 
* *Anime allo specchio* (1915) 
* *Le ore inutili* (1919) 
* *Nei e cicisbei* (1920)
* **Gli occhi cerchiati d'azzurro** (romanz, 1920)
Stòria ëd na fomna bela, coltivà e bonstasenta, ch'a resta anciarmà da 'n nòbil.
Chiel-sì a la maria, ma a jë stërma na relassion ch'a va anans con na veja morosa.
* *Il ragno incantato* (1922, fàule an vers, dedicà a soa novodin-a Ornella) 
* *La rivincita del maschio* (1923)
* *Quando avevo un amante* (arcòlta ëd conte, 1923).
* *Il baro dell'amore* (1926)
* *Il pigiama del moralista* (1927)
* *Lettere d'amore di G. Gozzano e A. Guglielminetti* (1951) 

## Lese ëdcò

* ROTA, Marina: *Amalia, se Voi foste uomo...*, Torino, Golem, 2016

Guglielminetti, Amalia
Guglielminetti, Amalia
Guglielminetti, Amalia
Guglielminetti, Amalia
Albera

**Albera** (*Albera Ligure* an italian, *Arbea* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 312 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant l'àuta Val Borbaja, a la confluensa col torent Arbireula e soa comba. 

## Stòria
Borgià d'antica fondassion ligurin-a (la reis dla paròla "alb-" a starìa a indiché un sènter urban), ël pais a chërs ant l'Età 'd Mes grassie a j'insediament dij monio benedetin, ch'a fondo n'abassia ant la frassion Vendersi dël sécol ch'a fa IX. Ant ël pais a ven fondà na piev antitolà a san Gioann, soagnà da 'n prevòst për ministré ël batésim ai neuv nà dj'anviron. D'apress a la decadensa dl'abassìa, ij fond a passo ëd man a na signorìa eclesiàstica dipendent prima diretament dal Papa (feod pontifissi), peui dal vësco 'd Torton-a. Dal 1797 al 1805 a l'ha fàit part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna.

Dal 1819 al 1859 a l'era comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a l'é passà ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Lovotti (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Àles Bel Còl

**Àles Bel Còl** o mach **Àles** (ëdcò *Äles* ant ël dialèt monfrin local con la ''a'' velarisà, *Alice Bel Colle* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 754 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e, com ch'a dis ël nòm, as treuva an posission panoràmica an sla sima d'ën còl ant la riva oriental ëd la val dël ri Medri, afluent ëd la Bormia. As treuva a 29 chilòmeter da Lissandria e a 6 chilòmeter da Àich, a n'autëssa ëd 418 méter.

## Stòria
Le orìgin d'Àles a armonto a l'Età 'd Mès, quand ch'a la fin dël sécol ch'a fa X a l'é nominà tanme *Fundo Alix*. Fin-a al 1070 a l'é stàit sota la giurisdission dij Cont d'Àich, ch'a l'avìo edificà àite muraje 'd difèisa an pera e mon për la protession da le incursion sarasin-e. A së stima che 'ndrinta a le fortificassion a jë stèisso 40-50 cà e 250-300 abitant. Antra ij sécoj ch'a fan XI e XII, ël teritòri a l'é spartì an tre feod, an part sota ij vësco d'Àich, an part sota ij marchèis aleràmich ëd Monfrà. Dël 1178 ij marchèis d'Aussimian a anëtto Àles, peui na part dij drit sël pais a son passà a la Comun-a 'd Lissandria, ch'a costruiss un castel assegnà a la famija Guasch. Dël 1278 ël pais a passa dël tut ai marchèis ëd Monfrà e a resta lijà për sécoj al Marcheisà, seguendne le sòrt da j'Aleràmich ai Paleòlogh ai Gonsaga 'd Màntoa.

A l'inissi dël Setsent, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Àles a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament d'Àich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Martino (da l'11/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Alesbelcol
Aluvion Cambià

**Aluvion Cambià** o **Aluviòni Cambià** (*I Liviòn* an dialèt local, *Alluvioni Cambiò* an italian) a l'é na località dël Piemont, an provinsa ëd Lissandria. 

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2017; dal 01/01/2018 a l'é stàit unì al comun ëd Piòvra për formé 'l neuv comun d'Aluvion Piòvra. 

Al 01/01/2017 Aluvion Cambià a l'avìa 909 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Frassion ëd Aluvion Piòvra
Ignazio Silone

Scritor italian.
**Ignazio Silone**, pseudònim ëd **Secondino Tranquilli**, a l'era nassù a Pescina (AQ) ël 1m ëd magg dël 1900 e a l'é mòrt a Gëneva ai 22 d'agost dël 1978.

## Euvre prinsipaj
* *Fontamara* (1930)
* *Vino e pane* (1937)
* *Il seme sotto la neve*  (1942)
* *Una manciata di more* (1952)
* *Il segreto di Luca* (1956)
* *La volpe e le camelie* (1960)
* *Uscita di sicurezza* ([1965)
* *L'avventura di un povero cristiano* (1968) (Premi Campiello)
* *Severina* (1981)

Silone, Ignazio
Silone, Ignazio
Autsan

**Autsan** (*Alsan* an dialèt local, *Alzano Scrivia* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 378 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Sò teritòri as treuva an sla riva oriental ëd la Scrivia nen lontan da soa confluensa ant ël Pò, ant la pian-a aluvional comprèisa antra ij Còj Tortonèis e 'l fium Pò.

## Stòria
Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dël pais a armonto a l'ann 973, anté ch'ël topònim ëd *Curtis Acjani* a l'é lijà a n'at ant ël qual ël marchèis Lambert ëd Bòsch (important famija aleràmica ch'a l'era present an coste bande) a don-a 'l borgh al prèive Roprand. Sò patrimòni a confluiss an séguit antra ij possediment ëd l'abassìa 'd Santa Maria 'd Lussedi, davzin a Trin. La giurisdission sël pais a passa peui sota l'influensa dla Comun-a 'd Torton-a e dël vësco 'd Torton-a Giseprand. Le sòrt d'Autsan a son gropà a cole tortonèise: dël sécol ch'a fa XII e XIII ël senari polìtich a l'é dominà da le contèise antra Guelf e Ghiblin e da la calà an Italia dl'imperador Federich I Barbarossa. Dël 1314 Luchin Viscont a pija Autsan, ch'a intra parèj sota la giurisdission dël Ducà 'd Milan e ch'a resta goernà da la famija Viscont fin al 1447 e da la famija Sfòrsa dal 1450 al 1526. Quand che Fransesch II Sfòrsa a meuir sansa lassé gnun erede, ël Ducà a passa offisialment a l'Imperi dj'Asborgh e a s'anandia la fase dla dominassion ëspagneula ch'a andrà anans fin al Setsent. Dël 1568 Autsan a l'é dàita an feod a la famija patrissia d'orìgin genoèisa dij Marin, ch'a l'avran ël tìtol ëd Marchèis ëd Castelneuv, e a l'estinsion ëd la famija dël 1778 ël feod a passa a la famija dij Tòrt ëd la vzin-a Molèj, ch'a l'avìa 'n castel an Autsan dagià dal Sinchsent.

Dël Setsent ël pais, tanme tut ël Tortonèis, a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Autsan a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Castelneuv Scrivia. Dël 1928 ël comun a ven unì a col ëd Molèj dij Tòrt për formé 'l neuv comun ëd *Molèj Autsan*, ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1946.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Adolfo Guagnini (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Arquà

**Arquà** (*Arquata Scrivia* an italian, *Arquâ* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 6.404 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure e a l'é 'l prim comun piemontèis ëd la Val Scrivia, an rivand da la Liguria.

## Stòria

Ël nòm Arquà a deriva dal latin *arcus* e as riferiss probabilment a j'arch ëd n'aquedòt a servissi dla vzin-a sità roman-a ëd Libarna. Arquà as trovava arlongh la Via Postumia, ch'a colegava Génoa a Aquileia, an passand për Torton-a, Voghera, Piasensa, Cremon-a, Veron-a e Vicensa. Ij prim document ëscrit a armonto al 1077, quand che l'imperador Enrico IV a conferma ël posess dël pais a jë sgnor d'Este. Ël pais a passa peui al vësco 'd Torton-a e a l'é al sènter ëd vàire contèise antra Torton-a e la Repùblica 'd Génoa, con un cit interval ëd dominassion pavèisa. Dël 1313 ël castel e 'l borgh d'Arquà a ven-o anfeodà a Opissin Spìnola da l'imperador Enrico VII. Arquà a ven parèj a esse un dij Feod Imperiaj,  valadì teritòri ch'a dependìo diretament da l'Imperi Roman Sacrà ma antitolà e goernà da famije nòbile 'd Génoa, tanme bon-a part ëd l'Oltragiov geonèis. Un feod imperial a l'era autònom e a l'avìa sò goern, sò tribunal, soe lèj e soa zëcca për bate moneda. La sgnorìa a dven marchisà dël sécol ch'a fa XVII e jë Spìnola a goerno la sità për squasi sinch-sent agn fin al 1797 e a l'abolission dij Feod Imperiaj da part dij fransèis ëd Napoleon.

Dal 1797 al 1805 Arquà a fa part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna. Dal 1819 al 1859 a l'é comprèisa ant la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa e 'l mandament ëd Seraval Scrivia. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont.

L'Eutsent a l'é 'dcò ël sécol ëd l'espansion econòmica dël pais: dël 1821 a ven completà la strà dël Pass dij Giov ch'a colega Génoa con la pian-a e con Turin, dël 1851 an Arquà a riva la ferovìa Turin-Génoa. Ij neuv colegament a dan ël via a l'industrialisassion ëd l'area: a s'ansédio industrie dël setor téssil, chìmica e alimentar. Le doi guere mondiaj a toco 'l pais: durant la Prima Guèra a s'ansédia an Arquà ël comand ëd le trupe anglèis, ch'a resterà dal 1917 al 1921; durant la Sconda Guèra Arquà a ven bombardà da le fòrse aleà e a l'é sede dl'Arsistensa partisan-a. J'agn dël boom econòmich a pòrto a l'insediament d'àutre industrie e a na granda espansion ëd l'edilissia residensial.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Basso (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Arqua
Avolasca

**Avolasca** (l'istess nòm ma con diversa pronunsia an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 271 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. Sò teritòri a comprend ij crinaj dle colin-e ch'a separo la val dël torent Osson-a da cola dël torent Gruve.

## Stòria
Contut ch'ël topònim a l'abia n'orìgin motobin vèja (as pensa ch'ël prefiss a peula derivé dal nòm séltich latinisà *Avolus*, compagnà dal  sufiss ligurin *-asch*), le prime atestassion ëstòriche d'Avolasca a armonto a l'àuta Età 'd Mès, quand ch'ël borgh a l'é cità ansema a Casasco antra ij possediment ëd l'abassìa 'd San Colomban ëd Beubi. Ant l'época medieval, Avolasca a fa part prima dël contà dla comun-a 'd Torton-a, peui dël Vëscovà Tortonèis. A ven peui anfeodà a le famije genoèise dij Fiesch e dij Dòria, an seguend la stòria dj'àutr pais ëd la Val dël Gruve. A parte dal 1738, la val a ven butà sota la protession dij Savòja, ma a resterà formalment anfeodà ai Dòria fin al 1797, quand che a darà soa adesion prima a la Repùblica Ligure e peui a l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Dël 1815 a intra ant ël Regn ëd Sardëgna ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Garbagna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Valter Raimondi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1985 al 1995).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Bàussla

**Bàussla** (*Balzola* an italian) a l'é un comun ëd 1.440 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Bergoglio (da l'8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Baussla
Basaluss

**Basaluss** (*Basaruss* ant la parlà local, pronunsià con la rotacisassion monfrin-a, *Basaluzzo* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 2.096 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais as treuva a 22 chilòmeter da Lissandria, a n'autëssa ëd 149 méter e a resta an sël versant ëstentrional ëd la comba dël torent Lèm, davzin a la confluensa ant l'Òrba.

## Stòria
Ël teritòri 'd Basaluss a l'é stàit abità fin da n'época motobin antica: a-i son djë studios ch'a penso che un vilagi ligurin as trovèissa an s'ën terapien anté ch'ancheuj a s'aussa 'l castel. J'abitant a dovìo aparten-e a la tribù che ij roman a ciamavo *Statielli* e che a popolavo 'l Piemont sud-oriental. Artrovament archeològich a fan pensé che la region a fussa popolà 'dcò an época roman-a. Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dël pais a armonto a l'ann 981, quand che l'imperador Oton II a don-a 'l vilagi an feod al monasté 'd San Salvador ëd Pavìa. La cession a l'é confermà chèich agn pì tard da l'imperador Oton III (1000) e dal re Arduin d'Ivrèja (1003). Dël 1249, ij drit sël pais a ven-o catà da la Comun-a 'd Lissandria. Dël 1348 Lissandria e l'area sogetà a soa giurisdission a fan sarament ëd fedeltà a Luchin Viscont e parèj për squasi doi sécoj Basaluss a resta sota al contròl dël Ducà 'd Milan. 
Dël 1467 ij drit feodaj e la proprietà dël castel ëd Basaluss a son vendù a Pero Fransesch Viscont. Dël 1497 ël feod a passa a la famija dël cardinal Giuliano Della Rovere, peui papa Giulio II. Dël 1634 ël feod a l'é antestà a la famija Gril. Dël Sessent Basaluss a subiss j'efet ëd le vàire guère che a oponevo fransèis e savojard contra j'ëspagneuj ch'a fasìo base a Lissandria: ël pais a l'é sovens ocupà e sachegià. Basaluss a resta sota la dominassion ëspagneula fin a l'inissi dël Setsent, quand che për efet ëd l'estinsion ëd la Cà Real ëspagneula a s'ancamin-a na guera 'd sucession ch'a ved la Fransa contra Austria e Savòja. Ël Piemont a l'é ocupà dai fransèis ma dël 1706 la vitòria dj'austrìach e dij savojard a consent ël passagi dla Lombardìa a l'Austria e l'anession ëd Lissandria ai Savòja. Basaluss a passa parèj al Ducà ëd Savòja prima e al Regn ëd Sardëgna peui.

D'apress a la Rivolussion fransèisa e a le guère d'espansion ëd la Repùblica Fransèisa, dël 1799 Basaluss e ij pais ëd j'anviron a son teatr ëd na gran bataja, conossùa tanme la Bataja ëd Neuve, antra l'esércit fransèis ëd l'Armà d'Italia comandà dal general Joubert e col ëd l'aleansa àustro-russa comandà dal general Suvorov e vagnà da costi. La bataja a porta a l'artirà dle trupe fransèise, ch'a sarìo però rientrà l'ann dòp, grassie a la Bataja ëd Marengh ch'a vëdrà 'l trionf ëd Napoleon Bon-a-part. Dal 1815 Basaluss a torna al Regn ëd Sardëgna. Dal 1859, col Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), Basaluss a fa part ëd la Provinsa ëd Lissandria, dël Sircondari ëd Neuve e dël Mandament ëd Cavirià.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Ludovici (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Bërsòu

**Bërsòu** o **Barsòu** (*Berzano di Tortona* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 157 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. Sò teritòri a comprend le colin-e ch'a separo la val dël torent Gruve da cola dël torent Cròu.

## Stòria
Ël topònim ëd Bërsòu a dovrìa derivé da *Berceolus*, dal clàssich *Bertium* ch'a significa giardin, cioenda. Ël pais a l'é cità për la prima vira dël 998, quand ch'ël vësco 'd Torton-a a vend chèich possediment antra ij quaj ëdcò *Bersanum Derthonensium*. A smìja probàbil che la fondassion dël vilagi a armontèissa a l'época dle invasion longobarde, quand che le popolassion dle pian-e a sërcavo arfugi sij brich për podèisse mèj dësfendse. A la fin dël Tërzent, Bërsòu a passa dal distret sota al contròl diret dla Comun-a 'd Torton-a al Feod ëd Volped, controlà dai Viscont. Ai 9 ëd novèmber 1412 Flip Maria Viscont a conced an feod ël pais ëd Bërsòu al tortonèis Perin Càmeri, General djë Stat Militar dl'Oltrapò, ch'a l'avìa servilo an guèra. A la mòrt dël Càmeri dël 1426, ël feod a l'é stàit lassà an ardità a la Fàbrica dël Dòm ëd Milan (ancora an costrussion) che a l'ha tnìlo fin al 1733, quand ch'a l'é stàit cedù a la famija Bussé. 

Dël Setsent ël pais, tanme tut ël Tortonèis, a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Bërsòu a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vigseu. Dël 1928 ël comun ëd Bërsòu a ven ancorporà a col ëd Volped ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1947.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrica Pavione (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Bersou
Borghet Borbaja

**Borghet Borbaja** (*Borghetto di Borbera* an italian, *O Borgheto* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 2.002 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure an Val Borbaja, an sla riva stentrional ëd la Borbaja.

## Stòria
Borghet a l'é stàit fondà ant l'Età 'd Mes: na sorgiss dël 1204 a lo cita 'me *Burchetus*, n'àutra dël 1254 'me *Burquetus*; an época pì tarda ël pais a ven nominà *Burgus Aymericorum*, peul esse për armarché la dipendensa dai dissendent ëd la famija dj'Aimerìs, ch'a j'ero lijà ai vësco-cont ëd Torton-a. Ansema a la località 'd Sòrl, Borghet a l'ha costituì 'n feod dël vësco 'd Torton-a, ch'a l'ha concedulo prima a la famija dij Rat, peui a la famija dij Lonà ch'a l'ha tnilo formalment an feod fin al 1797.

An essend Torton-a passà al Ducà 'd Milan a la fin dël sécol ch'a fa XIV, për sécoj Borghet a n'ha seguì le sòrt passand sota ij Viscont, jë Sfòrsa, jë spagneuj e për un pòch d'agn sota j'austrìach. An séguit a la guèra 'd sucession polonèisa, dël 1738 Tortona e sò contà a passo al Regn ëd Sardëgna. Dal 1797 al 1805 a l'ha fàit part prima dla Repùblica Lìgure, e peui ëd l'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part. Tornand ai Savoja, dal 1819 al 1859 Borghet a ven a fé part ëd la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa e ant ël mandament ëd Seraval Scrivia. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a l'é passà an manera definitiva a la Provinsa ëd Lissandria, ansema a tut ël Circondari ëd Neuve .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Bussalino (da l'8/06/2009, scond mandà dal 27/05/2014).

## Sità gemelà
Borghet Borbaja a l'ha stabilì un rapòrt d'amicissia con:
*  Loreggia, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Borghetborbaja
Bòssli

**Bòssli** (*Bozzole* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 334 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta an sla pian-a comprèisa antra ël Pò e 'l Bass Monfrà, davzin al fium e al confin con la Lomlin-a. 

## Stòria
Basandse an sl'atestassion sij document, le orìgin dël pais a smìo armonté a l'Età ëd mes. Ël topònim a l'é cità tanme *Bozolus*, ch'a podrìa derivé dal latin tard *bozulus*, valadì la pianta 'd bòsso; n'àutra possibilità a peul arferisse al mòt *bòsa* che ant la parlà local a indica 'n paciass d'eva fissa, magara dovù a la vzinansa dël fium. Ël sènter abità a l'ha tramudà soa posission vàire vòte për via dle inondassion dël Pò: la stòria 'd Bòssli a l'é caraterisà da la costrussion d'àrgin e 'd ciuse, viaman che le aluvion a fasìo darmagi a le cà e ai sò abitant.

Ai temp ëd soa fondassion, ël pais a fasìa part dël Contà 'd Lomel e a l'era anfeodà a la famija dij Cont ëd Cavajà; a ven peui possediment dij marchèis ëd Monfrà ansema a tut ël teritòri dj'anviron. Dël 1479 a oten n'independensa aministrativa an goernandse an forma 'd Comun lìber, con statù comunaj armontant al 1497. Ant ël Sinchsent Bòssli a l'é anfeodà ai Biandrà 'd San Giòrs, ma l'anfeodassion a ven artirà dai Gonsaga quand che 'n component ëd la famija as buta da la part dij Savòja ant ël contest ëd le guère dël Monfrà. Dël Sessent ël feod a ven assegnà a j'Ardisson an qualità 'd marcheisà, peui a jë sgnor Dla Val. L'inondassion dël 1684 a devasta ël pais, ch'a ven torna costruì an posission pì dësfendùa da j'àrgin. An costa ocasion San Gregòri Taumaturgh a ven soasì tanme sant patron, arnomà për la protession da le pien-e dij fium.

Dël 1708, an séguit a la Guèra 'd Sucession Ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Bòssli a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pì tard a dventa Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Casal e al Mandament ëd Tisnèis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ugo Baldi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014, ters mandà dal 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Bossli
Nuto Revelli

Partisan e scritor italian.
**Nuto Revelli** (*Benvenuto* a l'anàgraf) a l'era nassù a Coni ël 21 ëd luj dël 1919 e a l'é mòrt-ie ël 5 ëd fërvé dël 2004.

## Euvre prinsipaj
* *Mai tardi. Diario di un alpino in Russia* (1946)
* *La guerra dei poveri* (1962)
* *La strada del Davai* (1966) 
* *L'ultimo fronte. Lettere di soldati caduti o dispersi nella II guerra mondiale* (1971)
* *Il mondo dei vinti. Testimonianze di vita contadina* (1977)
* *L'anello forte. La donna: storie di vita contadina* (1985)
* *Il disperso di Marburg* (1994)
* *Il prete giusto* (1998)
* *Le due guerre. Guerra fascista e guerra partigiana* (2003)

Revelli, Nuto
Revelli, Nuto
Revelli, Nuto
Vincenzo Monti

Scritor, dramaturgh e poeta italian.
**Vincenzo Monti** a l'era nassù a Alfonsine ël 19 ëd fërvé dël 1754 e a l'é mòrt a Milan ël 13 d'otóber dël 1828.

A l'é soa la pi famosa tradussion an lenga italian-a dl' Ilìade d'Omer.

## Euvre prinsipaj
* *Aristodemo* (1787)
* *Galeotto Manfredi* (1788)
* *Cantica in morte di Ugo Basseville* (1793)
* *La Musogonia* (1797)
* *Caio Gracco* (1802)
* *La Mascheroniana* (1802)

Monti, Vincenzo
Monti, Vincenzo
Monti, Vincenzo
Beuso

**Beuso** (*Bosio* an italian, *Bêuxo* o *Bêuzo* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.189 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël vast teritòri 'd Beuso as treuva ant l'Apenin Lìgure stentrional, a caval antra la val dël torent Lèm e l'àuta val dël torent Gorzent. La porsion meridional dël comun, anté ch'as treuva ël Parch Regional ëd le Caban-e 'd Marcareu a s'ansìnua ant la provinsa 'd Génoa e a riva a disté mach 8 km an linia d'aria dal Mar Lìgure.

## Stòria
Le orìgin ëd Beuso a armonto a l'Età ëd mes: a parte dal 1248 a ven-o dovrà ij topònim *Boxius* e *Buxeus*. Fin al sécol ch'a fa XIII a l'era soget a l'autorità dij marchèis ëd Paròd. A l'istessa manera ëd tante comun-e dl'Oltragiov, Beuso a intra ant la sfera d'anfluensa dla Repùblica 'd Génoa e a na segv le sòrt për vàire sécoj. Dël 1409, për Beuso a passo le milissie mersenàrie 'd Fassin Can, dël 1469 tùit j'abitant dël pais a devo fé sarament ëd fideltà a Galeass Maria Sfòrsa. Dël 1625 Beuso e ij vilagi davzin a pijo feu për j'atach ëd le trupe sabàude 'd Carl Emanuel I e dij fransèis, ant ël tentativ peui falì ëd conquisté Génoa.  Dël 1797 a ven a fé part ëd la Repùblica Lìgure prima e dl'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part peui. Dël 1815 la Liguria a passa al Regn ëd Sardëgna e dal 1819 al 1859 Beuso a fa part ëd la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa e ant ël mandament ëd Gavi. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont.
 Dël 1944 Beuso a l'é sede ëd n'aveniment tràgich dla Sconda Guèra Mondial: ël Carnagi dla Benedicta. Dòp l'8 dë stèmber 1943, ij mont ch'a sircondo le Caban-e 'd Marcareu a fan da arfugi për vàire renitent a la leva, soldà ch'a l'avìo bandonà l'esércit e partisan antifassista. Doi brigade partisan-e, la Brigada Garibaldi Ligùria e la Brigada autònoma Lissandria as piasso ant l'area dla Benedicta, ch'a l'era stàit un monasté benedetin fondà dël sécol ch'a fa XI e che con l'andé dij sécoj a l'era vnù mach pì un teniment agrìcol. Ai 7 d'avril 1944 dontré repart ëd soldà tëdesch e la Guardia Nassional Republican-a fassista a decido 'd fé un rastelament e a riesso a sircondé ij partisan ch'a j'ero anserajasse ant ël vèj edifissi dla Benedicta. Le vìtime dël prim assàut e dle fusilassion sucesive a son stàite 147. A la fin ëd la guera Beuso, che a livel aministrativ a fasìa part dël comun ëd Paròd, a ven dëstacà e për formé na comun-a autònoma. Ël comun a nass dël 5 ëd mars 1948.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Stefano Persano (dal 25/05/2014, dagià sìndich dal 1999 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Spello

**Spello** a l'é un comun ëd l'Umbria d' 8.307 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sandro Vitali (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Galerìa fotogràfica

Figura:Spello z03.jpg|Panorama
Figura:Spello - Porta di Venere.JPG|Pòrta ëd Vènere
Figura:Spello - Porta.JPG|Pòrta Consular
Figura:Spello - Infiorate 1.jpg|Sagra dl*'Infiorata*


Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Varlusera

**Varlusera** (Varluserj an patois) a l'é na valada dla Val ëd Viù; sota 'l comun ëd Lemie, ch'a deuv sò nòm a la presensa tant temp fa ëd l'ors (*Vallis Ursae*).

Na vòlta a l'era popolà da bërgé e montagnin ch'adess a-i son pi nen, ma d'istà a-i son ancora ij marghé ch'a van ant la valada con le bes-ce.

Ant l'ùltima frassion (San Antòni, a 1200 mèter d'altìtudin) a-i é na bela cesa dël 1825.

La strà ch'a colega la Val ëd Viù con la Valsusa a porta al Columbard (1898 mèter), andoa a-i é 'l santuari alpin dla Madòna dj'Àngej.

Ursera
Alfonsine

**Alfonsine** (*A gl'Infulsen* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 12.008 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Personalità
* Vincenzo Monti, scritor e poeta, nassù a Alfonsine dël 1754

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Venturi (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Alfonsine a l'é gemelà con:
*  Mayahi (Nìger)
*  Nagykata (Ungherìa)
*  San Vito di Cadore (Italia)
*  Spello (Italia)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Clara Campoamor

Fomna polìtica spagneula.
**Clara Campoamor** a l'era nassùa a Madrid dël 1888.
Da masnà a resta orfanin-a e për vive a fa la sartòira e d'àutri travajòt; peui as làurea an drit.
A l'é elegiùa al parlament ëspagneul ant ël Partì Radical e a men-a vàire bataje feministe.
Dël 1939, con l'advent ëd la ditatura, a chita la Spagna.
A meuir, bele che dësmentià, a Losana dël 1972.

Campoamor, Clara
Cortasson

**Cortasson** (*Cortazzone* an italian) a l’é un comun ëd 594 abitant  dla provincia d'Ast.
A fa part dla Comun-a Colinar ëd Val Rilà.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Federico Tollio (da l' 10/06/2024).

Si sota a-i é na tabela relativa a j'aministrassion ch'a son stàit-ie an costa comun-a.

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Categorìa:Comunità Colinar ëd Val Rilà
Cortandon

**Cortandon** (*Cortandone* an italian) a l’é un comun ëd 308 abitant dla provincia d'Ast ant le colin-e dël Monfrà.

## Geografìa
Ël sènter dël paìs a l'é butà an sla drita idrogràfica dla valëtta bagnà dal ri ëd Monal e ël teritòri a l'é caraterisà da tère a vocassion diversificà an fonsion dla strutura dla tèra, dl’autëssa e dl’esposission. Le part pi basse a son pien-e ëd tòch ch'a rivo dal mar, le colin-e a l'han dle to fòrte ch'aa s'auterno con dle sabie.

Ël comun a l'é pien ëd bòsch e a l'é 'dcò sircondà da camp ëd melia.

A-i son 'dcò bastansa ninsolé, coltivassion tìpica dël pòst. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é ancor Claudio Stroppiana (da l' 8/06/2009) e a l'é stàit rielesù për la quarta vira ël 10 ëd Giugn 2024.

Si sota a-i é na tabela relativa a j'aministrassion ch'a son stàit-ie an costa comun-a.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Cuni

**Cuni** o **Cùnich** (*Cunico* an italian) a l’é un comun ëd 530 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Cognasso (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Torino di Sangro

**Torino di Sangro** a l'é un comun dl'Abruss ëd 3.124 abitant, an provincia ëd Chieti.

Ël pais as alva an sla còsta 'd na colin-a a 164 méter d'autëssa, antra 'l fium Osent e ij torent Frainil e Ripari.

L'ansëgna dla comun-a a l'é 'n tòr ch'a passa con la testa 'd front, cornà e ongià d'òr.

## Nòm
La comun-a as ciamava *Torino*, fin-a che ai 20 ëd luj dël 1862 ël consèj comunal, su anvit dël prefet, a l'ha deliberà ëd cangé 'l nòm an *Torino del Sangro*, che pi tard a l'é dventà *Torino di Sangro*.

## Stòria
A l'é probàbil che Torino a sia nassù dël sècol ch'a fa X.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenicantonio Pace (dal 25/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Chieti
Giuseppe Giusti

Poeta satìrich italian.
**Giuseppe Giusti** a l'era nassù a Monsummano Terme ël 12 ëd magg dël 1809 e a l'é mòrt a Firense ël 31 ëd mars dël 1850.

## Euvre prinsipaj
* *Versi editi ed inediti* (1852)
* *Proverbi toscani* (1853)
* *Cronaca dei fatti di Toscana* (1890)

Giusti, Giuseppe
Giusti, Giuseppe
Carlo Cassola

Scritor italian.
**Carlo Cassola** a l'era nassù a Roma ai 17 ëd mars dël 1917 e a l'é mòrt a Montecarlo (Luca) ai 29 ëd gené dël 1987.

## Euvre prinsipaj
* *La visita* (1942)
* *Alla periferia* (1942)
* *Fausto e Anna* (1952)
* *I vecchi compagni* (1953)
* *Il taglio del bosco* (1954)
* *La casa di via Valadier* (1956)
* *Il soldato - Rosa Gagliardi* (1958)
* *La ragazza di Bube* (1960, Premi Strega)
* *Un cuore arido* (1961)
* *Il cacciatore* (1964)
* *Tempi memorabili* (1966)
* *Storia di Ada - La maestra* (1967)
* *Ferrovia locale* (1968)
* *Una relazione* (1969)
* *Paura e tristezza* (1969)
* *Monte Mario* (1973)
* *Gisella* (1974)
* *Troppo tardi* (1975)
* *La disavventura* (1977)
* *L'uomo e il cane* (1977)
* *L'antagonista* (1978)
* *Un uomo solo* (1978)
* *Il superstite* (1978)
* *Vita d'artista* (1979)
* *Il paradiso degli animali* (1979)
* *Il ribelle* (1980)
* *La morale del branco* (1980)
* *La zampa d'oca* (1980)
* *L'amore tanto per fare* (1981)
* *Il leone fuggito* (1981)
* *Colloquio con le ombre* (1981)
* *Mio padre* (1983)
* *Due racconti* (1983)

Cassola, Carlo
Cassola, Carlo
Spassi Lp

An teorìa dla mzura, për minca real *p>0*, lë spassi ***L<sup>p</sup>(X,A,&mu;)*** a l'é lë spassi vetorial dle fonsion reaj (o complesse), definìe e mzuràbij an slë spassi dë mzura *(X,A,&mu;)* e dont la potensa *p* a l'é &mu;-antëgràbil, considerà a men dl'identificassion dle fonsion uguaj scasi daspërtut. La norma *Lp* a l'é definìa parèj:
:\|f\|_p={\left[\int_X|f|^pd\mu\right]}^{1/p}.
A sconda dël contest, le litre X e \mu a peulo esse sot-antendùe. 

Për p>1, *L<sup>p</sup>(X,A,&mu;)* dotà ëd sa norma a l'é në spassi vetorial normà complet. Ansema a lë spassi L<sup>&infin;</sup>, costi a formo na classa amportanta d'esempi dë spassi ëd Banach ant l'anàlisi fonsional.

Ant la teorìa ëd Riemann, lë spassi *L<sup>p</sup>(*'R*')* as definiss për mojen d'un process ëd completament.

Se *X* a l'é l'ansem  \mathbb N  dj'antregh naturaj, dotà dla \sigma-algebra \mathcal P ( \mathbb N ), e *&mu;* a l'é la mzura ch'a conta ij pont, lë spassi *L<sup>p</sup>(X,A,<math>\mu</math>)* a l'é gnente d'àutr che lë spassi l^p( \mathbb N ) dle sequense reaj dont la potensa *p* a l'é somàbil.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Daniel Pennac

Scritor an lenga fransèisa.
**Daniel Pennac** (stranòm ëd **Daniel Pennacchioni**) a l'é nassù a Casablanca dël 1944.

## Euvre prinsipaj
* *Cabot-Caboche* (1982)
* *L'œil du loup* (1984)
* *Au bonheur des ogres* (1985)
* *La fée carabine* (1987)
* *La petite marchande de prose* (1989)
* *Comme un roman* (1992)
* *Kamo: L'agence Babel* (1992)
* *Monsieur Malaussène* (1995)
* *Des chrétiens et des Maures* (1996)
* *Aux fruits de la passion* (1999)
* *Monsieur Malaussène au théâtre* (1996)
* *Messieurs les enfant*
* *Le sens de la houppelande*
* *Le dictateur et le hamac*
* *Merci*
* *Bon bain les bambins*
* *Le crocodile à roulette*
* *Le serpent électrique*
* *La débauche* (con plance ëd Jacques Tardi)
* *Le tour du ciel*
* *Le service militaire au service de qui ?*
* *Vercors d'en haut*
* *Qu'est-ce que tu attends, Marie ?*
* *Chagrin d'école* (2007)

Pennac, Daniel
Pennac, Daniel
Casablanca

**Casablanca** (*الدار البيضاء* an àrab) a l’é na sità dël Maròch.

A l'é la capital econòmica dël pais e a conta anviron 3.900.000 abitant, ch'a chërso a 6.500.000 s'as conta ëdcò tuta l'area metropolitan-a.

## Sità gemelà

Casablanca a l'é gemelà con:
*  Algeri, Algerìa
*  Bordò, Fransa
*  Chicago, Stat Unì d'América
*  Dubai, Emirà Àrabo Unì
*  Jeddah, Arabia Saodita
*  Montreal, Canadà
*  Paris, Fransa
*  Shanghai, Cin-a

Categorìa:Maròch
Categorìa:Sità african-e
Maurizio Zumaglini

Botànich italian.
**Antonio Maurizio Zumaglini** a l'era nassù a Bënna dël 1804 e a l'é mort a Vron ël 18 ëd novèmber dël 1865.
A l'ha studià meisin-a a l'Università ëd Pisa, andoa a l'é laureasse a mach 23 agn.
A l'ha peui fàit ël médich ant ël Bielèis e a l'é passionasse ëd botànica.
Zumaglini a l'é un dij pi arnomà botànich dl'Eutsent.

## Euvre
* *Flora Pedemontana*, scrit an latin (1849-1860)

Zumaglini, Maurizio
|Zumaglini, Maurizio
Guido Piovene

Scritor e giornalista italian.
**Guido Piovene** a l'era nassù a Vicensa ël 27 ëd luj dël 1907 e a l'é mòrt a Londra ël 12 ëd novèmber dël 1974.

## Euvre prinsipaj
* *La vedova allegra* (1931)
* *Lettera di una novizia* (1941)
* *La gazzetta nera* (1943)
* *Pietà contro pietà* (1946)
* *I falsi redentori* (1949)
* *Le furie*, Milano, (1963)
* *Le stelle fredde* (1970, Premi Strega)
* *Verità e menzogna* (1975)
**Inverno d'un uomo felice* (1977)
* *Romanzo americano* (1979)
* *Spettacolo di mezzanotte* (1984)

Piovene, Guido
Piovene, Guido
Dino Buzzati

Giornalista, scritor an lenga italian-a, poeta e pitor.
**Dino Buzzati-Traverso** a l'era nassù a Belun ai 16 d'otóber dël 1906 e a l'é mòrt a Milan ai 28 ëd gené dël 1972 d'un càncher al pàncreas.

## Euvre prinsipaj
Buzzati a l'ha publicà romanz, arcòlte ëd conte e a l'ha scrivù dij test për ël teatro.
* *Bàrnabo delle montagne* (romanz, 1933)
* *Il segreto del Bosco Vecchio* (romanz, 1935)
* *Il deserto dei Tartari* (romanz, 1940)
* *I Sette Messaggeri* (1942)
* *La famosa invasione degli orsi in Sicilia* (1945)
* *Sessanta racconti*, (1958, Premi Strega)
* *Il grande ritratto* (1960)
* *Un amore* (romanz, 1963)
* *Il capitano Pic e altre poesie* (1965)
* *Il colombre* (1966)

Buzzati, Dino
Buzzati, Dino
Buzzati, Dino
Buzzati, Dino
Buzzati, Dino
Ovà

**Ovà** (*Ovada* an italian, *Oâ* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont d'11.386 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant ën teritòri 'd confin antra Piemont e Liguria, al bòrd meridional ëd l'Àut Monfrà e al confin con l'Apenin Lìgure, davzin a la confluensa dij torent Òrba e Stura, an sla strà dël Turchin ch'a men-a a Génoa.

## Stòria
Le orìgin d'Ovà a armonto al temp dij roman, quand che un cit vilagi as trovava a la confluensa dij doi torent Òrba e Stura, an posission ëstratégica; ël nòm ëd *Vadum* o *Vada*, cità 'dcò ant le litre 'd Décimo Bruto a Ciceron, a indicava në svass ch'a consentìa 'l passagi an sle strà ch'a mnavo dal mar a la pian-a dël Pò. Ant l'Età 'd Mès, Ovà a ven torna mensionà mach dël 967, quand che l'imperador Oton I ëd Sassònia a don-a al marchèis Aleram na vila ant ël teritòri dl'atual comun, ai temp sota la giurisdission dël monasté 'd San Quintin dë Spign. Ovà a l'ha peui fàit part ëd la Marca Aleràmica për peui passé sota al contròl dij marchèis ëd Gavi, peui dij marchèis dël Bòsch e peui dla famija Malaspin-a, che dël sécol ch'a fa XIII a vend ël feod d'Ovà a la Repùblica 'd Génoa. Contut ch'a-i sìo stàit dij tentativ dël Ducà 'd Milan ëd goerné la Comun-a d'Ovà, la Repùblica genoèisa a l'é riussìa për sécoj a manten-e 'l contròl.

A parte dal Sessent, la region a intra ant le ambission dël Ducà 'd Savòja e Ovà a ven ocupà pì vire: dël 1625 da Carl Emanuel I, dël 1672 da Carl Emanuel II, a l'inissi dël Setsent da Vitòrio Medeo II e dël 1746 da Carl Emanuel III. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 Ovà a intra ant ël Regn ëd Sardëgna, daprima ant la Provinsa d'Àich, peui dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), a l'é aministrà sota a la Provinsa ëd Lissandria, al Sircondari ëd Neuve e a cap d'ën Mandament comprendent ëdcò Belfòrt e Tajeu. L'Eutsent a porta a la costrussion ëd vàire strà ch'a colego mèj la sità al Piemont e a la Liguria: la strà për Neuve (1836), la strà për Àich (1855), la strà dël Turchin për Voltri (1872), la strà ferà da Ast a Génoa (1893). Tut sòn a anfluiss an sla chërsùa dl'economìa e a Ovà as dësvelupa la nàssita dle industrie e a së spantio mèj ij comersi dël vin.

## Economìa
Le colin-e d'Ovà a son coltivà a Dossèt d'Ovà DOC.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Giuseppe Lantero (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Ova
Gaudenzio Ferrari

Pitor e scultor ëd l'Arnassensa.
**Gaudenzio Ferrari** a l'era nassù a Valdugia anviron dël 1475 e a l'é mòrt a Milan dël 1546.

## Euvre prinsipaj
Ij pì famos frèsch ëd Gaudenzio Ferrari a resto an vàire cese:
* Cesa ëd Santa Marìa dlë Grassie (Varal)
* Sàcher Mont ëd Varal
* Colegià d'Aron-a
* Cesa ëd San Gaudensi (Noara)
* Capela dla Madòna 'd Loreto  (La Ròca, Varal)
* Cesa 'd San Cristòfo (Vërsèj)
* Cesa ëd Santa Marìa dlë Grassie (Milan)
* Cesa ëd San Giòrs al Palass (Milan)

Ferrari, Gaudenzio
Categorìa:Valdugia 
Categorìa:Varal
Frògna

**Frògna** (*Fabbrica Curone* an italian, *Fràuga* ant ël dialèt local) a l'é un comun dël Piemont ëd 644 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure, ant l'àuta Val dël Cròu e a l'é un-a dij pòch comun piemontèis, ansema a Cabela e a Cariegà, a confiné con l'Emilia-Romagna.

## Stòria
Contut che la region anté ch'as treuva Frògna a sìa stàita abità fin da la Preistòria da tribù 'd bërgé Ligurin, ij prim ansediament a comenso ant ël sécol ch'a fa IX e a son dësvlupasse ant ij sécoj sucessiv an séguit a le migrassion ëd gent da le còste dla Liguria ch'a scapavo dai Sarasin. Dagià dël sécol ch'a fa IX a l'era present n'avampost dël monasté 'd San Colomban ëd Beubi. Formà d'antorn a la Piev ëd Santa Maria, ël pais a l'ha peui vist nasse n'Ospissi andova ch'i monio a dasìo ospitalità a pelegrin e mërcant. Col feodalesim, Frògna a l'ha avù sò castel e ël teritòri a l'é stàit assignà prima ai vësco-cont ëd Torton-a (1157), peui dël sécol ch'a fa XIII, a la famija dij Malaspin-a, ch'a l'ha tnilo ansema ai Dòria tanme Feod Imperial fin al 1797.

D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, ch'a sanciss la fin dij feod imperiaj, Frògna a passa al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd San Bastian da Cròu.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Sala (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Frogna