Angegnerìa aerospassial

**Angegnerìa aerospassial** a l'é la branca dl'angegnerìa ch'a studia la progetassion, la costrussion e la gestion dij mojen volant (avion, elicòter, dirigìbij) e dij veìcol spassiaj (fusëtte, satélit, stassion spassiaj, sonde). A l'é na dissiplin-a motobin complicà, ch'a buta ansema conossense d'aerodinàmica, propulsion, siensa dij materiaj, strutural e sistema ëd contròl.

## Stòria
L'angegnerìa aerospassial a l'ha soe rèis ant ij prim tentativ ëd vòl uman. Dòp l'esperiment dij frej Montgolfier (balon volant, 1783) e dj'pionié dël vol dël sécol XIX, l'inissi dël sécol XX a l'ha vist ij prim vòl dij frej Wright (1903). Durant la Prima guèra mondial e la Sconda guèra mondial, l'aviassion a l'ha fàit pass da gigant, con ël dësvlup dij motor a reassion e dij prim mìssil.

Dòp la guèra, con la guèra frèida, a l'é nàita la corsa a lë spassi. Dël 1957 l'Union Soviética a l'ha lansà lë Sputnik 1, ël prim satélit artifissial. Jë Stat Unì a l'han rëspondù con la creassion ëd la NASA (1958) e con ël Programa Apollo, ch'a l'ha portà l'òm an sla Lun-a dël 1969. Da antlora, l'angegnerìa aerospassial a l'ha dësvlupà stassion spassiaj (Skylab, Mir, ISS), sonde interplanetarie (Voyager, Cassini) e telescòpi spassial (Hubble).

## Ram prinsipaj
L'angegnerìa aerospassial as peul divid-se an doe gròsse branche:

### Angegnerìa aeronàutica
A studia ij mojen volant ch'a viagio ant l'atmosfera (avion, elicòter, dirigìbij, aquilon). A trata:
* Aerodinàmica: studi dël fluss d'aria e dle fòrse ch'a agisso sël mojen.
* Propulsion: motor a piston, motor a reassion, turbovèntole.
* Strutura: progetassion dij component për resiste a le solecitassion.
* Sistema ëd navigassion e contròl: strument ëd vòl, pilota automàtich.
* Sicurëssa e manutenibilità.

### Angegnerìa astronàutica
A studia ij veìcoj ch'a viagio fòra da l'atmosfera (fusëtte, satélit, sonde). A trata:
* Propulsion: motor a lìquid, a sòlid, a ion, nuclear.
* Mecànica orbital: studi dj'òrbite e dle manovre për cambié òrbita.
* Sistema ëd guidagi e contròl d'asset: për manten-e l'orientament giust.
* Comunicassion: anten-e e sistema për mandé e arsèive dat.
* Ambient spassial: efet dël veuid, dle radiassion, dij micro meteorit.
* Sostenibilità e durata dij sistema.

## Sot-setor e specialisassion
Ant l'angegnerìa aerospassial, a-i son vàire specialisassion pi specìfiche:
* **Angegnerìa dle struture**: progetassion dij component struturaj (ala, fusoliera, serbatoj).
* **Angegnerìa dij materiaj**: sernia dij materiaj (compòsit, ceràmica) për resiste a condission estreme.
* **Angegnerìa dij sistema**: antëgrassion ëd tùit ij sot-sistema.
* **Angegnerìa dël vòl**: anàlisi dle prestassion, stabilità e contròl.
* **Angegnerìa dla propulsion**: progetassion e otimisassion dij motor.
* **Angegnerìa tèrmica**: contròl dla temperadura (scaudament aerodinàmich, gestion dël calor).
* **Angegnerìa dl'astrodinàmica**: càlcol dle trajetòrie e dj'òrbite.

## Istrussion e arserca
L'angegnerìa aerospassial a l'é insegnà an vàire università an tut ël mond. An Piemont, ël Politécnich ëd Turin a l'é un dij pì important sénter italian për l'arserca e la formassion ant ël setor. A colabora con l'Agensìa Spassial Italian-a (ASI) e con l'Agensìa Spassial Europenga (ESA). La Fiat (peui Alenia Aeronautica, adess Leonardo) a l'ha avù un ròl amportant ant l'aviassion italian-a.

## Amportansa
L'angegnerìa aerospassial a l'ha n'amportansa ciav për:
* La difèisa e la sigurëssa dle nassion.
* La comunicassion global (satélit).
* La navigassion (GPS).
* L'osservassion dla Tèra (meteorologìa, contròl dël clima, gestion dle risorse).
* La ricerca sientìfica (astronomìa, fìsica).
* L'industria e l'economìa (produssion, servissi, turism spassial).

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Spassi
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI