open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Provincia ëd Màntoa

La **Provincia ëd Màntoa** a l'é an Lombardìa e a comprend 70 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.339 km² e a conta 390.957 abitant.
Sò capleugh a l'é Màntoa.

## Geografìa
A confina a nòrd e a est con ël Véneto (provinse ëd Veron-a e Rovigh), a sud con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Fërara, Mòdena, Res dl'Emilia e Parma) e a òvest con le provinse ëd Cremon-a e Bressia.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Maurizio Fontanili (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Màntoa
Provincia ëd Cremon-a

La **Provincia ëd Cremon-a** a l'é an Lombardìa e a comprend 115 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.771 km² e a conta 351.606 abitant.
Sò capleugh a l'é Cremon-a.

## Geografìa
A confina a nòrd con le provinse ëd Bérghem e Bressia, a est con la provincia ëd Màntoa, a sud con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Parma e Piasensa) e a òvest con le provinse ëd Lòd e Milan.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Massimiliano Salini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Cremon-a
Provincia ëd Bressia

La **Provincia ëd Bressia** a l'é an Lombardìa e a comprend 206 comun.
A l'ha na surfassa ëd 4.784 km² e a conta 1.198.374 abitant.
Sò capleugh a l'é Bressia.

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a nòrd-òvest con la provincia ëd Sondri, a òvest con la provincia ëd Bérghem, a sud-òvest con la provincia ëd Cremon-a, a sud con la provincia ëd Màntoa, a est con ël Véneto (provincia ëd Veron-a) e ël Trentin-Sud Tiròl (provincia ëd Trent).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Daniele Molgora (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bressia
Provincia ëd Sondri

La **Provincia ëd Sondri** a l'é an Lombardìa e a comprend 78 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.212 km² e a conta 1.198.374 abitant.
Sò capleugh a l'é Sondri.

## Geografìa
A confina a nòrd e a ovest con la Svìssera, a òvest con le provinse ëd Còm e Lech, a sud con la provincia ëd Bérghem e a est con la provincia ëd Bressia e il Trentin-Sud Tiròl (provinse ëd Trent e Bolsan).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Massimo Sertori (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Provincia ëd Bérghem

La **Provincia ëd Bérghem** a l'é an Lombardìa e a comprend 244 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.723 km² e a conta 1.098.740 abitant.
Sò capleugh a l'é Bérghem.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Sondri, a òvest con le provinse ëd Lech, Monza e dla Briansa  e Milan, a sud con la provincia ëd Cremon-a e a est con la provincia ëd Bressia.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Ettore Pietro Pirovano (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bérghem
Provincia ëd Lech

La **Provincia ëd Lech** a l'é an Lombardìa e a comprend 90 comun.
A l'ha na surfassa ëd 816 km² e a conta 328.047 abitant.
Sò capleugh a l'é Lech.

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1992, dëstacandse da le provinse ëd Bérghem e Còm.

## Geografìa
A confina a nòrd e a ovest con la provincia ëd Còm, a sud con la provincia ëd Monsa e dla Briansa, a est con la provincia ëd Bérghem, a est e a nòrd con la provincia ëd Sondri.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Daniele Nava (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Lech
Provincia ëd Lòd

La **Provincia ëd Lòd** a l'é an Lombardìa e a comprend 61 comun.
A l'ha na surfassa ëd 782 km² e a conta 216.351 abitant.
Sò capleugh a l'é Lòd.

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1992, dëstacandse da la provinsa ëd Milan.

## Geografìa
A confina a nòrd con la provincia ëd Milan, a est con la provincia ëd Cremon-a, a sud con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Piasensa), a ovest con la provincia ëd Pavìa e 'l comun ëd San Colombano al Lambro (*exclave* dla provincia ëd Milan]].

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Pietro Foroni (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Lòd
San Colombano al Lambro

**San Colombano al Lambro** (*San Colomban al Lamber* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.343 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Geografìa
San Colombano a l'é una *exclave* dla provincia ëd Milan, tra le provinse ëd Lòd e Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pasquale Luigi Belloni (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sancolombanoallambro
Sancolombanoallambro
San Colombano

***San Colombano*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[San Colombano al Lambro]]**, an provincia ëd Milan

* **[[San Colomban|San Colombano Belmonte / San Colomban]]**, an provincia ëd Turin

* **[[San Colombano Certenoli]]**, an provincia ëd Génoa
Asigliano

***Asigliano*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Asigliano Veneto]]**, an provincia ëd Vicensa

* **[[Asian|Asigliano Vercellese (Asian)]]**, an provincia ëd Vërsèj
Crema

**Crema**  (*Crèma* 'dcò an dialèt cremasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 34.371 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Stefania Bonaldi (da l'08/05/2012).

## Sità gemelà
Crema a l'é gemelà con:
*  Melun, Fransa
*  Nanning, Cina

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Louis Soutter

Artista e pitor svìsser.
**Louis Soutter** a l'era nassù a Morges ai 4 ëd giugn dël 1871 e a l'é mòrt a Ballaigues ai 20 ëd fërvé dël 1942.

Soutter, Louis
Enrich ëd Rovasenda

**Carl Baldovin ëd Rovasenda** a l'era nassù a Turin ai 17 ëd giugn dël 1906, da na famijà nòbila turinèisa.
Dël 1924 a l'avìa aderì a la FUCI e a vint agn a l'é laureasse a Turin an angegnerìa andustrial.
An coj agn a l'avìa fàit amicissia con Piergiòrs Frassati e Giovanni Battista Montini.
A l'é pijasse ëdcò dle barotà da la polissìa fassista, për esempi al congress dla FUCI a Macerà.

Dël 1929 a l'é intrà ant ij duminican, an pijand ël nòm d**'Enrich**.
Quatr agn apress a l'é stàit ordinà prèive.
A l'é dotorasse an teologìa e a l'ha fàit djë studi a Paris.

A l'é stàit fondador ëd l'Union catòlica italian-a técnich e dal 1974 a l'é vnù canslé dl'Academia Pontifissa dle Siense, ancarià dal Vatican ëd mission an vir për ël mond.
Studios ëd Tomà d'Aquin, a l'é stàit prior a Génoa al convent ëd Santa Marìa ëd Castel.
L'università ëd Génoa a l'ha daje la làurea a onor an architetura.

Dël 1981, Rovasenda a l'é vnù segretari ëd na comission pontifissa për la revision dël process a Galilei.
Ij travaj a son livrà dël 1992, an arconossend n'eror ëd giudissi an col process.

Enrich ëd Rovasenda a l'é mòrt ai 15 dë dzèmber dël 2007.

Rovasenda, Enrich ëd
Rovasenda, Enrich ëd
Lenga Estonian

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Estonian** o **Estonian** a fa part dle lenghe uràliche e a l'é parlà specialment an Estònia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Estonian** a peul esse:

* lenghe uràliche
** lenghe Finnic
*** **lenga Estonian**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **EST**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=est

Categorìa:Lenghe uràliche
Ca' d'Andrea

**Ca' d'Andrea** (*Li Cà* an dialèt cremonèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 428 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Potabili Bertani (dal 05/06/2014, dagià sìndich dal 1999 al 2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Lenga Moksha

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Moksha** o **Moksha** a fa part dle lenghe uràliche e a l'é parlà specialment an Russia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Moksha** a peul esse:

* lenghe uràliche
** lenghe Mordvin
*** **lenga Moksha**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MDF**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mdf

Categorìa:Lenghe dla Russia
Categorìa:Lenghe uràliche
Lenga Saami, Inari

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Saami, Inari** ò **Saami, Inari** a fa part ëd le lenghe uràliche e a l'é parlà dzortut an Russia.

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Saami, Inari** a peul esse:
* lenghe uràliche
** lenghe Sami
*** lenghe orientaj
**** **lenga Saami, Inari**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **SMN**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=smn

Saami inari
Lenga Cinèisa, Min Dong

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Cinèisa, Min Dong** o **Cinèis, Min Dong** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cin-a.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Cinèis, Min Dong** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Cinèise
*** **lenga Cinèisa, Min Dong**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CDO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cdo

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Kxoe

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kxoe** o **Kxoe** a fa part dle lenghe khoisan e a l'é parlà specialment an Namibia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kxoe** a peul esse:

* lenghe khoisan
** lenghe Àfrica meridional
*** lenghe Sentraj
**** lenghe Tshu-Khwe
***** **lenga Kxoe**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **XUU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xuu

Kxoe
Lenga Bai sentral

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bai sentral** o **Bai sentral** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Cina.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bai sentral** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Bai
**** **lenga Bai sentral**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BCA**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bca

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Lenga Athpariya

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Athpariya** o **Athpariya** a fa part dle lenghe sino-tibetan-e e a l'é parlà specialment an Nepal.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dl**'Athpariya** a peul esse:

* lenghe sino-tibetan-e
** lenghe Tibeto-Burman
*** lenghe Himalayish
**** lenghe Mahakiranti
***** lenghe Kiranti
****** lenghe orientaj
******* **lenga Athpariya**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **APH**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aph

Categorìa:Lenghe sino-tibetan-e
Fagnano Castello

**Fagnano Castello** a l'é un comun dla Calabria ëd 4.055 abitant, an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Rinaldo Brusco (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Fagnano Alto

**Fagnano Alto** a l'é na comun-a dl'Abruss ëd 452 abitant, an provincia dl'Àquila.
Ël pais as treuva a 23 chilòmeter da L'Àquila.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Fattore (dal 14/06/2004).

Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila
Fagnano

***Fagnano*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Fagnano Alto]]**, an provincia dl'Àquila

* **[[Fagnano Castello]]**, an provincia ëd Cosensa

* **[[Fagnano Olona]]**, an provincia ëd Varèis
Provincia ëd Còm

La **Provincia ëd Còm** a l'é an Lombardìa e a comprend 151 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.288 km² e a conta 573.627 abitant.
Sò capleugh a l'é Còm.

## Geografìa
A confina a nòrd e a ovest con la Svìssera, a est con le provinse ëd Sondri e Lech, a sud con la provincia ëd Monsa e dla Briansa e a òvest con la provincia ëd Varèis. A l'ha una *[[exclave]]* ant ël teritòri dla Svìssera (ël comun ëd Campione d'Italia).

## Aministrassion
Ël Pressident dla Provincia a l'é Maria Rita Livio (dal 13/10/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Còm
Albano Laziale

**Albano Laziale** a l'é un comun dël Lassio ëd 39.040 abitant , an provincia ëd Roma.

Ël pais a resta an sij pendiss dij còj Alban, davzin al lagh omònim, a 378 méter d'autëssa.
A l'ha na surfassa ëd 23,8 chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Mattei (dal 3/04/2005).

## Sità gemelà

Albano Laziale a l'é gemelà con:
*  Alytus, Lituania
*  Białogard, Polònia
*  Koszalin, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Albano Sant'Alessandro

**Albano Sant'Alessandro** (*Albà Sant Alisànt* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa d'8.252 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Donisi (dal 07/05/2012, scond mandà da l'11/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Albano

***Albano*** a l'é 'l nòm ëd quatr comun italian:

* **[[Albano di Lucania]]**, an provincia ëd Potensa

* **[[Albano Laziale]]**, an provincia ëd Roma

* **[[Albano Sant'Alessandro]]**, an provincia ëd Bérghem

* **[[Alban|Albano Vercellese (Alban)]]**, an provincia ëd Vërsèj
Cerreto Laziale

**Cerreto Laziale** a l'é un comun dël Lassio ëd 1.130 abitant, an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Mastrecchia (dal 15/05/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Cerreto d'Esi

**Cerreto d'Esi** a l'é un comun dlë Marche ëd 3.980 abitant , an provincia d'Ancon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é David Alessandroni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ancon-a
Cerreto di Spoleto

**Cerreto di Spoleto** a l'é un comun ëd l'Umbria ëd 1.137 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanna Forti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Provincia ëd Varèis

La **Provincia ëd Varèis** a l'é an Lombardìa e a comprend 141 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.199 km² e a conta 854.302 abitant.
Sò capleugh a l'é Varèis.

## Geografìa
A confina a nòrd e a ovest con la Svìssera, a est con la provincia ëd Còm, a sud con le provinse ëd Milan e 'd Monsa e dla Briansa, a òvest con ël Piemont (provinse ëd Noara e dël Verban-Cusi-Òssola).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Dario Galli (dal 16/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Varèis
Albano di Lucania

**Albano di Lucania** a l'é un comun dla Basilicà ëd 1.533 abitant , an provincia ëd Potensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Adamo (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Potensa
Cerreto Sannita

**Cerreto Sannita** a l'é un comun dla Campania ëd 4.198 abitant, an provincia ëd Benevènt.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pasquale Santagata (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Benevènt
Cerreto

***Cerreto*** a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:

* **[[Sciarèj|Cerreto Castello / Ciarèj]]**, an provincia ëd Biela
* **[[Srèj d'Ast|Cerreto d'Asti / Srèj d'Ast]]**, an provincia d'Ast
* **[[Cerreto d'Esi]]**, an provincia d'Ancon-a
* **[[Cerreto di Spoleto]]**, an provincia ëd Perugia
* **[[Sregh|Cerreto Grue / Sregh (o Srèj)]]**, an provincia ëd Lissandria
* **[[Cerreto Guidi]]**, an provincia ëd Firense
* **[[Srèj (CN)|Cerreto Langhe / Srèj dle Langhe]]**, an provincia ëd Coni
* **[[Cerreto Laziale]]**, an provincia ëd Roma
* **[[Cerreto Sannita]]**, an provincia ëd Benevènt
Cristalerìa Daum

La **cristalerìa Daum** a l'é n'asienda ëd véder e cristaj artìstich, fondà a Nancy dël 1875 da la famija Daum.

Categorìa:Industria
Rudy Burckhardt

Fotògraf.
**Rudy Burckhardt** a l'era nassù a Basiléa dël 1914 e a l'é mòrt a New York dël 1999.
Dël 1935 a l'ha emigrà a New York, sità ch'a vnirà sò soget ëd predilession an sò travaj: soe imàgin a smon-o na sità sempe an moviment e agità.
Ant j'agn 1940 a l'é un dij pòchi ch'as anteressa a le bariere: ant ël quarté ëd Queen a arpresenta zerb, baron ëd rumenta, pompe ëd benzin-a giumaj sarà, fassade andustriaj delabrà.
Ant j'agn 1950 a travaja për l'arvista Artnews ai ritrat fotogràfich ëd vàire pitor.
A l'ha travajà ëdcò ant ël cine.

A l'é stàit amis ëd Willem De Kooning, Jackson Pollock, Alex Kats.
Tutun a l'ha nen avù ël sucess ëd costi-sì, e ël poeta John Ashbery a l'ha dilo un *monument soterani*.

## Euvre prinsipaj
**Crossing* (1970)

Burckhardt, Rudy
Lenga Akhvakh

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Akhvakh** o **Akhvakh** a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Russia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**'Akhvakh** a peul esse:

* lenghe nòrd-caucasian-e
** lenghe Caucasian-e orientaj
*** lenghe Avar-Andic
**** lenghe Andic
***** **lenga Akhvakh**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AKV**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=akv

Categorìa:Lenghe nòrd-caucasian-e
Lenga Bats

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Bats** o **Bats** a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Geòrgia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bats** a peul esse:

* lenghe nòrd-caucasian-e
** lenghe Caucàsiche orientaj
*** lenghe Nakh
**** lenghe Batsi
***** **lenga Bats**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BBL**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbl

Categorìa:Lenghe nòrd-caucasian-e
Lenga Bezhta

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bezhta** o **Bezhta** a fa part dle lenghe nòrd-caucasian-e e a l'é parlà specialment an Russia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bezhta** a peul esse:

* lenghe nòrd-caucàsian-e
** lenghe Caucàsian-e orientaj
*** lenghe Tsezich
**** lenghe Tsezich orientaj
***** **lenga Bezhta**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KAP**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kap

Categorìa:Lenghe nòrd-caucasian-e
Camerata Picena

**Camerata Picena** a l'é un comun dlë Marche ëd 2.177
abitant , an provincia d'Ancon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Tittarelli (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ancon-a
Camerata Cornello

**Camerata Cornello** (*Camerada* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 621 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Lazzarini (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1985 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Camerata Nuova

**Camerata Nuova** a l'é un comun dël Lassio ëd 476
abitant, an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ezio Piloca (dal magg 2002 -second mandà: 2007-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Camerata

***Camerata*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Camerata Cornello]]**, an provincia ëd Bérghem

* **[[Camerata Picena]]**, an provincia d'Ancon-a

* **[[Camerata Nuova]]**, an provincia ëd Roma
Fórmola ëd Bayes

La **fórmola ëd Bayes** o **fórmola dla probabilità dle càuse** a fortiss che dàita na partission an d'event (A_i)_{0 \leq i \leq n} e n'event B ëd probabilità positiva, un a l'ha che

:P(A_i|B)= \frac{P(A_i)P(B|A_i)}{ \sum_{j=0}^nP(A_j)P(B|A_j)} ,

anté che P(X|Y) a l'é la probabilità condissionà d'X rëspet a Y.

Categorìa:Probabilità
Florimond de Beaune

Matemàtich.
**Florimond de Beaune** a l'era nassù a Blois ël 7 d'otòber dël 1601 e mòrt ambelelì ël 18 d'agost dël 1652.

Beaune a l'era n'amis përsonal ëd Descartes.
A l'ha voltà an latin e comentà j'euvre sientìfiche ëd chiel-sì, an completand-je con chèich arzultà përsonaj.
A l'é anteressasse dzortut ëd geometrìa, anté ch'a l'ha sërcà ëd derivé la natura ëd chèiche curve da le proprietà geométriche ëd soe tangente; as dev ëdcò a chiel në studi an sle rèis ëd n'equassion numérica.

Motobin anventiv, Beaune a l'ha concepì vàire utiss astronòmich.

## Euvre prinsipaj
*De aequationibus (ant la tradussion latin-a ëd la *Géométrie* ëd Descartes)

Beaune, Florimond de
Noia, Noia

**Noia** a l’é na sità che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Noia. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 7.715 abitant (4.061 fomne e 3.654 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Noia
Boa, Noia

**San Pedro** ëd **Boa** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Noia.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Noia
Ribnica

**Ribnica** a l'é un comun dla Slovenia ëd 9.266
abitant.

## Sità gemelà
Ribnica a l'é gemelà con:
*  Arcevia, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Slovenia
Categorìa:Sità europenghe
Székesfehérvár

**Székesfehérvár** a l'é una sità dl'Ungherìa ëd 101.600
abitant (2007).

## Sità gemelà
Székesfehérvár a l'é gemelà con:
*  Alba Iulia, Romanìa
*  Birmingham, Stat Unì d'América
*  Blagoevgrad, Bulgarìa
*  Bratislava, Slovachia
*  Cento, Italia
*  Chorley, Regn Unì 
*  Kemi, Finlandia
*  Luhansk, Ucrain-a
*  Opole, Polònia 
*  Schwäbisch Gmünd, Gërmania 
*  Zadar, Croassia

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Szekesfehervar
Eric Temple Bell

Matemàtich.
**Eric Bell** a l'era nassù a Peterhead, an Ëscòssia, ai 7 ëd fërvé dël 1883 e a l'é mòrt a Watsonville, an Califòrnia, ai 21 dë dzèmber dël 1960.

Emigrà ant jë Stat Unì ant ël 1902, a l'ha studià a l'Università dë Standford e peui a cola ëd Washington, anté ch'a l'ha peui mostrà dal 1908 al 1926; apress a l'é andàit a Caltech.

Ij sò travaj rësguardant la teorìa dij nùmer a l'han faje vagné ël Premi Bôcher dël 1921.
A l'é ëdcò passionasse a la stòria dla matemàtica e soe euvre a son ëvnùite d'arferiment ant ël setor.

Bell a l'ha scrivù ëdcò vàire romanz ëd fantassiensa, con lë stranòm *John Taine*.

## A pòrto sò nòm
*Nùmer ëd Bell, o *nùmer esponensial*

## Euvre prinsipaj
*Algebraic arithmetic (1927)
*Men of mathematics (1937)
*The development of mathematics (1940)
*Mathematics, queen and servant of science (1951)
*The last problem (1961)

Bell, Eric Temple
Bell, Eric Temple
Bell, Eric Temple
Anchorage

**Anchorage** a l'é la sità pì amportanta dl'Alasca, con apopré 280.000 abitant (doi quint ëd la popolassion dl'Alasca, pì che la mità s'as consìdera l'aglomerassion).

## Conomìa
Piassà antra l'océan e le montagne, Anchorage a l'é un sènter torìstich amportant.
A pija j'àutre arsorse econòmiche da le costrussion feroviarie (Anchorage a esist chiel-midem dal 1914 mersì a l'ariv dël treno) e dal petròli dëscoatà a la fin dj'agn 1960.

## Sità gemelà

Anchorage a l'é gemelà con:
*  Chitose, Giapon 
*  Darwin, Australia
*  Harbin, Cin-a
*  Incheon, Coréa dël Sud
*  Magadan, Russia
*  Tromsø, Norvegia
*  Whitby, Regn Unì

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Alasca
Lenghe uràliche

## Lenghe uràliche

Le **lenghe uràliche** a son na famija lenghìstica, dont le lenghe pì amportante a son ël **finlandèis**, l**'ungherèis** e l**'éston**, che a ven-o ëdcò radunà an drinta a na sotfamija **ugro-fìnica**.
Le lenghe uràliche a son:

* lenghe Finnic
** lenga Estonian
** lenga Finlandèis
** lenga Finlandèis, Tornedalen
** lenga Finlandèis, Kven
** lenga Ingrian
** lenga Karelian
** lenga Liv
** lenga Ludian
** lenga Livvi
** lenga Veps
** lenga Vod
* lenghe Finno-Ugric
** lenghe Ugric
*** lenga Ungherèis
* lenghe Mari
** lenga Mari oriental
** lenga Mari ossidental
* lenghe Mordvin
** lenga Moksha
** lenga Erzya
* lenghe Permian
** lenghe Komi
*** lenga Komi-Permyak
*** lenga Komi-Zyrian
** lenga Udmurt
* lenghe Sami
** lenghe orientaj
*** lenga Saami, Akkala
*** lenga Saami, Kildin
*** lenga Saami, Kemi
*** lenga Saami, Ter
*** lenga Saami, Inari
*** lenga Saami, Skolt
** lenghe meridionaj
*** lenga Saami, Ume
** lenghe nòrd-ossidentaj
*** lenga Saami, Pite
*** lenga Saami setentrional
*** lenga Saami, Lule
** lenghe sud-ossidentaj
*** lenga Saami meridional
** lenghe Samoyed
*** lenga Enets, Forest
*** lenga Enets, Tundra
*** lenga Mator
*** lenga Nganasan
*** lenga Selkup
*** lenga Kamas
*** lenga Nenets
*** lenga Khanty
*** lenga Mansi

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Uràliche
Lenghe nòrd-caucasian-e

## Lenghe caucasian-e

Le **lenghe caucasian-e** a son na famija lenghìstica, parlà ant ij pais dël Càucaso. Le lenghe caucasian-e a son caraterìstiche përché a-i në j'é tante ant un teritòri bastansa cit.
Le lenghe caucasian-e a son:

* lenghe Caucasian-e orientaj
** lenghe Avar-Andic
*** lenghe Andic
**** lenga Akhvakh
**** lenga Andi
**** lenga Botlikh
**** lenga Chamalal
**** lenga Ghodoberi
**** lenga Karata
**** lenga Bagvalal
**** lenga Tindi
*** lenghe Avar
**** lenga Avar
** lenghe Dargi
*** lenga Dargwa
** lenghe Khinalugh
*** lenga Khinalugh
** lenghe Lak
*** lenga Lak
** lenghe Lezgic
*** lenghe Archi
**** lenga Archi
*** lenghe Nuclear Lezgic
**** lenga Aghul
**** lenga Lezgi
**** lenga Tabassaran
**** lenga Budukh
**** lenga Kryts
**** lenga Rutul
**** lenga Tsakhur
*** lenghe Udi
**** lenga Udi
** lenghe Nakh
*** lenghe Batsi
**** lenga Bats
** lenghe Nakh
*** lenghe Chechen-Ingush
**** lenga Chechen
**** lenga Ingush
** lenghe Tsezich
*** lenghe Tsezich orientaj
**** lenga Hunzib
**** lenga Bezhta
*** lenghe Tsezich ossidentaj
**** lenga Dido
**** lenga Hinukh
**** lenga Khvarshi
* lenghe Caucasian-e ossidentaj
** lenghe Abkhaz-Abazin
*** lenga Abkhaz
*** lenga Abaza
** lenghe Circassian-e
*** lenga Adyghe
*** lenga Kabardian
*** lenga Ubykh

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Lenghe nòrd-caucasian-e
Festa ëd San Gioann

La **Festa ëd San Gioann** as sélebra tuti j'agn a Turin ai 24 ëd giugn, an onor ëd sò patron Gioann Batista.

## Stòria
La tradission dla festa a l'é veja ëd vàire sécoj e a l'era già viva ant ël Dosent.

La sèira dij 23 ëd giugn, vijà dla festa, piassa San Gioann as ampinìa ëd gent ch'a passava la neuit an pregand e an cantand.
Fin-a a la fin dël Quat-sent, anté che al di d'ancheuj a-i é ël dòm, a-i ero tre cese, consacrà a Gioann Batista, al Salvator e a la Madòna.
Ant la neuit, as viscava un grand farò an piassa Castel, ant ël canton andoa ch'a part cola che al di d'ancheuj as ciama contrà Garibaldi (antlora *Contrà 'd Dòira Gròssa*).
Le fassin-e a j'ero furnìe da Grujasch e ël farò a l'era anviscà dai decurion ëd la sità e, chèich vire, dal prinsi ëd Savòja an përson-a.

Ai 24, as fasìa seurte për Turin un grand cher, tirà da 'd beu e soagnà con lambris, fior e spi 'd gran, ch'a portava gran, vin e pagnòte destinà a la distribussion al pòpol.
Ël cher a intrava an cesa e, ant la mëssa, a l'ofertòri, ël vësco a benedìa j'omage.
Ël cher a fasìa peui ël vir dla cesa e, surtì fòra, apress la distribussion dël gran, dël vin e dël pan, a partìa për na corsa për le contrà dla sità.
Ant la tradission ëd la festa a-i ero ëdcò 'd danse e 'd corse 'd cavaj.
Con ël dòm neuv, ël cher a intrava pì nen an cesa, për via djë scalin, e la distribussion as limitava al pan benedì, sostituì peui da 'd galëtte.

Apress ël 1854, la comun-a a l'ha antërdì ël farò, për tëmma ch'a podèissa deje feu a le ca.
Costa tradission a l'é arpijasse dël 1971, ant la piassëtta Real.
Dal 1973 a lo anvisco an piassa San Carl.

Categorìa:Feste piemontèise catòliche
Deutsche Bahn

La **Deutsche Bahn** (**DB**) a l'é la sossietà ch'a gestiss le ferovìe an Gërmania.
A l'è stàita creà dël 1994, butand ansema le sossietà dlë ferovìe dla Repùblica Federal Tedesca (*Deutsche Bundesbahn*) e dla Repùblica Democràtica Tedesca (*Deutsche Reichsbahn*).

## Anliure esterne

* Sit ofissial

Categorìa:Almagna
Categorìa:Traspòrt
Mario Albano (pitor)

**Mario Albano** a l'era nassù a Turin (an an ca al canton antra cola che al di d'ancheuj a l'é contrà Drovetti e contrà duchëssa Jolanda) dël 1896, da na famija originaria dël vërslèis.
Sò pare a fasìa ël minusié.

Fin-a da masnà, Mario a l'avìa mostra na bon-a disposission për ël dissègn.
A l'ha ancaminà tòst a espon-e an vàire esposission turinèise (dont la Promotris dle Bele Art, J'amis ëd l'art e ël Sìrcol ëd j'artista), peui ëdcò a Bològna, Génoa e Milan.
Ij sò soget preferì a j'ero ij paisage e ij ritrat, testimonianse d'un mond sempi e ùmil.

Mario Albano a l'ha avù doe masnà, Alba e Sergio, ëdcò lor anandià a l'art.
A l'é mòrt dël 1968.

## Euvre prinsipaj
**Vita 'd pais* (euli, centim 78x70, 1928);
**Sin-a dij pëscador* (euli, centim 74x62, 1928);
**L'armeuj* (euli, centim 90x70, 1950).

Albano, Mario (pitor)
Albano, Mario (pitor)
Roman (Turin)

**Roman** (*Romano Canavese* an italian) a l’é un comun ëd 2.941 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Oscarino Ferrero (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Sëntura meridional dla Bibia

La **sëntura meridional dla Bibia** a l'é na region dël sud ëd jë Stat Unì ch'a së spantia pì o men dal Kentucky a l'Alabama, dal Missouri al Texas e, da l'òvest a l'est, da l'Oklahoma a le doe Carolin-e, an comprendend ël Texas, la Luisian-a (gavà ël pais cajun, an magioransa catòlich) e ël Mississippi.

As agiss ëd region anté ch'a predòmino ëd confession evangéliche motobin ative an sò proselitism, dont le prinsipaj a son la Convension Batista Meridional e ij Metodista Unì.

Categorìa:Cultura american-a
Festa dël Piemont

La **festa dël Piemont** a l'é na selebrassion ch'as ten tuti j'agn dedicà al Piemont, a soa gent e a soa stòria.
As arciama a la bataja dl'Assieta dij 19 ëd luj 1747.

## Stòria
La festa dël Piemont a l'é tnusse për la prima vira dël 1968, pr'inissiativa dij Brandé bielèis, an particolar ëd Jaco Calleri e Tavo Burat.

### J'edission dla festa dël Piemont
*1968: 21 ëd luj, Graja.
*1969: 20 ëd luj, San Gioann d'Andorn.
*1970: 19 ëd luj, Oropa.
*1971: dai 13 ai 18 ëd luj, Perosa.
*1972: da j'8 ai 16 ëd luj, Ël Mondvì.
*1973: daj 29 ëd giugn ai 31 ëd luj, Val ëd Lans.
*1974: dai 6 ëd luj ai 21 dë dzèmber, Ivrèja e valade canavzan-e.
*1975: dai 27 d'avril ai 13 dë dzèmber, Valsusa.
*1976: dai 6 ëd giugn ai 6 ëd novèmber, Val Belb e Àuta Langa. L'inaugurassion a l'é tnusse a Niela Belb, con la presensa dl'avocat Viglione, pressident ëd la region.
*1977: Salussèis e soe valade.
*1978: Savian e tra Màira e Mleja. Pressident dël comità organisativ a l'era l'avocat Alessandro Mortarotti.
*1979: Alba e dëdsà e dëdlà 'd Tani.
*1980: Vërsèj dai mont a le risere.
*1981: Val ëd la Srin-a.
*1982: Àuta Val ëd l'Er, dl'Orba e dla Bormia dë Spign.
*1983: Comprensòri 'd Coni.
*1984: Ant ël cheur dël Monfrà.
*1985: Tra Langa e Monfrà.
*1986: Ël Belb e soe valade.
*1987: Comunità montagnin-e dla Bassa Val dël Saar e dl'Àuta Val dël Saar.
*1988: Cher e ij pais dij sò confin.
*1989: A le pòrte 'd Turin.
*1990: Ant ij Roé.
*1991: Ant ël monragalèis.
*1992: Al Còl ëd l'Assieta.
*1993: Comunità montagnin-a dla Deura Bàutia canavzan-a.
*1994: Ponson.
*1995: Da Turin al Piemont.
*1996: Val ëd l'Elf.
*1997: Al Borgh ant l'arcòrd ëd Bep Ross.
*1998: Për ij quarant'agn dël Seto sità.
*1999: An Valsesia.
*2000: Valsusa.
*2001: Vërsèj e le comun-e dla pian-a.
*2002: Noara e le comun-e dla provinsa.
*2003: La Piev e la provinsa dël Verban-Cusi-Òssola.
*2004: Gatinera e ij pais dël vin e dël ris.
*2005: L'Assieta.
*2006: Borian-a.
*2007: Biela.
*2008: Cherasch.
*2009: Cèj e Valsesia.
*2010: Barge.

Categorìa:Feste piemontèise
Salza Irpina

**Salza Irpina** a l'é un comun dla Campania ëd 797 abitant, an provincia d'Avlin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gerardo Iandolo (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Salza

***Salza*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Salza Irpina]]**, an provincia d'Avlin

* **[[Sansa|Salza di Pinerolo / Sansa]]**, an provincia ëd Turin
Fruíme, Lousame

**San Martiño** ëd **Fruíme** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Lousame. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 421 abitant (212 fomne e 209 òm) distribuì an 10 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Lousame
Sauze 'd Cesan-a

**Sauze 'd Cesan-a** (*Le Saouze de Sezana* an ossitan; *Sauze di Cesana* an italian) a l’é un comun ëd 235 abitant  dla provincia ëd Turin, ant la Valsusa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Beria d'Argentina (dal 2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sauzedcesana
Categorìa:Valsusa
Perosa (omònim)

***Perosa*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian an provincia ëd Turin:

* **[[Perosa|Perosa Argentina]]** (mach **Perosa** an piemontèis)

* **[[Prosa|Perosa Canavese]]** (**Prosa** an piemontèis)

* **[[Ël Vilar ëd Perosa|Villar Perosa]]** (**Ël Vilar ëd Perosa** an piemontèis)
Noasca

**Noasca** (*Novaska* an franch-provensal) a l’é un comun ëd 187 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Piero Sergio Cucciatti (dal 29/05/2006).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Psinaj

**Psinaj** (*Pessinetto* an italian; *Pisinài* an franch-provensal) a l’é un comun ëd 618 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Nòm

Ël nòm dë Psinaj a smija ch'a ven-a da l'erbo dla pëssa.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Gianluca Togliatti (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Valprà

**Valprà** (*Valprà* ëdcò an franch-provensal; *Valprato Soana* an italian) a l’é un comun ëd 115 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Silvano Edoardo Crosasso (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Valpra
Prarostin

**Prarostin**, o bele **Prustin**, (*Prarustin* an ossitan; *Prarostino* an italian) a l’é un comun ëd 1.275 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Patrizia Giachero (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Prarostin a l'é gemelà con:
*  Mont-sur-Rolle, Svìssera

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Rorà

**Rorà** (*Rourà* an ossitan) a l’é un comun ëd 269 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Giorgio Odetto (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Rora
Atripalda

**Atripalda** a l'é un comun dla Campania d' 11.203 abitant , an provincia d'Avlin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aldo Laurenzano (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Bruzeul

**Bruzeul** (*Bruzolo* an italian; *Bërsoel* an franch-provensal) a l’é un comun ëd 1.489 abitant dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Richiero (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-
).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Vàuda (TO)

**Vàuda** (*Vauda Canavese* an italian) a l’é un comun ëd 1.523 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bartolomeo Chiadò Rana (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Vauda
Vi (TO)

**Vi** (*Vico Canavese* an italian) a l’é un comun d' 886  abitant dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Nicolino (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Vi
Vi

***Vi*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Vi (CN)|Vi]]** (*Vicoforte* an italian), an provincia ëd Coni

* **[[Vi (TO)|Vi]]** (*Vico Canavese* an italian), an provincia ëd Turin
Ël Vilé

**Ël Vilé** (*Vilar Fuciard* an franch-provensal; *Villar Focchiardo* an italian) a l’é un comun ëd 2.039 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Comun dj'anviron
A confin-a con San Gieuri, Coasse, Borgon, Sant Antonin, San Didé

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emilio Stefano Chiaberto (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Ël Vilé a l'é gemelà con:
*  Saint-Julien-Mont-Denis, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Vile
Vistror

**Vistror** (*Vistrorio* an italian) a l’é un comun ëd 496 abitant dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Federico Steffenina (dal 5/04/2005).

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
La Ròca (TO)

**La Ròca** (*Rocca Canavese* an italian) a l’é un comun ëd 1.807 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Fabrizio Bertetto (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Roca
Vaje

**Vaje** (*Vaje* ëdcò an franch-provensal; *Vaie* an italian) a l’é un comun ëd 1.492 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Comun dj'anviron
A confin-a con Condòve, Sant Antonin, Ciusa e Coasse.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enzo Merini (dal 2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Casors

**Casors** (*Casorzo* an italian) a l’é un comun ëd 667 abitant  dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Mosso (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Cassinasch

**Cassinasch** (*Cassinasco* an italian) a l’é un comun ëd 657 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Primosig (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Butijera

***Butijera*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Butijera (TO)|Butijera Àuta]]**, an provincia ëd Turin

* **[[Butijera (AT)|Butijera d'Ast]]**, an provincia d'Ast
Castervé

**Castervé** (*Castel Boglione* an italian) a l’é un comun ëd 650 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Migliardi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Casterve
Castlé

**Castlé** (*Castellero* ën italian) a l’é na comun-a 'd 289 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Campia da l'8/06/2009 e a l'é stàit rielesù për la quarta vira ël 10 ëd Giugn 2024.

Si sota a-i é na tabela relativa a j'aministrassion ch'a son stàit-ie an costa comun-a.

## Anliure esterne
* Sit istitusionali

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Castelneuv Belb

**Castelneuv Belb** (*Castaunòv Berb* ant ël dialèt local, *Castelnuovo Belbo* an italian) a l’é un comun d' 898 abitant dla provincia d'Ast.
A resta a 122 méter d'autëssa.

## Stòria
Castelneuv Belb a l'é stàit fondà dantorn al 1000.
Ant ës perìod a l'era sota al Marchèis d'Ansisa, peui a l'é stàit conquistà dai Gonzaga.
A la fin, Castelneuv a l'é passà sota ël domini dij Savòja.

Ant ël perìod dla guèra ël pais a l'ha fàit part dla Repùblica partisan-a dl'Àut Monfrà.

## Conomìa
La conomìa dël pais a l'é basà an sl'agricoltura. La coltivassion pi dësvlupà a l'é cola dl'uva (barbera e moscà), as coltivo ëdcò ij card e ël gran.

## Manifestassion
Al 3 ëd fërvé, o la dumìnica dòp, a i-é la festa patronal ëd san Bias, peui, al prim d' agost, cola ëd san Ròch.
A la tersa dumìnica d'otóber as fa *Polenta e cunij a la manera ëd Bagen*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Nicola Garino (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà
Castelneuv a l'é gemelà con:
*  Diémoz, Fransa

Castelneuvbelb
Montad

***Montad*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Montad (AL)|Montad Bòrmia]]**, an provincia ëd Lissandria

* **[[Montad (AT)|Montad Scarampi]]**, an provincia d'Ast
Moransengh

**Moransengh** (*Moransengo* an italian) a l’é na località ëd 218 abitant ant la provincia d'Ast.

A l'é stait un comun autònom fin al 31 dzèmber 2022; dal 1 gené 2023 a l'é stàit unì al comun ëd Tonengh për formé 'l neuv comun ëd Moransengh-Tonengh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'era Massimo Ghigo (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Frassion dla provincia d'Ast
Categorìa:Moransengh-Tonengh
Riasch

**Riasch** (*Revigliasco d'Asti* an italian) a l’é un comun d' 781 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é sta' Laura Teresa Odilia Novara (dal 14/06/2004 al 25/05/2014) quand a l'e sta' elesi' Giuseppe Contorno.

## Sità gemelà
Riasch a l'é gemelà con:
*  Garons, Fransa

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
La Ròca d'Arass

**La Ròca d'Arass** (*Rocca d'Arazzo* an italian) a l’é un comun ëd 927 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Mirando Avidano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Rocadarass
Seiròle

**Seiròle** (*Serole* an italian) a l’é un comun ëd 166 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Vinotto (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Seirole
Vaj

**Vaj** (*Vaglio Serra* an italian) a l'é un comun ëd 277 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristiano Fornaro (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Vijan

***Vijan*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Vijan (AT)|Vijan d'Ast]]**, an provincia d'Ast

* **[[Vijan (BI)|Vijan ëd Biela]]**, an provincia ëd Biela
Vijan (AT)

**Vijan** (*Vigliano d'Asti* an italian) a l'é un comun d' 839 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emma Jonne Adorno (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Lese ëdcò
* Stassion ëd Vijan d'Ast

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Pnangh

**Pnangh** (*Penango* an italian) a l’é un comun ëd 533 abitant  dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Razzano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Castelneuv Scrivia

**Castelneuv Scrivia** (*Castarneuv* an dialèt local, *Castelnuovo Scrivia* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 5.247 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Sò teritòri as treuva tut ant la pian-a comprèisa antra ij Còj Tortonèis e 'l fium Pò, an sla riva oriental ëd la Scrivia, sùbit a val ëd la confluensa dël torent Gruve.

## Stòria
Ij prim ansediament a Castelneuv a armonto a l'época roman-a, coma ch'a mostro ij repert artrovà ant le campagne dj'anviron e ij segn ëd la centuriassion ëd l'avzin-a sità 'd Torton-a. Ël pais a nass antorn a l'ann 500, con l'ariv ëd j'Ostrogòt ëd Teodorich, ch'a l'avrìa ordinà 'd fortifiché ël *castrum* përché a vnissa abità. Ël borgh a ven peui slargà e potensià da Liutprand, re dij Longobard. Ant l'Età 'd Mès, Castelneuv as buta da la part dij Ghiblin, lijà a l'imperador, e dël 1155 a partéssipa a l'assedi e a la distrussion ëd la guelfa Torton-a da part ëd Federich I Barbarossa, an otenend parèj la costrussion d'euvre pùbliche e la concession ëd privilegi tanme ël mercà esclusiv për ël comersi dël vàud (Isatis tinctoria), na pianta da le fior giàune (për sòn ëdcò ciamà *ël giàun*) ch'a l'era utilisà dai tenzior për coloré ij tëssù 'd bleu. D'apress a chèich agn da Lìbera Comun-a, Castelneuv a intra dël Tërzent ant la giurisdission dël Ducà 'd Milan, goernà dai Viscont. Ël pais a ven anfeodà a tante famije: ij Bandel, ij Torian, j'istess Viscont, Fransësch Busson (l'ansidit Cont ëd Carmagnòla), jë Sfòrsa.  Antra ij feodatari a va arcordà Borso d'Este, che ant j'agn 1443-1471 a don-a stìmol a l'economìa local, an dësvlupand le atività artigianaj (tintorìa dle stòfe, lavorassion ëd l'òr, dël fer e dl'aram) e ij comersi (marcà e fere 'd San Giusepp, ëd San Desidèri e dla Natività). Pròpi për la produssion dë spa, arm e corasse, peile e padlin, ij Castelnovèis a l'han pijà l'apelativ ëd *padlé*. 

Quand ch'ël Ducà 'd Milan a passa a jë spagneuj, Castelneuv a ven anfeodà a la famija D'Avalos, peui dal 1570 ai Marini ch'a saran marchèis fin al 1778. Dël 1567 ël nòm ofissial ëd la Comun-a a passa da Castelneuv ëd Torton-a (*Castrum Novum prope Derthonam*) a Castelneuv Scrivia (*Castro Novo ad Scripiam*). Dël Setsent ël pais, tanme tut ël Tortonèis, a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Castelneuv a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e a cap d'ën Mandament comprendent ëdcò Autsan e Molèj dij Tòrt.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianni Tagliani (dal 06/06/2016, dagià sìndich dal 2001 al 2011).

## Përsonalità arnomà
* Fransësch Busson, dit ël Cont ëd Carmagnòla (1385-1432)
* Borso d'Este (1413-1471)
* Maté Bandel (1485-1561)

## Sità gemelà
Castelneuv a l'é gemelà con:
*  Bazens, Fransa
*  Port-Sainte-Marie, Fransa
*  Santa Domenica Talao, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castelneuvscrivia
Chermolin

**Chermolin** o **Chërmolin** (*Cremolino* an italian, *Chermoìn* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.076 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà, an sle colin-e a ossident ëd la val ëd l'Òrba, an diression ëd cola dla Bormia.

## Stòria
A smìa ch'ël nòm ëd Chermolin a peussa derivé dal latin *Curtis Maurina*, ma la prima atestassion dël topònim a armonta a l'ann 976, quand ch'ël pais a compariss ant ën diplòma dl'imperador Oton II ëd Sassònia tanme *Cremenium* o *Cremenna*. Dal sécol ch'a fa XIII a l'é cità 'me *Cormorinum* e da la fin dël Quatsent 'me *Cremorinum*. Abità an temp antich da la popolassion ligurin-a djë *Statielli*, d'apress a la decadensa dl'imperi roman Chermolin a fa part ëd na vasta area abandonà che a l'era sota la giurisdission dël vësco d'Àich e che ant la tarda época carolingia a l'era stàita anfeodà a j'Aleràmich. An costi *desertis locis* a dovìa essje na cort aleràmica ma a l'era nen protegiùa da fortificassion, tant che a smìa ch'ël pais a sìa stàit devastà da n'incursion sarasin-a. Ij Marchèis aleràmich dël Bòsch a j'ero jë sgnor dël pais a l'inissi dël sécol ch'a fa XIII, ma dal 1240 ël feod a passa a la famija Malaspin-a, an séguit al mariagi antra Agnèis dël Bòsch e Federich Malaspin-a. Ij Malaspin-a a goerno Chermolin për pì che doi sécoj, con la protession ëd la Repùblica 'd Génoa o dël Ducà 'd Milan, a seconda dla potensa local ch'a l'avìa pì anfluensa an sla region. Ël feod a passa dël 1467 al Marcheisà ëd Monfrà, prima sota la dinastìa dij Paleòlogh, peui sota cola dij Gonsaga 'd Màntoa. Ël castel ëd Chermolin a passa da la famija Sàuli ai Centurion ai Dòria.

Dal 1708, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, ël Monfrà a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. Ël castel ëd Chermolin a passa a la famija Sera. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 Chermolin a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament ëd Morele.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Berretta (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Fraconàut

**Fraconàut** (*Fraconalto* an italian, *Fiacon* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 326 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva aj confin con la Liguria ant l'àuta val dël torent Lèm, che da l'Apenin Lìgure a cala giù për la provinsa 'd Lissandria fin a campesse ant l'Òrba.

## Stòria
La region montagnosa anté ch'as treuva Fraconàut a l'é stàita abità fin da la Preistòria da tribù Ligurin-e che a portavo an pastura lor strop e ch'a combatìo për ël possess dij pasché pì bon. A l'é probàbil ch'ël pais a sìa sorzù dël sécol ch'a fa X an sla strà ch'an época roman-a a l'era conossùa com Via Postumia e ch'a colegava Génoa a la pian-a dël Pò an passand për lë vzin Pass ëd la Bochëtta. Doi rocafòrt a dësfendìo la strà a protession dij mercant e dij rotié ch'a traversavo j'Apenin. Dël 1121 un document a nòmina për la prima vira ël pais, an essend Fraconàut stàit ocupà dai Genoèis ch'a l'avrìo peui passalo an feod e controlalo për setsent agn. Dël 1536 un diplòma dl'imperator Carl VI a conferma Fraconàut e l'Oltragiov coma possess ëd Génoa e dël 1544 a ven-o aprovà ij *Lìber Statut*: j'abitant ëd Fraconàut a podìo elege sò Cónsoj e goernesse daspërlor sensa l'intervent diret ëd la Repùblica 'd Génoa.

Dël 1625 ël pais a l'é sota atach da part ëd le trupe sabàude 'd Carl Emanuel I e dij fransèis, ant ël tentativ ëd conquisté Génoa. Dël sécol apress l'istess but a sarà portà anans pì vòte da le trupe austrìache. Dël 1797 Fraconàut a ven a fé part ëd la Repùblica Lìgure prima e dl'Imperi Fransèis ëd Napoleon Bon-a-part peui. Dël 1815 la Liguria a passa al Regn ëd Sardëgna e dal 1819 al 1859 Fraconàut a farà part ëd la Provinsa ëd Neuve, sota la Division ëd Génoa e ant ël mandament ëd Gavi. Dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859) a passa ansema a tut ël Circondari ëd Neuve a la Provinsa ëd Lissandria e al Piemont. 

## Nòm
Ël pais a l'é ciamase *Fiaccone* fin al 1927.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Di Vanni (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Fraconaut