Servissi igiénich

**Servissi igiénich** (o **cess**, **latrin-a**) a l'é n'ambient o n'istallassion destinà a la defecassion e a la urinassion uman-e. A l'é part essensial dj'edifissi modern e a l'é colegà a na rej ëd drenagi për smon-e via ij rest. La paròla a ven dal Latin *servitium*, ch'a veul dì "servissi", e dal Grech *hygieinós*, ch'a veul dì "san".

## Stòria
Le prime forme ëd servissi igiénich a armonto a l'antichità. Ant la Val dl'Indo (2500 a.C.), le ca a l'avìo 'd cess con drenagi. Ij Roman a l'han dësvlupà 'd latrin-e pùbliche (*foricae*) colegà a na rej ëd fognadure, com la Cloaca Massima. Ant l'Età 'd Mes, le condission a son pegiorà: as dovravo vas da neuit, e ij rest a finìo ant le stra. Dël sécol XVI, Sir John Harington a l'ha anventà un prim tipo ëd cess, ma a l'é stàit Alexander Cumming (1775) e Joseph Bramah (1778) ch'a l'han dësvlupà 'l model modern. Dël sécol XIX, con la chërsùa dle sità, a son spantiasse le fognadure e ij cess con eva.

## Sòrt ëd servissi igiénich
### Servissi igiénich con eva
A deuvro l'eva për porté via ij rest. As divido an:
* **Cess a seta** (*water closet*, WC): ël pì comun, con na tassa e un sistema ëd dëscaria.
* **Cess a eva** (*bidet*): për la polissìa përsonal.
* **Orinatòj**: për j'òm, a peulo esse a mur o a tassa.
* **Cess për disàbij**: con dimension për carossin-a e manije për agiuté.

### Servissi igiénich sensa eva
A deuvro d'àutri sistema, com:
* **Latrin-a a sech**: a deuvra sënner, sabia o material orgànich për coerté ij rest.
* **Latrin-a a compostagi**: a trasforma ij rest an compost.
* **Latrin-a chìmica**: a deuvra sostanse chìmiche për neutralisé j'odor e ij bater (dovrà ant ij camper, ij camp, etc.).
* **vas da neuit**: un recipient portàtil, dovrà ant le stansie da let fin a l'Eutsent.

### Servissi igiénich pùblich
A son disponìbij për la comunità an stra, stassion, musé, restorant. A peulo esse:
* A pagament (con monet, geton, carta).
* Gratis.
* Automàtich (con autopolissìa).

### Servissi igiénich portàtij
A son ëd latrin-e mobij, dovrà an manifestassion, cantié, camp. A peulo esse chìmich o a sech.

## Component d'un cess modern
Un cess modern a l'é formà da:
* **Tassa**: la part andoa as seta.
* **Cassiëtta**: con eva e mecanism ëd dëscaria.
* **Sedil** e **covercc**.
* **Sifon**: a ten sempe un pò d'eva për evité j'odor.
* **Tubi ëd drenagi** ch'a colego a la fognadura.

## Amportansa për la salute
Ij servissi igiénich a son essensiaj për la salute pùblica. A preven-o la contaminassion d'eva e 'd teren, a ridùo la trasmission ëd maladìe com colera, tif, dissenteria, epatit A, elmint (verm). L'Organisassion Mondial dla Sanità a stìmola che 3,6 miliard ëd përson-e a l'han pa 'd servissi igiénich adeguà, e 494 milion a defeco ancora a cel duvert.

## Servissi igiénich ant la tradission piemontèisa
An Piemont, fin a l'inissi dël Neuvsent, le ca dij pais a l'avìo ël **cess** fòra dla ca, a la fin dl'òrt o ant la cort. A l'era na cita costrussion ëd pera o bòsch, con un përtus ant na tàula 'd bòsch (**tron-a**) e na tampa sota. As disìa *andé a l'uss ëd daré*. Ant le sità, ij condomini a l'avìo 'd latrin-e comun-e ant l'andron. Ël proverbi a disìa: *La salute a ven da la polissìa*. Ancheuj, a son restà pòchi esempi 'd cess vej, ma a son stàit restaurà com memòria stòrica an quàich musé etnogràfich.

## Vardé 'dcò
* Fognadura
* Cess
* Bidet
* Orinatòj

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI