Suite ëd protocòj Internet

La **Suite ëd protocòj Internet** (an anglèis *Internet Protocol Suite*), conossùa ëdcò com **TCP/IP**, a l'é n'ansem ëd protocòj ëd comunicassion ch'a përmëtto ai dispositiv ëd coleghesse an sla ragnà Internet e àutre rej. A l'é organisà an quatr livej prinsipaj (Application, Traspòrt, Internet, e Gestion dël mojen) e a definiss coma ij dat a devo esse struturà, trasmëttù, e arsèivù. TCP/IP a l'é l'infrastruta técnica ch'a sosten ël funsionament d'Internet.

## '''Stòria'''
* **Ani 1960-70**: Dësvlupà da **DARPA** (USA) për creé na rej resilient ant ël contest militar (ARPANET).  
* **1974**: **Vint Cerf** e **Bob Kahn** a publìco l'artìcol seminal ch'a presentava TCP/IP.  
* **1983**: ARPANET a adòta TCP/IP com sò standard ùnich, marcand la nàssita d'Internet modern.  
* **1985**: Primi RFC (Request for Comments) ch'a definisso jë standard TCP/IP.  
* **Ani 1990**: Espansion global grassie al navigator web e al protocòl HTTP.  
* **Al di d'ancheuj**: IPv6 a sostituiss gradualment IPv4 për risòlve ël problema dj'adrësse limità.  

## '''Strutura a Livej'''
La suite TCP/IP a l'é partagià an quatr livej:  
# **Livej d'Aplicassion** (Application Layer): Gestiss ij servissi diret a l'utent (es. HTTP, SMTP, DNS).  
# **Livej ëd Traspòrt** (Transport Layer): Control ëd fluss e garansìa ëd conession (TCP, UDP).  
# **Livej Internet** (Internet Layer): Gestion dj'adrësse e rotament dij pachet (IP, ICMP).  
# **Livej ëd Gestion dël Mojen** (Link Layer): Trasmission fìsica dij dat (Ethernet, Wi-Fi).

## '''Protocòj Prinsipaj'''
* **TCP** (*Transmission Control Protocol*): Orientà a la conession, garantiss la spedission fidel.  
* **IP** (*Internet Protocol*): Assigna adrësse (es. IPv4: 192.168.1.1, IPv6: 2001:db8::1).  
* **HTTP/HTTPS**: Trasferiment ëd pàgine web.  
* **DNS**: Tradussion ëd nòm ëd domini an adrësse IP.  
* **SMTP/POP3**: Spedì e arsèive email.  
* **UDP**: Protocòl sensa conession për aplicassion an temp real (es. streaming).  

## '''Usagi Pràtich'''
* **Navigassion web**: Acess a sit via HTTP/HTTPS.  
* **Comunicassion an temp real**: Ciamà VoIP (Skype) e videoconferensa (Zoom).  
* **Trasferiment d'archivi**: FTP për carié dat su server.  
* **Gestion ëd rej locaj**: DHCP për assigné adrësse IP automàticament.  

## '''Avantagi e Svantagi'''
* **Avantagi**:  
** **Interoperabilità**: Colegament ëd dispositiv ëd marca diferente.  
** **Scalabilità**: Adatàbil a rej pcite o gròsse.  
** **Flessibilità**: Sostegn a vàire aplicassion e servissi.  
* **Svantagi**:  
** **Sicurëssa**: Vulnerabilità a j'atach (firewall e VPN a devo esse dovrà).  
** **Complexità**: Difìcil configurassion për rej avansà.  

## '''Evolussion Tecnològica'''
* **IPv6**: Introdussion dël 1998 për sostituì IPv4 (4.3 miliard adrësse → 340 sestilion).  
* **TLS/SSL**: Cifradura dij dat an sij livej d'aplicassion (HTTPS).  
* **QUIC**: Protocol basà su UDP për HTTP/3, otimisà për velocità.  
* **SDN** (*Software-Defined Networking*): Gestion flessìbil ëd rej via software.  

## '''Vardé ëdcò'''
* TCP  
* IP  
* HTTP  
* DNS  
* Firewall  

## '''Arferiment'''
# RFC 791 * Internet Protocol (1981). IETF.  
# Kurose, J. F. (2017). *Computer Networking: A Top-Down Approach*. Pearson.  

## '''Ligam estern'''
* Archivi RFC  
* Internet Society (ISOC)  
* Guida a TCP/IP (Cloudflare)  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI