Programassion funsional

La **Programassion funsional** a l'é un paradigma ëd programassion anté che ij programa a son costruì an aplicand e componend ëd funsion, an evitand ëd modifiché lë stat ëd memòria e an preferend l'imutabilità dij dat. Costa apròcc as basa ansima a ij prinsipi matemàtich dël càlcol lambda e a l'é dovrà për creé sistema robust, testàbil, e fàcil da manten-e. A l'é opòsta a la programassion imperativa, andoa ël còdes a specifica "coma" fé na còsa, antramentre che la programassion funsional a descriv "còsa" a l'é da fé.

## Còsa a l'é la Programassion Funsional
La programassion funsional a caraterisa con:  
* **Funsion pure**: Funsion ch'a dipendo mach da j'argin e a l'han pa d'efet secondari (es. modifiché variàbij globaj).  
* **Imutabilità**: Ij dat a peulo pa esse modificà apress la creassion; minca cambiament a crea un neuv dat.  
* **Funsion ëd prima class**: Le funsion a peulo esse passà com argin, artornà com valor, e memorisà an struture.  
* **Arcursion**: Utilisà për cicl dle struture ëd contròl imperative.  
* **Valutassion**: Esse guernà ël càlcol ëd n'espression fin-a a quand a l'é pa necessari.  

Esempi ëd lengagi funsional a son Haskell, Lisp, Erlang, e Scala.  

## Stòria
Le rèis dla programassion funsional a rivo al càlcol lambda ëd Alonzo Church ant j'agn '30. Ant j'agn '50, ël lengagi Lisp ëd John McCarthy a l'ha portà cost paradigma ant l'anformàtica. Ant j'agn '70, ël lengagi ML a l'ha ancorporà ël sistema ëd tipo estàtich, mentre che Haskell (1989) a l'ha standardisà la programassion funsional moderna.  
Ant ël sécol XXI, la programassion funsional a l'ha trovà aplicassion ant ij big data (es. MapReduce), ant lë svilup ëd piataforme distribuìe, e ant le librarìe ëd lengagi imperativ (es. JavaScript con lodash, Python con itertools).  

## Tècniche e Process
Le técniche prinsipaj a comprendo:  
* **Composission ëd funsion**: Creé funsion complesse combinand cole sempie (es. `g(f(x))`).  
* **Programassion dichiarativa**: Descrive ël risultà volù sensa specifiché ël process.  
* **Pattern matching**: Decompon-e dat an struture complesse për traté cas diferent.  
* **Monade**: Gestion ëd efet secondari (es. I/O, eror) an manera controlà (dovrà dzortut an Haskell).  

Ij lengagi funsional a deuvro ëd sòlit:  
* **Type system** avansà për preven-e eror a temp ëd compilassion.  
* **Lazy evaluation** për otimisé l'usagi ëd memòria.  
* **High-order function** com `map`, `filter`, e `reduce`.  

## Aplicassion
* **Tratament ëd dat**: Manipolassion ëd dataset gròss con Apache Spark (scrit an Scala).  
* **Concorensa**: Gestion ëd process paralel sensa arzigh ëd conflit (es. Erlang për sistema telecom).  
* **Siensa dij dat**: Creassion ëd model matemàtich për prevision e anàlisi.  
* **Svilup ëd compilator**: Trasformassion ëd còdes con funsion ëd dàit ëd livel àut.  
* **Finansa**: Sistema ëd trading automàtich basà su càlcol determinìstich.  

## Sfide e Prospetive
Le prinsipaj sfide a son:  
* **Curva d'aprendiment**: Stil ëd programassion divers da coj tradissionaj.  
* **Prestassion**: Utilisà l'arcursion nopà dij cicl a peul esse men eficient.  
* **Integrassion con sistema esistent**: Dificoltà a antëgré còdes imperativ.  

Ant ël futur:  
* **Adossion pì larga**: Utilisà concet funsional ant ij lengagi com Java, Python, e JavaScript.  
* **Programassion ancreusa**: Media ëd paradigma funsional e imperativ.  
* **Efissensa an hardware**: Progetassion ëd processor otimisà për valutassion funsional.  

## Vardé ëdcò
* Programassion orientà a j'Oget  
* Paradigma 'd programassion  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI