open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bellac

** Bellac ** (an ossitan **Belac**) a l'é na località e comun-a fransèisa, ant la region dël Limosin, dipartiment ëd l'Àuta Vienne.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Àuta Vienne
Saint-Mathieu

**Saint-Mathieu** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Vienne. A së stend për na surfassa ëd 40,39 km², con 1 188 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 31 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Àuta Vienne
Razès

**Razès** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Limosin, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Vienne. As dëstend an sna surfassa ëd 24,14 km², con 997 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 41 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Àuta Vienne
Anthony Trollope

Scritor an lenga anglèisa.
**Anthony Trollope** a l'era nà dël 1815 e a l'é mòrt dël 1882.

A l'é dzortut arnomà pr'ij sò romanz ch'a mës-cio l'arpresentassion dj'ànime con ij giudissi polìtich e sossiaj.

## Euvre prinsipaj
**La mère Bauche* (test curt)

Trollope, Anthony
Trollope, Anthony
Walter Benjamin

Filòsof, crìtich e tradutor.
**Walter Benjamin** a l'era nà dël 1892.
Ebreo, a l'ha trovà arpar a Paris.
A l'é massasse a Port-Bou ant lë stèmber 1940.

Benjamin, Walter
Cussac

***Cussac*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Cussac (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Cussac (Àuta Vienne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Vienne
Jean Paulhan

**Jean Paulhan** a l'era nà dël 1884, fieul ëd në psicòlogh.
Dël 1925 a l'é dventà cap redator ëd La nouvelle revue française, peui a l'é vnune diretor.

A l'ha fàit l'Arzistensa, ma apress la guèra a l'é mostrasse crìtich vers l'epurassion ant l'ambient literari.
Dël 1963 a l'é dventà académich.
A l'é mòrt dël 1968.

## Euvre prinsipaj
**Guerrier appliqué*

Paulhan, Jean
Yan Thomas

Stòrich dël drit roman.
Nassù dël 1943, mòrt dël 2008.

## Euvre prinsipaj
**Les opérations du droit*

Thomas, Yan
Naguib Mahfouz

Scritor an lenga àraba.
Nassù dël 1911, mòrt dël 2006.

## Euvre prinsipaj
**Passage dij miràcoj* (romanz, publicà a la fin ëd j'agn 1940)

Mahfouz, Naguib
Mahfouz, Naguib
Mohamed Leftah

Scritor an lenga fransèisa.
Nassù dël 1946, mòrt dël 2008.

## Euvre prinsipaj
***Le dernier combat du capitaine Ni'mat** (romanz)
Livrà dël 2006 al Càiro, ës romanz a l'é stàit goernà da l'editor, su arcesta ëd l'autor ch'a l'avìa tëmma d'esse taparà via d'Egit s'ël lìber a fussa stàit publicà.
A l'é surtì dël 2010, apress la mòrt ëd l'autor.
Ël lìber a conta dël capitani Ni'mat, arservista dl'armada egissian-a, n'òm marsial e marià, che un di, séghit a 'n seugn eròtich, as an-namora ëd sò giovo servent nubian, Islam.

Leftah, Mohamed
Leftah, Mohamed
Mohamed Choukri

Scritor an lenga àraba.
Nassù dël 1935, mòrt dël 2003.

## Euvre prinsipaj
***Ël pan nu** (autobiografìa romanzà)
Ël manuscrit original d'ës test, an àrabo, a l'era stàit arfudà da j'editor.
Dël 1973 a l'é stàit voltà an anglèis da Paul Bowles, peui an fransèis da Tahar Ben Jelloun.

Choukri, Mohamed
Choukri, Mohamed
Teorìa dj'ansem ëd Zermelo

La **teorìa dj'ansem ëd Zermelo** a l'é la teorìa dj'ansem ëd Zermelo-Fraenkel sensa l'assiòma ëd rampiass.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Clamart

**Clamart** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment ëd Hauts-de-Seine, ant la region aministrativa ëd l'Île-de-France, ant la periferia sudest ëd Paris. Ij sò abitant a sn ciamà *Clamartois*.

## Sità gemelà
* **[[Penamacor]]**, Portugal
* **[[Artaxata]]**, Armenia

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Antony

**Antony** a l'é na sità e na comun-a fransèisa, situà a sud ëd Paris. As treuva ant ël dipartiment ëd Hauts-de-Seine e ant la region ëd l'Île-de-France.

Ij sò a abitant a son ciamà *Antoniens*.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Montrouge

**Montrouge** a l'é na sità dla Fransa, ant la periferìa à sudest ëd Paris (region Hauts-de-Seine), con la qual a confin-a.

Soa populassion a l'è estimà an sirca 42 mil abitant, scond un censiment complementar realisà dël 2003.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Nanterre

**Nanterre** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd Hauts-de-Seine e ant la region ëd l'Île-de-France.

Ij sò abitant a j'ero ciamà *nanterrois*; adess *nanterriens*.

## Colegament
* Prefetura
* Nanterre

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Sceaux (Hauts-de-Seine)

**Sceaux** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l'Île-de-France, ant ël dipartiment ëd Hauts-de-Seine. A së stend për na surfassa ëd 3,60 km², con  19 850 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 5 514 ab/km².

## Demografia

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Gennevilliers

**Gennevilliers** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l'Ìsola ëd Fransa, ant ël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a. As dëstend an sna surfassa d'11,64 km², con 42 900 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 3 685 abitant al chilòmeter quàder.

## Demografìa

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jacques Bourgoin (comunista).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Bourg-la-Reine

**Bourg-la-Reine** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment ëd Hauts-de-Seine ant la region ëd l'Île-de-France, ant ij suborgh *d'Antony*, al sud ëd Paris, e a fà part dla Communauté d'agglomération des Hauts-de-Bièvre creà ant ël 2002.

## Arferiment


## Colegament
* http://www.bourg-la-reine.fr

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut ëd Sen-a
Teorema ëd Hartogs

## L'enonsià
Ël **teorema ëd Hartogs** a fortiss che për minca ansem *X* a-i é n'ordinal ch'a l'é pa equipotent a gnun sot-ansem d**X''.

== La dimostrassion ==
Admëtoma, për [[dimostrassion për assurd|assurd]], che minca ordinal a sia equipotent a chèich sot-ansem d**X*.
Mincadun, a travers minca bijession ch'a testimònia l'equipotensa, a smon un [[bon órdin]] an sl'ansem corëspondent.
Associoma a minca ordinal α l'ansem dle [[cobia ordinà|cobie ordinà]] (Y,R) anté che <math>Y \subseteq X</math> e *R* a l'é 'n bon ordinament d*'Y'' isomorf a α.
Costa corëspondensa a l'é inietiva; aplicanda ël rampiass a soa anversa as otnirìa che la classa dj'ordinaj a l'é n'ansem.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Lema ëd König

Ël **lema ëd König** a fortiss che si h_i,k_i a son ëd cardinaj, con h_i për minca i \in I, antlora
: \sum_{i \in I}h_i.
An particolar, an pijand k_i=c, a-i ven che si n'ansem dla cardinalità dël continuo a l'é l'union ëd na famija numeràbil d'ansem, antlora almanch un ëd costi-sì a dev avèj la cardinalità dël continuo.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Ideal

La nossion d**'ideal** a l'é la nossion doal ëd cola ëd fìlter.

Dàit n'ansem *A*, n'ideal su *A* a l'é na famija  \mathcal I \subseteq \mathcal P (A) tal che:
*si X,Y \in \mathcal I , antlora X \cup Y \in \mathcal I ,
*si Y \in \mathcal I  e X \subseteq Y, antlora X \in \mathcal I .
L'ideal  \mathcal I  a l'é *pròpi* si  \mathcal I \neq \mathcal P (A).

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Moritz Stern

Matemàtich.
Nassù dël 1807, mòrt dël 1894.
Dël 1858 a l'ha definì l'erbo ch'a pòrta sò nòm.

## A pòrto sò nòm
*Erbo dë Stern-Brocot

Stern, Moritz
Achille Brocot

Orlogé.
**Achille Brocot** a l'era nà dël 1817 e a l'é mòrt dël 1878.

Dël 1860 a l'ha definì, ëd fasson indipendenta da Moritz Stern ch'a l'avìa definilo già dël 1858, l'erbo ch'a pòrta sò nòm.

## A pòrto sò nòm
*Erbo dë Stern-Brocot

Brocot, Achille
Montpellier

**Montpellier** (**Montpelhièr** an ossitan) a l'é na sità fransèisa con pi ëd mila agn dë stòria e con n'architetura ch’a mës-cia l'antich e ël modern. A l'é la capital dël dipartiment ëd l'Hérault e dla region fransèisa ëd Lengadòca-Rossijon.

Soa popolassion, stimà dël 1999, a l'era ëd 229.055 abitant.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Philippe Saurel (snistra).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Agde

**Agde** a l'é na comun-a fransèisa ëd 19 988 abitant (1999), dël dipartiment d’Hérault, ant la region ëd Languedoc-Roussillon, situà an riva al mar Mediterani, a l'ambocadura dël rio Hérault.


File:Pont Saint-Joseph, Agde, Hérault 01.jpg
File:Hérault River, Agde, Hérault 01.jpg

## Colegament
* Agde, sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Sète

**Sète** a l'é na comun-a fransèisa, ant ël dipartiment d’Hérault. A l'ha na popolassion ëd pi o men 40.220 abitant.

## Arferiment estern
* Sit ufissial
* Turism an Sète

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Béziers

**Béziers** (**Besièrs**, an ossitan) a l'é na comun-a fransèisa postà ant ël dipartiment ëd l'Hérault, ant la region ëd Lengadòca-Rossijon. La sità a l'ha na popolassion ëd 69.153 abitant (1999) e na surfassa ëd 95,48 km².

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Robert Ménard.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Saint-Gély-du-Fesc

**Saint-Gély-du-Fesc** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment d’Hérault, region ëd Lengadòca-Rossijon.

Scond ël censiment dël 1999, a l'ha na popolassion ëd 7 625 abitant.

## Colegament estern
* Sit ufissial
* Localisassion

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Bedarius

**Bedarius** an ossitan o **Bédarieux** an fransèis, a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment d’Hérault. A së stend për na surfassa ëd 27,82 km², con 5.962 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 214 ab/km².

Bedarieux
Frontignan

**Frontignan** a l'é na sità dla Fransa ant ël dipartiment d’Hérault, region Lengadòca-Rossijon.
Soa popolassion, stimà dël 1999, a l'era ëd 22.410 abitant.

## Colegament estern
* Mercà

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Murviel-lès-Montpellier

**Murviel-lès-Montpellier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment d’Hérault. A së stend për na surfassa ëd 10,11 km², con 1658 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 119 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Métod Monte Carlo Dinàmich

An chìmica, ël **métod Monte Carlo Dinàmich** (**DMC**) a l'é 'n métod për modlé dij comportament dinàmich ëd le molécole trames la comparassion dle frequense dij moviment individuaj con ëd nùmer casuaj.

A diferensa dël métod Monte Carlo Metropolis, che a l'é stàit dovrà për studié ëd sistema a l'echilibri, ël métod DMC a l'é dovrà për anvestighé dij sistema nen echilibrà coma le reassion, lë spantiament e ròbe parèj. Ël métod DMC a smija al métod Monte Carlo Cinétich.

A-i son vàire métod franch conossù për compì ëd simulassion DMC, comprèis ël métod ëd prima reassion (FRM) e 'l métod ëd selession casual (RSM). Combin che FRM e RSM a dago ij midem arzultà se aplicà al midem model, l'arcesta d'arsorse për calcolé a l'é diferenta e a dipend dal sistema che a venta simulé.

Metodmontecarlodinamich
Categorìa:Statìstica
Cajo Munassi

**Cajo Munassi** (**Caius Munacius**) a l'é stàit un magistrà roman.

Coma tuti ij roman bin nassù a l'ha fàit ël cursus honorum, ma a l'é ruvà nomach a le magistrature meno amportante. Sò ufissi prinsipal a l'é stàit col ëd triùmvir quandi a l'ha pijà part a la division dij teritòri dla Liguria e dla Galia Cisalpin-a dël 173 aGC.

Munassi, Cajo
Cursus honorum

**Cursus Honorum** (an latin *sucession ëd le magistradure*), a l'era la sucession dj'ufissi pùblich ocupà da le përson-e ant la Roma antica tant ant cola republican-a coma an cola imperial.

Për rivé a l'ufissi ëd cónsol a l'era necessari passé për d'àutre magistradure. Na vira che 'n polìtich a l'era stàit cónsol a dventava sùbit senator a vita.
Dòp che un comandant a l'era stàit për des ani ant l'armada, a podìa dventé questor (con n'età mìnima 'd 30 ani), édil (con n'età mìnima 'd 37 ani), tribun ëd la plebe (con n'età mìnima 'd 37 ani), pretor (con n'età mìnima 'd 40 ani) e a la finitiva a podìa dventé cónsol a Roma (con n'età mìnima 'd 43 ani) o censor.

Nopà, ant l'época imperial a l'era possìbil dventé vigìntivir a 18 ani, tribun militar a 20 ani, questor a 25 ani, édil o tribun a 27 ani, pretor a 30 ani e a l'era possìbil dventé cónsol a 32 ani.

## Magistradure dla la Repùblica 'd Roma

*Ditator
*Senator
*Cónsol
*Tribun
*Tribun con podèj da cónsol
*Censor
*Pretor
*Pontéfiss Màssim
*Pontéfiss
*Sacerdòt
*Édil
*Questor
*Curial o decurion
*Decémvir
*Triùmvir
*Diùmvir
*Interres
*Magìster ëd cavalarìa

## Magistradure dl'Imperi 'd Roma

*Imperator
*Céser
*Senator
*Procónsol
*Praeses
*Cónsol 
*Tribun
*Censor
*Pretor
*Curial o decurion
*Vicari
*Prefet dël pretòri
*Prefet
*Procurador
*Propretor
*Proquestor
*Tetrarca
*Etnarca
*Magìster dij soldà
*Comites
*Dux

Categorìa:Drit
Cursushonorum
Colombières-sur-Orb

**Colombières-sur-Orb** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment ëd l'Hérault. As dëstend an sna surfassa d'8,11 km², con 417 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 51 abitant al chilòmeter quàder.

*

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Hérault
Nanga Parbat

Ël **Nanga Parbat** a l'é na montagna àuta 8125 méter, ant la part ossidental ëd l'Himalaya.
Për autëssa, a l'é la montagna nùmer neuv al mond.
Sò nòm a veul dì *montagna patanùa* an lenga urdu.

Categorìa:Geografìa ëd l'Asia
Categorìa:Montagne
Dipartiment fransèis

Ij **dipartiment** a son division aministrative dla Fransa e ëd vàire colònie fransèise, un pòch com le contee anglèise. Ij 101 dipartiment fransèis a son adess ragrupà an 22 region metropolitan-e e an 5 region d'oltremar (region). Ij cap-leu a son ciamà "**prefeture**".

## ''Dipartiment'' fransèis e ''prefeture''

Nòte:
# La prefetura ëd Val-d'Oise a l'era stàita stabilìa an Pontoise quand ël dipartiment a l'era stàit creà, ma tramudà *de facto* al comun vzin ëd Cergy; al moment, tùit doi a formo la *sità neuva* ëd Cergy-Pontoise.
# Ij **Dipartiment d'oltremar** a son colònie fòra ëd Fransa che adess a l'han në stat midem a la Fransa Europenga o *metropolitan-a*. **A son part dla Fransa e ëd l'[[Union Europea|EU]]**, a travers ëd l'applicassion ëd régole speciaj. Mincadun ëd lor a l'é na *région* al midem temp.
Johannes Burckardt

Teòlogh.
**Johannes Burckardt** a l'era nà dël 1691 e a l'é mòrt dël 1743.

A l'avìa n'ecelenta coltura matemàtica, e a l'é stàit ansegnant privà ëd Leonhard Euler.

Burckardt, Johannes
Vas d'Eufròni

Ël **vas d'Eufròni**, ëdcò ciamà **vas ëd Sarpedont**, a l'é 'n vas grech con la forma 'd copa a càles, fàit a man apopré dël 515 dal siramista Euxiteo e piturà dal siramògraf Eufròni ant lë stil ëd la siràmica con figure rosse.

## Vàire padron

Ël vas, conservà dal 1972 al Metropolitan Museum ëd New York, a vnisìa, miraco, dal ravagi, dël 1971, ëd na tomba etrusca che as trovava davzin a Roma, për esse pì precis a Cerveteri.
Ël Metropolitan a l'avìa catalo për un milion ëd dolar da un mërcant american, Robert Hecht Jr., che, sgond lòn che a l'avìa contà, a l'avìa catalo da un mërcant libanèis, Dikran Sarrafian, dont la famija a l'avìa avulo fin-a al 1920.

J'investigassion ëd la procura 'd Roma a l'han concludù che chiel a l'avrìa catalo dël 1972 da Giacomo Medici, un mërcant d'art italian, peui condanà dël 2004 përchè a l'avìa vendù d'euvre d'art robà. 
Nopà, ai 15 ëd lùj dël 2009, la Cort d'Apel ëd Roma a l'ha disobligà, an manera final, Giacomo Medici da l'acusassion ëd ricetassion.

Dal 2006, la proprietà 'd costa ciadeuvra a l'é stàita arconossùa a l'Italia anté che 'l vas a l'é tornà ant ël gené dël 2008. Dòp che a l'ha fàit part ëd vàire esposission (Màntoa, Roma, Atene), a la fin dël 2009 a l'ha trovà sò colocament final ant ël musé 'd Villa Giulia a Roma.

## Descrission

A-i son doe sene: da na banda a-i é 'n fàit ëd la guèra 'd Tròja con la mòrt ëd Sarpedont, fieul ëd Zéus e 'd Laodamia; ël dio Érmes e le përsonificassion dël Seugn e dla Mòrt a n'arpòrto l'ànima an patria. Da l'àutra banda, ëd giovo atenèis "modern", ma ciamà con ëd nòm vèj da le scriture marcà davzin a minca figura, a son rapresentà ant l'assion ëd butesse j'arme anans ëd na bataja.

La técnica con le figure rosse a l'é fàita da 'd figure butà dzora në sfond piturà con vernis nèira. A-i son ëdcò ëd particolar dzor-piturà con na vernis nèira pì slongà. Lë stil naturalìstich ëd coste rapresentassion a l'é tìpich dij siramògraf dla Partìa dij pionié, dl'época Tarda-antica, dont Eufròni a l'era 'l mémber pì famos. L'union ant ël midem vas ëd sene stòriche con ëd sene mitològiche a l'ha la fonsion ëd combiné ansema mit e atualità.

N'iscrission a mostra 'l nòm dël siramògraf e col dël siramista antramentre che n'àutra a dis che "Leagr a l'é bel": costa-sì a l'ha përmëttù 'd coloché 'l vas ant l'época andoa i soma da jë stòrich che Leagr a l'era famos coma l'òmo pì bel ëd la Grecia.

Categorìa:Art figurativa e architetura
Luigi Verzè

**Luigi Verzè** a l'era nà a Illasi, an provinsa ëd Veron-a, ai 14 ëd mars 1920.
Soa mare a l'era na nobildòna, sò pare n'asià latifondista.

Dël 1947 a l'é laureasse an Litre antiche e filosofìa a l'Università Catòlica ëd Milan sota la tùa d'Agostino Gemelli, con na tesi ansima a Gioann Crisòstom.
L'ann apress a l'é stàit ordinà prèive.

Luigi Verzè a l'é stàit segretari ëd Giovanni Calabria.
Con chiel-sì e con ël cardinal Ildefonso Schuster a l'ha fondà a Milan vàire scòle d'aviament professional pr'ij fieuj dle bariere e dle ca-obergi për ij vej.
Dël 1958 a l'ha fondà l'associassion Sènter d'assistensa ospidaliera San Romanel, ch'a dventrà ël San Rafael.

## Ij problema giudissiari
Dël 1976 Luigi Verzè a l'é stàit condanà për anstigassion a la corussion, andàit peui an prescrission.
Dël 1998 a l'é stàit condanà për doi abus edilissi.

Luigi Verzè l'é mòrt ai 31 dë dzèmber 2011.

Verze, Luigi
Motörhead

Ij **Motörhead** a son ëstàita na formassion musical anglèisa nàita a Londra dël 1975 për inissiativa dël bassista e cantant Lemmy Kilmister, sò ùnich mèmber costant. Dòp la mòrt ëd Lemmy (28 dzèmber 2015), ij chitarista Phil Campbell e 'l baterista Mikkey Dee a l'han confermà che la band a l'era dësblasse.

## Stòria
Lemmy a l'era stàit licensià da j'Hawkwind dël 1975 apress n'arest për dròga an Canadà. Sò but a l'era fé na mùsica "lesta e vissiosa, com ij MC5". Ël nòm a ven da l'ùltima canson ch'a l'avìa scrit për j'Hawkwind; an gergh a veul dì "drogà d'amfetamin-e". La banda a l'ha debutà al Roundhouse ëd Londra ël 20 luj 1975 con Larry Wallis (ghitarista) e Lucas Fox (baterìa), peui sostituì da "Fast" Eddie Clarke e Phil "Philthy Animal" Taylor . 

Dòp l'àlbom ëd debut Motörhead (1977) e doi travaj për la Bronze, a riva ël sucess con Overkill e Bomber (tùit dël 1979). L'apogé a l'é con Ace of Spades (1980) e l'àlbom live No Sleep 'til Hammersmith (1981), ch'a l'é stàit nùmer 1 an Regn Unì .

La formassion clàssica (Lemmy, Clarke, Taylor) as dësbela dël 1982. Dël 1984 a-i intro ij ghitarista Phil Campbell e Würzel e 'l baterista Pete Gill; dël 1992 Mikkey Dee a pija 'l pòst ëd Taylor. Dal 1995 la banda a torna esse un trio con Lemmy, Campbell e Dee. J'ùltim travaj an studi a son Aftershock (2013) e Bad Magic (2015) .

## Stil e ardità
Ij Motörhead a son considerà precursor dël New Wave of British Heavy Metal e dël thrash metal. Lemmy, contut, a l'ha sempe dit ch'a fasìo "rock and roll". Soa mùsica a l'é marcà da la pòsta frontal ëd Lemmy (bass sonà com na ghitara rìtmica), la baterìa a dobia cassia e ij riff sùit ëd Clarke/Campbell. Ij test a parlo ëd guèra, sess, dròga, via, e dzortut ëd gieugh ("Ace of Spades") .

Ël lògo con la fàcia dentà "Snaggletooth", dissegnà da Joe Petagno dël 1977, a l'é vnù un sìmbol universal dël metal . I Motörhead a l'han vendù pì 'd 25 milion ëd disch an tut ël mond .

## Formassion
* **[[Lemmy|Lemmy Kilmister]]** – vos, bass (1975–2015)
* **[[Larry Wallis]]** – ghitarista (1975–1976)
* **[[Lucas Fox]]** – baterìa (1975)
* **[[Phil "Philthy Animal" Taylor]]** – baterìa (1975–1984, 1987–1992)
* **[[Eddie Clarke]]** – ghitarista (1976–1982)
* **[[Brian Robertson]]** – ghitarista (1982–1983)
* **[[Pete Gill]]** – baterìa (1984–1987)
* **[[Phil Campbell]]** – ghitarista (1984–2015)
* **[[Würzel]]** – ghitarista (1984–1995)
* **[[Mikkey Dee]]** – baterìa (1992–2015)

## Discografia (àlbom an studi)

* *Motörhead* (1977)
* *Overkill* (1979)
* *Bomber* (1979)
* *Ace of Spades* (1980)
* *Iron Fist* (1982)
* *Another Perfect Day* (1983)
* *Orgasmatron* (1986)
* *Rock 'n' Roll* (1987)
* *1916* (1991)
* *March ör Die* (1992)
* *Bastards* (1993)
* *Sacrifice* (1995)
* *Overnight Sensation* (1996)
* *Snake Bite Love* (1998)
* *We Are Motörhead* (2000)
* *Hammered* (2002)
* *Inferno* (2004)
* *Kiss of Death* (2006)
* *Motörizer* (2008)
* *The Wörld Is Yours* (2010)
* *Aftershock* (2013)
* *Bad Magic* (2015)

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Ola d'Achil e Ajace

L**'ola d'Achil e Ajace** a l'é n'euvra 'd siràmica creà dal siramista dla Grecia antica  Exekias 6 sécoj anans la nassensa ëd Gesù Crist.

Cost'ola a l'é stimà coma un-a dle pì amportante tra cole fàite da Exekias e a pija cost nòm dal fàit che da na banda a mostra Achil e Ajace, doi eròe dël mond grech antich, che anans d'andé an bataja as arpòso an giugand a quaicòs ch'a smija dama, scach o dé astràgaj.
A l'é 'n tema ùnich ëd l'iconografìa omérica, na creassion original ëd l'artista dont as trova gnun-a marca ant gnun test literari; cost tema-sì a l'é peui dventà popolar ant la siràmica a l'àchit dël sécol ch'a fa V e a l'é 'dcò stàit arproduvù ant na partìa dë sculture ant l'Acròpoli d'Atene.
La posission dij doi guerié an dis che a son pa arlassà ma a son tirà, tendù an vardand coma ch'a va soa partìa.

Da l'àutra banda, un giovo Càstor a l'é rapresentà con un dij sò cavaj, Kyllaros, ansema a l'àutr diòscur, Poluss e a d'àutre figure 'd famija coma Leda e Tìndar.

Categorìa:Art figurativa e architetura
Johann Albrecht Euler

Matemàtich.
**Johann Albrecht Euler** a l'era nà a San Peroborgh dël 1734.
Prima masnà ëd Leonhard, a l'han daje ël nòm dël pressident ëd l'Academia ëd San Peroborgh, ël baron Johann Albrecht de Korff.
Sò parin a l'é stàit Goldbach.
A l'é stàit l'ùnich dij fieuj d'Euler a dedichesse a la matemàtica.

Dël 1754 a l'é vnù mèmber ëd l'Academia dle siense ëd Berlin, peui a l'é stàit mèmber ëd l'Academia ëd San Peroborgh.
A l'ha vagnà un dij premi ëd l'Academia dle siense ëd Paris.
Ij sò travaj a trato scasi mach ëd fìsica matemàtica.

A l'é mòrt a San Peroborgh ai 18 dë stèmber 1800.

Euler, Johannalbrecht
Zinch

Ël **Zinch** (sìmbol *Zn*) a l'é col ch’a fa tranta ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 65,409 g/mol e soa densità a l'é ëd 7140 kg/m³.

Bele che dovrà e conossù fin da l'antichità për fé ël loton, ël zinch a l'é stàit isolà 'me element pur màch dël 1746 dal chìmich alman Andreas Marggraf.

Categorìa:Element chìmich
Galio

Ël **Galio** (sìmbol *Ga*) a l'é col ch’a fa trantun ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 69,723 g/mol e soa densità a l'é 'd 5904 kg/m³.

Ël galio a l'é stàit dëscuvert dël 1875 dal chìmich fransèis Paul Emile Lecoq de Boisbaudran.
 

Categorìa:Element chìmich
Providence (Rhode Island)

**Providence** a l'é na sità djë Stat Unì d'América, capital dlë Stat ëd Rhode Island.

Providence a l'ha 173.365 abitant (2007).

## Stòria
Providence a l'é stàit fondà dël 1636 da l'esplorator anglèis Roger Williams.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Rhode Island
Germani (element)

El **Germani** (sìmbol *Ge*) a l'é col ch’a fa trantedoi ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é dë 72,64 g/mol e soa densità a l'é ëd 5323 kg/m³.

Ël germani a l'é stàit dëscuvert dël 1886 dal chimich alman Clemens Winkler.

Categorìa:Element chìmich
Arsénich

L**'Arsénich** (sìmbol *As*) a l'é col ch’a fa trantetré ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é dë 74,92160 g/mol e soa densità a l'é ëd 5727 kg/m³.

L'arsénich a l'é stàit conossù fin da l’antichità ‘me tòssi.

Categorìa:Element chìmich
Seleni

Ël **Seleni** (sìmbol *Se*) a l'é col ch’a fa trantequatr ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é dë 78,96 g/mol e soa densità a l'é ëd 4790 kg/m³.

Ël seleni a l'é stàit dëscuert dël 1817 dal chìmich svedèis Jons Jacob Berzelius.

Categorìa:Element chìmich
Aram

L **Aram** (sìmbol *Cu*) a l'é col ch’a fa vinteneuv ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 63,546 g/mol e soa densità a l'é d'8920 kg/m³.

L’ aram a l'é stàit dëscuvert squasi fin da l’inissi dla stòria dl’Umanità (9500 aGC).

Categorìa:Element chìmich
Tré Cool

**Tré Cool**, a l'é lë stranòm ëd **Frank Edwin Wright III** (Franchfort, Almagna, 9 dë dzèmber dël 1972), a son-a la baterìa ant la formassion punk rock dij Green Day. 

A l'é stàit sërnù al pòst dël baterista original Al Sobrante, che a l'ha chità la banda për studié a l'università. Tré Cool a l'é 'dcò bon a son-é la ghitara. A l'ha scrivù vàire canson dij Green Day e tra coste: *Dominated Love Slave*  e *All By Myself*. A deuvra la baterìa 'd marca Ludwig antramentre che ij piat e le bachëtte a son ëd la Zildjian.

Categorìa:Mùsich
Mike Dirnt

**Mike Dirnt** (nassù coma **Michael Ryan Pritchard** ai 4 ëd magg dël 1972 an Califòrnia, Stat Unì), a l'é 'n mùsich american ch'a son-a 'l bass e a fa la sgonda vos ant la formassion punk-rock Green Day.

Chërsù a Rodeo (Califòrnia), a l'é stàit adotà da un nativ american e da na mare nòrd-american-a. Quandi a l'avìa 7 ani ij sò a son separasse e soa mare a l'é torna mariasse da lì a quàich ani.
Già a l'età 'd 15 ani Dirnt a l'ha chità soa ca për vive ant ël sò forgon però a 17 ani a l'ha tacà a sté an na stansia ant la ca 'd Billie Joe Armstrong.  
A l'ha studià ant la *Salesian High School* (anté che a l'ha sonà ansema a la banda Helder & la Heldernauts), peui ant la *John Swett High School* e a l'ha pijà 'l diplòma ant la *Pinole Valley High School* dël 1990 e ij Green Day a l'han fàit soa prima virolà dal di dòp.

Dirnt a l'ha fondà soa prima formassion con Billie Joe Armstrong dël 1987 (Sweet Children) e doi ani dòp a l'ha fondà la neuva banda dij Green Day "prima manera" (con Al Sobrant a la baterìa).

Al di d'ancheuj Dirnt a l'ha na fija, Estelle Desiree, nàita dël 1997, e un fieul, Brixton Michael, nassù dël 2008.

Dirnt, Mike
Bròm

Ël **Bròm** (sìmbol *Br*) a l'é col ch’a fa trantessinch ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é dë 79,904 g/mol e soa densità a l'é ëd 3119 kg/m³.

Ël bròm a l'é stàit dëscuert dël 1826 dal chìmich fransèis Antoine Balard.

Categorìa:Element chìmich
Krìpton (element)

Ël **Krìpton** (sìmbol *Kr*) a l'é col ch’a fa trantesses ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é d'83,798 g/mol e soa densità a l'é ëd 3,708  kg/m³.

Ël krìpton a l'é stàit dëscuert dël 1898 dal chìmich scossèis William Ramsay.

Categorìa:Element chìmich
Rubidi

Ël **Rubidi** (sìmbol *Rb*) a l'é col ch’a fa trantesset ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é d'85,4678 g/mol e soa densità a l'é ëd 1532 kg/m³.
A l'é un metal alcalin.

Ël rubidi a l'é stàit dëscuert dël 1861 dai chìmich alman Robert Bunsen e Gustav Kirchhoff.

Categorìa:Element chìmich
Stronsi

Lë **Stronsi** (sìmbol *Sr*) a l'é col ch’a fa tranteut ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é d'87,62 g/mol e soa densità a l'é ëd 2630 kg/m³.

Lë stronsi a l'é stàit identifcà 'me element dël 1798 dal chìmich alman Martin Heirich Klaproth.

Categorìa:Element chìmich
Università San Sebastian (Cile)

L**'Università San Sebastian** a l'é n'università ëd Cile e a l'é stàita fondà dël 1989.

## Organisassion
L'atual resior a l'é Ricardo Riesco Jaramillo.

## Anliure esterne
* Sit ëd l'Università San Sebastian (an ëspagneul)

San Sebastian
Björk

**Björk Guðmundsdóttir** mej conossua ‘me **Björk** (Reykjavík, 13 novèmber 1965) a l’é ‘na cantanta islandèisa.

Apress avèj otnù ël sucess con la banda dij Sugarcubes 'me cantanta, a l’ha ancaminà la cariera ëd solista.

## Àlbom e racòlte

* 1977 – *Björk*
* 1990 – *Gling-Gló*
* 1993 – *Debut*
* 1995 – *Post*
* 1996 – *Telegram*
* 1997 – *Homogenic*
* 2000 – *SelmaSongs*
* 2001 – *Vespertine*
* 2002 – *Greatest Hits*
* 2002 – *Family Tree*
* 2003 – *Live Box*
* 2004 – *Medúlla*
* 2005 – *Drawing Restraint 9*
* 2006 – *Surrounded Box*
* 2007 – *Volta*
* 2009 – *Voltaïc*
* 2011 – *Biophilia*
* 2015 – *Vulnicura*
* 2017 – *Utopia*
* 2022 – *Fossora*

### Singoj

* 1993 - *Human Behaviour*
* 1993 - *Venus as a Boy*
* 1993 - *Play Dead*
* 1993 - *Big Time Sensuality*
* 1994 - *Violently Happy*
* 1995 - *Army of Me*
* 1995 - *Isobel*
* 1995 - *It's Oh So Quiet*
* 1996 - *Hyper-Ballad*
* 1996 - *Possibly Maybe*
* 1997 - *I Miss You*
* 1997 - *Jóga*
* 1997 - *Bachelorette*
* 1998 - *Hunter*
* 1998 - *Alarm Call*
* 1999 - *All Is Full of Love*
* 2001 - *Hidden Place*
* 2001 - *Pagan Poetry*
* 2002 - *Cocoon*
* 2002 - *It's In Our Hands*
* 2004 - *Oceania*
* 2004 - *Who Is It*
* 2005 - *Triumph of a Heart*
* 2005 - *Where Is the Line*
* 2007 - *Earth Intruders*
* 2007 - *Innocence*
* 2008 - *Declare Independence*
* 2008 - *Wanderlust*
* 2008 - *The Dull Flame of Desire*
* 2008 - *Náttúra*
* 2010 - *The Comet Song*
* 2011 - *Crystalline*

Categorìa:Ator ëd cine islandèis
Categorìa:Cantant islandèis
Categorìa:Mùsich islandèis
Ytrio

L**'Ytrio** (sìmbol *Y*) a l'é col ch’a fa tranteneuv ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é d'88,90585 g/mol e soa densità a l'é ëd 4472 kg/m³.

L'Ytrio a l'é stàit dëscuert dël 1794 dal chìmich filandèis Johan Gadolin.

Categorìa:Element chìmich
Zircòni

Ël **Zircòni** (sìmbol *Zr*) a l'é col ch’a fa quaranta ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 91,224 g/mol e soa densità a l'é ëd 6511 kg/m³.

Ël zircòni a l'é stàit dëscuert dël 1789 dal chìmich alman Martin Heinrich Klaproth.

Categorìa:Element chìmich
Algarrobo (Cile)

**Algarrobo** a l'é na sità dël Cile ëd 10.519 abitant (2002).

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Jorge Pizarro Romero.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità ëd Cile
Sugarcubes

Ij **Sugarcubes** a son stàit na banda ëd rock alternativ islandèis formasse dël 1986 a Reykjavík e ativ fin al 1992.

La banda a l'era formà da la cantanta Björk Guðmundsdóttir, so òm Þór Eldon, ël cantant Einar Örn Benediktsson, ël bass Bragi Ólafsson, ël baterista Sigtryggur Baldursson e ël tastadurista Friðrik Erlingson (apress scambià con Einar Melax).

## Àlbom

Categorìa:Formassion musicaj rock
Yanka Kupala

Poeta.

**Yanka Kupala** (Janka Kupała, an bieloruss: Я́нка Купа́ла; 7 luj [O.S. 25 giugn] 1882 – 28 giugn 1942) — a l'é stàit lë stranòm 'me scritor d**'Ivan Daminikavich Lutsevich** (an bieloruss: Іва́н Даміні́кавіч Луцэ́віч), un poeta e scritor bieloruss. Kupala a l'é considerà un dji pi grand ëscritor an lenga bielorussa dël sécol ch'a fa vint.

Kupała, Janka
Kupala, Yanka
Ulrich Beck

**Ulrich Beck** (Słupsk, 15 ëd magg dël 1944) a l'é 'n sociòlogh e në scritor alman.
A l'é professor ëd sociologìa ant l'Università Ludwig Maximilian ëd Mùnich ‎e ant la London School of economics.

Ulrich Beck a l'ha stampà vàire studi sla modernità, dzora 'd problema ecològich, sla globalisassion e a l'ha 'dcò anventà 'd neuv concet ant la sociologìa, coma l'ideja ëd na sgonda modernità e la teorìa dl'arzigh.

Dal 1966 a l'é stàit student ëd sociologìa, filosofìa, psicologìa e teorìa polìtica ant l'Università Ludwig Maximilian ëd Mùnich. Belessì a l'ha pijà 'l dotorà an filosofìa ma a l'ha peui sernù 'd travajé coma sociòlogh. Dal 1979 a l'ha tacà a mostré e a l'é stàit professor a Münster fin-a al 1981, a l'é peui mudasse a Bamberg fin-a al 1992.
Dal 1992 a l'é mudasse a la Ludwig Maximilian Universität ëd Mùnich, come diretor dël dipartiment ëd sociologìa.

Dal 1995 al 1997 a l'é stàit mémber ëd la *Kommission für Zukunftsfragen der Freistaaten Bayern und Sachsen*, valadì la Comission për le question ëd l'avnì.

A l'é mèmber dël Grop Spinelli për l'arlans ëd l'integrassion europenga.

## Euvre

* *Risikogesellschaft - Auf dem Weg in eine andere Moderne* (1986) http://de.wikipedia.org/wiki/Risikogesellschaft
* *Gegengifte : die organisierte Unverantwortlichkeit* (Francfort an sël Men, 1988) 
* *Risk Society: Towards a New Modernity* (Londra, 1992)
* *Riskante Freiheiten - Gesellschaftliche Individualisierungsprozesse in der Moderne* (1994)
* *Reflexive Modernization. Politics, Tradition and Aesthetics in the Modern Social Order* (con Anthony Giddens e Scott Lash, Cambridge, 1994) 
* *Eigenes Leben - Ausflüge in die unbekannte Gesellschaft, in der wir leben* (1995, fotografìe ëd T. Rautert)
* *The Normal Chaos of Love* (con Elisabeth Beck-Gernsheim, Cambridge, 1995)
* *Ecological Politics in an Age of Risk* (Cambridge, 1995)
* *The Reinvention of Politics.Rethinking Modernity in the Global Social Order* (Cambridge, 1996) 
* *Was ist Globalisierung?* (1997) 
* *Democracy without Enemies* (Cambridge, 1998)
* *World Risk Society* (Cambridge, 1998)
* *What Is Globalization?* (Cambridge, 1999)
* *The Brave New World of Work* (Cambridge, 2000)
* *The Risk Society and Beyond: Critical Issues for Social Theory* (con Barbara Adam e Joost Van Loon, Londra, 2000)
* *Individualization: Institutionalized Individualism and its Social and Political Consequences* (con Elisabeth Beck-Greshaim, Londra, 2002)
* *Conversations with Ulrich Beck* (con Johannes, Willms, Cambridge, 2003)
* *Power in the Global Age* (Cambridge, 2005)
* *Cosmopolitan Vision* (Cambridge, 2006)

Beck, Ulrich
Grop Spinelli

Ël **Grop Spinelli** a l'é 'n moviment polìtich europengh ch'a buta ansema na serie 'd përsonalità polìtiche e anteletuaj ch'a son angagiasse për arlansé 'l process d'integrassion europenga.

Ël grop a l'é fondasse ai 15 dë stémber dël 2010 a Bruxelles ant ël Parlament europengh e a l'é stàit dedicà a Altiero Spinelli, fondator ansema a d'àutri ëd l'Union dij Federalista Europengh.

Vàire përsonalità amportante a l'han garantì sò apògg a costa inissiativa e pì che tuti a venta arcordé: Guy Verhofstadt, Daniel Cohn-Bendit, Jacques Delors, Joschka Fischer, Mario Monti, Pat Cox, Ulrich Beck e Amartya Sen. 

Tra ij but prinsipaj dël grop a-i son l'angagg a cissé l'integrassion europenga e l'anvià 'd dësfende j'istitussion ëd la comunità. Verhofstadt e Cohn-Bendit a l'han motobin criticà ël pressident ëd la Comission europenga José Manuel Barroso, acusà d'esse tròp mòl dnans a le pretèise ëd minca govern nassional.

Categorìa:Idèje polìtiche
Categorìa:Union europenga
Guy Verhofstadt

**Guy Maurice Marie Louise Verhofstadt** (Dendermonde, 11 d'avril dël 1953) a l'é 'n polìtich belga, prim ministr dal 1999 al 2008.

Sò pare a l'era professor dë stòria al ginasi 'd Denermonde antramentre che soa mare a l'era anfermera. Ministr dë Stat, a l'é 'n liberal democràtich (a l'é mèmber dël VLD). Dòp j'elession federaj belghe dël giugn dël 1999, a l'ha tacà a goerné për la prima vira ansema a liberaj, sossialista e ecologista. Con la vitòria dij liberaj e dij sossialista a j'elession dël magg dël 2003 a l'ha goernà për la sgonda vira ant ël goern sossial-liberal.

Dòp la dërota dël VLD a j'elession aministrative dël giugn dël 2007 a l'ha chità sò pòst. Ai 23 dë dzèmber dël 2007 sò goern, dòp na crisi 'd 200 di, la pì longa dla stòria belga, a l'ha otnù la fiusa dël Parlament ad interim. Ai 20 ëd mars dël 2008 ël goern ad interim a l'é stàit sostituì da col dël Prim Ministr Yves Leterme.

Elegiù diputà europengh, a l'é dventà pressident dël grop Aliansa dij democràtich e dij liberaj për l'Euròpa (ADLE) ai 30 ëd giugn dël 2009. Ant ël mèis dë stèmber dël 2010 a l'ha promuvù, ansema a Daniel Cohn-Bendit, la formassion dël Grop Spinelli për arlansé l'integrassion europenga.

Verhofstadt, Guy
Joschka Fischer

**Joseph Martin Fischer** ciamà **Joschka** (Gerabronn, 12 d'avril dël 1948) a l'é 'n polìtich alman.

A l'é stàit Ministr e 'dcò vice-canslé ant ël Goern Schröder dal 1998 al 2005. 
A l'é mèmber dël partì dij Verd alman e a l'é 'dcò mèmber dël Grop Spinelli për l'arlans ëd l'integrassion europenga.

Fischer, Joschka
Pat Cox

**Patrick Cox**, pì famos coma **Pat Cox** (Dublin, 28 ëd novèmber dël 1952), a l'é 'n polìtich irlandèis.
Mèmber ëd la ELDR a l'é stàit parlamentar europengh dal 1988 al 2004, nominà pressident dël Parlament Europengh dal 2002 fin-a a la fin ëd sò mandà.

Nassù a Dublin ma chërsù a Limerick, a l'é mudasse torna a Dublin për studié al Trinity College ëd costa sità. 
Furnì jë studi a l'é dventà giornalista e presentator a la television e a l'ha peui chità ël mond dël giornalism për dedichesse a la polìtica. Dël 1988 a l'é intrà ant ël Parlament Europengh.

A l'é mèmber dël Grop Spinelli che a veul arlansé l'integrassion europenga.
Cox, Pat
Cox, Pat
Alp ëd Siusi

L**'Alp ëd Siusi**' a l'é ël pì ampli autipian d'Euròpa.
A resta a l'intrada ossidental ëd le Dolomit e as dëstend për 56 chilòmeter quàder.
Soa autëssa a varia da 1800 a 2300 méter.

Categorìa:Montagne
Argilliers

**Argilliers** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. As dëstend an sna surfassa ëd 6,67 km², con 193 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 28 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Niòbio

Ël **Niòbio** (sìmbol *Nb*) a l'é col ch’a fa quarantun ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 92,90638 g/mol e soa densità a l'é d'8570 kg/m³.

Ël niòbio a l'é stàit dëscuert dël 1801 dal chìmich anglèis Charles Hatchett.

Categorìa:Element chìmich
Molibden

El **Molibden** (sìmbol *Mo*) a l'é col ch’a fa quarantedoi ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 95,94 g/mol e soa densità a l'é 'd 10280 kg/m³.

El molibden a l'é stàit dëscoatà dël 1778 dal chìmich svedèis Carl Wilhelm Scheele.

Categorìa:Element chìmich
Tecnessi

Ël **Tecnessi** (sìmbol *Tc*) a l'é col ch’a fa quarantetré ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 98 g/mol e soa densità a l'é d' 11500 kg/m³.

Ël tecnessi a l'é stàit dëscoatà dël 1817 dai chìmich italian Carlo Perrier e Emilio Segrè.

Categorìa:Element chìmich
Ruteni

Ël **Ruteni** (sìmbol *Ru*) a l'é col ch’a fa quarantequatr ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 101,07 g/mol e soa densità a l'é 'd 12370 kg/m³.

El ruteni a l'é stàit dëscoatà dël 1844 dal chìmich russ Karl Ernst Claus.

Categorìa:Element chìmich
Ansem borelian

J**'ansem borelian** a son ëstàit antroduvù da Borel e Lebesgue.
A son ëstàit la ciav për ël rich dësvlup ëd la teorìa dl'antëgrassion ëd Lebesgue.

## La definission
La famija B(X) dij sot-ansem borelian ëd në spassi topològich *X* a l'é la pì cita famija ëd sot-ansem d**X'' ch'a conten j'[[ansem]] duvert e a l'é sarà sota [[union]] numeràbij e complementassion, visadì
:si <math> \forall n \in \mathbb N , A_n \in B(X)</math>, antlora <math> \bigcup_{n \in \mathbb N }A_n \in B(X)</math>;
:si <math>A \in B(X)</math>, antlora <math>X-A \in B(X)</math>.
As trata dl'[[antërsession]] ëd tute le famije ëd sot-ansem d**X'' ch'a conten-o j'ansem duvert e a son sarà rëspet a coste doe propietà.

## D'àutre propietà
L'antërsession  \bigcap_{n \in \mathbb N }A_n ëd na sequensa d'ansem borelian A_n a l'é n'ansem borelian.

Categorìa:Topologìa
Ròdio

Ël **Ròdio** (sìmbol *Rh*) a l'é col ch’a fa quarantessinch ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 102,90550 g/mol e soa densità a l'é ëd 12.450 kg/m³.

Ël ròdio a l'é stàit dëscuert dël 1803 dal chìmich anglèis William Hyde Wollaston.

Categorìa:Element chìmich
Paladi

Ël **Paladi ** (sìmbol *Pd*) a l'é col ch’a fa quarantesses ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 106,42 g/mol e soa densità a l'é 'd 12023 kg/m³.

Ël paladi a l'é stàit dëscoatà del 1803 dal chìmich anglèis William Hyde Wollaston.

Categorìa:Element chìmich
Argent

L’**Argent ** (sìmbol *Ag*) a l'é col ch’a fa quarantesset ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 107,8683 g/mol e soa densità a l'é 'd 10490 kg/m³.

L’argent a l'é stàit conossù fin da l’antichità. 

Categorìa:Element chìmich
Cadmio

Ël **Cadmio ** (sìmbol *Cd*) a l'é col ch’a fa quaranteut ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 112,411 g/mol e soa densità a l'é d' 8650 kg/m³.

Ël cadmio a l'é stàit dëscoatà del 1817 dal chìmich alman Friedrich Strohmeyer.

Categorìa:Element chìmich
30 Seconds to Mars

Ij **30 Seconds to Mars** a son na banda ëd rock american-a formasse dël 1998.

Ij component a son Jared Leto (vos e sgonda ghitara), Shannon Leto (baterìa) e Tomo Miličević (ghitara prinsipal).

## Àlbom
* 2002: *30 Seconds to Mars*
* 2005: *A Beautiful Lie*
* 2009: *This Is War*
* 2013: *Love, Lust, Faith and Dreams*
* 2018: *America*
* 2023: *It's the End of the World but It's a Beautiful Day*

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Categorìa:Formassion musicaj rock
Indio

L’**Indio** (sìmbol *In*) a l'é col ch’a fa quaranteneuv ëd j'element chìmich.

Soa massa atòmica a l'é ëd 114,818 g/mol e soa densità a l'é ëd 7310 kg/m³.

L’indio a l'é stàit dëscuert dël 1863 dai chìmich alman Ferdinand Reich e Theodor Richter.

Categorìa:Element chìmich
Stagn (metal)

Lë **Stagn** (sìmbol *Sn*) a l'é col ch’a fa sinquanta ëd j'element chìmich.

Soa massa atòmica a l'é ëd 118,710 g/mol e soa densità a l'é 'd 7.310 kg/m³.

Lë stagn a l'é stàit conossù fin da l’antichità.

Categorìa:Element chìmich
Teluri

Ël **Teluri ** (sìmbol *Te*) a l'é col ch’a fa sinquantedoi ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 127,60 g/mol e soa densità a l'é 'd 6240 kg/m³.

Ël teluri a l'é stàit dëscoatà dël 1782 dal chìmich alman Franz-Joseph Müller von Reichenstein e isolà dël 1798 dal chìmich alman Martin Heinrich Klaproth.

Categorìa:Element chìmich
Jòdio

Ël **Jòdio** (sìmbol *I*) a l'é col ch’a fa sinquantetré ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 126,90447 g/mol e soa densità a l'é ëd 4940 kg/m³.

Ël jòdio a l'é stàit dëscuert dël 1811 dal chìmich fransèis Bernard Courtois. 

Categorìa:Element chìmich
Xénon

Lë **Xénon** (sìmbol *Xe*) a l'é col ch’a fa sinquantequatr ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 131,293 g/mol e soa densità a l'é 'd 5,9 kg/m³.

Lë xénon a l'é stàit dëscoatà dël 1898 da ij chìmich anglèis William Ramsay e Morris Travers.

Categorìa:Element chìmich
Cesio

Ël **Cesio** (sìmbol *Cs*) a l'é col ch’a fa sinquantessinch ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 121,760 g/mol e soa densità a l'é 'd 1.879 kg/m³.
A l'é un metal alcalin.

Ël cesio a l'é stàit dëscoatà dël 1860 dai chìmich alman Robert Bunsen e Gustav Kirchhoff

Categorìa:Element chìmich
Bario

Ël **Bario** (sìmbol *Ba*) a l'é col ch’a fa sinquantesses ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 137,327 g/mol e soa densità a l'é 'd 3510 kg/m³.

Ël bario a l'é stàit dëscoatà dël 1774 dal chìmich svedèis Carl Wilhelm Scheele.

Categorìa:Element chìmich
Fonsion borelian-a

## La definission
Na fonsion f:X \to Y antra jë spassi topològich *X* e *Y* a l'é na **fonsion borelian-a** si la contra-plancia ëd minca sot-ansem duvert d'X a l'é 'n sot-ansem borelian d**Y''.

== Propietà ==
*Si <math>f:X \to Y</math> a l'é borelian-a, la contra-plancia <math>f^{-1}(A)</math> d'un sot-ansem borelian ''A'' d'Y a l'é 'n sot-ansem borelian d**X''.
*La composission gf:X \to Z ëd fonsion borelian-e f:X \to Y,g:Y \to Z a l'é na fonsion borelian-a.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Villa Alemana

**Villa Alemana** a l'é na sità dël Cile ëd 122.806 abitant (2002).

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é José Sabat Marcos.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità ëd Cile
Gianfranco Contini

**Gianfranco Contini** (Ël Dòm, 4 gènè 1912 – Ël Dòm, 1º fërvè 1990) a l'é stàit un filòlogh e crìtich literari italian.

Contini, Gianfranco
Virgili

**Publi Virgili Maron** (Andes, 70 aGC - Brìndisi, 21 dë stèmber  19 aGC) a l'é un dij pì grand e important poeta an lenga latin-a.
A l'é stàit ëscolé a Cremon-a, a Milan e a Roma.
A l'é mòrt a Brìndisi ël 21 dë stèmber dël 19 aGC.
L'Enéide, soa ciadeuvra, a l'é considerà 'l pì important poema latin.

## Euvre prinsipaj
* *Appendix Virgiliana*
* *Bucòliche*
* *Geòrgiche*
* *Enéide* 

Virgilio
Categorìa:Scritor an lenga latin-a
Czeslaw Milosz

Poeta.

**Czeslaw Milosz** a l'era nà dël 1911.

A l'era stàit responsàbil coltural a l'ambassà polonèisa a Washington e, dal 1950, a cola ëd Paris.
A l'ha ciamà arfuge polìtich an Fransa, peui dël 1960 a l'ha tramudà ant jë Stat Unì.

Dël 1980 a l'ha vagnà ël premi Nobel.
A l'é mòrt dël 2004.

Milosz, Czeslaw
Spassi ëd Hausdorff

Në spassi topològich as dis **ëd Hausdorff** si për minca cobia ëd pont *x* e *y*, con x \neq y, a-i son doi ansem duvert *F* e *G* taj che
:x \in F,y \in G,F \cap G= \emptyset .

Spassiedhausdorff
Jean-François Champollion

**Jean-François Champollion** ëdcò ciamà **Champollion ël giovo** (Figeac, 23 dë dzèmber dël 1790 – Paris, 4 ëd mars dël 1832) a l'é stàit n'archeòlogh e n'egitòlogh fransèis.

A l'é stimà 'l fondator ëd l'egitologìa përchè a l'ha dësgifrà ij prim geroglìfich dël 1822, an comprendend che la scritura egissia a l'era formà da fonética e ideograma.

A disìa 'd chiel-midem: "i son tut ëd l'Egit e l'Egit a l'é tut për mi".

Nassù a Figeac, ant ël dipartiment ëd Lot an Fransa, pròpi ant j'ani dla Rivolussion fransèisa, a l'era fieul dël libré Jaques Champollion (1744-1821) e 'd Jeanne-Françoise Gualieu (1744-1807), l'ùltim ëd set frej. 
A l'età 'd sìnch ani a l'ha butà ansema la scritura stampà con le paròle che a l'avìa amprendù mersì a na memòria ecessional e parèj a l'ha amprendù a lese daspërchiel.
A l'ha studia a Figeac e a l'é peui mudasse a Grenoble anté che a l'ha studià 'l latin, ël grech e l'ebréo; a l'ha'dcò amprendù l'àrabo e l'aramàich mersì a sò frel pì grand, Jean Jacques Champollion (ciamà Champollion Figeac, 1778-1867).

A dissèt ani a l'ha lesù la prefassion ëd sò lìber "L'Egit sota ij faraon" dnans ai mèmber ëd l'Academia 'd Grenoble, an fortend che 'l còpt a l'é nassù da l'antica lenga egissia, con l'arzultà d'esse acetà ant l'Academia. A l'ha seguità a studié fin-a a quandi a l'amprendù dël tut ël còpt për savèj lese e scrive an costa lenga.

A l'é peui mudasse a Paris për partessipé ai cors ëd la Scòla dle lenghe orientàj (*École spéciale des langues orientales*, fondà dël 1795, ancheuj *Institut national des langues et civilisations orientales*). Ai des ëd lùj dël 1809 a l'é dventà professor dë stòria a Grenoble e dël 1810 a son surtìe soe prime publicassion: an coste-sì a parlava ëd n'ùnica orìgin për le scriture geroglìfica, jeràtica e demòtica, an spiegand che ij geroglìfich a l'avìo nen mach un valor simbòlich ma 'dcò fonétich. 
Dël 1818 a l'é mariasse a Grenoble con Rosine Blanc, che a l'ha daje dël 1824 l'unica fija, Zoraide.

Ël savant britànich Thomas Yung a l'é stàit tra ij prim a sërché 'd dësgifré ij geroglìfich an dovrand la pera 'd Rosëtta ma dël 1822 Champollion a l'ha anticipalo, an presentand a l*'Académie des inscriptions et belles-lettres* ëd Paris la tàula con la corispondensa tra ij segn ëd le scriture geroglìfica, jeràtica e demòtica. 
Dël 1823 ansema a l'amis Jean Joseph Dubois a l'ha ancaminà la publicassion dël Pantheon egissian (15 lìber furnì dël 1831).

Dël 1824 a l'ha presentà sò travàj sël sistema dij geroglìfich an creand parèj l'egitologìa sientìfica. Dël 1826 a l'é stàit nominà diretor ëd la session dël Louvre dedicà a l'Egit e a l'é ocupasse dla clasificassion ëd tuti j'oget portà an Fransa da la spedission an Egit ëd Napoleon Bon-a-part.

Tra 'l 1828 e 'l 1830 a l'ha partessipà a na mission sientìfica fransèisa-piemontèisa an Egit (dont a fasìa part ëdcò Ippolito Rossellini) da anté che a l'é tornà andarera con un baron ëd material. Ruvà a Paris a l'ha arseivù la cadrega al Collège de France.

A l'é mòrt ai 4 ëd mars dël 1832, a nomàch 41 ani, për n'ìctus e a l'é stàit sotrà al simiteri 'd Père-Lachaise.

Champollion, Jeanfrancois
Jacques-Joseph Champollion

**Jacques-Joseph Champollion**, famos coma **Champollion-Figeac** (5 dë dzèmber dël 1778 - 9 ëd magg dël 1867), a l'é stàit n'archeòlogh fransèis, frel dël famos egitòlogh Jean-François Champollion.

Jacques-Joseph a l'é nassù a Figeac, dipartiment ëd Lot, ant na famija dla Valbonnais, ant ël Delfinà. Ëd dódes ani pì grand che sò frel Jean-François, a l'é stàit sò tuor e a l'ha passaje la passion për l'archeologìa. Erudì tant ma sò frel pì cit, a l'é sempre stërmasse ant l'ombra për preparelo al mèj.
Cand Jean-François a l'é mòrt a nomach 41 ani, Jacques-Joseph a l'ha livrà e publicà vàire travàj 'd sò frel.

A l'é mòrt a Fontainebleau dël 1867 e a l'é stàit sotrà al simiteri 'd Père-Lachaise a Paris davzin a sò frel. 

Champollion, Jacquesjoseph
Lantani

Ël **Lantani** (sìmbol *La*) a l'é col ch’a fa sinquantesset ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 138,9055 g/mol e soa densità a l'é ëd 6.146 kg/m³.

Ël lantani a l'é stàit dëscuert dël 1839 dal chìmich svedèis Carl Gustaf Mosander.

Categorìa:Element chìmich