Apia da bataja

N**'apia da bataja** a l'é n'arma bianca a na sol man, formà da na lama curvà o drita fissà a n'asta curta, dovrà për colpì, tajé, e foré. A l'é stàita un-a dle prime arme a esse dësvlupà da l'òm e a l'é stàita dovrà da vàire popoj ant la stòria coma arma 'd combatiment, ma 'dcò coma utiss o sìmbol dë stat.

## Descrission
N'apia da bataja a l'é fàita da:
* **Na lama**: An pera, ram, bronz, o fer, motobin dur. A peul esse:
** **Drita**, për tajé con precision.
** **Curvà**, për dé 'd colp pì gròss e penetrant.
** Con un **arpòch** dal vers opòst, che a peul esse:
*** Na ponta (për foré).
*** Un martel (për dësblé).
*** Un còrn (për ambranché le protession).
* **N'asta** (man): An bòsch, da curt a medi, generalment da 50 cm a 1 méter.

## Stòria
### Preistòria
Ij prim esse uman a l'han dovrà apie 'd pera. A l'era n'utiss e n'arma.

### Antichità
* **Mésopotamia e Egit**: Apie 'd ram o bronz, motobin ràire.
* **Grecia e Roma**: Pì dovrà la spa o la lansa; l'apia a l'era pì d'utiss o për dë sbaruv.
* **Pòpoj germànich e selt**: A dovravo apie gròsse a doi man (*francisca*) da campé o da tajé.

### Medi ev
* **Vichingh**: A l'han fama për soe **apie daneise** a doi man, gròsse e terìbij.
* **Cavalié**: A dovravo 'd cite apie da cavalié për ël combatiment ravisinà.
* **Fantarìa**: A l'era l'arma pì econòmica për ël soldà comùn.

### Età Moderna e dëclin
Con l'avnì dle còte 'd maja e dle piastre, l'apia a perd efetività. A resta n'arma cerimonial o dë stat. A compariss ancor ant le aràldiche e 'nt le tute da guèra 'd vàire nassion.

## Sòrt d'àpie
### Për dimension
* **Apia a na man**: La pì comun, për ël combatiment man a man.
* **Apia a doi man**: Pì gròssa, dovrà për fé dë dànn gròss e contra le protession.
* **Apia da campé** (*francisca*): Për campela prima dl'assàut.

### Për popolassion
* **Apia vichinga**: A doi man, con lama motobin larga.
* **Apia d'India e dl'Asia sentral**: Motobin decorà e curva.
* **Apia dle tribù african-e**: An fer, con forme motobin particolar.

## Utilisassion an bataja
* **Contra le còte 'd maja**: A podìa tajé j'anej.
* **Contra jë scù e le piastre**: Ël martel a l'era bon për dësfé.
* **Contra ij cavaj**: A podìa tajé le gambe dij cavaj.
* **Ant le formassion**: A l'era bon-a për dësfé le linie nemise.
A l'era n'arma motobin brutal, ch'a causava ferìe motobin gròsse.

## Apia coma sìmbol
Moltìssime colture a l'han dàit a l'apia un sens sìmbolich:
* **Podèj e autorità**: Coma l'apia dël censor roman.
* **Liberassion e arvolussion**: An sla bandiera dij partesan.
* **Onor militar**: Ant l'aràldica 'd vàire famije nòbij.
* **Mitologìa e religion**: L'apia a l'é l'arma 'd vàire dé (es. Perun slav, Thor norvegeis).

## Apia ant lë spetàcol e 'nt la cultura 'd massa
* **Cine e television**: Motobin present ant ij film sui Vichingh e an sj'epopee medieval.
* **Literatura fantàstica**: Ant *Il Signore degli Anelli*, *Conan*, e 'nt ij gieugh ëd ròl.
* **Gieugh e spòrt**: An vàire gieugh ëd combatiment e dë spetàcol.

## Modernité
Ancheuj, l'apia a l'é dovrà:
* **Ant le competission ëd lansé l'apia** (*axe throwing*).
* **Ant le rievocassion stòriche**.
* **Coma utiss da camp** për ij dzor-vivent.

## Vos corelà
* Vichingh
* Arma bianca
* Martel da guèra
* Spa
* Cavalìé
* Popoj germànich

## Arferiment


Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI