Tisòire

**Tisòire** (dal latin *tensorium*, a soa vira da *tendere* "tendere, tiré") a son n'atrass manual dovrà për tajé material fin e sutil, formà da doe lame che a fërto ansema. A son un dij prim atrass anventà da l'òm e a l'han cambià pòch ant ij sécoj.

## Strutura
Le tisòire a son formà da:
* **Doe lame**, d'assel temprà, con ël taj da la part interna.
* **Ij doi man-i**, andoa ch'as buto ij dij (un për ël pòles, l'àutr për ël dil anular).
* **Ël pivò**, ch'a ten ansema le doe part e a-j përmet ëd durbisse e sarè.

Le lame a peulo esse simétriche o asimétriche, e a l'han sempe la lama da fòra pì fin-a che cola da drinta për nen deformé 'l material.

## Tisòire për usagi diferent
A-i son vàire sòrt ëd tisòire, mincadun për un material e un travaj specìfich:

**Tisòire da cusin-a:**
* Tisòire da cusin-a: universaj, për tajé erba, carn, carta d'alumini.
* Tisòire da polastr: con na lama dentà për s-ciapé j'oss dij volàtij.

**Tisòire për travaj artìstich:**
* Tisòire da art: con lame longhe e drite.
* Tisòire a zig-zag: për fé ij bòrd dentà (për stòfe ch'as dësfasso nen).
* Tisòire da barbé: për tajé ij pluch.

**Tisòire da cusì:**
* Tisòire da sartor: gròsse, con n'andi pèis.
* Tisòire da ricam: cite, con lame motobin fin-e.
* Tisòire a ran-a: për dësfé le cusidure.

**Tisòire da giardinagi:**
* Tisòire da pové: con man-i longh për tajé le rame.
* Tisòire a mòla: con na mòla ch'a fà la fòrsa.

**Tisòire da ufissi:**
* Tisòire da carta: con lame drite e ponta fin-a.
* Tisòire da scòla: për travaj dij cit.

**Tisòire da medzin-a:**
* Tisòire chirùrgiche: d'assel inossidàbil, precise, sterilisàbij.
* Tisòire anatómiche: për dissession.

**Tisòire da pruché:**
* Tisòire da cavèj: con lame motobin fin-e e ponta rionda për tajé a sech.
* Tisòire a dësfiblé: con un dent sol an sna lama.

## Stòria
Le prime tisòire a j'ero formà da n'ùnica lamin-a d'assià piegà a U, ch'a fasìa da lama e da mòla. As në trovo ant jë scav archeològich dl'Età dël Fer (500 a.C.). Le tisòire con pivot, coma cole d'ancheuj, a son stàite anventà dai Roman. Ant ël Medi Ev a son dventà n'utiss comun ant le boteghe dij sartor e dij barbé.

## Utilisassion
Le tisòire as deuvro për tajé:
* **carta**, **cartron**;
* **stòfa**, **coram**, **plàstica** sutila;
* **cavèj**, **lan-a**;
* **erba**, **ramëtte**;
* *cusin-a*: carn, erbe, carta;
* **banda adesiva**, **fidel**;
* **metal sutil** (lamiera fin-a).

A venta mai dovré le tisòire da carta për tajé ij cavèj o la stòfa, përchè a jë s-ciapo la lama.

## Manutension
Për manten-e le tisòire an bon ëstat a venta:
* **Netieje** dòp minca usagi;
* **Olieje** minca tant con në strass e d'euli;
* **Afilé le lame** quand a tajo nen bin (con la pera a euli);
* **Regolé ël pivò** s'a son tròp mòle o tròp sarà;
* **Dovreje mach për sò usagi** (nen për tajé mon o plàstica dura).

## Tisòire ant la coltura piemontèisa
Ant le ca 'd na vòta, le tisòire a j'ero n'utiss ch'a stasìa sempe ant ël tirèt ëd la cusin-a o ant la sachëtta dël sartor. Le fomne a j'ero costumà a tajé le stòfe për fé ij vestì e ij linseuj. Ël sartor ambulant, ch'a viagiava da na cassin-a a l'àutra, a l'avìa sempe sò pàira 'd tisòire gròsse pendùe a la sëntura. An piemontèis as dis ëdcò **fòrbis** (dal latin *forficem*), ma la paròla pì dovrà ant la parlà dël travaj a l'é pròpi *tisòire*.

## Curiosità
* An aràldica, le tisòire a son ël sìmbol dël mësté dij sartor.
* La "tisòira d'òr" a l'é 'n premi cinematogràfich italian për ij costumista.
* A l'é malfé dovré le tisòire con la man manca përchè la lama a quata la linia dël taj.

## Vardé 'dcò
* Cotel
* Ressia
* Atrass

## Arferiment
* Vocabolari Treccani

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Atrass
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI