open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Giorgio Demetrio Gallaro

**Giorgio Demetrio Gallaro** (Pozzallo, 16 gené 1948) a l'é ël vësco (eparca) ëd Piana degli Albanesi dal 31 mars 2015.

Dal 1987 a l'é stàit prèive a la Eparchia ëd Newton an América.

## Arferiment


## Anliure esterne

* Eparchia (diocesi) ëd Piana degli Albanesi
De vulgari eloquentia

Ël ***De vulgari eloquentia*** a l'è un tratà an lenga latin-a, scrivù da Dante Alighieri tramés ël 1303 e l'inissi dël 1305.

Ël tìtol a significa "l'eloquensa dij volgar" an lenga piemontèisa.

## Strutura e soget
Malgrà l'argoment a sia col dle lenghe volgar, a l'è stàit scrivù an latin, sicom a dovia esse adrëssà a j'inteletuaj dij sò temp. A l'è pa stàit finì.

L'ideja 'd Dante a l'era 'd studiè le diferente lenghe locaj italian-e për serchè cola ch'a fussa la pì adata për dvnì la lenga literaria ansima al bariolà senari italian. 
Chiel a sërcava na lenga ch'a dèissa lustr a chi la parlava, ch'a fossa na lenga pivòt, përché tute le autre lenghe a fusso vzine a cola e ch'a fussa meritévol për esse parlé ant na cort e dai nòbij.

A dovia esse, scond ël progèt original, un tratà an 4 liber, ma a la fin Dante a l'è fërmasse al capitòl XIV dël scond.
L'inissi dël prim a rësguarda ël but dle lenghe ans la mira stòrica e geògrafica.

### Lenghe analisà
Lë scritor a l'avia analisà 14 lenghe italian-e, an partagend l'Italia an 4 part për partagé ij grup lenghìstich, an pijand 'me diviseur ël Pò e j'Apenin.

Coste a son stàite le lenghe volgar analisà da Dante Alighieri:

# ël romanesch, condiserà ël pes tra ij volgar, ël men soagnà, tant da esse për chiel mach un giargon miserabil e grossé
# ël pulièis (Lenga napoletan-a, ch'as ciamava pulièis ant l'era dël Ducà ëd Pulia e Calabria)
# l'umbr (spoletin)
# ël sardagneul a l'é pa considerà da Dante 'me lenga volgar, ma mach 'me l'imitassion dla lenga latin-a, "coma le sumie a imito j'uman"
# ël genovèis a dovra tròp la litra "Z"
# l'aquileièis (lenga furlan-a): lë scritor a dëscrive lor acent 'me bestial
# la lenga istrian-a: lë scritor a dëscrive lor acent 'me bestial e la popolassion 'me paisan
# ij dialèt toscan, definì lontan da na lenga soasìa, tutun a fusso i pi apresià dai leterà
# la lenga lombarda, ant la qual chiel a anfila ël turinèis: ch'a l'é tròp anfluensà da autre lenghe ai finagi italian për esse considerà un volgar italian
# la lenga véneta ant la qual chiel a anfila ël dialèt trentin: tròp anfluensà da autre lenghe ai finagi italian për esse considerà un volgar italian
# ël bolognèis, l'ùnich dialèt municipal stimà da chiel
# ij dialèt marchigian (l'anconetan e col ëd Camerino)
# ël sicilian a l'é stimà da lë scritor për ël dovrage ant la cort ëd Federich II
# ël romagneul, tròp cotì e fomnin 

Ël còrs, ëdcò essend na lenga italian-a, a l'é pa stàita pijà an considerassion përché a l'é stàit trascurà an agreman dël sard, përché sota Roma la Sardëgna e la Còrsica a j'ero n'ùnica provincia.

### Conclusion
A-i é pa na lenga regional ch'a sia bastansa soasìa për esse la lengha nassional comun-a a tut jë Stat preunitari. Dante a avansa la proferta ëd batì na lenga àulica grassie a la colaborassion d'autri leterà.

## Gieugh da taula
De Vulgari eloquentia a l'é ëdcò un gieugh da taula, ispirà al tratà ëd Dante, andoa ij giogador as cimento për batì ël volgar pi soagnà a la fin dla partìa.

## Arferiment

Categorìa:Literatura italian-a
Categorìa:Dante
Oscar II

**Oscar II** (21 ëd géné 1829 – 8 dzémber 1907), batesà **Oscar Fredrik,** a l'é stàit rè dla Svessia dal 1872 fin a soa mòrt e Re  dla Norvegia dal 1872 fin dël 1905. 
A l'era ël ters fieul dël Re Oscar I ëd Svessia e ëd Josephine ëd Leuchtenberg, an dissendant da Gustav I ëd Svessia a travers so mare.

Categorìa:Sovran
Categorìa:Svessia
Oscar I

**Oscar I** Paris, 4 ëd luj 1799 –  Stocòlma 8 ëd luj 1859, nom complet **Joseph François Oscar Bernadotte** a l'é stàit rè dla Svessia e Re dla Norvegia dal 1844 fin a soa mòrt. 
A l'era ël fieul dël General ëd Napoleon Bonaparte, Jean-Baptiste Jules Bernadotte, Re dla Svessia con ël nòm ëd Carl XIV ëd Svessia e la so dona Désirée Clary.

Categorìa:Sovran
Categorìa:Svessia
Carl XV ëd Svessia

**Carl XV** Stocòlma 3 ëd magg 1826 – Malmö 18 stémber 1872, batesà **Carl Ludvig Eugén** a l'é stàit rè dla Svessia e Re dla Norvegia (con ël nòm ëd Carl IV) dal 1859 fin a soa mòrt. 
A l'era ël prim fieul dël Re Oscar I ëd Svessia e ëd Josephine ëd Leuchtenberg, an dissendant da Gustav I ëd Svessia a travers so mare.

Categorìa:Sovran
Categorìa:Svessia
Carlos Alazraqui

**Carlos Alazraqui** (nòm complet **Carlos Jaime Alazraqui**) a l'é n'tor ëd cine american, nà dël 20 luj 1962 a Yonkers, New York, ant na famija argentin-a.

Alazraqui, Carlos
Alazraqui, Carlos
Ernesto Schiaparelli

Egitòlogh.
**Ernesto Schiaparelli** a l'é nassù ai Cep ëd Sota 'l 12 Luj 1856; sò pare Luis a l'era professor dë stòria antica a l'Università ëd Turin.

A l'é adotoràsse an litre, a l'ha peui soagnà sòj studi sota la guida dël grand egitòlogh Gaston Maspero a la École pratique des hautes études dla Sorbon-a 'd Paris.

A l'é stàit diretor dla Session Egissia dël Musé Archeològich nassional ëd Fiorensa dal 1881 al 1893. Dal 1894 a soa mòrt peui a l'ha dirigiù 'l Musé Egissi ëd Turin.

Dal 1902 a l'ha mostrà dcò da lìber docent. Dël 1903 a l'ha antamnà soe mission archeològiche ant l'Egit an furniend na quinzen-a 'd frutose assion dë sgav, dont për amportansa e fama as armarco: la dëscoverta dël 1904 dla tomba 'd Nefertari, sposa dël faraon Ramses II e un-a dj'argin-e pi podente dël Vej Egit, e considërà un-a dle tombe pi bele dla Val dj'Argin-e; la dëscoverta dël 1906 ant la necròpoj 'd Tèbes an Egit dl'avosà tomba dël regi architet Kha, përfeta e intata e con në sgnor fardel funerari, guernà con sò splendor al Musé Egissi 'd Turin.

Dël 1907 a l'é vnù Dzorantendent dj'Antichità 'd Piemont, Valdosta  e Liguria. Dal 1910 al 1927 a l'é stàit professor d'egitologìa press l'Università ëd Turin.

A l'é stàit ëdcò pressident dla Comission archeològica italian-a an Egit. Vàire academie a l'han ciamàlo 'me sòcio, dzortut l'Accademia dei Lincei e l'Academia dle Siense ëd Turin.

Sòj antëress a j'ero nen mach ant ël camp dl'egitologìa: a l'é stàit fondator dl*Associassion nassional për la protession dij missionari italian*. Grassie a sò antëress për l'emigrassion a son stàite creà l*Opera Bonomelli* për la tua dj'ovrié italian migrà dëdlà dl'Atlàntich e an Leugn Orient. Soa filantropìa a l'é stàita dimostrà dcò quand, ël 30 Otóber 1920, Ernest S-ciaparej a l'ha fità tuta la propietà dël vej manié 'd soa sità 'd nassensa, e a l'ha peui destinàlo a la paròchia: sinch agn apress la paròchia a l'é passà a avèj pien-a propietà dël castel dij Cep ëd Sota, ai pe dj'Alp Bielèis.

Ël 18 Stèmber 1924 a l'é stàit nominà regi senator, e a l'ha giurà 'l 2 Dzèmber dl'istess ann. A l'é mancà a Turin ël 14 Fërvé 1928.

## Publicassion
*Migrassion dj'Antich Pòpoj dl'Asia Minor.
*Ël Sust Simbòlich dle Piràmide Egissie.
*La Chèina Oriental dl'Egit. Tipografia Licei, 1890
*La Tomba Intata dl'Architet Kha ant la Necròpoj ëd Tèbes.
*An sël Sens Arligios dj'Egissi. (1877)
*Ël Lìber dij Funeraj dj'Antich Egissi. An 3 volum (1881-1890)
*Antichità Egissie dël Musé Archeològich ëd Fiorensa. Tipografia Lincei, 1887
*Regie Ipogèje ëd Tèbes. E. Leroux, 1889.
*Inédita Tomba Egissia dla Dinastìa VI. Tipografìa Lincei, 1892.
*Antichità Egissie dël Musé ëd Cortona. Tipografia Lincei, 1893.
*Relassion an sij Travaj dla Mission Archeològica Italian-a an Egit dal 1903 al 1920 (1924)

S
S
Papir dle min-e d'òr

Ël **Papir dle min-e d'òr** a l'é la mapa, ch'a armonta al Neuv Regn dl'Egit, dël sit ëd min-e ëd Berenice Pancrisia, an Nubia, e a l'é guernà al Musé Egissi ëd Turin. A conten, oltra 'l disegn, d'àutre indicassion scrivùe an ieràtich.

Për sòlit a l'é dcò ciamà 'l papir ëd Seti I, ma l'atribussion a l'é an dùbit përchè 'l perìod giust a dovrìa esse tra 'l 1290 e 'l 1147 aGC, valadì a podrìa esse stàit scrivù sota un dij faraon ch'a van da Seti I a Ràmses IV. A arpresenta na via traversà da vàire min-e d'òr e ij prim studi ansima sòn a l'avrìo trovà le min-e ant la valada d'Oadi Hammamat, na via comersial. As pnsa che jë schema dla mapa a j'ero stàit sbossà da na spedission egissia ch'a sercava në sgav ëd pera *bekhen*, valadì 'd ròch verd o basanite e a mostrërìa la drera che dal Nil a men-a a le min-e, tra 'j mont, che a son disegnà 'd përfil arlongh le bande dla drera.

La part bassa dla mapa a mostra j'abitassion dj'ovrié ch'a travajavo ant le min-e, tratant che an bianch a l'é smonù 'l templi d'Amon ch'a dimostra la presensa 'd na sità përmanenta.

Tutun, apress la dëscoverta 'd Berenice Pancrisia, dë studi pi ancreus e soagnà, 'me col ëd G. Negro, a l'han dimostrà na granda corëspondensa tra la topografìa dël papir e cola dël sit archeològich, dzortut con la zòna pi arcàica e ancor sotrà da 'l sabie. Pr'esempi a j'ero giuste le posission dij brich ross con l'òr, dël templi d'Amon, dj'abitassion dij mineur, le stra, le drere, ël poss e dcò, ovios, l'orientassion dij pont cardinaj.

Oltra sòn ant ël Oadi Hammamat a-i sarìo nen le galerìe për tiré fòra l'òr, com arpresentà an sël papir, ma mach ëd gav ëd pera con quei min-a 'd giòje.

Ël papir dle min-e d'òr a l'é considërà la mapa straja pi veja ch'as conòss e con costa a l'é rivane dcò l'indicassion ëd na stele, semper considërà dël temp ëd Seti I, che a l'é ancor da trové, semper ch'a sia nen stàita robà. A l'é un dij tesòr ëd màssim valor che a resto da serché ant le sabie dël desert, parèj com a l'é stàit fàit për ël sit Berenice Pancrisia.

Categorìa:Antich Egit
Categorìa:Musé egissi (Turin)
Steve Zahn

**Steve Zahn** (nòm complet **Steven James Zahn**), nà dël 13 novèmber 1967 a Marshall, Minnesota, a l'é n'ator ëd cine e dla television american.

Zahn, Steve
Zahn, Steve
Larry David

**Larry David** (nòm complet **Lawrence Gene David**) a l'era nà dël 1947 a Brooklyn, New York.

David, Larry
David, Larry
Jeff Garlin

**Jeff Garlin** (nòm complet **Jeffrey Todd Garlin**) a l'era nà dël 1962 a Chicago, Illinois.

Garlin, Jeff
Garlin, Jeff
Neverland Ranch

A l'é na proprietà privà 'd 2,7 km. quàder ch'as treuva ant la contea 'd Santa Barbara, an Califòrnia. A l'é conossùa përchè a l'é staita la ressidensa preferìa 'd Michael Jackson, ch'a l'avìa catala dël 1988, fasendla peui vnì un parch a tema për arsèive anvità e masnà malavie.

Categorìa:Califòrnia
Jemaine Clement

**Jermaine Clement** (nòm complet **Jemaine Atea Mahana Clement**) a l'era nà dël 1974 a Masterton, Wellington.

Clement, Jemaine
Clement, Jeamine
Chris Hardwick

**Chris Hardwick** (nòm complet **Christopher Ryan Hardwick**) a l'era nà dël 1971 a Louisville, Kentucky.

Hardwick, Chris
Hardwick, Chris
Diego Casalis

**Diego Casalis** a l'é n'ator e dobiator italian nassù a Turin dël 1977.
A resta conossù dal pùblich italian dzortut coma
**Orco Manno* an *Melevisione* ëd Raitre.

## Anliure esterne
* Sò sit internet 

Basso, Federico
Basso, Federico
Stassion ëd Neuve

La **stassion ëd Neuve** a l’é na stassion feroviaria dla provincia ëd Lissandria ch’a serv la comun-a ëd Neuve. As treuva arlongh la ferovìa ch’a colega Turin con Génoa.

Neuve
Geoff Pierson

**Geoff Pierson** (nòm complet **Geoffrey Pierson**) a l'era nà ai 1949 a Chicago, Illinois.

Pierson, Geoff
Pierson, Geoff
Stassion ëd Pession

La **stassion ëd Pession** a l’é la stassion feroviaria ch’a serv Pession, ch’a l’é na frassion dla comun-a ëd Cher.

A resta arlongh la ferovìa ch’a colega Turin con Génoa.

Pession
Categorìa:Cher
Mare madòna

**Mare Madòna**, a l'é na canson popolar ch'a parla dla marìa convivensa tra nòre e madòne. La canson a s'ispira al *[[Tòni]]* 'd pare Ignassi Ìsler dal tìtol *[[Sopra le nuore e le madonne]]*.

## Test

S'a na ven la matinèa
la sposina si levé,
va a ciameje a mare madòna
* còs'i l'hajne mai da fé?*

** 'T ses 'nlevate granda e gròssa<BR />**
** 't sas pa mai còs it l'has da fé<BR />**
** pija l'uja e le tisòire<BR />**
** j'è la tàula da orlé<BR />**

* Më stupisso mare madòna<BR />*
* l'eve le fije da maridé<BR />*
* l'eve 'nlevaje grande e gròsse<BR />*
* l'eve la tàula da orlé*

** 'T ses ënlevate granda e gròssa<BR />**
** 't sas pa mai còs it l'has da fé<BR />**
** a 'ndé a deurmi 'nsem a l'òmo<BR />**
** 't ses pa vnute a fé mosté<BR />**

* Son ënlevame granda e gròssa<BR />*
* son ënlevame a mia ca<BR />*
* a 'ndé a deurmi 'nsem a l'òmo<BR />*
* son pa mi che l'hèi prinsipià<BR />*

* Son gavame da mia ca<BR />*
* ch'a l'era pien-a come n'euv<BR />*
* për vënime a fiché 'nt la vòstra<BR />*
* a deurmi doi 'nt un linseul*

* Iste cheta, mare madòna<BR />*
* fé pa tant ël brontolon<BR />*
* l'eve già ij pé 'nt la tomba<BR />*
* veuli 'ncora comandé voi!*


Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Quand ch'i j'ero a Pampalù

**Quand ch'i j'ero a Pampalù**, a l'é na canson popolar ch'a parla dla stòria d'amor antra Tomalin e na bela brun-a. L'aria a l'è quasi istessa a n'àuta canson popolar conossùa come *Veuj marieme a Caramagna* o *A mi 'm pias col Gioanin* andoa a ven
cò nominà 'n përsonagi cantà da pare Ignassi Isler: Giaco Tross.

## Test

Quand ch'i j'ero a Pampalù
al cèr dla lun-a
l'oma vist da sota 'n su
na bela brun-a.

L'oma dije con rispet
che bela cita
chila a l'è pròpi 'n sarzèt
che 'l cheur anvita.

Rossa dla dichiarassion
l'è scapà via
là 'nt ij pra l'è rubatà
là 'n mes dj'ortje.

Soma 'ndala a ramassé
tuti d'acòrdi
ma 'l cagnass dël giardiné
a ven për mòrdi.

Tomalin l'è 'l pì davzin
a l'ha 'mbrassala
l'ha tiraje 'n rissolin
e l'ha basala.

Ma 'l final l'è nen costì
dla nòsta stòria
a l'è nen finì tan mal
l'è finì 'n glòria.

L'è 'ncor nen passaje 'n mèis
ch'a së 'mpalmava
col sò Tomalin scortèis
a lo sposava.

La castagna 'nt ël sò ariss
l'è sensa spin-a
ma s'as lassa dëspujé
l'è 'ncor pì fin-a.

*Ant na version armonisà dal magìster Semerìa (ël còro a canta “Conta mach, ròbe da mat”)*



Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Stassion ëd Turin Pòrta Susa

La **stassion ëd Pòrta Susa** a l’é la sconda stassion feroviaria ëd Turin. A l’é stàita realisà sota la tèra e a l’é stàita uvrìa ant ël 2008. A resta davsin a la veja stassion ëd Pòrta Susa dël 1856.

A resta arlongh la ferovìa ch’a colega Turin con Milan e ant ël passant feroviario ëd Turin.

A l’é servia dai treno ëd Trenitalia, dël Grup Turinèis Traspòrt, ëd NTV e ’d SNCF.

Pòrta Susa
Estelle Harris

**Estelle Harris** (nòm complet **Estelle Nussbaum**) a l'era nà 4 d'avril dël 1928 a Manhattan, New York.

Harris, Estelle
Harris, Estelle
Wallace Shawn

**Wallace Shawn** (nòm complet **Wallace Michael Shawn**) a l'era nà dël 1943 a New York City, New York.

Shawn, Wallace
Shawn, Wallace
Jim Varney

Ator american.
**Jim Varney** (nòm complet **James Albert Varney, Jr.**) a l'era nà dël 15 giugn 1949 a Lexington, Kentucky e a l'é mort a White House, Tenessì dël 10 fërvé 2000.

Varney, Jim
Varney, Jim
Casey Kasem

**Casey Kasem** (nòm complet **Kemal Amen Kasem**) a l'era nà dël 1932 a Detroit, Michigan.

Kasem, Casey
Kasem, Casey
Alberto Angela

**Alberto Angela** a l'é nassù a Paris l'8 ëd avril dël 1962.

A l'é un poaleontologh, giornalista e colaborator sientìfich dla RAI e l'ha scrivù ëdcò vàire lìber ëd divulgassion sientìfica.
A l'é 'l fieul ëd Piero Angela.

## Trasmission dla television
* *Una giornata di 2 milioni di anni fa* e *Leopardo*, doi documentari realisà për la Rai dël 1989.
* *Albatros*, realisà dël 1990 dla Televisione Svizzera Italiana (RTSI).
*  *[[Il pianeta dei dinosauri]]*, Rai 1, 1993 (con Piero Angela).
* *[[Viaggio nel cosmo]]*,  Rai 1, 1997.
* Big Cat Diary, coproduzione Rai - BBC, 1998.
* *[[Passaggio a Nord Ovest (programma televisivo)|Passaggio a Nord Ovest]]*, Rai 1, dal 1997.
* *[[Superquark]]* e *[[Speciali di Superquark]]*, Rai 1, dal 1994.
* *[[Ulisse - Il piacere della scoperta]]*, Rai 3, dal 2000.
* *[[Notte al museo]]*, Rai 1, dal 2015.

## Lìber
* *La straordinaria storia dell'uomo* (Mondadori, 1989), 
* *La straordinaria storia della vita sulla Terra* (Mondadori, 1992), * *Il Pianeta dei Dinosauri* (Mondadori, 1993), 
* *Dentro al Mediterraneo* (Mondadori, 1995), 
* *[[La straordinaria avventura di una vita che nasce|La straordinaria storia di una vita che nasce. Nove mesi nel ventre materno]]* (RAI-Eri-Mondadori, 1996), 
* *Squali* (Mondadori, 1997), 
* *Viaggio nel Cosmo* (Mondadori, 1998), 
* *Mostri marini* (Mondadori, 2001). 
* *[[Una giornata nell'antica Roma|Una giornata nell’Antica Roma. Vita quotidiana, segreti e curiosità]]* (Milano, 2007), 
* *[[Impero. Viaggio nell'Impero di Roma seguendo una moneta| *Impero*]]* (A. Mondadori, 2010),
* *[[Amore e sesso nell'antica Roma]]* (A. Mondadori, 2012).

Angela, Alberto
John de Lancie

**John de Lancie** (nòm complet **John Sherwood de Lancie, Jr.**) (20 ëd mars dël 1948, Filadelfia, Pennsylvania) a l'é n'ator american.

de Lancie, John
de Lancie, John
Mark Acheson

**Mark Acheson** a l'é nà ai 19 dë stèmber dël 1957 a Edmonton, Alberta.

Acheson, Mark
Acheson, Mark
Richard Simmons

**Richard Simmons** (nòm complet **Milton Teagle Simmons**) a l'é n'àtor american, nà dël 12 luj 1948 a New Orleans, Louisiana.

Simmons, Richard
Simmons, Richard
Drink to me

Ij **Drink to me** a son na formassion rock italian-a, formasse a Ivreja dël 2002.
La banda a l'é formà da Marco Bianchi (vos, sintetisator, chitara), Carlo Casalegno (bass, vos) , Pierre Chindemi (chitara) e Francesco Serasso (batéria), che a canto an prevalensa an lenga anglèisa. 

Ij Drink to me a son stàit influensà an prevalensa dal rock progressiv e dal rock eletrònich e ëdcò dal pop.

## Euvre prinsipaj
*2008 - *Don't Panic, Go Organic!* (CD, Midfinger Records)
*2010 - *Brazil* (CD, Unhip Records)
*2012 - *S* (CD, Unhip Records / Vinile, Anemic Dracula)
*2014 - *Bright White Light* (CD, 42 Records)

## Sit
* Sit Web ofissial

Categorìa:Mùsica legera italian-a an lenga anglèisa
Categorìa:Formassion musicaj dl'Italia
Irwin Keyes

**Irwin Keyes** (nòm complet **Irwin Keyes**) a l'é n'àtor american, nà dël 1952 a New York.

Keyes, Irwin
Keyes, Irwin
Daniel Tosh

**Daniel Tosh** (nòm complet **Daniel Dwight Tosh**) a l'era nà ai 29 maj 1975 a Boppard, Rhineland-Palatinate.

Tosh, Daniel
Tosh, Daniel
Stassion ëd Vilaneuva d'Ast

La **stassion ëd Vilaneuva d'Ast** a l’é la stassion feroviaria ch’as treuva arlongh la ferovìa ch’a colega Turin con Génoa.

A serv la comun-a ëd Vilaneuva d'Ast.

Vilaneuva d'Ast
Ice Cube

**Ice Cube** (nòm complet **O'Shea Jackson, Sr.**) a l'era nà ai 15 ëd giugn dël 1969 a Los Angeles, Califòrnia.

Cube, Ice
Cube, Ice
Ferovìa Turin-Génoa

La **ferovìa Turin-Génoa** a l’é na ferovìa italian-a ch’a colega le sità ëd Turin e Génoa. A l’é longa 169 kilométer e a l’é gestìa da la RFI.

## Stòria
La prima part dla ferovìa, chila ch’a colega Turin Pòrta Neuva con Moncalé, a l’é longh mac 8 km e a l’é stàita uvrìa ël 24 dë stèmber dël 1848 sota ël Regn ëd Sardëgna.

Ël 15 ëd gené dël 1849 a l’é stàita uvrìa la sconda part dla ferovìa, ch’a l’é longh 46 km e colega Moncalé con Ast.

Ël 1m dë gené dël 1850 la ferovìa a la rivava a Lissandria e Neuve e, ël 10 dë fërvé dë l’ann dop, chila a la rivava fin ad Arquà. La ferovìa a l’era longh 124 km e a mnava da Turin ad Arquà ant 3 ore e 40 minute.

La ferovìa a l’é stàita completà ël 18 dë dzèmber dël 1853, quand a l’é staita uvrìa l’ùltima part ch’a la rivava fin a Génoa Piassa Prinsi. Dël 1872 la ferovìa a l’é stàita slungà fin a Génoa Brignole.

La ferovìa a l’é stàita eletrificà an tra ’l 1907 e ’l 1923.

Ancheuj la ferovìa a l’é servìa dai treno regionaj e nassionaj ëd Trenitalia e a l’é una dlë pi important ferovìe d’Italia.

## Përcors

Turin-Génoa
Turin-Génoa
Passant feroviario ëd Turin

Ël **passant feroviario ëd Turin** a l’é na linia feroviaria italian-a ch’a passa sota la sità ëd Turin. A l’é longh 13 kilométer, con 8 km ch’a son sota la tèra, e a l’é tut eletrificà.

A l’é gestì da la RFI e utilisà për ël Serviss feroviario metropolitan ëd Turin e a l’é servia dai treno dël Grup Turinèis Traspòrt, ëd Trenitalia, ëd NTV e ’d SNCF.

## Përcors

Categorìa:Turin
Categorìa:Ferovìe dël Piemont
Santuari ëd Sant Ignassi

Ël **Santuari ëd Sant Ignassi** a l'é ant la comun-a ëd Psinaj; a l'é dedicà a Ignassi ëd Loyola (1491-1556) e a l'é postà a 931 méter d'autëssa.i
A l'é stàit fondà për memorié la protession countra ij luv ch'ël sant a dasìa a ij abitant ëd la zòna. La part principal dla cesa a l'é dël Set-sent.

## Nòte


Categorìa:Cese dël Piemont
Categorìa:Provinsa ëd Turin
Luv

Ël **luv** (*Canis lupus*) a l'é un mamìfer carnìvor ëd la famija dij canid. 

## Adoss ëd la paròla
La paròla **luv** a ven dal latin *lupus*, che forse a l'a pijala dal grech antich *λεοποσ* o *λουκᾶς*.

## Caraterìstiche

Ël luv a l'é tipicament longh da 105 a 160 centim, con na spala d'80 cm e na coa 'd 30-50 centim, e a ruva peisé 50 chilo (la fumela a l'é pì cita dël mas-cc).

## Nòte


## Commons
*

## Vardé 'dcò
* Can

Categorìa:Canidae
Łobez

**Łobez** a l’é na sità ëd Polònia. A conta 10.066 abitant (2019).
## Geografìa
 
Łobez a resta a 70 km dal mar Bàltich e a l'é travërsà dal fium Rega. Surfassa: 12,84 km², autëssa: 56-94  m s.l.m. Łobez - kartahttp://www.lobez.pl/files/file/planl.jpg. 
### Clima
*Classificassion scond ël sistema climàtich ëd W. Köppen: clima Cfb.

## Abitant

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Sìndich

## Spòrt

* MLKS „Światowid” - 5. Fótbal League http://swiatowidlobez.pl/news.php
## Sità gemelà
Łobez a l'é gemelà con:
* Affing (Gërmania)
* Wiek (Gërmania)
* Kėdainiai (Lituania)
* Paikuse (Estònia)
* Svalöv (Svessia)
* Guča (Serbia)
* Истра (Russia)
## Anliure esterne
*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube

Categorìa:Sità polonèise
Guèra ëd Sucession Ëspagneula

La **Guèra ëd Sucession Ëspagneula** a l'é stàita na guèra durà dal 1702 al 1715, apress che dal 1700 a l'era mort ël re spagneul Carl II. Fransa, Castija e Baviera a veulìo candidé Filip ëd Borbon, l'Anghiltèra e ël Sacr Roman Amperi a veulìo Carl d'Asborgh. Vitòrio Medeo II ëd Savòja a l'é stait prima con la Fransa e peui con l'Austria. La Fransa a l'ha assedià Turin ant ël 1706, ma a l'ha përdù quand ch'a l'é rivaje ël prinsi Genio ëd Savòja, ch'a comandava j'Austrìach.

Categorìa:Guère
Categorìa:Stòria europenga
Virico Daun

« Ël General Daun, con soa prodëssa;
con bon cheur e la saviëssa,
co'ij Turinèis e le soe squadre
As portava da bon padre.»
(Da L'Arpa Dëscordà, Francesco Antonio Tarizzo, 1812)

**Virico Daun** (nòm complet an alman: *Wirich Philipp Lorenz Graf von und zu Daun*) a l'era un general austrìach distinguisse për sò valor durant la Guèra ëd Sucession Ëspagneula e arcordà an Piemont për la difèisa ëd Turin ant l'assedi dël 1706. 

## Biografìa

Nassù a Vien-a aj 19 d'otóber 1669, a l'era fieul dël feld-maressial austrìach Wilhelm Johann Anton Graf Daun e dla contëssa Anna Maria Magdalena Gräfin von Althann. Dòp avèj ancaminà la cariera militar, a l'ha combatù an Italia sota al comand dël prinsi Eugenio ëd Savòja. A l'era un comandant valoros e ardì e a l'ha dësfendù Turin apress che Vitòrio Medeo II a l'era surtì con 4000 soldà a caval, an resistend daj 17 ëd giügn aj 7 dë stémber 1706, fin a la liberassion ëd la sità. 

Dël 1707 a l'ha assedià e conquistá Gaeta e dël 1713 a ven nominà viceré ëd Nàpoli. Dël 1718 a l'é stàit comandant dl'esèrcit austrìach an Sicilia durant la Guèra dl'Aleansa a Quatr. Dël 1724, quand ch'a mancava Eugenio ëd Savòia a l'é stàit Governator dij Pais Bas, peui sostituí da Maria Lisabèta d'Asborgh. Dal 1728 al 1733 a l'é ëdcò stàit governator ëd Milan. A l'é peui artirasse a Vien-a, andoa ch'a l'é mòrt aj 30 ëd luj dël 1741, an vnisend sotrà ant la cesa dij Gustinian.  

Sò fieul Leopold Joseph Daun a l'é ëdcò stàit n'arnomà feld-maressial imperial. La Comun-a ëd Turin a l'ha dedicaje na cita via ant ël Borgh Vitòria, ansema a tùit ij protagonista dl'assedi.

Categorìa:Militar
Bataja ëd Marengh

La bataja ëd Marengh a l'é stàita combatùa ël 14 ëd giugn dël 1800, ant la Sconda Campagna d'Italia, antra l'Armà fransèisa comandà da Napoleon e dal genral Luis Desaix e l'esèrcit austrìach an testa a la Sconda Coalission antifransèisa, comandà dal general Michael von Melas. 

La bataja a l'è stàita vagná dai fransèis e a l'é servìa a riconquisté l'Italia dël nord. A j'ero 28000 soldà e 30 canon fransèis contra 31000 soldà e 100 canon austrìach, ma Napoleon a l'ha vagnà grassie a soa strategìa.

Categorìa:Stòria europenga
Categorìa:Bataje 'n Piemont‎
Silvio Berlusconi

Silvio Berlusconi (Milan, 29 dë stèmber 1939 - 12 'd giuni 2023), sovens ciamà *Il Cavaliere* përchè a l'é stait nominà Cavajer dël Travaj dal Pressident ëd la Repùblica Giovanni Leone ant ël 1977, a l'é stait n'imprenditor e òm polìtich italian. 

A l'ha tacà a travajé ant l'edilissia e apress ant l'industria dla television comersial, creand la Fininvest dël 1975 e Mediaset dël 1993. Ant ël midem ann a l'é intra an polìtica e a l'ha fondà ël partì Forza Italia, an strenzend aleansa con la Lega Nord d'Umberto Bossi e con Alleanza Nazionale ëd Gianfranco Fini. 

Da antlora a l'é stait quatr vire Pressident dël Consèj, ant j'agn 1994, 2001-2005, 2005-2006 e 2008-2011. Con 3340 di ëd goern a l'é ël polìtich ch'a l'é stait pi a longh an càrica tanme Pressident dël Consèj, superà prima dla Repùblica mach da Giovanni Giolitti e da Benito Mussolini. 

Sò Govern dël 2001, durà sinch agn, a l'é stait ël pi longh ëd la stòria republican-a. A l'é l’uni leader mondial ch'a l'ha pressiedù tre vire ël G8 coma president dël pais ch'a lo ospitava. Ant ël 2008 sò partì a l'ha cambià nòm e a l'é vnù Popolo della Libertà (PDL), ma ant ël 2013 Angelino Alfano a l'é dëstacasse an fondand l'NCD e chiel a l'ha  rifondà Forza Italia. 

A l'ha subì pì che vint process, con l'acusa d'indussion a la prostitussion, com ant ël *cas Ruby*, o për frauda fiscal com ant ël *process Mediaset*, dont al prim avost 2013 a l'ha arseivù na condana a quatr ani ëd reclusion e a doi d'astinensa dai pùblich ufissi. Ai 27 novèmber 2013 ël Senat a l'ha votà soa decadensa da Senator. A l'ha scontà soa pen-a ai servissi sossiaj. 

A l'era amis con Muhammar Gheddafi, ël ditator ëd la Libia ch'a l'han massà ant la guèra sivil dël 2011, e con Vladimir Putin, ch'a l'ha già anvità an soa vila. 

A vivia an Lombardìa, a Arcore. A l'era Pressident dël Milan e sò fieul Piersilvio a l'é Pressident ëd Mediaset. Dël 2009 Forbes a l'ha definilo col qu’a fa 12, òm pi potent dël mond. Dël 2015, con 7,6 miliard d'euro a l'è stàit ël seto òm pì rich d'Italia e col ch'a fà 179 ant ël mond, tavòta second Forbes.

Categorìa:Òm polìtich italian (sécoj XX e XXI)
Mariano Apicella

**Mariano Apicella** (Nàpoli, 14 dë stèmber 1962) a l'é un cantant italian. 

A l'é fieul dël cantant Sergio Apicella e a l'é fan ëd Peppino Gagliardi e Roberto Murolo. A s'esibìa a Abu Dhabi e a l'ha viagià ant ël Medi Orient, an Cina e n Corea. Ant ël 2003 e 2006 a l'ha cantà le canson ëd Silvio Berlusconi e a l'ha fait doi CD. A l'ha ëdcò travajà për ël teatr.

Ant ël 2012 a l'ha partecipà a la trasmission televisiva L'isola dei famosi, ma a l'é stàit eliminà ëdcò an séguit a varie polémiche për sò ategiament òmo-fòbich. Për soa frequentassion ëd le feste organisà ant le vile ëd Silvio Berlusconi, a l'é stàit ciamà testimon për ël cas Ruby e dël giugn 2015 a l'han acusalo ëd fàussa testimoniansa. 

Apicella, Mariano
Matteo Renzi

Matteo Renzi (Firense, 11 ëd gené 1975) a l'é n'òm polìtich italian. 

A l'é ancaminà da giovo con l'atività polìtica, intrand ant ël PPI dël 1996, peui dventà la Margherita - DL dël 2001 e a la fin PD. Dal 2004 al 2009 a l'é stait Pressident dla Provincia ëd Firense e dal 2009 al 2014 sìndich ëd Firense. Dal 2010 a l'ha tacà a fé polìtica a nivel nassional, proponendse a la guida dël moviment dij "rotamador", ch'a possava për l'arnovament dla vèja dirigensa dël PD. Ant l'istess ann a dà vita al convegn dla Leopolda, ant na ex-stassion ëd Firense. Dël 2012 as càndida a la guida dël PD ma a perd le primàrie contra Pierluigi Bersani.

An séguit a la vitòria arzicà a le elession polìtiche dël 2013 e a l'impossibilità ëd costituì un govern, Bersani a dà le dimission e a le neuve primàrie Renzi a vagna la càrica ëd Segretari dël PD. 

Al prinsìpi dël 2014, Renzi a triga për fé terminé ël govern d'Enrico Letta e ël Pressident ëd la Repùblica Giorgio Napolitano al sèrn për forme un neuv Govern. Dël 22 ëd fërvé 2014 Renzi a dventa ël pì giovo Pressident dël Consèj dla stòria dla Repùblica, a 39 agn e un meis. Da luj a dzèmber 2014 a l'è stait President dël Consèj dl'Union Europenga. A l'ha proponù Sergio Mattarella com Pressident dla Repùblica e a l'ha sustenulo fin ch'a l'ha vagná.

Ël sò govern a finiss aj 12 dë dzèmber 2016 dòp ël faliment dël Referendum Costitussional ch'a butava fin a soa propòsta ëd rifòrma dle istitussion stataj. Ël sò operà a l'ha arseivù le crìtiche dl'oposission e dle corent ëd minoransa dl'istess PD.

## Curiosità

* A disneuv agn, ant ël 1994, a l'ha partissipà al programa televisiv La ruota della fortuna, andova ch'a l'ha vagná 48.000.000 ëd lire.
* Da giovo a fasìa dle imitassion e a fasìa l'àrbiter për dle cite partìe ëd balon.
* A l'é pa vajre bon a parlé l'anglèis, coma ch'a l'ha mostrá quand ch'a l'ha fàit un discors an anglèis për parlé d'Antonio Meucci.
 

Categorìa: Òm polìtich italian (sécoj XX e XXI)
Marla Gibbs

**Marla Gibbs** (nòm complet **Margaret Theresa Bradley**) a l'era nà ai 1931 a Chicago, Illinois.

Gibbs, Marla
Gibbs, Marla
Gioann Batista Balbis

**Gioann Batista Balbis** (Giovanni Battista Balbis an italian), nassù a Morëtta ai 17 ëd novèmber dël 1765, mòrt a Turin dël 1831, a l'é stait un pòlìtich, médich e botànich piemontèis.

A l'é stait anlev ëd Carlo Allioni.

## Euvre
* “*Enumerazione delle piante che crescono intorno alle sorgenti di Valdieri* (1793)
* “*Elenco delle piante crescenti nei dintorni di Torino*”. Ann IX, republ.
* “*Observations sur le Aeillets avec la description des trois espèces de dianthus*”. Ann IX.
* “*Sur trois nouvelles espèces d'Hépatiques ajoutées à la Flore du Piémont*”. Ann X e XI.
* “*Miscellanea botanica*”. Ann XI.
* “*De crepidis nova specie; adduntur etiam aliqout cryptogamae florae pedemontanae*”. Ann XII.
* “*Miscellanea altera botanica*”. (1806)
* “*Flora Taurinensis, seu enumeratio plantarum circa taurinensem urbem crescentium*”. (1806)
* “*Horti Academiae Taurinensis stirpium minus cognitarum aut forte novarum icones et descriptiones*”. (1810)
* “*Materies medica praelectionibus Acad. accomodata 1811 in aedibus Academiae Taurinensis*”. (1811)
* “*Elenchus recentium stirpium quas pedemontanae florae addendas censet J. B. Balbis m. d. exhibitus die 26 maj 1816 Aug. Taur.*”. (1816)
* “*Flora Ticinensis, seu enumeratio plantarum quas in peregrinationibus multiplicibus plures per annos solertissime in Papiensi agro peractis observarunt et colligerunt Dominicus Nocca et Joannes Baptista Balbis publici rei herbariae professores*”. (1816, 1821)
* “*Flore Lyonnaiese ou description des plantes qui croissent dans le environs de Lyon et sur le mont Pilat*”. (827, 1828)

Balbis, Gioann Batista
Balbis, Gioann Batista
Balbis, Gioann Batista
Forza Italia

Forza Italia a l'é un partì polìtich italian ëd sentr-drita, fondà ant ël 1994 da Silvio Berlusconi, che a l'é sempre stàit sò segretari. 

Soe ideje a son ël liberism, ël conservatorism e ël cristianésim democràtich. A aderìa al Partì Popolar Europengh (PPE), dont a l'era ël partì italian prinsipal. 

A l'ha vagnà a le elession dël 1994 an vnisend ël prim partì për nùmer d'eletor, col 21% dij vòt. Ant l'Italia setentrional a l'é presentasse ant na coalission ciamà Polo delle Libertà, ansema a Lega Nord e CCD; ant l'Italia meridional a l'é presentasse ant na coalission ciamà Polo del Buon Governo, ansema a Forza Alleanza Nazionale, CCD e Unione di Centro. A l'ha goernà l'Italia da l'11 ëd magg al 22 dë dzèmber 1994. 

A l'é peui tornà al govern dal 2001 al 2006, con na coalission ciamà Casa delle Libertà, an aleansa con Lega Nord, Alleanza Nazionale e CCD-CDU/UDC. Forza Italia a torna a governé dal 2008, ma dal 2009 ël partì a confluiss ant ël Popolo delle Libertà (PDL).

Ij mémber prinsipaj a j'ero Giulio Tremonti, Roberto Formigoni, Claudio Scajola, Fabrizio Cicchitto, Renato Brunetta, Renato Schifani, Guido Crosetto, Mariastella Gelmini, Beatrice Lorenzin, Mara Carfagna, Franco Frattini, Niccoló Ghedini, Maurizio Lupi, Mario Mauro, Angelino Alfano, Gaetano Quagliariello e Marcello Dell'Utri. 

Forza Italia a l'é staita arfondá ant ël 2013, quand che Angelino Alfano a l'é separasse dal PdL e a l'ha fondá l'NCD. 

Ij sò mèmber prinsipaj a son Renato Brunetta, Mariastella Gelmini, Antonio Tajani, Maurizio Gasparri, Sestino Giacomoni, Mara Carfagna e Annamaria Bernini. 

Sò color a l'é sempre stait ël celest e sò inn a l'é "Forza Italia". A fa ancora part dël Partì Popolar Europengh.

Categorìa:Partì polìtich
Senat ëd la Repùblica Italian-a

Ël **Senàt dla Repùblica** a l'é un-a dle doe Càmere dël Parlament dla Repùblica Italian-a. 

A l'é formá da 315 senator, pì ij senator a vita e ij Pressident Emérit dla Repùblica. La Costitussion Italian-a a sanciss che ël Senat ëd la Repùblica a ven-a elegiù a sufrage universal da tuti j'eletor con pì che 25 agn d'età. Ij senator elegìbil a venta ch'a l'àbio n'età mìnima ëd 40 agn.

L'assegnassion dij senator a l'ha na base regional: 309 senator a son elegiù da le 20 region italian-e an proporsion a la popolassion ch'a risulta da l'ùltim censiment general (con ël lìmit mìnim ëd 7 senator për region, ch'a dvento 2 për ël Molise e 1 për la Val d'Osta). J'àutri 6 senator a son assegnà da la Circoscrission Éstera.

Ij senator a vita a son sernù dal Pressident dlà Repùblica (an manera ch'a sio nen pì che sinch). Ij senator a vita an càrica a son Mario Monti, Elena Cattaneo, Renzo Piano e Carlo Rubbia. Giorgio Napolitano a l'é l'ùnich Pressident Emérit an càrica tanme senator. Sergio Mattarella a l'ha pa ancora nominà gnun senator. 

Categorìa:Istitussion
Clacton al Mar

**Clacton al Mar** (*Clacton-on-Sea* ant l'anglèis local) a l’é na sità con 53.000 abitant dël Regn Unì
## Geografìa
Clacton al Mar a resta ant la Contà dl'Essex. Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.
## Sità gemelà

Clacton al Mar a l'é gemelà con:

*  Valence, Fransa

Categorìa:Sità anglèise
Mont Arayat

Ël **Mont Arayat** a l'é un volcan àut 1026 meter an Filipin-e.

## Anliure Esterne
* PinoyMountaineer: Mount Arayat

Categorìa:Filipin-e
Categorìa:Vulcan
Bradley Cooper

**Bradley Charles Cooper**, mej conossù tanme **Bradley Cooper**, (Abington, 5 gènè 1975) a l'é n'ator american.

Cooper, Bradley
Sagging

Ël **sagging**, che an angleis a veul dì *tiré giù*, *bassé*, a l'é na mòda ëd porté le braje (*baggy trousers*,  *bermuda*, *braje a vita bassa*, *jeans*) sota la linia dla sintura, ma ëd sòlit sensa la sintura. 

A l'é partìa ant j'agn novanta ant jë Stat Unì e peui a l'é passá ant l'Inghiltèra e al dì d'ancheuj ëdcò ant ël rest dl'Europa. A l'é seguì 'n vaire anviron, ma a preval ant l'hip hop. 

Ël but a l'é fé vëdde le mudande, ëd sòlit *boxer* curt. Serte vòlte as dòvra la sintura për nen fé tombé completament le braje a tèra. A l'ha diverse variant an base a lë stil ch'a ìmita, com l'hip hop e lë skater. Për esempi an Australia as dòvro boxer longh an seda, ant l'Europa boxer curt e monocolor e an América e Inghiltèra ij boxer largh e con fantasìe ëd color. An serti pòst a l'é popolar sensa la majëtta, ma ëd sòlit a l'é abiná con braje larghe ch'a tombo fin ai pé e con na felpa con ël capussi, tìpica dlë stil hip hop o skater. 

Soens a l'é considerá ofensiv an serti pòst e a l'é proibì 'n serte scóle djë Stat Unì. Ant ël 2005 ël Parlament dla Virginia a l'ha sërcá ëd proibilo, ma ël provediment a l'é stàit bociá a la sconda letura.

Categorìa:Mòda
Furb com Gariboja

*'Furb com Gariboja* (o Gariboia o Garibuia o Griboja o Ghërboja) a l'é na manera 'd dì proverbial piemonteisa ch'a veul dì esse fòl.

Ant la tradission popolar piemontèisa për rusé a le masná as disìa tüte le vòte ch'a j'ero furb com Gariboja, përsonagi ch'as disìa a l'era talment furb che da cit a veusìa bèive 'l lait dla mare da la schin-a, o ch'a fasìa bèive le ciòche e a-j vestìa, o che për nen fess-je ciolé a stërmava ij sold ant le sacòce dj'autri, o che për nen fesse bagné da la pieuva as campava ant ël torent. 

Sto përsonagi a vnisìa da la Fransa, pì precisament da la Borgògna, andoa a së s-ciamava Jean Gribouille e a l'era ël protagonista dël romanz "La soeur de Gribouille", scrit ant ël 1862 da Sophie Rostopcina, contëssa ëd Ségur. Na variant a l'é Giaco Cioch.

Categorìa:Costume popolar
The Cult

**The Cult** a son na formassion rock anglèisa, formasse dël 1983. 

Ij mèmber prinsipaj e fondator dla banda a son stàit *Ian Astbury* cantant e *Billy Duffy* (ghitara).
 
Sò stil a l’é stàit na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dal rock, dal post punk e ëdcò dla new-wave.

## Formassion
* *Ian Astbury* vos.
* *Billy Duffy*  ghitara.
* *Chris Wyse* bass eletrich. 
* *John Tempesta* (Batèria).

## Àlbom ant lë studi

**Dreamtime* (1984)
**Love* (1985)
**Electric* (1987)
**Sonic Temple* (1989)
**Ceremony* (1991)
**The Cult (album)* (1994)
**Beyond Good and Evil* (2001)
**Born into This* (2007)
**Choice of Weapon* (2012)

Cult
Cult
Jimmy Fontana

Jimmy Fontana, nòm d'art d'Enrico Sbriccoli (Camerino, 13 ëd novèmber 1934 - Roma, 11 dë stèmber 2013) a l'è stait un cantautor, contrabassista e ator italian. A l'ha avù sò màssim sucess ant j'agn Sessanta con la canson "Il mondo" e con "Che sarà", anterpretà da José Feliciano e dai Ricchi e Poveri. 

A l'avìa tacá coma contrabassista jazz e a l'ha pià sò stranòm an omage al sassofonista e clarinetista Jimmy Giuffre. Pasà a la mùsica lingera, a partéssipa al Festival ëd Sanremo dël 1961 e la sua canson "Il mondo" dël 1965 a oten un grand sucess. Àutre canson amportante a son "Che sarà" dël 1971 e "Guantanamera" dël 1966.

A l'era passionà d'arm da feu, a l'avìa ël pòrt d'arm e a colessionava ëd pistòle. Ant ël 1971 a l'avìa catà da n'armerìa ëd Sanremo na mitrajëtta ch'a l'han trova dël 1988 ant ël cov dle Brigà Rosse, e ch'a ven arconossùa tanme arma dovrà an vajre atentà, coma ël carnagi d'Acca Larenzia e l'atentà a Roberto Rufilli. Fontana a l'avìa afermà d'avejla vendùa a Roma dël 1977 a un polisiòt, ch'a l'ha confermà d'esse stàit anteressà a l'aquist ma d'avejla nen catà. Ij titolar dl'armerìa i l'han mach confermà d'avèj butá an contat i doi.

Fontana a l'è mòrt aj'11 dë stémber 2013 an soa cà ëd Roma a l'età dë 78 ani për n'improvisa frev àuta lijà a n'infession dental.

Fontana, Jimmy
Fontana, Jimmy
Andrea Diprè

**Andrea Diprè** a l'é un controvers personage dla cultura trash nà a Tione di Trento ant ël 1974.

Dòp na cita cariera da avocà e avèj travajà ant le rèj catòliche e dòp na curta esperiensa polìtica con La Margherita e la Lega Nord, as dédica a l'art contemporània ans le television locaj e su YouTube. 

Për fé emerge j'artista ant tuta crudëssa, a l'ha fondà la "Diprè Tv", andova ch'a presenta cit artista ch'a riesso nen a afirmesse, ma dzoratut personage ëstravagant ëd varia umanità ch'a ven-o sbefià an manera pì o men consapevol për soe drolarìe. 

Diprè, Andrea
Bernie Sanders

**Bernie Sanders** (New York 8 ëd september dël 1941) a l’é un òm polìtich américan indipendent.
A l'é ëdcò senator djë Stat Unì d’América, dlë stat dl’ Vermont, da gené 2007.

Sanders
José Manuel Imbamba

**José Manuel Imbamba** (Boma ëd Saurimo, 7 ëd gené 1965) a l'é stàit vësco ëd Dundo (Angòla) dal 6 d'otóber 2008.

Dal 12 d'avril 2011 l'é tramudasse a Saurimo.; A l'é mèmber përmanent ant la *Conferencia Episcopal d'[[Angòla]] e [[São Tomé e Príncipe]]*.

## Arferiment


## Anliure esterne

* Arcidiocesi ëd Saurimo
Lorenzo Fragola

**Lorenzo Fragola** (Catania, 26 d'avril 1995) a l'è un cantautor italian.

A l'ha tacà a canté ant le arpresentassion teatraj dla scòla, al liceo sientìfich Galileo Galilei ëd Catania. Diplomasse, a l'é peui tramudassse a Bològna për ëstüdié al DAMS. Dël 2013 a l'é pijà part al casting d'X Factor, ma a l'é stait ëscartà ai provin. Ant l'istà dël 2014 a l'ha torna partessipà a j'audission e a l'é riussì a passé ant le fase sucessive për la categorìa 16-24 ani dël rapper Fedez. A L'ha vagnà e ël 4 dë dzèmber a l'ha publicà sò sìngol ëd debut, "The reason why", ch'a l'ha vagnà doi disch d'òr e un ëd plàtin.

Ant ël fërvé 2015 a l'ha partessipà al Festival ëd Sanremo ant la categorìa "Big" e a l'é rivà al pòst ch'a fa 10 con "Siamo uguali". Aj 31 ëd mars a l'é sortì sò prim àlbom, "1995", ch'a conten bran an italian e an anglèis. L'ann sucessiv a pija torna part al Festival con "Fuori c'è il sole" e a sòrt l'àlbom "Zero Gravity".

Fragola, Lorenzo
Giuseppe Povia

**Giuseppe Povia** o mach **Povia** (Milan, 19 ëd november 1972) a l'é un cantautor italian ëd géner popular.

### J'inissi
Après avèj partessipà a varie manifestassion canòre a l'ha conossù Giancarlo Bigazzi, ch'a l'a pùblicà sò prima canson ansema a Angelo Carrara. Soe prime canson a l'han nen avù gran arsonansa, ma peui dël 2003 a l'ha vagnà ël Premi Recanati con la canson "Mia sorella", ch'a parlava ëd bulimìa. Dël 2005 soa canson "I bambini fanno ooh..." a l'è nen staita acetà al Festival ëd Sanremo përché a l'avìa dagià cantala pròpi a Recanati. Ël condutor Paolo Bonolis aj consent l'istess ëd presentela fòra concors për n'inissiativa benéfica për le masná dël Darfur. La canson a l'é restá prima ant la hit parade italian-a për vint sman-e e a l'ha vagnà 7 disch ëd plàtin. A l'ha fait un record ëd download e a l'é staita voltà an spagneul e comercialisà an Germania. Dël mars dël 2005 a l'ha publicà sò prim album, "Evviva i pazzi... che hanno capito cos'è l'amore", ch'a l'ha faje vagné un disch d'òr.

### Ël sucess e le controversie
Dël 2006 a vagna ël Festival ëd Sanremo con "Vorrei avere il becco" e a pùblica lë scond àlbom, "I bambini fanno "ooh"...la storia continua...". Dël 2008 a intra nen al Festival e, anrabià për l'espulsion, sël sò blòg a crìtica ël Festival ëd Pippo Baudo, an ciamandlo "tornacont-cràtich" e a organisa ansema al colega Francesco Baccini un ContraFestival, ël "Sanremo Independent Music Day". A arsèiv peui un Leon d'Argent a la cariera musical. Dël 2009 a riva scond al Festival ëd Sanremo con la controversa "Luca era gay", ch'a ven definìa omòfoba përché Povia a consìdera l'omosessualità na maladìa e a dis ch'as peul guarì e che ëdcò chiel a l'avìa passà un perìod da omosessual për peui arsanì. Povia a torna al sènter ëd tante polémiche për la canson dl'ann sucessiv, "La verità", sël tema dl'eutanansìa e ispirà a la vicenda d'Eluana Englaro. 

Dël 2011 a partéssipa a "Ballando con le stelle". Dël luj 2015 l'era për ël nò al referendum dla Grecia për la surtìa da l'Union Europenga e a canta la canson "Povero popolo greco", favorévol a la surtià da l'Eurozon-a.

### Discografìa
* 2005 - Evviva i pazzi... che hanno capito cos'è l'amore
* 2006 - I bambini fanno "ooh..." la storia continua...
* 2007 - La storia continua... la tavola rotonda
* 2008 - Uniti (Povia-Baccini)
* 2009 - Centravanti di mestiere
* 2009 - Non basta un sorriso
* 2010 - Scacco matto
* 2011 - Il mondo è di tutti
* 2012 - I "bambini" fanno rock
* 2016 - Nuovo Contrordine Mondiale

### Vita privà
A l'ha sempre avù posission nassiónaliste e ëd drita (a l'han ëdcò acusalo d'esse fascista). A l'é mariasse con soa fomna Teresa, maestra d'asilo, ël 10 ëd mars 2007 (a convivìo da 13 ani) e a l'han avù doi fije: Emma e Amelia.

Povia, Giuseppe
Gianni Celeste

**Gianni Celeste**, nòm d'art ëd Giovanni Grasso, (Catania, 24 ëd giugn 1964) a l'é un cantautor italian ch'a canta dzoratut canson melòdiche an lenga napoletan-a. 

A l'ha publicà pì che stanta àlbom a parte dal 1985. Soe canson pì arnomà a son "Senz 'e te nun pozz stà" e "Te voglio troppo bene".

Dël 1992 a l'è stait protagonista dël film "Vite perdute" ëd Giorgio Castellani.

Celeste, Gianni
Mauro Vestri

Mauro Vestri (Genoa, 25 ëd fërvé 1938 - Roma, agost 2015) a l'é stait n'ator cinematogràfich e teatral italian.

Nà da na famija d'orìgin umbre, dagià a l'Università a l'era anteressasse a la recitassion e a fasìa part ëd na companìa teatral, peui abandonà quand che a l'é trasferisse a Roma, andova ch'a l'ha tacà a recité an svarià film coma cabaretista. A l'è famos pì che d'aut për l'interpretassion dël professor Guidobaldo Maria Riccardelli an "Il secondo tragico Fantozzi" ëd Luciano Salce, ma a l'ha ëdcò recità an "Il provinciale", sempre ëd Luciano Salce, "Amici miei" ëd Mario Monicelli, e "Fantozzi-Il ritorno"" ëd Neri Parenti, "Fantozzi 2000-La clonazione" ëd Domenico Saverni, sò ùltim film. A parlava pì lenghe e e a l'avìa ëdcò travajà për la television american-a e brasilian-a.

Ant j'ùltim ani a fasía pì che d'autr ël presentator e a organisava concert ëd mùsica jazz. A l'han trovalo mòrt ël 5 dë stèmber 2015 a Roma, probabilment na sman-a aprèss soa mort.

Vestri, Mauro
Gianni Pettenati

**Giovanni "Gianni" Pettenati** (Piasensa, 29 d'otóber 1945) a l'é un cantant e crìtich musical italian, scritor ëd test teatraj e ëd lìber sla stòria dla mùsica lingèra italian-a.

Da cit a l'ha studià mùsica e a recitava soens. Dël 1966 a incid sò pì gran sucess, "Bandiera gialla" e ant j'agn 1967 e 1968 a partéssipa al Festival ëd Sanremo. Dël 1967 a récita coma protagonista ant ël film "I ragazzi di Bandiera Gialla" ëd Mariano Laurenti.

A viv a Albenga con soa famija e coma protagonista a s'esibiss an cantand soe canson e cole pì famose dj'agn sessanta.

Pettenati, Gianni