open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leclerc (car armà)

Ël **Leclerc** a l'é un car armà pesant franseis prodovù an vaire version da la Nexter. A l'é armà con un canon a cana lissa GIAT CN120-26/52 da 120 mm. e da doe mitraje dont una da 7,62 mm e una da 12.7 coassial.   
A l'é entrà an sevissi dël 1992 con vaire forse ëd tèra dël Mond dont l'Armà fransèisa e prodovù an 794 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Ariete (car armà)

L**'Ariete** a l'é un car armà pesant italian prodovù an vaire version da la OTO Melara e Fiat-Iveco. A l'é armà con un canon a cana lissa OTO Melara da 120 mm. e da doe mitraje Beretta MG 42/59 da 7,62 mm dont una coassial.   
A l'é entrà an sevissi dël 1995 màch con l'Armà italian-a e prodovù an 200 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
T-72

Ël **T-72** a l'é un car armà pesant soviétich e peui russ prodovù a partir dla fin dj'agn '60 da la *Uralvagonzavod* o *"UVZ"*. A l'é armà con un canon 2A46M5 da 125 mm., da 'na mitraja coassial da 7,62 mm. e da 'na mitraja da 12,7 mm.   
La produssion a l'era comensà dël 1967 e a l'é entrà an sevissi dal 1973 con le forse ëd tèra dl'Armà soviética e a resta, fin al dì d'ancheuj, an servissi an motobin armà dël Mònd.
A l'é stàit prodovù an vaire version an anviron 30.000 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
AMX-30

L**'AMX-30**  a l'é un car armà mojen franseis progetà da l*'Atelier de construction d'Issy-les-Moulineaux*. A l'é armà con un canon CN-105 F1 da 105 mm., da un canon M693 da 20 mm. e da 'na mitraja AA-52 da 7,62 mm.   
A l'é entrà an sevissi a la fin dj'an '60 con vaire forse ëd tèra dël Mond dont le forse armà fransèise e prodovù an vaire versionj an 3.517 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Batignolles-Châtillon 25T

Ël **Batignolles-Châtillon 25T** o ëdcò *Super AMX-13*  a l'é stàit un car armà leger franseis restà a lë stadi ëd protòtip.
A l'é stàit progetà da la *Compagnie générale de Construction de locomotives (Batignolles-Châtillon)*. A l'era armà con un canon CN-90 da 90 mm. e da doe mitraje MAC 31 da 7,5 mm. dont una coassial.   
Ël car armà a l'é mai entrà an sevissi e prodovù màch an 2 esemplar antrames dël 1954 e dël 1955. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
OF-40

L**'OF-40**  a l'é un car armà mojen italian prodovù da la OTO Melara e dla FIAT 'me derivà ëd ël Leopard 1. A l'era armà con un canon OTO da 105 mm., da doe mitraje da 7,62 mm o da 12,7 mm.   
A l'é entrà an sevissi a la fin dj'an '70 e vendù a le forse ëd tèra dj'Emirà Àrabo Unì e prodovù màch an 39 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Panzer 68

Ël **Panzer 68** o ëdcò **Pz. 68** a l'é un car armà mojen svìsser progetà e prodovù da l*'Ateliers fédéraux de construction de [[Thun]]*. A l'é armà con un canon PzKan 61 da 105 mm. e da doe mitraje Mg 51 da 7,5 mm.   
A l'é entrà an sevissi a la metà dj'an '70 màch con le forse ëd tèra svìssere e prodovù antrames 1974 e 2003 an 390 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Jefferson Airplane

Ij **Jefferson Airplane** a son stàit na formassion rock pschedelich formasse dël 1965 a San Francisco, Califòrnia (Stat Unì), e separasse dël 1973.

Ij component a j'ero *Jack Casady*, *Marty Balin*, *Jorma Kaukonen*, *Paul Kantner*, *Spencer Dryden* e *[[Grace Slick]]* (cantanta).
A son stàit inserì ant la *Rock and Roll Hall of Fame* dël 1996.

## Euvre
* 1966 – *Jefferson Airplane Takes Off*
* 1967 – *Surrealistic Pillow*
* 1967 – *After Bathing at Baxter's*
* 1968 – *Crown of Creation*
* 1969 – *Volunteers*
* 1971 – *Bark*
* 1972 – *Long John Silver*
* 1989 – *Jefferson Airplane (album)*

Jefferson Airplane
Jefferson Airplane
Grace Slick

**Grace Barnett Wing** marià Slick (Evanston, 30 ëd otòber 1939) a l’é 'na mùsica e pitriss american-a member ëd la fornassion Jefferson Airplane.

## Albòm 'me solista

* *Manhole* (1974)
* *Dreams* (1980)
* *Welcome to the Wrecking Ball!* (1981)
* *Software* (1984)

Grace, Slick
Eagles

J**'Eagles** a son na formassion rock formasse dël 1971 a Los Angeles, Califòrnia (Stat Unì), separasse dël 2016 apress la mòrt ëd Glenn Frey e reunisse torna dël 2017.

Ij component originaj a j'ero *Glenn Frey*, *Don Henley*, *Bernie Leadon* e* Randy Meisner*.
## Albòm
*1972 – *Eagles*
*1973 – *Desperado*
*1974 – *On the Border*
*1975 – *One of These Nights*
*1976 – *Hotel California*
*1979 – *The Long Run*
*2007 – *Long Road Out of Eden*

Eagles
Eagles
Folland Gnat

Ël **Folland Gnat** a l'é stàit n'avion militar a reassion subsonich a un motor fabricà ant ël Regn Unì ant j'agn 1950.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 18 ëd luj 1955 e a l'é intrà an servissi dal 1959.
Soa produssion a l'é stàita ëd 449 esemplar e a l'é stàit prodovù ëdcò 'me HAL Ajeet an India, andoa a l'é restà an servissi fin al 1991.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 1.119 km/h, visadì Mach 0,98. 

Categorìa:Avion militar
Iron Maiden

J**'Iron Maiden** a son na formassion rock, heavy metal formasse dël 1975 a Londra, (Regn Unì) e ativa fi al dì d'ancheuj.

Ij component originaj a j'ero *Steve Harris*, *Dave Murray*, *Bruce Dickinson*, *Janick Gers*, *Nicko McBrain* e *Adrian Smith*.
Dël 1990 Adrian Smith a chita la banda e *Janick Gers* a pija so post.
Dël 1993 Bruce Dickinson a chita la banda e *Blaze Bayley* a pija so post 'me cantant.
Dël 1999 Dickinson e Smith a rentro torna ant la banda.

## Albòm
* 1980 – *Iron Maiden*
* 1981 – *Killers*
* 1982 – *The Number of the Beast*
* 1983 – *Piece of Mind*
* 1984 – *Powerslave*
* 1986 – *Somewhere in Time*
* 1988 – *Seventh Son of a Seventh Son*
* 1990 – *No Prayer for the Dying*
* 1992 – *Fear of the Dark*
* 1995 – *The X Factor*
* 1998 – *Virtual XI*
* 2000 – *Brave New World*
* 2003 – *Dance of Death*
* 2006 – *A Matter of Life and Death*
* 2010 – *The Final Frontier*
* 2015 – *The Book of Souls*
* 2021 – *Senjutsu*

Iron Maiden
Lento Goffi

Poeta italian.
**Lento Goffi** a l'era nassù a Chiari ël 15 ëd november dël 1923 e a l'é mòrt a Bressia ël 14 dë gené dël 2008.

## Euvre prinsipaj
* 1962: *Lunar ietto* (Il Bruttanome)
* 1964: *Cinque poesie e una prosa* (Sigma)
* 1968: *Dalla Marca d'Oriente* (Scheiwiller) 
* 1971: *Un'isola, si, con sei incisioni di Franca Ghitti* (L.N.C.)
* 1974: *Evasivamente flou* (Libri Scheiwiller)
* 1979: *Cronachetta, con sei incisioni di Franca Ghitti* (Scheiwiller)
* 1981: *Un sabato di febbraio* (Società di poesia) 
* 1984: *L'attimo incolore, con tre acqueforti di Giovanni Repossi* (Il Farfengo)
* 1986: *Diario per l'assente* (Lo Specchio,  Mondadori)
* 1991: *L'amata Phegea* (La Quadra)
* 1994: *Per orbite interne* (La Quadra)

## Arferiment


Categorìa:Literatura italian-a
Categorìa:Poeta
BAE Hawk

Ël **BAE Hawk** a l'é n'avion militar a reassion subsonich a un motor për dressagi fabricà ant ël Regn Unì ant j'agn 1970.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 21 d'ost 1974 e a l'é intrà an servissi dal 1976.
Soa produssion a l'é stàita ëd pì che 900 esemplar e a resta an servissi fin al dì d'ancheuj an vaire aviassion militar dont cola dël Regn Unì, dl'Australia e dl'India.
Soa lestëssa màssima a l'é ëd 1.028 km/h, visadì Mach 0,84. 

Categorìa:Avion militar
Peter Fonda

**Peter Henry Fonda** (Neuva York, 23 dzémber 1940 - Los Angeles, 16 òst 2019) a l'é stàit n'ator american.
A l'era fieul dël ator Henry Fonda.

Fonda, Peter
Rishi Sunak

**Rishi Sunak** a l'é na përsonalità polìtica dël Regn Unì.
A l'é nassù a Southampton ël 12 maj 1980.
Dël 2022 a l'é stait nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàit Prim Ministr dël Regn Unì dal 24 otòber 2022 al 2 luj 2024.

Sunak, Rishi
Theresa May

**Theresa Mary May**, **lady May**, nàita **Brasier** a l'é na përsonalità polìtica dël Regn Unì.
A l'é nassùa a Eastbourne ël 1º otòber 1956.
Dël 2011 a l'é staita nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàita Prim Ministr dël Regn Unì dal 13 luj 2016 al 24 luj 2019,.

May, Theresa
Eastbourne

**Eastbourne** a l’é 'na sità dël Regn Unì.
A l'ha 'na popolassion ëd 101.547 abitant (2015) e 'na surfassa ëd 44,16 km².

 
## Geografìa
Eastbourne a resta ant lë Sud-Est de l'Inglatèra ant la contà dl'East Sussex.
Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà a l'inissi dl'età ëd mes 'me cit vilagi ciamà *Borne*.

Categorìa:Sità anglèise
Hull (fium)

Ël fium **Hull** a l'é un cit ma important fium dël Regn Unì che a nass davzin a la sità ëd Driffield.
 
Ël fium Hull a traversa la sità ëd Kingston upon Hull e as campa ant ël estuari dël Humber apress 22 km da l'inissi.

Categorìa:Fium dël Regn Unì
Ouse (fium, Yorkshire)

L**'Ouse** a l'é un fium dël Regn Unì longh 84 km.

Ël fium Ouse a nass a la confluensa dij fium Swale e Ure ant la region dël Yorkshire, a traversa la sità ëd York e as campa ant ël Mar dël Nòrd an formand, ansema al fium Trent, l'estuari dël Humber. Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 10.704 km².

Categorìa:Fium dël Regn Unì
Humber (estuari)

L**'Humber** a l'é un grand estuari dël Regn Unì formà da l'union dij fium Trent e Ouse andoa as campo ant ël Mar dël Nòrd.
A l'é longh	121 km, largh fin a 12 km e a l'ha 'na surfassa ëd 217,6 km2.

Categorìa:Fium dël Regn Unì
Stridsvagn 103

Lë **Stridsvagn 103** o ëdcò *Strv-103*, o *Car S*  a l'é stàit un car armà mojen svedeis.
A l'é stàit progetà e realisà da la *Bofors AB* a la fin dj'agn '50. A l'era armà con un canon L74 da 105/62 mm. e da tre mitraje KSP-58 da 7,62 mm. dont una anti avion.   
Ël car armà a l'era caraterisà per avej nen la torëtta e donc avej l'armamente prinsipal ant ël corp del car armà medesim.
A l'é stàit prodovù an anviron 290 esemplar e a l'é restà an servissi dal 1966 al 1997 màch con le forse armà svedèise. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
M47 Patton

Ël **M47 Patton** a l'é stàit un car armà mojen american.
A l'é stàit progetà e realisà da ël *Detroit Tank Arsenal * a la fin dj'agn '40. A l'era armà con un canon M3 da 90 mm., da 'na mitraja Browning M2 da 12,7 mm. e da 'na mitraja Browning M1919A4 da 7,62 mm.   
A l'é stàit prodovù an 8.576 esemplar e a l'é restà an servissi con motobin forse armà dont cole american-e e cole italian-e. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Guèra dël Gòlf

La **guèra dël Gòlf** a l'é stàit un conflit militar dla fin dël sécol ch'a fa 20. 
La guèra a l'é durà dal 2 d'òst 1990 al 28 fërvè 1991. 

## Stòria
La guèra a l'é inissià con l'invasion dël Kuwait dla part dël Iraq, mnà dal ditator Saddam Hussein, contra 'na coalission ëd 35 pais mnà dzortut da jë Stat Unì.
A l'ha provocà anviron 100.000 ëd mòrt antrames ij soldà irachen e 292 antrames i soldà dla coalission.
La guèra a l'é finia con la vitòria dla coalission e la liberassion dël Kuwait.

## Anliure esterne

Categorìa:Guère
Gentle Giant

Ij **Gentle Giant** a son stàit na formassion ëd rock progressiv anglèisa nassùa dël 1970 a Portsmouth e ativa fin al 1980. 

La banda a l'é nàita për inissiativa dij tre frej Shulman (Derek, Phil e Ray) ch'avio dagià fondà, dël 1966 la banda *Simon Dupree and the Big Sounda*,
Dël 1970 ij tre frej, ansema al baterista Martin Smith, Kerry Minnear a ël ghitarista blues Gary Green a fondo ij Gentle Giant. 

## Albòm
*1970 - *Gentle Giant*
*1971 - *Acquiring the Taste*
*1972 - *Three Friends*
*1972 - *Octopus*
*1973 - *In a Glass House*
*1974 - *The Power and the Glory*
*1975 - *Free Hand*
*1976 - *Interview*
*1977 - *The Missing Piece*
*1978 - *Giant for a Day*
*1980 - *Civilian*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Portsmouth

**Portsmouth** a l’é 'na sità dël Regn Unì con 'na popolassion ëd 205.100 abitant.
## Geografìa
Portsmouth a resta ant ël sud dl'Anghiltèra ant la Contà dël Hampshire. Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

Categorìa:Sità anglèise
Georg Baselitz

**Georg Baselitz** (Deutschbaselitz, 8 mars 1945) a l'é un pitor e scultor alman.

Categorìa:Pitor alman
Categorìa:Scultor
Andrew Wyeth

**Andrew Newell Wyeth** (Chadds Ford, 12 luj 1917 – Chadds Ford, 16 gènè 2009) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa
Andrew Wyeth a l'era fieul dël pitor Newell Convers (N. C.) Wyeth e ëd Carolyn Bockius. 
Dël 1948 a l'ha marià Betsy James dont a l'ha avù doi fieuj, Nicholas (1943) e Jamie Wyeth (1946), che a l'é vnù ëdcò pitor.  

Wyeth, Andrew
Jean-Paul Belmondo

**Jean-Paul Belmondo** (Neuilly-sur-Seine, 9 avril 1933 - Paris, 6 stèmber 2021) a l'é stàit n'ator franseis.
## Biografìa
A l'era fieul dël scultor d'achjìt italian Paul Belmondo (1898–1982) e ëd Sarah Rainaud-Richard (1901-1997).

Belmondo, Jean-Paul
Philippe Leroy (ator)

**Philippe Leroy-Beaulieu** (Paris, 15 otòber 1930 - Roma, 1º giugno 2024) a l'é stàit n'ator franseis ch'a l'ha travajà dzortut an Italia.
## Biografìa
A l'era fieul ëd Paul Leroy-Beaulieu (1902-1999) e ëd Marie-Thérèse Delphine Yvonne Cécile de Gailhard-Bancel (1908-1987).
Dël 17 maj 1955 a Paris a maria Marianne Marguerite Henriette Marie Larue (1932-2018) dont a divorsa dël 8 gènè 1961.

Dël 13 luj 1962 a Paris a maria Françoise Nicole Laurent (1942-2020) dont a l'ha 'na fija, Philippine (nàita dël 1963) e dont a divorsa dël 10 mars 1975.

Dël 5 novèmber 1990, a maria a Roma la giornalista italian-a Silvia Tortora (1962-2022), dont a l'ha doi fieuj: Philippe e Michelle.

Leroy, Philippe
T-62

Ël **T-62** a l'é un car armà mojen soviétich e peui russ prodovù a partir dla fin dj'agn '50 da la *Uralvagonzavod* o *"UVZ"*. A l'é armà con un canon U5TS da 115 mm., da 'na mitraja coassial da 7,62 mm. e da 'na mitraja da 12,7 mm.   
A l'é entrà an sevissi dal 1961 con le forse ëd tèra dl'Armà soviética e a resta, fin al dì d'ancheuj, an servissi an motobin armà dël Mònd.
A l'é stàit prodovù an vaire version an anviron 22.700 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Dialèt ëd Cairo

Ël **dialèt ëd Cairo** a l'é na variant ëd dialet monfrin ëd transission al ligurin parlà ant la comuna 'd Cairo Montenotte, che as treuva an Val Bormia, ant la provinsa 'd Savon-a an Liguria. 

## Caraterìstiche
Caràter piemontèis:

* Apocòpe (le vocaj final a dròco): fòrt, mèis (an ligurin *fòrte*, *méize*)
* Sincòpe: le vocaj pre-tòniche ant ij parossìton (pcit, semnè), e le post-tòniche ant ij proparossìton (sciélr), a dròco.

Categorìa:Lenga piemontèisa
T-54/T-55

Ij **T-54/T-55** a son stàit 'na serie ëd car armà mojen soviétich costruì a la fin dla Sconda guèra mondial‎.
Progetà da Michail Il’ič Koškin e da Aleksandr Aleksandrovič Morozov, a son stàit stàit prodovù dal 1946 al 1983 an anviron 100.000 esemplar an Union Soviética (1946-1981), an Polònia (1956–1979) e an Cecoslovachia (1957–1983) e a l'é ancora an servissi an motobim pais dël mond. 
A l'é armà con un canòn da 100 mm D-10T, da 'na mitraje DT da 7,62 mm coassial e da 'na mitraja DShK da 12.7 mm.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Louis de Funès

**Louis de Funès**, nòm complet **Louis Germain de Funès de Galarza** a l'é stàit n'ator fransèis d'achjt espagneul. A l'era nassù a Courbevoie, dël 31 luj 1914 e a l'é mòrt a Nantes, dël 27 gènè 1983.

de Funès, Louis
Suzanne Vega

**Suzanne Nadine Vega** (nòm ver: *Suzanne Nadine Peck*), (Santa Monica, 11 ëd luj 1959) a l’é 'na mùsica american-a.
## Biografìa
Suzanne Vega a l'é nàita da Richard Peck e da Patricia Jean Schumacher. Dël 1961 soa mare a l'ha marià lë scritor Edgardo Vega Yunqué. 

## Albòm

* 1985 - *Suzanne Vega*
* 1987 - *Solitude Standing*
* 1990 - *Days of Open Hand*
* 1992 - *99.9F°*
* 1996 - *Nine Objects of Desire*
* 2001 - *Songs in Red and Gray*
* 2007 - *Beauty & Crime*
* 2014 - *Tales from the Realm of the Queen of Pentacles*
* 2016 - *Lover, Beloved: Songs from an Evening With Carson McCullers*
* 2025 - *Flying with Angels*

Vega, Suzanne
Santa Monica (Califòrnia)

**Santa Monica** a l'é na sità djë Stat Unì d'América an le Stat dla Califòrnia.
A l'ha 89.736  abitant (2010) e a resta an l'Océan Passìfich.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà 'me sità dël 1886 andoa a j'era, dal 1839 un ranch ciamà "Rancho San Vicente y Santa Mónica".

Categorìa:Comun dla Califòrnia
Giacomo Matteotti

**Giacomo Matteotti** (Fratta Polesine, 22 maj 1885 – Roma, 10 giugn 1924) a l'é stàit un òm polìtich e giornalista italian. 
## Biografìa
A l'era fieul ëd Girolamo Stefano Matteotti (1839-1902) e ëd Elisabetta Garzarolo (1851-1931).
A l'é stàit elegiù deputà dël Regn d'Italia për la prima vira dël 1919 e torna dël 1921 col Partì sossialista italian.
Dël 1921 l'é vnù segretari dël Partì Sossialista Unitari, formassion nàita apress la separassion dal Partì sossialista italian.
Dël 10 giugn 1924 Giacomo Matteotti a ven sassinà da ij fassist mnà da Amerigo Dumini. 

Matteotti, Giacomo
Università ëd Princeton

L**'Università ëd Princeton** (**Princeton University**) a l'é n'università american-a privà seletiva ch'as treuva a Princeton, ant lë Stat ëd New Jersey.
## Stòria
L'università a l'é stàita fondà dël 1746 'me *College dël New Jersey* da William Tennent a Elizabeth.
Dël 1756 soa sede a l'é vnùa Princeton.

Università ëd Princeton
Categorìa:New Jersey
Università Yale

L**'Università Yale** (**Yale University o YU**) a l'é n'università american-a privà seletiva ch'as treuva a New Haven, ant lë Stat ëd Connecticut.
## Stòria
L'università a l'é stàita fondà dël 9 otòber 1701 'me *Collegiate School* apress a l'hà pijà so nom da Elihu Yale.

Università ëd Yale
Categorìa:Connecticut
Jersey City

**Jersey City** a l'é 'na sità dël New Jersey, Stat Unì d'América.
A conta 262.075 abitant (2011) an essend la scònda sità dlë stat apress la capital Newark.

## Stòria
Jersey City a l'é stàita fondà ant ël 1820 andoa a j'era dagià, dal 1660, un cit vilagi ciamà *Bergen*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é 	Steven Fulop.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:New Jersey
Princeton (New Jersey)

**Princeton** a l'é 'na sità (borough) dël New Jersey, Stat Unì d'América.
A conta 13.517 abitant (2007).

## Stòria
Princeton a l'é stàita fondà ant ël 1724 'me *Princetown*.
A l'é la sede dl'Università ëd Princeton.
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mark Freda.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:New Jersey
New Haven (Connecticut)

**New Haven** a l'é 'na sità dël Connecticut, Stat Unì d'América.
A conta 135.081 abitant (2020).

## Stòria
New Haven a l'é stàita fondà ant ël 1638 da ij Puritan.
A l'é la sede dl'Università Yale.
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Justin Elicker.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Connecticut
Kiefer Sutherland

**Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland** (Londra, 21 dzèmber 1966), mej conossù tanme **Kiefer Sutherland**, a l'é n'ator anglèis naturalisà canadèis.
A l'é fieul ëd Donald Sutherland e ëd soa scònda fomna Shirley Douglas,

Sutherland, Kiefer
Saint John (Canadà)

**Saint John** o ëdcò **Saint John's** (an fransèis *Saint-Jean de Terre-Neuve*, an gaelich canadèis *Baile Naoimh Eòin*) a l’é na sità dël Canadà ant la provinsa federal dla Teraneuva e Labrador dont a l'é la sità pì popolà e ëdcò capital.
A l'ha na popolassion ëd 110.525 abitant (2021).

 
## Geografìa
Saint John a resta ant la còsta atlàntica dl'América dël Nòrd ant l'isola ëd Teraneuva.

Categorìa:Teraneuva e Labrador
Categorìa:Sità dël Canadà
Guèra dij set agn

La **guèra dij set agn** a l'é stàit un conflit militar dla scònda metà dël sécol ch'a fa 18. La guèra a l'é durà dal 1756 al 1763 e a l'ha fàit an total 853.000 mòrt.

## Stòria

### Formassion
La guèra a l'ha interessà da 'na part ël Regn Unì, ël Regn ëd Prussia, l'Elettorà ëd Hannover, e autri Stat pì cit dla Gërmania nòrd-ossidental e, dal 1762, ël Regn dël Portugal; da l'autra la coalission formà dal Regn ëd Fransa, l'Imperi Roman Sacrà (prinsipalment l'Elettorà ëd Sassònia e l'Àustria), l'Imperi Russ, la Svessia, l'amper Moghul e, dal 1762, la Spagna. Un-a e l'autra formassion a l'han ëdcò avù l'agiut ëd diferent pòpoj nativ ant ij diferent continent.

### Achit
La guèra a l'é s-ciopà apress a l'invasion dla Sassònia da part dla Prussia, përché la Sassònia a l'era n'aleà dl'Àustria, ch'a vorìa arcuperé la Slesia, perdùa ant la guèra 'd sucession austrìaca 'd pòch agn prima.

Regn Unì e Fransa a son intrà ant le doe different fassion ëd guèra, përché tut e doi a vorìo avej ël contròl dij comersi e dle colònie ant ël mond.

### Dësvlup
La guèra dij 7 agn a l'é combatusse an Euròpa, ma ëdcò an Àfrica, Mérica e Asia, tant che la part ëd guèra combatusse an India tra Regn Unì e Fransa, a l'é ciamà tersa guèra carnatica. Costa guèra a l'é stàita donch definìa la "vera prima guèra mondial" da Winston Churchill.

### Fin e conseguense
La guèra a l'é finia con la vitòria dël Regn Unì e ij sò aleà contra la Fransa e ij so aleà.

#### Armudament teritoriaj

* An Euròpa gnente a armuda da com a j'ero ij finagi prima dla guèra
* La Fransa a ced sò teritòri a est dël fium Mississippi, comprèis ël Canadà, San Vincens, Dominica, Tobago e ël Cicars Setentrional (est dl'India) al Regn Unì e ij teritòri a òvest dël Mississippi a la Spagna. 
* La Spagna a ced la Florida al Regn Unì an cambi dla restitussion ëd Manila e L'Avan-a.
* L'amper Moghul a ced ël Bengala al Regn Unì

Ël Regn Unì a l'era parej slansà vers la supremassìa mondial e vers na gròssa espansion an India, cola ch'a dventërà un-a dle soe colònie pi importante.

Ij fransèis d'Acadia, con la guèra franch-anglèisa, part dla guera dij set agn, dal 1755 a son stàit sforsà a migré an Luisian-a, andoa a ven-o bele adess ciamà "*Cajun*". Durant costa deportassion, manca acadian a son mòrt ëd fam.

## Ant la cultura

* Ël romanz "L'ùltim dij Mojcan", a l'é ambientà antratan dla guèra dij set agn.
* Ant ël videogieugh "Age of Empires III", a-i é na campagna, ant lë scond at, dont ël giogador a combate con ij fransèis ant la guèra dij set agn.
* Part dël videogieugh "Assassin's Creed III" a l'é ambientà antratan dla guèra dij set agn.

## Autri progèt
Categorìa:Guère
James Fenimore Cooper

**James Fenimore Cooper** (Burlington, 15 stèmber 1789 – Cooperstown, 14 stèmber 1851) a l'é stàit në scritor american avosà për avej scrivù ël romans *"L'ultim dij Mohican"*.

Fenimore Cooper, James'
Palma ëd Majòrca

**Palma ëd Majòrca** (an catalan: **Palma o Ciutat de Mallorca**, an spagneul: **Palma de Mallorca**) l'é na sità spgneula, sità pì granda dl'Isola ëd Maiorca e capleugh dl'Ìsole Balear.
A l'ha 416.065 abitant (2019)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Palma ëd Majòrca
Burgos (Spagna)

**Burgos** a l'é na sità dla Spagna, ant la Comunità Autònoma ëd Castija e León.

A conta 175.821 abitant (2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Burgos (Spagna)
David Cameron

Lord **David William Donald Cameron**, baron Cameron ëd Chipping Norton, a l'é na përsonalità polìtica dël Regn Unì.
A l'é nassù a Londra ël 9 otòber 1966.
Dël 2005 a l'é stait nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàit Prim Ministr dël Regn Unì dal 11 maj 2010 al 13 luj 2016.

Cameron, David
Anne Hathaway

**Anne Jacqueline Hathaway** (New York ai 12 dë novèmber dël 1982), a l'é n'atris américan-a.
## Biografìa
A l'é fija ëd Gerald Hathaway, avocà, e ëd Kate McCauley,
Dël 2012 a l'ha marià l'ator Adam Shulman dont a l'ha avù doi fieuj.
## Filmografìa parsial
* *Pretty Princess* (2001)
* *Interstellar* (2014)

Hathaway, Anne
Daisy Ridley

**Daisy Jazz Isobel Ridley** (Londra ai 10 dë avril dël 1992), a l'é n'atris anglèisa, avosà dzotut për avej interpreta ël përsonagi ëd *Rey* ant la saga ëd Guère Steilar .
## Biografìa
A l'é fija ëd Chris Ridley e ëd Louise Fawkner-Corbet.
Dël 2023 a l'ha marià l'ator Tom Bateman.

Ridley, Daisy
Shannen Doherty

**Shannen Maria Doherty** (Memphis ai 12 avril dël 1972 - Malibù, 13 luj 2024), a l'é stàita n'atris américan-a avosà për avej interpretà ël përsonagi ëd Brenda Walsh ant la serie ëd telefilm *Beverly Hills, 90210*.

Doherty, Shannen
Lenga Edwas

**Edwas**, o Beneraf, a l'é na lenga papuana d'Indonesia. "Edwas", ël nòm d'un vej vilagi, a l'é ël nòm nativ; "Beneraf", ël nòm d'un dij doi vilagi corent, a l'é col che i pòpoj visin ancheuj e an passà j'Olandèis a dovravo për lor.

L'ISO 639 a lo confond con Bonerif, n'àutra lenga dla stessa famija.

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Kimberley

**Kimberley** a l'é 'na sità dël Sudàfrica.
A conta 225.160 abitant (2011).

Categorìa:Sità african-e
Categorìa:Sudàfrica
Keir Starmer

Sir **Keir Rodney Starmer** (conossù 'dcò 'me **Keir Starmer**) a l'é na përsonalità polìtica dël Regn Unì.
A l'é nassù a Londra ël 2 stèmber 1962.
Dël 4 avril 2020 a l'é stàit nominà cap dël Partì Laburista (*Laburist Party*).
A l'é stàit nomina Prim Ministr dël Regn Unì dal 5 luj 2024.

Starmer, Keir
Malibù

**Malibù** a l'é na sità djë Stat Unì d'América an le Stat dla Califòrnia.
A l'ha 12.877 abitant (2017) e a resta an l'Océan Passìfich.
## Stòria
L'area andoa a s'treuva Malibù a l'é vnua sità mach dël 1991.

Categorìa:Comun dla Califòrnia
Segovia

**Segovia** a l'é na sità dla Spagna, ant la Comunità Autònoma ëd Castija e León.

A conta 52.057 abitant (2020).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Segovia
Sam Mendes

**Sam Mendes** (nòm ver: **Samuel Alexander Mendes**) (Reading, 1° d'òst 1965) – a l'é un regista ëd cine angleis. 
## Biografìa
A l'é fieul ëd Jameson Peter Mendes, un profesor universitari e ëd Valerie Helene Barnett, 'na scritriss.
## Ij film pi avosà

* *American Beauty* (1999)
* *Road to Perdition* (2002)
* *Jarhead* (2005)
* *Revolutionary Road* (2008)
* *American Life* (*Away We Go*) (2009)
* *Skyfall* (2012)
* *Spectre* (2015)
* *1917* (2019)
* *Empire of Light* (2022)

Mendes, Sam
Reading

**Reading** a l'é 'na sità dl'Anghiltèra (Regn Unì).
A l'ha na popolassion ëd 232.662 (2016) abitant.

## Geografìa
Reading a s'treuva a la confluensa dij fium Tamis e Kennet, ant la contea dël Berkshire, 64 km a òvest ëd Londra.

## Stòria
La sità a l'é cità la prim-a vira ant ël secol ch'a fa 8 'me Readingas.

Categorìa:Sità anglèise
Kennet (fium)

Ël fium **Kennet** a l'é lë un fium dël Regn Unì.
A nass a Swallowhead Spring (Silbury Hill) ant ël Wiltshire.
 
Ël fium Kennet a traversa le sità ëd Marlborough e as campa ant ël Tamis davzin a Reading apress 72 km da l'inissi.

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 1.164 km².

Categorìa:Fium dël Regn Unì
Star Trek

**Star Trek** a l'é un *"franchise"* ëd fantassiensa creà a l'inissi dël 1966 da Gene Roddenberry e da Gene L. Coon.
La saga a l'é desvelupà-se a travers vaire serie ëd telefilm për la television e vaire serie ëd pelìcole ëd cine.

Categorìa: Cine
Gene Roddenberry

**Eugene Wesley Roddenberry Sr.** (El Paso, 19 d'òst 1921 – Santa Monica, 24 otòber 1991) a l'é stàit ne scritor për la tele e produtor american avosà për avej creà, ansema a Gene L. Coon, ël franchise ëd fantassiensa Star Trek.

Categorìa:Scritor
Gene L. Coon

**Eugene Lee Coon** conossù ëdcò 'me **Lee Cronin** e **Dick Kidson** (Beatrice, 7 gené 1924 – Los Angeles,  8 luj 1973) a l'é stàit ne scritor për la tele e produtor american avosà për avej creà, ansema a Gene Roddenberry, ël franchise ëd fantassiensa Star Trek.

Categorìa:Scritor
Beatrice (Nebraska)

**Beatrice** a l’é na sità djë Stat Unì d'América ant le stàt dël Nebraska.

A conta na popolassion ëd 12.261 abitant (2020).

## Stòria

La sità a l'é stàita fondà dël 1857.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Nebraska
Catedral ëd San Pàul

La **Catedral ëd San Pàul** (An lenga anglèisa: *St Paul's Cathedral* o ëdcò màch *St Paul's*) a l'é la gesia pì granda dla sità ëd Londra, catedral anglican-a.
La gesia atual, longa 175 m. e àuta 75 m., a l'é stàita costrùa dal 1675 al 1708, progetà e sota la diression dl'architet Christopher Wren andoa a j'ero dagià stàite doe catedral, la pì veja norman-a (dal 962 al 1087) e cola romanico-gòtica (dal 1087 al 1666), tute doe dëstrùe dal feu.

Categorìa:Architetura dël Regn Unì
Categorìa:Londra
Christopher Wren

Sir **Christopher Wren** (East Knoyle, 20 otòber 1632 – Londra, 25 fërvé 1723) a l'é stàit n'architet, fisich e matematich anglèis.
A l'é avosà për avej costruì ël sentr dla sità ëd Londra apress ël gran feu dël 1666.

Wren, Christopher
Inigo Jones

**Inigo Jones** (Smithfield, 15 luj 1573 – Londra, 21 giugn 1652) a l'é stàit n'architet anglèis.
A l'é avosà për avej portà ant ël Regn Unì l'architetura d'arnassensa an essend stàit doe vire an Italia: 1598-1603 e apress antrames 1613 e 1614.

Jones, Inigo
Nicholas Hawksmoor

**Nicholas Hawksmoor** (Nottinghamshire, 1661 anviron – Millbank, 25 mars 1736) a l'é stàit n'architet anglèis esponent dlë stil baròch.
Dal 1684 al 1700 a l'ha travajà ansema a Christopher Wren.

Hawksmoor, Nicholas
Fleetwood Mac

Ij **Fleetwood Mac** a son na formassion rock blues e pop rock formasse dël 1967 a Londra, (Regn Unì), e ativa, con vaire formassion, fin al dì d'ancheuj.

Ij component originaj a j'ero *Peter Green*, *Mick Fleetwood* (baterista), *Jeremy Spencer* (ghitara e vos), *Bob Brunning* (bass), poch temp apress *John McVie* a rimpiassa Brunning.
La formassion pì avosà, cola dël sucess mondial a la fin dj'agn '70, a l'era formà da *Mick Fleetwood*, *Christine McVie*, *John McVie*, *Stevie Nicks* and *Lindsey Buckingham*.
## Euvre
### Albòm ant jë studi
* *Fleetwood Mac* (1968)
* *Mr. Wonderful* (1968)
* *Then Play On* (1969)
* *Kiln House* (1970)
* *Future Games* (1971)
* *Bare Trees* (1972)
* *Penguin* (1973)
* *Mystery to Me* (1973)
* *Heroes Are Hard to Find* (1974)
* *Fleetwood Mac* (1975)
* *Rumours* (1977)
* *Tusk* (1979)
* *Mirage* (1982)
* *Tango in the Night* (1987)
* *Behind the Mask* (1990)
* *Time* (1995)
* *Say You Will* (2003)

Fleetwood Mac
San Damian

**San Damian** a l'é 'l nòm ëd 

* San Damian (AT), comun dla provincia d'Ast
* San Damian (CN), comun dla provincia ëd Coni
Christina Hendricks

**Christina Rene Hendricks** (Knoxville ai 3 maj dël 1975), a l'é n'atris américan-a avosà për avej interpretà ël përsonagi ëd Joan Holloway ant la serie ëd telefilm *Mad Men*.

Hendricks, Christina
Empire of the Sun (Banda)

J**'Empire of the Sun** a son na formassion rock australian-a, formasse dël 2008 a Sydney e ativa fin al dì d’ancheuj.

La Banda a l'é formà da *Luke Steele* (cantant e ghitara) e *Nick Littlemore* (cantant e tastadura).

## Àlbom ant lë studi

*   2008 – *Walking on a Dream*
*   2013 – *Ice on the Dune*
*   2016 – *Two Vines*
*   2024 - *Ask That God*

Categorìa:Mùsica legera
Catedral ëd Westminster

La **Catedral ëd Westminster** (An lenga anglèisa: *Westminster Cathedral*) a l'é la gesia catòlica prinsipal dla sità ëd Londra, sede dl'arcidocesi ëd Londra.
La gesia a l'é stàita costrùa dal 1895 al 1903 progetà e sota la diression dl'architet John Francis Bentley ant lë stil neoromanich.

Categorìa:Architetura dël Regn Unì
Categorìa:Londra
Abassìa ëd Westminster

L**'Abassìa ëd Westminster** (An lenga anglèisa: *Westminster Abbey*) a l'é na gesia anglican-a dla sità ëd Londra.
La gesia a l'é stàita costrùa dal 1045 al 1050 ant lë stil romanich e gotich.
A l'é longa 156 m., larga 34 m. e àuta 32 m.

Categorìa:Architetura dël Regn Unì
Categorìa:Londra
Pedro Almodóvar

**Pedro Almodóvar Caballero** (Calzada de Calatrava, 25 stémber 1949) a l'é un regista ëd cine spagneul. 

Almodóvar, Pedro
Jean-Jacques Annaud

**Jean-Jacques Annaud** (Juvisy-sur-Orge, 1° d'otòber 1943) – a l'é un regista ëd cine franseis. 

Annaud, Jean-Jacques
Annaud, Jean-Jacques
Luc Besson

**Luc Paul Maurice Besson** (Paris, 18 mars 1959), a l'é un regista ëd cine franseis. 
## Pelicole pì avosà
* *Nikita* (1990)
* *Le Cinquième Élément* (1997)
* *Lucy* (2014) 

Besson, Luc
Besson, Luc
François Truffaut

**François Roland Truffaut** (Paris, 6 fërvè 1932 – Neuilly-sur-Seine, 21 otòber 1984), a l'é stàit n'ator e un regista ëd cine franseis esponent dla *"[[Nouvelle vague]]"*. 

Truffaut, François
Truffaut, François
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard** (Paris, 3 dzèmber 1930 – Rolle, 13 stèmber 2022), a l'é stàit un regista ëd cine franseis esponent dla *"[[Nouvelle vague]]"*. 

Godard, Jean-Luc
Godard, Jean-Luc
Claude Lelouch

**Claude Barruck Joseph Lelouch** (Paris, 30 otòber 1937), a l'é un regista ëd cine franseis esponent dla *"[[Nouvelle vague]]"*. 

Lelouch, Claude
Lelouch, Claude
León (Spagna)

**León** a l'é na sità dla Spagna, ant la Comunità Autònoma ëd Castija e León.

A conta 124.028 abitant (2020).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

León (Spagna)
Bad Berleburg

**Bad Berleburg** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Siegen-Wittgenstein, ant la region aministrativa ëd Arnsberg, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
* https://web.archive.org/web/20081221125034/http://www.bad-berleburg.de/

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Wupper

Ël ** Wupper** a l'é un fium alman: a l'é longh 116,5 km e a nass davzin Marienheide ant ël Nòrd Ren-Westfalia.
 
A bagna la sità ëd Wuppertal e as buta ant ël Ren a Leverkusen.
So bassin idrogràfich a l'é ëd 827 km2.

Categorìa:Fium dl'Almagna
Leverkusen

**Leverkusen** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 78,87 km2 e 163.851 abitant (2019).

## Geografìa
Leverkusen as treuva andoa ël fium Wupper as campa ant ël Ren, a sud d'la region industrial ciamà Rhur.

## Stòria
La sità a l'é nàita dël secol ch'a fa XII, con ël nòm ëd Wiesdorf.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Reinhard Buchhorn (CDU).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Leverkusen
Hagen (Westfalia)

**Hagen (Westfalia)** a l'é na sità localisà a  sirca 17 km da Dortmund, ant lë stat alman Nòrd Ren-Westfalia, ant la region autament popolà e industrialisà dla Val dla Ruhr.

## Arferiment


## Colegament estern
* http://www.hagen.de

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Jennifer Garner

**Jennifer Anne Garner** (Houston ai 17 avril dël 1972), a l'é n'atris e produtris américan-a avosà për avej interpretà ël përsonagi ëd Sydney Bristow (agent dla CIA) ant la serie ëd telefilm *Alias* (dal 2001 al 2006).
## Biografìa
Jennifer Garner a l'é fija ëd William John Garner e ëd Patricia Ann English.
Dël 19 otòber 2000 a l'ha marià Scott Foley dont a l'é separasse dël 2003.
Apress avej frequentà l'ator Michael Vartan antrames 2003 e 2004, dël 2005 a maria l'ator Ben Affleck dont a l'ha avù tre fieuj: Violet Anne Affleck (1º dzember 2005), Finn Affleck (6 genè 2009) e Samuel Affleck (27 fërvè 2012).

## Pelicole pì avosà
* *Pearl Harbor* (2001)
* *Juno* (2007)

Garner, Jennifer
Paderborn

**Paderborn** a l'é na sità dl' Alemanha, localisà an la region aministrativa ëd Detmold ant lë stat ëd Nòrd Ren-Westfalia, capital dël distret omònim.

## Arferiment


## Colegament estern
* http://www.paderborn.de

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Marienfeld

**Marienfeld** l'é na località alman-a, ant ël munissipi ëd Gutersloh, ant lë stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Neuss

**Neuss** a l'é na sità dl'Almagna, capital dël distret ëd Neuss, region aministrativa ëd Düsseldorf, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
* Site ëd Neuss

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Krefeld

**Krefeld** a l'é na sità indipendent (*kreisfreie Stadt*) dl'Almagna localisà ant la region aministrativa ëd Düsseldorf, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Bergheim (Westfalia)

**Bergheim (Westfalia)** a l'é na sità dl'Almagna, capital dël distret ëd Rhein-Erft-Kreis, ant la region aministrativa ëd Colònia, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Siegen (Westfalia)

**Siegen (Westfalia)** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant la distret ëd Siegen-Wittgenstein, ant la region aministrativa ëd Arnsberg, stat dël Nòrd Ren-Westfalia. 

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Monschau

**Monschau** a l'é na sità situà ant la part ossidental dl'Almagna, ant ël distret ëd 
Aquisgran-a (Aachen), ant lë stat dël Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
* Sit ufissial
* Sit ufissial

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Bad Driburg

**Bad Driburg** a l'é na sità dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Höxter, region aministrativa ëd Detmold, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
*Site ëd Bad Driburg

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Ben Affleck

**Benjamin Géza Affleck** avosà màch 'me **Ben Affleck** (Berkeley, 15 d'òst 1972) a l'é n'ator american.
## Biografìa
A l'é fieul ëd Christopher Anne "Chris" Boldt e ëd Timothy Byers Affleck.
Affleck, Ben
Wolfgang Petersen

**Wolfgang Petersen** (Emden, 14 mars 1941 – Los Angeles, 12 òst 2022) a l'é stàit un regista ëd cine almàn. 
## Pelicole pì avosà
* *U-Boot 96 (Das Boot)* (1981)
* *Troy* (2004)

Petersen, Wolfgang
Emden

**Emden** a l’é na sità dël Bassa Sassònia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 112,36 km2 e 49.523 abitant (2021).

## Geografìa
Emden as treuva ans ël Mar dël Nòrd.

## Stòria
La sità a l'é nàita dël secol ch'a fa 8, con ij nòm ëd Setutanda, Amuthon, Embda, Emda, Embden e Embderland.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Tim Kruithoff.

Categorìa:Comun-e dla Bassa Sassònia
Wesel

**Wesel** a l'é na sità dl'Almagna, capital dël distret omònim, ant la region aministrativa ëd Düsseldorf, ant lë stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Geografia
thumb|esquerda|200px|Mapa ëd Wesel.

## Arferiment


## Colegament estern
* http://www.wesel.de

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Hürth

**Hürth** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Rhein-Erft-Kreis da region aministrativa ëd Colònia, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
http://www.huerth.de

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Olpe

**Olpe** a l'é na sità dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Olpe, region aministrativa ëd Arnsberg, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.
left|thumb|200px|Estaí§ío ëd trem

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Eschweiler

**Eschweiler** (latim *fundus regius Ascvilare*) a l'é na sità dl' Alemanha, ant lë *[[Estados da Alemanha|Land]]* ëd Nordrhein-Westfalen, situada í  beira dël rio Inde, rio que encontra o rio Rur.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Radevormwald

**Radevormwald** a l'é na sità ëd Oberbergischer Kreis, ant la Nòrd Ren-Westfalia,Almagna.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Erkelenz

**Erkelenz** a l'é na sità situà ant la Nòrd Ren-Westfalia, un djë stat federaj dl'Almagna.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Ahlen

**Ahlen** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Warendorf, ant la region aministrativa ëd Münster, ant lë stat   ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Würselen

**Würselen** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd  Aachen, Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Wurselen
Warendorf

**Warendorf** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd  Warendorf, Nòrd Ren-Westfalia. A l'ha na popolassion ëd 38.609 abitant.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Brühl (Westfalia)

**Brühl (Westfalia)** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Rhein-Erft-Kreis, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

thumb|220px|esquerda|Brühl an 1900.

## Arferiment


## Vëdde 'dcò
* Schloss Falkenlust

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Berkeley (Califòrnia)

**Berkeley** a l'é na sità djë Stat Unì d'América an le Stat dla Califòrnia.
A l'ha 118.853 abitant (2017) e a resta ant la Bay Area a anviron 16 chilometer da la sità ëd San Francisco.
A l'é la sede dl'avosà Università ëd Berkeley. 
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1868 e ciamà an onor dël filòsof e teòlogh irlandeis George Berkeley.

Categorìa:Comun dla Califòrnia
Università ëd Berkeley

L**'Università ëd Berkeley** (**University of California, Berkeley**) a l'é n'università american-a pùblica seletiva ch'as treuva a Berkeley, ant lë Stàt ëd Califòrnia.
## Stòria
L'università a l'é stàita fondà dël 1868 da la fusion ëd 'na università privà, ël *College dla Califòrnia* fondà dal preve Henry Duran dël 1855 con ël *College statal d'art mecàniche, minerari e agrari*.

Università ëd Berkeley
Categorìa:Califòrnia
Dassault MD 450 Ouragan

Ël **Dassault MD 450 Ouragan**, a l'é stàit ël prim avion militar a reassion fabricà an serie an Fransa apress la Sconda guèra mondial.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1949 e a l'é intrà an servissi dal 1950.
Soa evolussion a l'é stàit la serie ëd avion da cassa che a l'han portà al Dassault MD 454 Mystère IV.
Soa produssion a l'é stàita ëd 450 esemplar e a l'é stàit an servissi an Fransa, an India, an El Salvador e an Israel.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 940 km/h.

Categorìa:Avion militar
Lockheed P-80 Shooting Star

Ël **Lockheed P-80 Shooting Star** a l'é stàit ël prim avion militar a reassion fabricà an serie ant jë Stat Unì a la metà ëd j'agn '40.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1944 e a l'é intrà an servissi dal 1945.
Soa produssion a l'é stàita ëd 1.715  esemplar e a l'é restà an servissi fin al 1974 (an Cile).
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 956 km/h, visadì Mach 0,76.

Categorìa:Avion militar
Karen Blixen

**Karen Christentze Dinesen, baronëssa von Blixen-Finecke**, (Rungsted, 17 ëd avril dël 1885 - Rungsted ai 7 stèmber 1962), a l'é stàita 'na scritriss danèisa.
A l'é arnomà për sò liber ëd memorie *La me Africa*.
A l'ha publicà ëdcò dij liber sota ij pseudonim ëd Isak Dinesen, Tania Blixen, Pierre Andrèzel e Osceola. 
## Biografìa
A l'era fieula ëd Wilhelm Dinesen (1845–1895), proprietari ëd tère e ëd Ingeborg Westenholz (1856–1939) e a l'ava doi frej, Thomas e Anders e doe sorele.
Dël 14 gènè 1914 a maria ël baròn svedeis Bror Blixen-Finecke.
Antrames dzèmber 1913 e 1931 a l'ha abità an Kenya.

Blixen, Karen
Charlotte Brontë

**Charlotte Brontë**  (Thornton, 21 avril 1816 – Haworth, 31 mars 1855) a l'é stàita 'na scritris e poetëssa anglèisa.

## Euvre prinsipaj
* *Jane Eyre* (1847)

Brontë, Charlotte
Brontë, Charlotte
Brontë, Charlotte
Anne Brontë

**Anne Brontë**  (Thornton, 17 gènè 1820 – Scarborough, 28 maj 1849) a l'é stàita 'na scritris e poetëssa anglèisa.

## Euvre prinsipaj
* *Agnes Grey* (1847)
* *The Tenant of Wildfell Hall* (1848)

Brontë, Anne
Brontë, Anne
Brontë, Anne
Reims

**Reims** a l’é na sità dla Fransa localisà ant ant ël dipartiment ëd la Marna. A l’ha 180.318 abitant.
Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Marna
Heimbach

**Heimbach** a l'é na sità dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Düren, region aministrativa ëd Colònia, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Fontaines D.C.

Ij **Fontaines D.C.** a son na formassion rock irlandèisa, formasse a Dublin, dël 2014.

## Component

* *Grian Chatten* – vos, tambass, ghitara (2014-ancheuj)
* *Conor Curley* – ghitara, cor, bass (2014-ancheuj)
* *Carlos O'Connell* – ghitara, tastadure, cor (2016-ancheuj)
* *Conor Deegan III* – bass, ghitara baritona, tastadure, scònda vos (2014-ancheuj)
* *Chilli Jesson* - ghitara, bass, tastadure, cor (2023-ancheuj)
* *Tom Coll* – batéria (2014-ancheuj)

### Ex mèmber

* *Josh O'Connor* – ghitara (2014–2015)

### Ex Turnist

* *Cathal Mac Gabhann* – ghitara (2023) 

## Àlbom ant jë studi
* 2019 – *Dogrel*
* 2020 – *A Hero's Death*
* 2022 – *Skinty Fia*
* 2024 – *Romance*

Categorìa:Formassion musicaj rock
Frechen

**Frechen** a l'é na sità dl'Almagna, localisà vzin a Colònia ant ël distret ëd  Rhein-Erft-Kreis, Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Zülpich

**Zülpich** a l'é na sità dl'Almagna, ciamà **Tolbiaco** (*Tolbiacum*) o **Tolbiac** ant ël perìod roman, localisà ant ël distret ëd  Euskirchen, Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Bad Münstereifel

**Bad Münstereifel** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd  Euskirchen, Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Bad Munstereifel
Alejandro Amenábar

**Alejandro Amenábar** (Santiago dël Cile, 21 mars 1972) a l'é un regista ëd cine e produtor cilen naturalisà spagneul. 

Amenábar, Alejandro
Bell P-59 Airacomet

Ël **Bell P-59 Airacomet** a l'é stàit ël prim avion militar a reassion fabricà ant jë Stat Unì a j'inissi ëd j'agn '40.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1° otòber 1942 e a l'é mai intrà an servissi.
Soa produssion a l'é stàita ëd màch 66 esemplar e a l'é stàit utilisà për entrené ij pilota militar.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 665 km/h.

Categorìa:Avion militar
Rebecca Hall

**Rebecca Maria Hall** (Londra ai 3 maj dël 1982), a l'é n'atris anglèisa.
## Biografìa
Rebecca Hall a l'é fija ëd Peter Hall e ëd Maria Ewing.
Dël 19 stèmber 2015 a l'ha marià l'ator Morgan Spector.

## Pelicole pì avosà
* *The Prestige* (2006)
* *Vicky Cristina Barcelona* (2008)

Hall, Rebecca
Blake Lively

**Blake Ellender Brown** mej conossua 'me **Blake Lively** (Los Angeles ai 25 òst dël 1987), a l'é n'atris american-a.
## Biografìa
Blake Lively a l'é fija ëd Ernest Wilson Brown Jr. e ëd Elaine McAlpin.
Dël 9 stèmber 2012 a l'ha marià l'ator Ryan Reynolds.

## Pelicole pì avosà
* *Green Lantern* (2010)

Lively, Blake
Hans von Ohain

**Hans Joachim Pabst von Ohain** (Dessau, 14 dzèmber 1911 – Melbourne, 13 mars 1998) a l'é stàit un ingegnè e pionié dl'Aeronàutica alman avosà për esse stàit ël prim a fé volé, ai 27 òst 1939, un avion a reassion sperimental fabricà ansema a Ernst Heinkel, l'Heinkel He 178.

von Ohain, Hans
Heiligenhaus

**Heiligenhaus** a l'é na sità dl'Almagna localisà ant ël distret ëd Mettmann, region aministrativa ëd Düsseldorf, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


## Colegament estern
*Site ëd Heiligenhaus

Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Frank Whittle

Sir **Frank Whittle** (Coventry, 1º giugn 1907 – Columbia, 9 òst 1996) a l'é stàit un ingegnè e pionié dl'Aeronàutica angleis avosà për esse stàit ël prim a fé volé ant'ël Regn Unì, ai 15 maj 1941, un avion a reassion sperimental, ël Gloster E.28/39.

Whittle, Frank
Gloster E.28/39

Ël **Gloster E.28/39** a l'é stàit n'avion sperimental a un pòst angleis fabricà durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prim-a vira dël 15 maj 1941, pilotà da Gerry Sayer e a l'é mai intrà an servissi.

Progetà da l'ingegnè Frank Whittle ansema a George Carter dla Gloster Aircraft Ltd., l'avion a l'era fornì d'un motor a reassion e a l'é stàit ël prim ant ël Regn Unì a volé con cost motor. 

Categorìa:Avion
Emsdetten

**Emsdetten** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Steinfurt, region aministrativa ëd Münster, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Hückeswagen

**Hückeswagen** a l'é na sità dl'Almagna, localisà ant ël distret ëd Oberbergischer Kreis, Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment
Viersen

**Viersen** a l'é na sità dl'Almagna, capital dël distret ëd Viersen, region aministrativa ëd Düsseldorf, stat ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Arferiment


Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Elisabeth Moss

**Elisabeth Singleton Moss** (Los Angeles, 24 luj 1982), a l'é n'atris e produtris américan-a avosà për avej interpretà ël përsonagi ëd Peggy Olson ant la serie ëd telefilm *Mad Men*.

Moss, Elisabeth
BT (car armà)

Ël **BT** (*Быстроходные танки*, *Bystrokhodny tanki*, *car armà rapid*) a l'é stàit 'na serie ëd car armà mojen soviétich prodovù adnans la Sconda guèra mondial‎.
Basà ansima un proget dl'ingegné american J. Walter Christie, a son stàit an servis dal 1932 al 1945 e prodovù an anviron 8.300 esemplar an vaire version. 
A l'era armà con un canòn da 45 mm e da 'na mitraja DT da 7,62 mm.

Categorìa:Tecnologìa
Secondo Campini

**Secondo Campini** (Bològna, 28 ost 1904 – Milan, 7 fërvè 1980) a l'é stàit un ingegnè e pionié dl'Aeronàutica italian avosà për esse stàit ël prim a fé volé, dël 28 d'òst 1940, un avion sperimental possà da un motopropulseur fabricà dla Caproni, ël Campini-Caproni.

Campini, Secondo
Carrie-Anne Moss

**Carrie-Anne Moss** (Burnaby, 21 òst 1967), a l'é n'atris canadèisa avosà për avej interpretà ël përsonagi ëd Trinity ant la serie ëd film *Matrix*.

Moss, Carrie-Anne
Jean Gabin

**Jean-Alexis Gabin Moncorgé**, mej conossù 'me **Jean Gabin** (Paris, 17 ëd magg dël 1904 - Neuilly-sur-Seine, 15 novémber 1976) a l'é stàit n'ator fransèis.
## Biografìa
Sò pare e a l'era Ferdinand Joseph Moncorgé, conossù 'me Ferdinand Gabin (1868-1933) e soa mare a l'era Hélène Madeleine Petit (1865-1918).

Gabin| Jean
Neuilly-sur-Seine

**Neuilly-sur-Seine** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l'Ìsola ëd Fransa, ant ël dipartiment d’Hauts-de-Seine. A së stend për na surfassa ëd 3,73 km², con 61.242 abitant, scond ël censiment dël 2009, con na densità ëd 16.418,77 ab/km².

Categorìa:Ìsola ëd Fransa
Mk VI Crusader

Ël **Mk VI Crusaderll** a l'era un car armà mojen anglèis dl'inissi dla Sconda guèra mondial‎.
A l'era armà con un canon da 40 mm. *Ordnance Quick Firing 2 Pounder* e da 'na mitraja *Besa* da 7,92 mm., a l'é stàit prodovù an anviron 5.300 esemplar e a l'é restà an servissi dal 1941 fin dël 1945. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà