Religion

## Etimologìa
Dal latin **religiō, religiōn-**, fòrse da **religāre**, lighé, gropé strèit, coleghé (l'òm e la divinità).

## Ël sust ëd la paròla
* Compless ëd crëdense, pràtiche, at dë divossion (rit), valor, istitussion, còdes ëd condòta etc. che a manifesto l'arconossiment ëd la gent d'un prinsìpi superior, an particolar dla divinità, Fé. La religion a l'ha pijait vàire forme an diferente colture e person-e. 
** *Religion monoteìsta, politeìsta, animìsta*. 
** *Pratiché la religion*.
* Pietà, religiosità, timor dë Dé. 
** *A-i é pi nen ëd religion!* [për dì chë a manca dël tut ël rispet për ij valor, le tradission etc.].
* Compless dij dògma, dij precet, dle sirimònie che a son ëd pertinensa ëd n'organisassion religiosa stòrica determinà. Confëssion religiosa
** *Mostré, prediché, osservé, lassé la/na religion*. 
** *Religion catòlica, evangèlica, ebràica, maumetan-a*, *Religion dla famija, dla patria, dël travaj, e via fòrt*.
* Soagn, rispet, divossion për cheicòsa o quajdun che as chërd sacrà. 
* Sentiment ëd sacralità ò 'd santità ispirà d'un leugh; ancant, sugestion.

Ël bzògn religios as manifesta an minca coltura an forma esteriorisà con rit ch'a l'han valor sossial e ch'a peudo avèj un contnù étich e filosòfich.

Bele s'a l'é franch mal fé dé na definission completa, as peul disse che religion a l'é l'adesion a chèich ëspiegassion dl'esistensa e a chèich valor, giudicà assolù, për dé sust a la vita.
An d'àotre paròle a l'é la rispòsta che mincadun as dà a le domande: Chi i son-ne? Da 'nté ch'i ven-ne? 'Ndoa chi vad-ne? Che sust a l'ha mia vita?

A-j son doe stra possibij për risponde, ch'a dan orìgin a doi tipo ëd religion.

#### Religion naturaj
L'òm a serca d'arzòlve con la rason uman-a le chestion che l'esistensa a jë smon: an formoland soe ipòtesi e an dovrand sò rasonament l'òm a riva, se a-i riess, a trové dë spiegassion e ëd valor convincent për soa vita.
Parèj a nasso le religion naturaj.
Esempi ëd religion naturaj a son: budism, taoism, vàire filosofìe, ateism.

#### Fé o religion arvelà
L'òm a aceta d'avèj fiusa an chèich magìster stimà a l'aotëssa d'arzòlve ël problema dël sust ëd la vita.
Arlongh dla stòria vàire ëd costi magìster a son presentasse coma portavos (profeta) d'ën Dé.
Ant ës cas sì as parla ëd fé o religion arvelà.
Col ch'as dis profeta për esse chërdù a smon dle garansie ch'a testimònio për chiel, parèj d'event miracolos o ëd predission d'aveniment dl'avnì.
Le religion arvelà pì conossùe e spantià a son, ant l'ordin ëd soa aparission ëstòrica, l'ebraism, ël cristianésim, l'islam.

Vàire religion (naturaj o arvelà ch'a sio) a adoto ëd test sacrà andova ch'a cheujo an tut ò an part sò credense e prinsipi.

## Rispartission dle religion

**Le religion as divido dzortut antra monoteìsta e politeìsta:**

# Monoteism
#* Cristianésim
#** Catolicésim
#** Ortodossìa oriental
#** Protestantèsim
#*** Adventista
#*** Baptista
#*** Calvinìsm
#*** Metodism
#*** Pentecostalìsm
#** Autri grop
#*** Mormon
#*** Testimòni ëd Gèova
#*** Unitarian
#* Islam
#** Islam sunnita
#** Islam wahhabita
#** Islam shiita
#* Giudaìsm
#** Giudaìsm ortodòss
#** Giudaìsm arformà
#* Fé bahà'i
# Politeism
#* Animìsm
#* Budism
#** Zen
#* Confucianèsim
#* Induìsm
#* Neopaganèsim
#* Panteìsm
#* Satanìsm
#* Taoism
#* Wicca
#* Zoroastrìsm
# Posission crìtiche
#* Agnosticism
#* Ateism
#* Umanésim