Filosofìa medieval

La **filosofìa medieval** a comprend ël pensé filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa e ant ël Mediterani durant l'Età ëd Mes, da la fin ëd l'Antichità (sécol V) fin-a al Rinassiment (sécol XV). A l'é caraterisà da la fusion ëd la tradission filosòfica grech-roman-a con le religion ebraiche (Cristianésim, Islam, Ebraism).

## Periodisassion
La filosofìa medieval as peul divid-se an tre perìod prinsipaj:
* **Aut Medi-ev** (sécoj V-IX): patrìstica e prime elaborassion
* **Medi-ev central** (sécoj XI-XIII): scolàstica e nàssita dle università
* **Bass Medi-ev** (sécoj XIV-XV): crisi dla scolàstica e preparassion al Rinassiment

## Contest stòrich e cultural
La filosofìa medieval a l'é dësvlupasse ant un contest ëd:
* Passagi da l'Imperi Roman a jë stat medievaj
* Afermesse dël Cristianésim coma religion dominanta
* Fondassion dle prime università (Bològna, Paris, Oxford)
* Contat con la filosofìa islàmica e ebràica
* Preservassion dël savèj antich ant ij monasté

## Scòle e corent prinsipaj

### Patrìstica
Ij prim pensator cristian ch'a fondo la filosofìa medieval:
* Sant Agustin (354-430): uniss Platonism e Cristianésim
* Boessi (480-525): tradussion e coment d'Aristòtil
* Pseudo-Dionigi l'Aeropagita: teologìa negativa

### Scolàstica
La scòla filosòfica dominanta ant le università medievaj:
* Anselm d'Osta (1033-1109): argoment ontològich
* Pietr Abelard (1079-1142): lògica e teologìa
* Tomà d'Aquin (1225-1274): sìntesi antra Aristòtil e Cristianésim
* Duns Scòto (1266-1308): volontarism teològich
* Vielm ëd Occam (1288-1347): nominalism e rason

### Filosofìa islàmica
* Al-Kindi (801-873): prim filòsof islàmich
* Avicënna (980-1037): aristotelism islàmich
* Averoé (1126-1198): comentador d'Aristòtil

### Filosofìa ebràica
* Maimonide (1135-1204): sìntesi antra ebraism e aristotelism

## Tema prinsipaj
* Contrast antra fede e rason
* Preuva dl'esistensa ëd Dé
* Natura dj'universaj (debat realism/nominalism)
* Problema dël mal ant un mond creà da Dé
* Natura dël temp e dl'eternità
* Lìber arbitri e predestinassion

## Métod filosòfich
* Dìsputa scolàstica (quaestio)
* Coment dj'autorità (Aristòtil, Bibia)
* Sìntesi antra font diverse
* Usagi dla lògica aristotélica

## Eredità e anfluensa
La filosofìa medieval a l'ha:
* Conservà e tramudà la tradission filosòfica antica
* Dàit nassita a la università moderna
* Anfluensà ël pensé modern (Cartesio, Leibniz)
* Dësvlupà la lògica formal
* Butà le base dla siensa moderna

## Autor amportant
* Sant Agustin d'Ipona (354-430)
* Boessi (480-525)
* Anselm d'Osta (1033-1109)
* Tomà d'Aquin (1225-1274)
* Bonaventura ëd Bagnoregio (1221-1274)
* Duns Scoto (1266-1308)
* Guglielm ëd Ockham (1288-1347)
* Avicënna (980-1037)
* Averoé (1126-1198)
* Maimonide (1135-1204)

## Opere fondamentaj
* *La Sità 'd Dé* ëd Sant Agustin
* *La Consolassion ëd la Filosofìa* ëd Boessi
* *Summa Theologica* ëd Tomà d'Aquin
* *Proslogion* d'Anselm d'Aosta
* *Ël Lìber ëd la Guida për ij Përdù* ëd Maimonide

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa antica
* Filosofìa dël Rinassiment
* Teologìa
* Scolàstica
* Università medieval

## Bibliografìa
* Gilson, É. *La filosofia nel Medioevo*, 1973
* Copleston, F.C. *Storia della filosofia medievale*, 1962
* Bianchi, L. *La filosofia nelle università medievali*, 1997

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI