open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castel ëd l'Imperador

Ël **Castel ëd l'Imperator** ëd Prato a l'é na grandiosa costrussion a pianta retangolar realisà ant la prima mità dël sécol ch'a fa XIII da Riccardo ëd Lentini e a l’é ël pì setentrional dij castej svev.

A l'era stàit progetà për Federich II dë Svevia ‘me residensa imperial.

L'edifissi a l'é stàit arstruturà ant l’ann 1935.


File:Castello dell'Imperatore - Prato - 1856.jpg|Ël Castel dël 1930 sirca daprèss Innocenzo Salvi Cristani.
File:Prato, Castello dell'imperatore entrance.JPG| La pòrta prinsipal dël 2006.


Imperador
Categorìa:Architetura dla Toscan-a
Categorìa:Prato
Lilium bulbiferum

## Lilium bulbiferum
Ël Liri ross o Liri ëd San Gioann a l'é na pianta ëd la famija dle Liliaceae.

### Ambient
A chërs ansima a nòste montagne (ma ëdcò ant ij bòsch ëd colin-a) con gròsse fior ëd color giaun-arancion pontinà ëd maron. As moltìplica facilment con jë siolòt ch'a chërso an ponta a la pianta (dont a-i riva ël nòm sientìfich).

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Lilium bulbiferum** L.

Categorìa:Lilium
Cesa ëd San Sebastian (Acireal)

La **cesa ëd San Sebastian** d'Acireal a l'é na costrussion baròca motobin elaborà ch'a armonta al sécol ch'a fa XVII.
Soa fassada a l'é ambelìa da dij particolar scolturaj e ornamentaj.
L'andrinta, a tre navà, a goerna dij fresch dël sécol ch'a fa XVIII realisà da l'artista local P.P. Vasta, dont col ch'a figura *San Sebastian soagnà da dle pie fomne* a l'é armarchévol.

San Sebastian (Acireal)
Cesa ëd San Nicòla (Randass)

La **cesa ëd San Nicòla** ëd Randass a armonta, a soa orìgin, al sécol ch'a fa XIV.
Ëd col'época a goerna la strutura absidal.

Lòn ch'a së s-ciàira al di d'ancheuj ëd la cesa a l'é l'arzultà dle modìfiche fàite antra 'l 1500 e ël 1800.
Andrinta a goerna dj'armarchèivoj scolture dij Gagini: tra l'àutr un *San Nicòla* e, ant ël transet ëd drita, dle *sene dla Passion*.
Antra le piture, na bela tèila dël sécol ch'a fa XV d'artista ëd Messin-a a figura *La Vèrgin e ij sant*.

Nicòla (Randass)
Cesa ëd Santa Marìa (Randass)

La **cesa ëd Santa Marìa** ëd Randass a armonta al 1200 e a smon ancor la part darera orginal a tre àbsid.
Ij porton lateraj a arciamo dij motiv catalan dël sécol ch'a fa XV.
Lë scond arnovament ëd la fassada gòtica e dël cioché a l'é dla sconda mità dël sécol ch'a fa XIX.
L'andrinta, a tre navà, a l'é archincà ëd piture dël sécol ch'a fa XVIII e dë scolture ëd lë studi Gagini, dont un tabernàcol poligonal e ij bassin batesimaj.

Marìa
Palass Finocchiaro

**Palass Finocchiaro** a resta a Randass.
A l'é dël sècol ch'a fa XVI e as fa armarché për soa fassada ambelìa con dë fnestre binele.

Finocchiaro
Categorìa:Architetura ëd Randazzo
Cabanac

**Cabanac** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd j’Àut Pirené. A së stend për na surfassa ëd 5,56 km², con 210 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 37 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Catedral d'Acireale

La **catedral d'Acireale**, cesa d'Acireale, a armonta ai sécoj XVI e XVII, ma a l'é stàita restaurà ant ël sécol ch'a fa XVIII.

La fassada dël sécol ch'a fa XIX a l'é ëd G.B. Basile e a l'é caraterisà dal bel porton an alabastr dël sécol ch'a fa XVII.
L'andrinta, grandios, a l'é rich ëd fesch ch'a archinco la vòlta, euvre d'artista tanme P.P. Vasta, A. Filocamo e G. Sciuti.

Categorìa:Cese d'Acireale‎
Cesa dij Sant Pé e Pàul (Acireal)

La **cesa dij Sant Pé e Pàul** a l'é na cesa d'Acireal dë stil basilical dël sécol ch'a fa XVII.
As caraterisa për le linie animà ëd soa fassada fiamenga, a doi órdin, completà con dle decorassion e sotlignà an vertical da dle colòne elegante, dont cole anterne a son binele.
Ël cioché a cùspida, motobin bel, as dësvlupa con potensa vers l'àut.
Ant la part mesan-a a l'é archincà con dë fnestre binele.

Pé e Pàul
Cheust

**Cheust** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd j'Àut Pirené. As dëstend an sna surfassa ëd 3,06 km², con 94 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Riccardo ëd Lentini

Architet e anginié militar.

**Riccardo ëd Lentini** a l'era nassù a Lentini an Sicilia ant la prima mità dël sécol ch’a fa XIII.
A l'é stàit ël prinsipal architet e anginié ëd Federich II dë Svevia e a l'ha travajà dal 1220 al 1250 a un gran nùmer ëd castej spantià an tut ël teritori dl’Italia sentr-meridional antrames ij quaj ël Castel ëd l'Imperator ëd Prato, ël Castel Ursino ëd Catania e ‎ël Castel dël Mont d'Andria.

ëd Lentini, Riccardo
ëd Lentini, Riccardo
Aureilhan

***Aureilhan*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Aureilhan (Landes)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Landes

* d'un **[[Aureilhan (Àut Pirené)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Ger

***Ger*** a l'é 'l nòm:

* **[[Ger (Pirené Atlàntich)]]**, un comun fransèis ant ël dipartiment dij Pirené Atlàntich
* **[[Ger (Àut Pirené)]]**, un comun fransèis ant ël dipartiment ëd j'Àut Pirené
* **[[Ger (Mania)]]**, un comun fransèis ant ël dipartiment ëd Mania
* **[[Ger (Spagna)]]**, un comun spagneul
VDS

Le **VDS** (*viture dovràbij sportive*) a son ëd viture ch'a smijo a 'd familiar, ma a son riaussà da tèra e a l'han soens la trassion integral e për sòn a l'han 'dcò ij caràter tìpich dle fòra-strà.

VDS a vorrìa esse la piemontesisassion ed SUV ("sport utility vehicle").

Categorìa:Industria
Cesa dla Santìssima Nonsià dij Catalan

La **cesa dla Santìssima Nonsià dij Catalan** ëd Messin-a a armonta al perìod norman.
A l'é stàita tirà su ant la sconda mità dël sécol ch'a fa XII, ma a l'é stàita modificà durant ël sécol apress.
La cesa dël di d'ancheuj a goerna dj'element architeturaj originari ant la cùpola, ant ël transet e ant la part absidal.
La fassada a armonta al sécol ch'a fa XIII e a smon un porton sentral profilà a arch, compagnà da 'd portaj lateraj dzormontà da n'architrav con na fnestra a n'overtura sola.
L'andrinta, a tre part, a l'é separà da dle colòne; a mostra dj'anfluense àrabe.

La cesa a l'ha servì d capela real sota j'aragonèis e peui a n'han fane n'ospidal për masnà bandonà.
A parte dal sécol ch'a fa XVI a son anstalasse ij duminican e peui a l'ha ospità na confrerìa ëd mërcandin catalan, dai quaj a pija sò nòm.

Nonsià dij Catalan
Cesa ëd San Fransesch d'Assisi (Messin-a)

La **cesa ëd San Fransesch d'Assisi** ëd Messin-a a l'é stàita tirà su an época norman-a, dël sécol ch'a fa XIII.
A l'é stàita scasi dësblà da l'afros taramòt dël 1908.
Malgré le modìfiche fàite vàire vire ant ël cors dij sécoj, la cesa a goerna soa marca originaria e në stil àrabo e sicilian, con na strutura darera a tre àbsid.

Fransesch d'Assisi
1999

## Eveniment an Euròpa
***1 <sup>m</sup> ëd luj**
**Inaugurassion dël parlament ëscossèis da part ëd l'argin-a Elisabeta II.
***26 dë dzèmber**
**N'orissi a ravagia ël Limosin.

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt
* **8 ëd mars**: Adolfo Bioy Casares.
* **20 ëd maj**: Massimo d'Antona.
***13 dë stèmber**: Joseph Caviglioli.
* **15 ëd novèmber**: Tòni Bodrìe.

## Premi Nobel

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Cesa ëd Santa Marìa dj'Alman

J'orìgin ëd la **cesa ëd Santa Marìa dj'Alman** ëd Messin-a a armonto a la prima mità dël sécol ch'a fa XIII, cand a l'é stàita tirà su dai Sivalié alman.
A l'é n'esempi tìpich d'architetura dël perìod svev, con dj'armarchèivoj caràter gòtich.
Tutun, soa strutura originaria a l'é restà modificà da j'arstruturassion fàite dòp ij taramòt.

Marìa dj'Alman
Palass Corvaia

**Palass Corvaia** ëd Taormin-a a l'é n'edifissi dël sécol ch'a fa XV, fabricà për le ciambree dël prim parlament ëd Sicilia.
A l'ha na fassada armarchévol e a l'é ambelì da dle fnestre binele e da 'n bel portal dë stil gòtich catalan.
An sël fris as peul lese n'anscrission an latin.
La cita cort a l'é anciarmanta.

Corvaia
Categorìa:Architetura ëd Taormina
Catedral ëd Taormin-a

La **catedral ëd [[Taormina|Taormin-a]]** a armonta al sécol ch'a fa XIII, bele ch'a l'é stàita modificà ëd fasson sostansial durant l'Arnassiment.

La fassada sempia, an tre part, a l'é dzormontà da 'n coronament a merlo.
An sla banda drita as duverta un portal d'aspet gòtich dël sécol ch'a fa XIV, antant che an sla banda snistra a-i në j'é un dël sécol ch'a fa XV.

L'anterior a l'é separà an tre navà da dle grande colòne ch'a reso j'arcade ogivaj.
An slë scond autar dë snistra as treuva la statua ëd *Sant'Àgata*, realisassion dël sécol ch'a fa XVI atribuìa a M. Montanini.
An sla banda drita a-i é na *Visitassion* dël sécol ch'a fa XV d'A. Giuffré, na *Vèrgin e Bambin con ij sant* e na scoltura an alabastr ch'a figura la *Vèrgin* dël sécol ch'a fa XV.

Categorìa:Cese ëd Taormina
Cesa ëd Sant Agustin (Taormin-a)

La **cesa ëd Sant Agustin** ëd Taormin-a a l'é na costrussion gòtica dël sécol ch'a fa XVI.
A resta an piassa 9 avril.

Agustin
Categorìa:Gòtich
Palass Ciampoli

**Palass Ciampoli** ëd Taormin-a a armonta a la prima mità dël sécol ch'a fa XV.
A smon le caraterìstiche tìpiche ëd l'architetura gòtica catalan-a.
La fassada a l'é alegerìa da na serie d'elegante fnestre binele.

Ciampoli
Categorìa:Architetura ëd Taormina
Categorìa:Gòtich
Catedral veja ëd Milass

La **catedral veja ëd Milass**, cesa ëd Milass, a l'é na costrussion dël sécol ch'a fa XVII ant lë stil ëd l'Arnassensa.
A resta ant la part pì àuta dl'aglomerassion, davzin al castel e ij murajon.

Categorìa:Cese dla Sicilia
Categorìa:Milazzo
Ròca Busambra

**Ròca Busambra** a l'é na montagna ëd Sicilia àuta 1613 méter.

Categorìa:Montagne
Categorìa:Sicilia
Dialèt piasentin

Ël **piasentin** (*dialët piasintëin*) a l'é 'n dialèt dla lenga emilian-a e a l'é parlà a Piasensa e provincia. Cost dialèt a l'ha dj'influense lombarde, piemontèise e an pì cita part ligurin-e.

## Proverbi an piasentin

* *Se april an mëtta l'üga, gnanca steimbar an la marüda*.
* *Utubar in canteina da la sira a la mateina*.
* *P'r i Sant la nev l'é p'r i camp*.
* *Santa Lüsia, la giurnä pö cürta c' ag sia*.
* *Märs matt, al na fa ad tütt il rass*.
* *Chi 'g n'ha mia ad quindśeina a 'g n'ha mia ad trinteina*.
* *La prima galeina c' la canta l'ha fatt l'öv*.
* *Väl mia curr, ma riväg in teimp*.

Categorìa:Emilia-Romagna
Categorìa:Varietà lenghìstiche e dë stil
Repùblica Roman-a (antichità)

La **repùblica roman-a** a l’é stàita instaurà dël 509 aGC e a l’é durà fin-a al 27 aGC.

Cost perìod a l’é stàit caraterisà da la progressiva chërsùa d’importansa ëd Roma ‘me potensa regional.
Le guère pùniche e ël droché dla sivilisassion elenìstica a l’han dàit ai Roman la dominassion progressiva ëd tut ël Mar Mediterani.
Vers la mità dël darié sécol prima ëd Crist le lòte për ël comand antrames ëd vàire përsonalità dla fin dla repùblica a l’han portà a un longh perìod ëd guère sivile che a son terminà màch con l’instaurassion dl’Imper sota a Otavian August.

Categorìa:Stòria europenga roman-a
1981

## Aveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt

* **11 ëd magg**: Bob Marley.
* **29 d'otóber**: Georges Brassens.

## Premi Nobel

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Lespouey

**Lespouey** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd j’Àut Pirené. A së stend për na surfassa ëd 2,96 km², con 163 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 55 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Loudenvielle

**Loudenvielle** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd j'Àut Pirené. As dëstend an sna surfassa ëd 42,65 km², con 261 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Mont Altesina

**Mont Altesina** a l'é na montagna ëd Sicilia, an provinsa d'Enna, àuta 1193 méter.

Montaltesina
Montaltesina
Pizzo Fau

**Pizzo Fau** a l'é na montagna dij Nebròdi.
A resta an provinsa ëd Messin-a, an Sicilia.
A l'é àut 1686 méter.

Pizzofau
Pizzofau
Mont Castelli

**Mont Castelli** a l'é na montagna ëd Sicilia, an provinsa ëd Messin-a, àuta 1567 méter.

Montcastelli
Montcastelli
Mont Ruvola

**Mont Ruvola** a l'é na montagna àuta 1410 méter.
A resta an Sicilia, an provinsa ëd Catania, ant ël parch ëd l'Etna.

Montruvola
Montruvola
Mont Piniteddu

**Mont Piniteddu** a l'é na montagna ëd Sicilia àuta 1398 méter.
A resta an provinsa ëd Catania, ant ël parch ëd l'Etna.

Montpiniteddu
Montpiniteddu
Mont Reusa

Ël **Mont Reusa** (*Monte  Rosa* an italian e an alman, *De Gletscher* o *Der Gourner* an lenga walser, *Mont  Rose* an fransèis) a l'é 'l massis montagnos pì gròss ëd tuta la chèina alpin-a, second an autëssa (dòp ël Mont Bianch) con n'elevassion al cò ëd 4.634 méter.

## Geografìa
Postà a la frontiera tra la Svìssera (Canton Valèis) e l'Italia (Valdosta e Piemont), a rapresenta la montagna pì àuta sìa për la Svìssera sìa për ël Piemont.

Vàire sime dël massis dël Mont Reusa a sorpasso ij 4000 méter e le quat pì àute a son pròpi an sël confin tra Svìssera e Piemont:
* Ponta Dufour – 4.634 m
* Nordend *("la fin a nòrd")* – 4.609 m
* Ponta Zumstein – 4.563 m
* Ponta Gnifèt o Signalkuppe – 4.559 m

Le comun-e pì importante ai pé dël Reusa a son: Macugnaga (Val Ansasca), Lagna (Valsesia), Gressoney-La-Trinité (Val ëd Gressoney) e Zermatt (Mattertal).

## La Caban-a Margrita
A la Ponta Gnifèt, a 4.554 méter, a-i é l'arfugi *Capanna Regina Margherita*, l'edifissi pì àut ch'a sìa mai stàit costruvì an tuta Euròpa, inaugurà 'l 18 ost 1893 con la presensa dl'argin-a Margrita 'd Savòja.
 

Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Ròsa
Barret-sur-Méouge

**Barret-sur-Méouge** a l'é na comun-a fransèisa ant la region ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j’Àute-Alp. A së stend për na surfassa ëd 26,72 km², con 232 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àute Alp
Briançon

**Briançon** a l’é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd j’Àute-Alp, ant la region Provensa-Alp-Còsta Asura. A l’ha na popolassion ëd 10 737 (1999) abitant.

## Colegament

* Sit ufissial (an Fransèis)
* Sit pa ufissial (an Fransèis)
* Fòto

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àute Alp
Gap

**Gap** a l’é na comun-a dla Fransa, capital dël dipartiment ëd j’Àute-Alp, con 36.262 abitant (1999). 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Àute Alp
La Bâtie-Montsaléon

**La Bâtie-Montsaléon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Àute-Alp. As dëstend an s'na surfassa ëd 15,08 km², con 136 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 abitant al chilòmeter quàder.

Batiemontsaleon, La
Névache

**Névache** a l'é na comun-a fransèisa ant la region ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Àute Alp. As dëstend an sna surfassa ëd 191,93 km², con 290 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'1 abitant al chilòmeter quàder.

## Vardé 'dcò
* Ròca Gran Tempesta
* Ròca ëd Chardonnet

Nevache
Marsas

***Marsas*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Marsas (Gironde)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gironde

* d'un **[[Marsas (Àut Pirené)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Àut Pirené
Le Noyer

***Le Noyer*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Le Noyer (Savòja)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Savòja

* d'un **[[Le Noyer (Àute Alp)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Àute Alp
Organisassion dij Moudjahidin dël pòpol d'Iran

L**'Organisassion dij Moudjahidin dël pòpol d'Iran** a l'é 'n moviment fondà dël 1965 da Massoud Radjavi, an oposission al regim dij sià.
Ij responsàbij ëd l'organisassion a l'ha chità l'Iran apress na manifestassion contra ël regim, ch'a l'é stàita crasà con la violensa ai 20 ëd giugn 1981 a Teheran.

Dal 1997 jë Stat Unì a l'han butà l'organisassion ant la lista dij moviment terorista.
L'Union Europenga a l'ha fàit l'istess dël 2002, ma a l'ha dovù arnonsieje apress na decision ëd la giustissia dël 2009.

La pressidentëssa ëd l'organisassion a l'é Maryam Radjavi.

Categorìa:Iran
Categorìa:Polìtica
Kyōto

**Kyōto** a l'é na sità ëd Giapon d'un milion e mes d'abitant.

## Sità gemelà
*  Boston, Stat Unì d'América
*  Firense, Italia
*  Xi'an, Cin-a
## Anliure esterne

Categorìa:Sità giaponèise
Servin (mont)

Ël ** Servin** (*Cervino* an italian, *Cervin* an fransèis e *Matterhorn* an alman) a l'é na montagna dla Val d'Osta àuta 4.478 méter postà al cofin ëd la comun-a ëd Valtournenche e ëd la comun-a svìssera ëd Zermatt.

Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Servin
Sedan

**Sedan** a l’é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd j’Ardënne (*Ardennes*), ant la region ëd Champagne-Ardënne.

## Colegament
* Sit ufissial ëd la sità ëd Sedan

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Acy-Romance

**Acy-Romance** a l’é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j’Ardënne.

## Demografia
Ant ël 2006 Acy-Romance a l’avìa na popolassion ëd 483 abitant, distribuì an 168 famije.

## Colegament

* http://www.insee.fr/fr/methodes/nòm nclatures/cog/fichecommunale.asp?codedep=08&amp;codecom=001 
* http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&amp;codeZone=08001-COM 
* http://www.habitants.fr/result.php?phrase=Acy-Romance 
* =http://www.gencom.org:2325/cgi-bin/Communes/Cgi/inform_communes.cgi?INSEE=08001 
* http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Aiglemont

**Aiglemont** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j’Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 8,84 km², con 1.804 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 204 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Balham

**Balham** a l'é na comun-a fransèisa situà ant la region aministrativa ëd la Champagne-Ardënne (al di d'ancheuj al aparten a la Grand Est), ant ël dipartiment ëd j'Ardënne.

### Geografia
Balham as treuva ant ël nòrd ëd la Fransa, a na autitùdin ëd circa 150 méter. A fa part dël canton d'Asfeld e dl'arondissement ëd Rethel.

La comun-a a l'ha na surfassa total ëd **1,78 km²** e soa zòna abità a l'é bagnà dal fium Aisne.

### Popolassion
Scond ël censiment dël 1999, Balham a l'avìa **103 abitant**, con na densità ëd popolassion ëd 58 abitant al km².  
Ij sò abitant a son ciamà *Balhamais* o *Balhamaises*.

### Stòria
Ël pais a l'ha soe orìgin ant ël Mediev. Durant la Sconda Guèra Mondial, Balham a l'é stàit tocà dai combatiment dl'ofensiva djë Ardënne dël 1940.

### Monument e pòst d'anteresse
* La cesa parochial, dedicà a San Medard, costruìa dël sécol ch'a fa XVI e rimodernà dël XIX sécol.
* Un monument ai mòrt dle doe guère mondiaj.
* Ël passagi dl'Aisne e dij senté dë spasgiada arlongh ël fium.

### Economìa
L'atività tradissional a l'era l'agricoltura, e dzortut la coltivassion ëd sereaj e ëd gran. Al di d'ancheuj a-i é 'dcò 'd cita industria local.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Charleville-Mézières

**Charleville-Mézières** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j'Ardënne. As dëstend an sna surfassa ëd 31,44 km², con 57.008 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 1.813 abitant al chilòmeter quàder.

## Stòria
Charleville-Mézières a l'é constituisse dël 1966, con la fusion ëd sinch comun-e.

## Eveniment e manifestassion
*Festival mondial dij teatro ëd marionëtte

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Montcléra

**Montcléra** a l'é na comun-a dla Fransa ant la region aministrativa ëd Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment ëd Lot. A së stend për na surfassa ëd 20,91 km², con 291 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Lot
Festival antërnassional d'Edimborgh

Ël **Festival antërnassional d'Edimborgh** a l'é na manifestassion ch'as dësrola tuti j'agn durant tre sman-e ch'a finisso ël prim saba dë stèmber.
Ël festival a l'é motobin rich e a comprend consert, òpera, teatro e dansa.
Ël programa a l'é ëd sòlit disponìbil dal mèis avril.

La prima edission a l'é fasse dël 1947, për festegé l'artorn ëd la pas apress la sconda guèra mondial.

Categorìa:Art e costume
Categorìa:Scòssia
Matton-et-Clémency

**Matton-et-Clémency ** a l'é na comun-a fransèisa na region administrativa da Champagne-Ardënne, no dipartiment das Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 18,32 km², con 454 abitant, scond ël censiment dël 1999.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Fossé (Ardënne)

**Fossé** a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j'Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 8,94 km², con 56 abitant, scond ël censiment dël 2006, com na densità ëd 6 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Gustave Le Gray

Fotògraf.
Nassù dël 1820, mòrt dël 1884.

## Euvre prinsipaj
**Bateaux quittant le port du Havre* (1856 anviron)
Cost'euvra a l'é cola dle soe ch'a l'é stàita vendùa pì cara an n'asta: 740000 éuro, ai 18 ëd giugn 2011.
**La vague brisée* (1857)

Legray, Gustave
Sapogne-sur-Marche

**Sapogne-sur-Marche** a l'é na comun-a fransèisa na region administrativa dla Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment dle Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 5,41 km², con 130 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 24 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Apremont

***Apremont*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Apremont (Ain)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ain

* d'un **[[Apremont (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Apremont (Àuta Saône)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône

* d'un **[[Apremont (Oise)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Oise

* d'un **[[Apremont (Vendée)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vendée
Belval

***Belval*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Belval (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Belval (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Belval (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania
Otavian August

**Gai Giulio Céser Otavian August** (an latin *Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus*; Roma, 23 Stèmber 63 aGC – Nola, 19 ost 14 dGC) mej conossù ‘mé Otavian o August, a l’é stàit ël prim imperator roman.

Ël Senà a l’ha daje ël titol d**Augustus'' ël 16 [[gené]] 27 aGC, e so nòm ofissial a l’é stàit da cost moment ''Imperator Caesar Divi filius Augustus''.
 
Dël 23 aGC a l’é stàita  arconossùa la ''tribunicia potestas'' e l**Imperium'' proconsular a vita e dël 12 aGC a l’é vnu ëdcò Pontéfiss Màssim.

A l’é stàit al podèj fin a soa mòrt, e so govern a l’é stàit ël pì longh dla Roma imperial (44 ann dal 30 aGC, o 37 ann dal 23 aGC).

L'época d'August a l’ha arpresentà un moment ëd grand cangiament ant la stòria ëd Roma e ël passagi final dal perìod republican al prinsipà.

La rivolussion dal vej al neuv sistema polìtich e cultural a l’ha marcà ëdcò la conomia e l’organisassion militar, aministrativa, giurìdica e coltural.

Sò serior a l'é stàit Tiberi August.

Categorìa:Imperator roman
Gruyères

***Gruyères*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Gruyères (Friborgh)|comun svìsser]]** ant ël canton ëd Friborgh

* d'un **[[Faux (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne
Saint-Aignan

***Saint-Aignan*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Aignan (Gironde)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gironde

* d'un **[[Saint-Aignan (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Saint-Aignan (Loir-et-Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Loir-et-Cher

* d'un **[[Saint-Aignan (Morbihan)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Morbihan

* d'un **[[Saint-Aignan (Tarn-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Tarn-et-Garonne
Saint-Laurent

***Saint-Laurent*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Laurent (Lot-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot-et-Garonne

* d'un **[[Saint-Laurent (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Saint-Laurent (Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cher

* d'un **[[Saint-Laurent (Côtes-d'Armor)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côtes-d'Armor

* d'un **[[Saint-Laurent (Creuse)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Creuse
Thelonne

**Thelonne** a l'é na comun-a fransèisa na region administrativa da Champagne-Ardënne, no dipartiment  das Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 3,84 km², con 342 abitant, scond ël censiment dël 2006, com uma densità ëd 89 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Termes (Ardënne)

**Termes** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j'Ardënne. A së stend për na surfassa ëd 13,98 km², con 138 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Alavieska

**Alavieska** a l'é na comun-a dla Finlandia.
Soa latitùdin a l'é 64° 09' 55, soa longitùdin 24° 18' 25.

Categorìa:Sità finlandèise
Son (sità)

**Son** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd j'Ardënne. As dëstend an sna surfassa ëd 9,03 km², con 105 abitant, scond ël censiment dël 1999.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Ardënne
Verrières

***Verrières*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Verrières (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Puy-de-Dôme

* d'un **[[Verrières (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Ardënne

* d'un **[[Verrières (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Verrières (Aveyron)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aveyron

* d'un **[[Verrières (Orne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Orne

* d'un **[[Verrières (Vienne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vienne
Akaa

**Akaa** a l'é na comun-a dla Finlandia.

## Sità gemelà
*  Sande, Norvegia
*  Hallsberg, Svessia
*  Klippan, Svessia
*  Tapa, Estònia

Categorìa:Sità finlandèise
Tiberi August

**Tiberi Giulio Céser August** (an latin *Tiberius Iulius Caesar Augustus*; Roma, 16 Novèmber 42 aGC – Miseno, 16 Mars 37 dGC) mej conossù ‘mé Tiberi, a l’é stàit lë scond imperator roman.

A l’é nà *Tiberi Clàudi Neron* (*Tiberius Claudius Nero*) e apress a l’é stàit anfiolà da l'amperador Otavian August.

Apress la mòrt d'Otavian a l’ha pijà ël podèj ël 19 Ost 14 aGC.

Sò serior a l'é stàit Calìgola.

Categorìa:Imperator roman
Lézat-sur-Lèze

**Lézat-sur-Lèze** a l'é na cita sità fransèisa ëd 2 200 abitant, postà a sirca 40 km a meridion ëd Tolosa, ant ël dipartiment d'Ariège, ant la region ëd Mesdì-Pirené. 

## Liure
*Sit ëd Lézat

Lezatsurleze
Carla-Bayle

**Carla-Bayle** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d'Ariège. A së stend për na surfassa ëd 35.52 km², con 645 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².

## Demografia

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Ariège
Saint-Lizier

**Saint-Lizier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d'Ariège. As dëstend an sna surfassa ëd 9,01 km², con 1 592 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 176 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Ariège
Ax-les-Thermes

**Ax-les-Thermes** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment d'Ariège, ant la region Mesdì-Pirené.

## Colegament
* http://www.vallees-ax.com/
* http://www.ax-ski.com/
* http://www.histariege.com/ax_les_thermes.htm
* http://www.ign.fr/rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=14129
* https://web.archive.org/web/20080312151508/http://www2.ac-toulouse.fr/eco-ax-les-thermes/

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Ariège
Saint-Girons

**Saint-Girons** (an gascon: Sent Gironç) a l'é na comun-a fransèisa, localisà ant ël dipartiment ëd l'Ariège ant la region ëd Mesdì-Pirené.

## Colegament
* Sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Ariège
Calìgola

**Gai Giulio Céser Germànich** (an latin *Gaius Iulius Caesar Germanicus*; Anzio, 31 ost 12 dGC – Roma, 24 Gené 41 dGC) mej conossù ‘mé **Calìgola**, a l’é stàit ël ters imperator roman.

Apress la mòrt ëd Tiberi a l’ha pijà ël podèj dël 37 aGC fin-a soa mòrt per man dji Pretorian.

Sò serior a l'é stàit Clàudi.

Categorìa:Imperator roman
Clàudi

**Tiberi Clàudi Céser August Germànich** (an latin *Tiberius Claudius Cæsar Augustus Germanicus*; Lugdunum, al di d’ancheuj Lion, 1 ost 10 dGC – Roma, 13 Otóber 54 dGC) mej conossù ‘me **Clàudi**, a l’é stàit ël quart imperator roman.

Apress la mòrt ëd Calìgola a l’ha pijà ël podèj dël 41 aGC fin-a soa mòrt per anvelenament.

Sò serior a l'é stàit Neron.

Categorìa:Imperator roman
Maria Ida Viglino

Fomna polìtica.
**Maria Ida Viglino** a l'era nà dël 1915.

A l'avìa fàit l'Arzistensa.
Dal 1974 al 1983 a l'é stàita assessor regional a l'anstrussion pùblica an Val d'Osta.
A l'é mòrta ai 24 ëd giugn dël 1985.

Viglino, Mariaida
Viglino, Mariaida
Neron

**Neron Clàudi Céser August Germànich** (an latin *Nero Claudius Cæsar Augustus Germanicus*; Anzio  15 Dzèmber 37 dGC – Roma, 9 Giugn 68 dGC) mej conossù ‘mé **Neron**, a l’é stàit ël quint imperator roman.

Apress la mòrt ëd Clàudi a l’ha pijà ël podèj dël 54 aGC fin a soa mòrt për suissidi.

A l’é stàit ëdcò ël darié imperator dla dinastìa Giulio-Clàudia.

Sò serior a l'é stàit Galba.

Categorìa:Imperator roman
Cesare Beccaria

**Cesare Beccaria**, Marchèis ëd Beccaria-Bonesana, a l'é nàit a Milan ël 12 ëd mars dël 1738 e a l'é mòrt ël 28 ëd novèmber dël 1794.

Cesare Beccaria a l'é conossù 'me l'autor dl'euvra *Dei delitti e delle pene*.

Beccaria, Cesér
Dialèt lodisan

Ël **dialèt Lodisan** (*ludesan* o *ludsan* an parlà local, *lodigiano* an italian), a l'é un dialèt dla Lenga lombarda (varianta ossidental) parlà an Lòd e provinsa.

### Lese ëdcò
	
* Lenga lombarda
* Lombard ossidental
* Milanèis	
* Noarèis

Categorìa:Lombard ossidental
Francesco Paolo Cantelli

Matemàtich.
**Francesco Paolo Cantelli** a l'era nà dël 1875 e a l'é mòrt dël 1966.
A l'é anteressasse ëd probabilità e ëd didàtica dla probabilità.

Për chèich agn a l'ha mostrà al liceo; peui a l'ha vagnà un concors dël ministé dël tesòr për j'anstitù ëd previdensa.
Dël 1905 e dël 1906 a l'ha publicà an sl'arvista Il Pitagora, giornal dedicà a jë student ëd le scòle scondarie, doi artìcoj: *Sui fondamenti del calcolo delle probabilità* e *Calcolo delle probabilità*.
Ant ël prim, a anviarava l'arflession an sij fondament an partend da la definission clàssica ëd probabilità.

Cantelli, Francescopaolo
Cantelli, Francescopaolo
Enrico Teodoro Pigozzi

**Enrico Teodoro Pigozzi**, dit an Fransa **Henri Théodore Pigozzi** (Turin, 26 giugn 1898 - Paris, 18 novèmber 1964), a l’é stàit n'industrial dl'automòbil italian ch’a l’a fàit tuta soa cariera an Fransa. 

A l'é stàit diretor general dla *Safaf* (*Société anonyme française des automobiles Fiat*) dal 1928 al 30 giugn 1935; diretor general dla marca Simca (*Société industrielle de mécanique et de carrosserie automobile*) dal 1m ëd luj 1935 al 1954, e apress president-diretor general dal 1954 al 1963 (agn dla vèndita ëd Simca a la Chrysler).
 
La Simca a l’é stàita torna catà dal grop PSA Peugeot Citroën dël 1978, ch’a l'ha sarà la marca.

A l’é stàit ël pare ëd Jean (Johny) Pigozzi, fotògraf e colessionista d'euvre d'art e ëd Caroline Pigozzi, giornalista e scritris.

## Bibliografìa
* « Aronde - Le Grand livre» (Préface de Caroline Pigozzi), ëd Michel G. Renou, Edission EPA, 1993.
* « Simca - De Fiat à Talbot» (Préface de Jacques Loste, P-DG de L'Argus de l'automobile), ëd Michel G. Renou, Edission E-T-A-I, 1999.
Pigozzi, Enrico Teodoro
Saint-Pouange

**Saint-Pouange** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment d’Aube. A së stend për na surfassa ëd 10,02 km², con 719 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 72 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aube
Troyes

**Troyes** a l'é na comun-a fransèisa ëd 60 958 abitant (1999) situà ant ël dipartiment d'Aube, ant la region Champagne-Ardënne (fransèis: *Champagne-Ardenne*), a sirca 160 km da Paris.

## Stòria

La sità ëd Troyes a dev sò nòm  al pòpol gàlich dij Tricass. 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aube
Villeneuve-au-Chemin

**Villeneuve-au-Chemin** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd l'Aube. As dëstend an sna surfassa ëd 3,35 km², con 176 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 53 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aube
Franz Adolph Taurinus

Matemàtich.
**Franz Adolph Taurinus** a l'era nà dël 1794 e a l'é mòrt dël 1874.

A l'é considerà un precursor ëd la geometrìa nen euclidea.

## Euvre prinsipaj
**Teorie der Parallelinien* (1825)
**Geometria prima elementa* (1826)
A conten-o j'element ëd la geometrìa nen euclidea.

Taurinus, Franzadolph
Università ëd Kazan'

L**'Università ëd Kazan**' a l'é n'università fondà dël 1805 a Kazan' an Russia.

## La fondassion
Sò statù a prevëdìa che ij professor e sò resior a elegèisso sò Consèj universitari, con l'ufissi ëd gestì tuta l'educassion dël Sìrcol didàtich; l'università a podìa dotesse ëd na soa polissìa e ëd sò giùdes.
Ij professor a l'avìo libertà d'ansegnament e ël Consèj universitari a l'avìa ël drit dë stampa sensa censura preliminar; nen mach, ma a l'avìa l'ufissi d'aprové la stampa ëd tute j'euvre publicà a Kazan'.

Conforma al decret amperial, al moment ëd soa fondassion as componìa ëd quatr facoltà: Siense naturaj e polìtiche, con set cadreghe; Siense fìsiche e matemàtiche, con neuv cadreghe; Siense médiche, con ses cadreghe; Siense filològiche, con ses cadreghe.

Ël prim proveditor dël sìrcol didàtich ëd Kazan' a l'é stàit l'astrònom Stepan Jakovlevič Rumovskij.
Chiel-sì, bele ch'a stasìa a San Peroborgh, a l'ha contribuì ëd fasson decisiva a la formassion dël còrp dij professor dl'università e an pòch ëd temp a l'é riussì a porté a Kazan' dij professor vajant da lë strangé.

Categorìa:Russia
Kazan
Iosif Johann Littrov

Astrònom.
**Iosif Johann Littrov** a l'era nassù dël 1781 e a l'é mòrt dël 1840.
A l'ha travajà a l'Università ëd Kazan'.

Littrov, Iosifjohann
Littrov, Iosifjohann
Dòm ëd Vintmija

Ël **dòm ëd [[Vintmija]]** a armonta ai sècoj XI e XII. A resta ant la part veja ëd la sità.

Categorìa:Cese dla Liguria
Categorìa:Vintmija
Cesa ëd San Michel (Vintmija)

La **cesa ëd San Michel** ëd Vintmija a armonta ai sécoj XI-XII.
A resta ant la part veja ëd la sità.

San Michel (Vintmija)
Categorìa:Vintmija
Simca

La **Simca** a l’é stàita una meison viturìstica fransèisa creà dël 1935 da Enrico Teodoro Pigozzi per la produssion, sota licensa, ëd viture FIAT.

Dël la mità dji agn '60 la meison a l’é stàita catà dla marca Chrysler an pijand ël nòm *Simca-Chrysler*, peui dël 1978 a l'é stàita catà dal gròp PSA Peugeot Citroën an saranda dël 1990.

Categorìa:Meison viturìstiche fransèise
Dampierre (Aube)

**Dampierre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment d’Aube. A së stend për na surfassa ëd 29,36 km², con 302 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aube
Lagh ëd San Cassian

Ël **lagh ëd San Cassian** a l'é ël pì gròss ëspecc d'eva ëd l'Esterel, con na surfassa ëd 43.000 are.
A ten 60 milion ëd méter cubo d'eva.
A l'é stàit ëscavà ai pé dël Tanneron e a l'é stàit ampinì d'eva dël 1965.
Soe rive a son an chèiche part erte e boscose.

A l'é amportant da la mira energética, për l'alimentassion elétrica e d'eva dël Var oriental, da la mira dla sicurëssa, për l'arforniment d'eva a j'avion contra ij feu, e për l'irigassion.
A l'é ëdcò n'arserva biològica, an ospitand pì che 150 spece d'osej d'eva ëd passage.

An sël lagh as noa e as pràtico la tàula a vela, la canòa e ël pedalò.

San Cassian
La Rothière

**La Rothière** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Champagne-Ardënne, ant ël dipartiment ëd l'Aube. As dëstend an sna surfassa ëd 7,13 km², con 125 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aube
Treno dle pigne

Ël **Treno dle pigne** a l'é na linia feroviaria ch'a va da Nissa Marìtima a Digne-les-Bains.
Sò nòm a vnirìa da le pigne dovrà tanme combustìbil ëd le caudere dle locomotive.

La linia a l'é longa 151 chilòmeter.
A passa da sinch val e a përcor l'entrotera nissèis e l'àuta Provensa.
Ël viage a dura pòch pì che tre ore.

Fabricà antra 'l 1890 e ël 1911, sò binari ùnich a traversa na sessanten-a d'euvre tanme pont metàlich, viadot e galarìe (dont un-a ëd 3,5 chilòmeter).
Ël Treno dle pigne a l'é lòn ch'a-i resta 'd na spantià rej regional che a l'ancamin dël sécol ch'a fa XX a servìa tut l'entrotera fin-a a Tolon an passand për Draguignan.

Categorìa:Fransa
Categorìa:Traspòrt
Louis Couturat

**Louis Couturat** (Paris, 17 gènè 1868 – Ris-Orangis, 3 òst 1914) a l'é stàit un matèmatich e filòsof franseis.

Couturat, Louis
Teorema ëd Mascheroni

Ël **teorema ëd Mascheroni**, dimostrà da Lorenzo Mascheroni, a fortiss che minca problema geométrich arzolvìbil con righel e compass as peul ëdcò arzòlve mach con ël compass.

Categorìa:Geometrìa
Gilberto Govi

Ator ëd teatro an lenga genoèisa.
**Gilberto Govi** a l'era nà a Génoa ai 22 d'otóber 1885. 

Antra ij sò sucess a-i son ëstaje *I manezzi per majâ na figgia*, *Pignasecca e Pignaverde*, *I Guastavino e i Passalacqua*.
Dël 1961 a l'ha ëdcò fàit l'areclam a la television, a *Carosello*, për na marca ëd té.

Govi a l'é mòrt a Génoa ai 28 d'avril 1966.

Govi, Gilberto
Braux

***Braux*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Braux (Alp d'Àuta Provensa)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa

* d'un **[[Braux (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Braux (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or
Roman Opalka

Pitor.
**Roman Opalka** a l'era nà an Fransa ant l'ost 1931, da pare e mare polonèis, e a l'é mòrt ai 6 d'ost 2011.
Ij sò a son tornà an Polònia dël 1939 e a son peui finì an camp ëd consentrament.

Dal 1965 Opalka a l'ha ancaminà na serie ëd tablò anté ch'a piturava dij nùmer: a l'era partì a dissegné ël nùmer 1 an àut a snistra ëd na tèila, andasend anans con la sequensa dij nùmer fin-a al canton an bass a drita.
Peui a l'ha continuà la sequensa ant ij quàder sucessiv.

Opalka, Roman
Racines

***Racines*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Racines (Bolsan)|comun italian]]** an provinsa ëd Bolsan

* d'un **[[Racines (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àube
Sima dël Gélas

La **sima dël Gélas** a l'é na montagna fransèisa àuta 3143 méter, ant la comba dla Vésubie.

Categorìa:Riliev fransèis
Gélas
Saint-Germain

***Saint-Germain*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Germain (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Saint-Germain (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Saint-Germain (Àuta Saône)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône

* d'un **[[Saint-Germain (Meurthe-et-Moselle)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Meurthe-et-Moselle

* d'un **[[Saint-Germain (Vienne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vienne
Poligny

***Poligny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Poligny (Àute-Alp)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àute-Alp

* d'un **[[Poligny (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Poligny (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura

* d'un **[[Poligny (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne
Carlo Costanzia ëd Costiòle

**Carlo Costanzia ëd Costiòle** a l'era nà a Turin ai 9 d'ost 1923.
Anlev ufissial pilòta, a l'ha fàit l'Arzistensa, a l'ha partissipà a la liberassion ëd Courmayeur, a l'é stàit ampërzonà ant la caserma Lamarmora, anté che ant j'agn dël fassism a torturavo.
Dël 2002 a l'é staje daje, da Ciampi, l'onorificensa ëd sivalié al mérit ëd la repùblica.

Carlo Costanzia ëd Costiòle a l'é mòrt d'otóber 2010.
A l'avìa un fieul, ëdcò chiel ëd nòm Carlo.

Costanzia ëd Costijòle, Carlo
Costanzia ëd Costijòle, Carlo
Urville

***Urville*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Urville (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Urville (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Urville (Calvados)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Calvados

* d'un **[[Urville (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania
Castelnaudary

**Castelnaudary** (an ossitan : **Castèlnau d'Ari**) a l’é na comun-a fransèisa, postà ant ël dipartiment ëd l'Aude e ant la region ëd Lengadòca-Rossijon, con 11600 abitant.

Ël pais a resta a n'autëssa media ëd 165 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Patrick Maugard (snistra).
* Còdes Postal : 11400

## Liure
* Pàgina ufissial dla sità ëd Castelnaudary

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Leucate

**Leucate** a l'é na comun-a fransèisa ëd l’Aude.

## Colegament

* https://web.archive.org/web/20100216034849/http://www.leucate.net/

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Pomy

** Pomy** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Languedoc-Roussillon, ant ël dipartiment ëd l’Aude. A së stend për na surfassa ëd 6 km², con 49 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 8,2 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Carcassonne

**Carcassonne** (**Carcassona** an ossitan) a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment ëd l’Aude ant la region dël Languedoc-Roussillon. A l’ha na populassion ëd 43 950 abitant (1999) ant un teritòri ëd 65,08 Kilòmetr quàder.

Carcassonne a l’é a novanta kilòmetr a sudest ëd Toulouse, tra ij Pirené e ël Massiss Sentral fransèis. 

## Colegament
* Pagina dël govern munissipal ëd Carcassonne

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Bugarach

**Bugarach** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment ëd l'Aude, an sij Pirené. As dëstend an sna surfassa ëd 26,62 km², con 198 abitant, con na densità ëd 7 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Gat

Ël **gat** o **Ciat** (*Felis silvestris catus*) a l'é un mamìfer carnìvor ëd la famija dij felid. 

## Adoss ëd la paròla
La paròla **gat** a ven dal latin *catus*, che a l'ha pijala dal grech antich *kàttos*. 

## Caraterìstiche

Ël gat a l'é tipicament longh apopré 46 centim, con na spala 'd 23-25 centim e na coa 'd 30 centim, e an media a ruva peisé 4-5 kilogram (la fumela a l'é pì cita dël mas-cc).

La speransa ëd vita 'd un gat a l'é antra 12 e 14 agn për ël mas-cc, e antra 13 e 16 agn për la fumela.

Categorìa:Felidae
Jean Auguste Dominique Ingres

Pitor.
**Jean Auguste Dominique Ingres** a l'era nassù a Montauban (Fransa) dël 1780 e a l'é mòrt a Paris dël 1867.
A l'era fieul ëd ean-Marie-Joseph Ingres (1755–1814) e ëd Anne Moulet (1758–1817). 
## Euvre prinsipaj
* *L'Aretin e l'anvià ëd Carl Quint*
 

Ingres, Jean Auguste Dominique
Università ëd Nissa Marìtima

L**'Università ëd Nissa Marìtima** a l'é n'università duvertà dël 1965.
Ant ël 1969 a l'ha dësvlupà ël sènter d'àuta tecnologìa ëd Sophia-Antipolis, an sl'autipian ëd Valbonne.

Nissa Marìtima
Jacques-Henri Lartigues

Fotògraf.
**Jacques-Henri Lartigues** a l'era nà dël 1894.
Dël 1960 a l'ha tramudà a Opio e a l'é mòrt a Nissa Marìtima dël 1986.
A l'era marià con na fomna stranomà *Bibi*.

A l'é autor d'un përfond ëd plance an sla Còsta Asura.
Passionà ëd cine, a l'ha fotografà la lavorassion ëd vàire film e a l'ha coatà tuti ij festival ëd Cannes.

Lartigues, Jacqueshenri
Lartigues, Jacqueshenri
Grace Kelly

**Grace Patricia Kelly** (Filadelfia, 12 novèmber 1929 – Monaco, 14 stèmber 1982) a l'é stàita n'atris dël cine e prinsëssa..

A l'ha travajà con ij mej dël cine ëd Hollywood, tanme Henry Hathaway, John Ford, Fred Zinnemann.
Ma a l'é dzortut con soa colaborassion con Alfred Hitchcock ch'a l'ha lassà soa marca.

An andasend a Cannes për sosten-e un dij sò film con Hitchcock a l'ha rancontrà ël prinsi Ranié ëd Mònaco che a l'ha marià dël 19 avril 1956 .
A l'é mòrta dël 1982 për n'assident con la vitura.

Kelly, Grace
Pierre Puget

Scultor.
**Pierre Puget** a l'era nà a Marsèja dël 1620.

An soe euvre a l'é stàit bon a gionze la potensa, ël moviment e ël sens dël patétich.
A l'é mòrt dël 1694.

## Euvre prinsipaj
**Milon ëd Croton*, goernà al Louvre a Paris.

Puget, Pierre
Fleury (Aude)

**Fleury** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Languedoc-Roussillon, ant ël dipartiment ëd l’Aude. A së stend për na surfassa ëd 51,27 km², con 2 547 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 49 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Gioann Canavesio

Pitor.
**Gioann Canavesio** a l'era nà dël 1420 e a l'é mòrt a l'ancamin dël sécol ch'a fa XVI.
A l'avìa marià na fomna ëd Biot.
Gioann Baleison a l'era sò anlev.

## Euvre prinsipaj
Canavesio a l'ha fàit dij fresch fiamengh ant la capela ëd Nòstra Sgnora dle Fontan-e a Briga.

Canavesio, Gioann
Articiòch

L**'articiòch** (o **arciciòch**) a l'é na pianta ch'a smija al card.
A fa na bòcia parèj 'd na pigna, bon-a da mangé, ch'as ciama ëdcò chila articiòch, dont ij làver a finisso con na spin-a.

## Composission
Sent grama d'articiòch a conten-o apopré: 1,1 grama ëd fibra; 0,2 grama ëd grass; 84 grama d'eva; 2,7 grama ëd protein-e; 11,9 grama d'idrà ëd carbòni e dle vitamin-e A, B1 e C.

Categorìa:Botànica
Pétanque

La **pétanque** (dal provensal *pieds tanqués*, visadì *pé gionzù e ferm*) a l'é un tipo ëd gieugh ëd le bòce.
As pràtica ansima a na distansa antra ij 6 e ij 10 méter.
Ij giugador as piasso andrinta a 'n sercc marcà për tèra d'anté ch'a devo nen seurte.

Categorìa:Spòrt
Lenga nissarda

Ël **nissard** a l'é 'n dialet occitan parlà ant la contà ëd Nissa Marìtima, dont ij prim ëscrit a armonto al sécol ch'a fa XVI.
Ant j'agn 1950 dij travaj ëd savant (tanme André Compan) e ël teatro ëd Francis Gag (con ël përsonage ëd *Tanta Viturina*) a l'han compagnane la rivalorisassion, giutà dal giornal an lenga Lou Sourgentin.

Dël 2000 ël nissard a l'é stàit arconossù lenga regional ëd Fransa.

Categorìa:Lenghe dla Fransa
Lenga monegasca

Ël **monegasch** a l'é na lenga ëd Mònaco.
A l'é mostrà tanme lenga nassional ant je scòle dël prinsipà.
A l'ha 'd rèis lìgure, an particolar genoèise, ch'as artreuvo ant le paròle ch'a rësguardo ël mar e la navigassion, ant j'espression proverbiaj e ant la gastronomìa.

Categorìa:Lenghe ëd Mònaco
Tapenade

La **tapenade** a l'é na pasta për tartin-e, a base ëd tàpari, olive nèire sensa ganeuja e anciove sbërgnacà o ciapulà.
As mangia a l'aperitiv ansima a dle fëtte ëd pan brasatà.

Categorìa:Mangé
Aïoli

L**'aïoli** a l'é na majones a l'euli d'oliva, con na gionta ëd fische d'aj plà, tìpica dël Var.
A compagna la supa ëd pess e vàire piat.

Categorìa:Mangé
Salada nissarda

La **salada nissarda** a l'é un piat tìpich ëd la cusin-a ëd Nissa Marìtima.
As compon ëd cite tomàtiche tajà a fëtte, ëd cit articiòch, ëd povron verd, ëd tonn, d'euv dur an rond, d'olive nissarde, tut coatà con d'euli d'oliva, anciove polidà e con ponte ëd baslicò.

Categorìa:Mangé
Categorìa:Nissa Marìtima
Pissaladière

La **pissaladière** a l'é un piat tìpich ëd la cusin-a nissarda.
As agiss ëd na torta a la siola con dla *pissala*, na bagna spëssa a base d'anciove, e dj'olive nèire nissarde.

Categorìa:Mangé
Moussan

**Moussan** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Languedoc-Roussillon, ant ël dipartiment ëd l’Aude. A së stend për na surfassa ëd 14,88 km², con 1 174 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 78 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Pan bagna

Ël **pan bagna** a l'é un mangé tìpich nissard.
As agiss d'un pan bagnà d'euli d'oliva, ëd forma rionda, con ansima anciove, tomàtiche e via fòrt.

Categorìa:Mangé
Pistou

Ël **pistou** a l'é 'n piat ëd la cusin-a nissarda.
A l'é na supa ëd vërdure condìa con na crema óita fàita 'd baslicò, d'aj, ëd tomàtiche e nijà ant l'euli d'oliva.

Categorìa:Mangé
Jacques Audiberti

Scritor e òm ëd teatro.
Nassù a Antibes dël 1899, mòrt dël 1965.

Audiberti, Jacques
Audiberti, Jacques
Pavimentassion

As ciama **pavimentassion** na covertura dël pian fàita an butand un da banda a l'àutr dij polìgon an manera da nen lassé djë spassi veuid.
Un cas particolar ëd pavimentassion a l'é cola realisà an dovrand mach dij polìgon regolar.

Categorìa:Geometrìa