open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiopáns, A Baña

**San Pedro** ëd **Fiopáns** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Baña. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 242 abitant (119 òm e 123 fomne) distribuì an 5 grup ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dla Baña
Equassion ëd Jakob Bernoulli

As ciama **equassion ëd Bernoulli** minca equassion diferensial dla forma y'+a(x)y+b(x)y^{ \alpha }=0, anté che a e b a son dle fonsion continue ansima a n'antërval I \subseteq \mathbb R .

Equassion ed Jakob Bernoulli
Lemnìscata ëd Bernoulli

La **lemnìscata ëd Bernoulli** a l'é na curva che a l'ha la forma ëd n'eut arvërsà o dël sìmbol dl'infinì ∞. Soa equassion a l'é:

: (x^2 + y^2)^2 = 2a^2 (x^2 - y^2),

o, an coordinà polar:

: r^2 = a^2 \cos 2\theta.

La curva as peul definì ant na manera pì geométrica: pijà doj pont fiss, ciamà *feu*, a la distansa 2a, la lemnìscata a l'é l'ansem dij pont dont la multiplicassion dle distanse daj doj feu a val a^2. Ën cost sens-sì, la lemnìscata a smija a l'eliss, dont a l'é costanta l'adission dle distanse.

Ël prim che a l'a trovà costa relassion a l'é stàit ant ël 1694 Jakob Bernoulli, an në studi an sël moviment dij maré, che a l'a cò dàit a la curva ël nòm *lemniscus*, che an latin a veul dì "fiòch che a pend", bele che Giovanni Cassini a l'avìa già studiala ant ël 1680.

L'àrea ëd la leminiscata a val a^2, visadì la midema area del quadrà ëd banda a.

Categorìa:Geometrìa
Rabindranath Tagore

Poeta, scritor e filòsof indian.
**Rabindranath Tagore** (রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর an bengali) a l'era nassù a Kolkata ai 6 ëd magg dël 1861 e a l'é mòrt ambelelì ai 7 d'agost dël 1941.

Dël 1998 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

Tagore, Rabindranath
Tagore, Rabindranath
Tagore, Rabindranath
Tagore, Rabindranath
Hans Christian Andersen

Scritor an lenga danèisa.

## Vita

**Hans Christian Andersen** a l'é nassù a Odensa ai 2 d'avril dël 1805, ant na famija pòvra: sò pare, ciavatin, a l'era mòrt an guèra che chiel a l'avìa óndes agn; soa mare, lavandera, a l'era na ciocaton-a. A l'ha nen seguì djë studi regolar e na vòta mòrtje ël pare a l'é trasferisse a Copenàghen për serché boneur. Apress a vàire tentativ për afermesse ant ël camp teatral, a l'ha trovà dij protetor ch'a l'han giutalo e a l'han possalo a seguité jë studi, fin al conseguiment dël diplòma (1828). Antramentre a l'avìa argionzù un pò ëd notorietà con soe poesìe (an particular *Ël cit ch'a meuir*, 1827).
A l'ha compì na gran quantità ëd viagi an Gërmania, Fransa, Italia, Grecia, Turchia, Svessia, Spagna e Anghiltèra (andova ch'a l'è venù a esse amis ëd Charles Dickens). Coste esperiense a l'han daje la materia për scrive na serie ëd lìber e diari ëd viagi.
Sò amor për Riborg Voigt (na tòta ëd Faaborg), për Louise Collin (fija d'un dij sò protetor) e për l'atris svedèisa Jenny Lind a son stàit tuti maleuros e a l'han lassà segn an soe euvre.
A l'é mòrt a Copenàghen ai 4 d'agost dël 1875.

## Euvre

La produssion teatral a l'ha nen dàit a Andersen la fama ch'a sugnava: an escludend un-a o doi euvre, dë scars sucess, ël teatro a l'ha mach daje dle delusion. Ëdcò soa euvra poética a l'é nen da consideresse vàire significativa.

Andersen a l'é stàit autor ëd romanz; as peulo arcordé: 

: "L'improvisator" (*Improvisatoren*, 1835)
: "O.T." (1836)
: "Mach un sonador" (*Kun en Spillemand*, 1837)
: "Le doi baronësse" (*De to Baronesser*, 1847)
: "Esse o esse nen" (*At være eller ikke være*, 1857).

A l'é dzoratut avosà për soe 157 "Fàule" (1835-1872), concepìe an prinsipi për un pùblich infantil e peui vnùe un-a dle ciadeuvre dla litratuta mondial. La comprension për le masnà, la franchëssa, l'umanità e ël sutil umorism a s'esprimo con dj'arzultà d'auténtica poesìa, con na vena ëd malinconìa ancreusa.

Antra le fàule as peulo arcordé:

* La prinsipëssa an sël pòis (*Prindsessen paa AErten*, 1835, anspirà a na conta tradissional danèisa)
* Le vestimente neuve dl'imperator (*Keiserens nye Kloeder*, 1837, conta spagneula)
* La masnà dij brichèt (*Den lille Pige med Svovlstikkerne*, 1848)
* Ël cit aniòt brut (*Den grimme AElling*, 1845)
* Ël brichèt (*Fyrtøjet*, 1835, anspirà a na conta tradissional danèisa)
* Ij dì dla sman-a (*Ugedagene*, 1871)
* Ël prinsi gram (*Den onde Fyrste*, 1849, veja legenda)
* J'anie cigne sërvaje (*De vilde Svaner*, 1838, conta popolar danèisa).

Dël 2001, soagnà da Gioventura Piemontèisa, a l'é surtìa n'arcòlta ëd soe fàule voltà an piemontèis da Ilaria Forest, con dissègn originaj d'Adriano Velicogna e Ivan Pignatelli.

Andersen, Hans Christian
Andersen, Hans Christian
Lenga Semimi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Semimi** o **Semimi** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Semimi** a peul esse:
* lenghe Neuva Guinea
** lenghe session prinsipal
*** lenghe sentral e ossidental
**** lenghe Mairasi-Tanahmerah
***** lenghe Mairasi
****** lenga Semimi

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: etz

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=etz

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Kuni-Boazi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kuni-Boazi** o **Kuni-Boazi** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kuni-Boazi** a peul esse:
* lenghe Neuva Guinea
** lenghe session prinsipal
*** lenghe sentral e ossidental
**** lenghe Marind
***** lenghe Boazi
****** lenga Kuni-Boazi

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: kvg

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kvg

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Iha

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Iha** o **Iha** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**'Iha** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe session prinsipal
*** lenghe sentraj e ossidentaj
**** lenghe Bomberai ossidentaj
***** lenghe Bomberai ossidentaj vere
****** **lenga Iha**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **IHP**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ihp

Categorìa:Lenghe ëd Papua
Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Polinòmi ëd Bernoulli

La sequensa (B_n) dij **polinòmi ëd Bernoulli** a l'é definìa për arcorensa tanme:
:B_0=1;
:për minca n \geq 1, B'_n=nB_{n-1} con la condission  \int_0^1B_n(t)dt=0.
La sequensa (b_n) dij nùmer ëd Bernoulli a l'é antlora definìa da b_n=B_n(0).

Ij polinòmi e ij nùmer ëd Bernoulli a intro an gieugh an vàire fórmole dl'anàlisi.
Për esempi, j'ugualianse dovùe a Euler e bon-e për minca nùmer natural positiv p:
: \sum_{n=1}^{\infty } \frac 1{n^{2p}} = \frac{2^{2p-1} \pi^{2p}}{(2p)!} (-1)^{p-1}b_{2p}.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Urdilde, Rois

**Santa María** d**'Urdilde** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rois. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 909 abitant (453 fomne e 456 òm) distribuì an 15 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Rois
Rois, Rois

**San Mamede** ëd **Rois** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rois. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 618 abitant (329 fomne e 289 òm) distribuì an 12 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Rois
Enya

**Enya** (stranòm ëd **Eithne Patricia Ní Bhraonáin** [**ˈɛnʲə pəˈtrɪʃə nʲiː ˈvˠɾˠiːn̪ˠaːnʲ**]) a l'é nassùa a Gweedore ai 17 ëd magg dël 1961.

A l'é un-a dle cantant irlandèise pi arnomà dël di d'ancheuj.

## Discografìa
* *Enya* (1987) 
* *Watermark* (1988)
* *Sheperd Moons* (1991)
* *The Celts* (1992)
* *The Memory Of Trees* (1995)
* *Paint The Sky With Stars* (1997)
* *A Day Without Rain* (2000)
* *Amarantine* (2005)
* *And Winter Came...* (2008)
* *The Very Best of Enya* (2009)

Categorìa:Cantant irlandèis
Gaiole in Chianti

**Gaiole in Chianti** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 2.684 abitant, an provincia ëd Sien-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Pescini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Sien-a
Empoli

**Empoli** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 46.017 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciana Cappelli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà

Empoli a l'é gemelà con:
*  Aubervilliers, Fransa
*  Besançon, Fransa
*  Namur, Belgi
*  Sankt Georgen an der Gusen, Àustria
*  Toledo, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Coreglia

***Coreglia*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Coreglia Antelminelli]]**, an provincia ëd Luca

* **[[Coreglia Ligure]]**, an provincia ëd Génoa
Disugualiansa ëd Bernoulli

La **disugualiansa ëd Bernoulli** a fortiss che për minca nùmer real x>-1 e minca nùmer natural n>1, a val la disugualiansa (1+x)^n>1+nx.

Jakob Bernoulli a l'ha dimostrà sa disugualiansa dël 1689; tutun a l'era già presenta an Barrow dal 1670.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Pontassieve

**Pontassieve** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 20.708 abitant, an provincia ëd Firense.

## Geografìa
Pontassieve a resta a 108 méter d'autëssa, a l'amboch dla val ëd Sieve, ant ël Valdarn, davzin a la confluensa dël Sieve ant l'Arn a 18 chilòmeter da Firense.
Ël comun a l'ha na surfassa ëd 114,44 km2.

## Stòria e conomìa

L'abità a l'ha ancaminà a formesse dal sécol ch'a fa XIII e a l'é dësvlupasse dòp la mità dël sécol apress, cand ij fiorentin a l'han fabricà un castel e un sistema ëd fortificassion, an possand la chërsùa dël borgh tanme mërcà a servissi ëd na zòna agrìcola anvironanta assè gròssa.
Ël pais a l'ha pijà sò nòm da 'n pont medicéo an sl'Arn.

La sconda guèra mondial a l'ha fàit dij dann grev, ch'a l'han anteressà pì che ël 90% djë stabiliment produtiv.
Tutun l'arprèisa a l'é stàita lesta e al di d'ancheuj a-i son vàire amprèise, dzortut ëd dimension cite e mojen-e, ch'a travajo ant ij sétor metalmecànich, dël véder, dle materie plàstiche e dla goma, dij tessù e dle confession, dij materiaj da costrussion.
L'agricoltura dla zòna a produv granaje, ulive e dzortut uva da vin, travajà an vàire stabiliment enològich amportant.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Mairaghi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Pontassieve a l'é gemelà con:
*  Tifariti, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Barberino Val d'Elsa

**Barberino Val d'Elsa** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 4.254 abitant , an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Semplici (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà

Barberino Val d'Elsa a l'é gemelà con:
*  Amgala, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica  
*  Publier, Fransa
*  Schliersee, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Barberinovaldelsa
Barberino di Mugello

**Barberino di Mugello** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 9.515 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Zanieri (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Barberino di Mugello a l'é gemelà con:
*  Betton, Fransa
*  Laurenzana, Italia
*  Yraifia, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Barberinodimugello
Barberino

***Barberino*** a l'é 'l nòm ëd doi comun dla provincia ëd Firense:

* **[[Barberino di Mugello]]**

* **[[Barberino Val d'Elsa]]**
Vicchio

**Vicchio** a l'é un comun dla Toscan-a dë 7.736 abitant, an provincia ëd Firense.

## Përsonalità
* Giotto, pitor, nassù dël 1267 ant la frassion Vespignano
* Ël Beato Angelico, pitor, nassù dël 1395 ant la frassion Rupecanina
* Lorenzo Milani, prèive e educator, a l'ha travajà a la scòla ëd Barbania (frassion ëd Vicchio) dal 1954 a soa mòrt, dël 1967

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Izzo (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Vicchio a l'é gemelà con:
*  Tolmin, Slovenia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Certaldo

**Certaldo** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 16.042 abitant, an provincia ëd Firense.

## Përsonalità
* Giovanni Boccaccio (1313-1375), scritor e poeta, nassù e mòrt a Certaldo

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Andrea Campinoti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Certaldo a l'é gemelà con:
*  Kanramachi, Giapon
*  Kent, Regn Unì
*  Neuruppin, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Francesco Petrarca

Scritor e poeta an latin e an italian.
**Francesco dë sgnor Petracco**, dit **Petrarca**, a l'era nassù a Aress ai 20 ëd luj dël 1304 e a l'è mòrt a Arquà Petrarca ai 19 ëd luj dël 1374.

Dël 1311 ij sò a l'avìo tramudà a Carpentras, davzin a Avignon.
Për ses agn ël fieul a l'ha studià drit, a Montpellier e peui a Bològna; peui a l'ha chità e, dël 1326, a l'ha arseivù j'órdin minor a Avignon.

## Euvre prinsipaj
* An lenga italian-a:
** *Canzoniere*
** *Trionfi*

* An lenga latin-a:
** Poesìa
*** *Africa* (1339-1342)
*** *Bucolicum carmen* (1346-1357)
*** *Epistole metricae* (1333-1361)
*** *De casibus virorum illustrium* (1356-1373)
*** *De claris mulieribus* (1361-1362)
** Pròsa
*** *De viris illustribus* (1337)
*** *Rerum memorandarum libri* (1350)
*** *Secretum* (1347-1353)
*** *De vita solitaria* (1346-1356)
*** *De otio religiosorum* (1346-1356)
*** *De remediis utriusque fortunae* (1360-1366)

Petrarca, Francesco
Petrarca, Francesco
Arquà Petrarca

**Arquà Petrarca** a l'é un comun dël Véneto ëd 1.846 abitant, an provincia ëd Pàdoa.

## Përsonalità
* Francesco Petrarca, scritor e poeta, mòrt a Arquà dël 1374. Dël 1868 ël comun a l'ha tramudà 'l nòm an sò onor.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Luca Callegaro (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pàdoa
Vilariño, Val do Dubra

**San Pedro** ëd **Vilariño** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Val do Dubra. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 131 abitant (62 fomne e 69 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Val do Dubra
Edmund Hillary

Alpinista.
**Edmund Percival Hillary** a l'era nassù a Tuakau (davzin a Auckland) ai 20 ëd luj dël 1919 e a l'é mòrt a Auckland ai 11 ëd gené dël 2008.
Ëd mesté a anlevava j'avije.

A l'ha scalà óndes montagne pì àute che sesmila méter e a l'é stàit ël ters òm a rivé al Pòlo Sud.

Anviron ai sëddes agn a l'ha ancaminà a dedichesse a la montagna, apress ess-se ancorzusse, durant na gita con la scòla, che sò fìsich a l'era pi arzistent che col dij sò cambrada.
A l'é vnù arnomà tanme scalador apress la sconda guèra mondial (ch'a l'avìa fàit ant l'aviassion).
Dël 1948 a l'é stàit ël prim, ansema a Harry Ayres, a monté an sël Mont Cook, la sima pì àuta dla Neuva Zelanda.
Dël 1950 a l'ha fàit un vir an sj'Alp austrìache e svìssere e dël 1951 a l'é andàit con tre cambrada a scalé an sl'Himalaya.
Ij sò sucess a l'han faje avèj n'anvit për na spedisson che, ant l'otonn ëd col ann, a l'é andàita an arcognission pr'ëstudié na manera 'd rivé an cò dl'Everest.
Dël 1953 la spedission, guidà dal colonel John Hunt, a l'ha avù sucess e ai 29 ëd maj Hillary a l'é stàit ël prim òm a rivé an cò dl'Everest, giutà dal pòrta-viande Tenzing Norgay (bele che dël 1924 na spedission a l'era dëscomparìa apress esse già rivà almanch a 8450 méter e as nen s'a l'han fàila a monté findi an sima).
Hillary a l'ha dedicà soa conquista a Elisabeta II, ch'a l'era la neuva argin-a.

Dòp, Hillary a l'ha seghità a scalé, ma l'angagg ch'a j'anfasìa ëd pì a l'é vnùit col ëd giuté le popolassion nepalèise.
A l'é stàit ansignì dl'Órdin dla Zartiera.
Dël 2003 a l'han daje la sitadinansa onoraria dël Nepal.

Hillary, Edmund
Everest

Àut 8848,43 méter, l' Everest a l'é la montagna pì àuta dël mond.
A pija sò nòm dal geògraf George Everest.

## La conquista dl'Everest
An vàire a l'han provà a riveje an sima.
Dël 1924, George Mallory e Andrew Irvine a son dësparì ch'a j'ero rivà almanch a 8450 méter, ma a l'é malfé ch'a sio rivà an sël cò.
Ij prim òm dont as sa ch'a son montà findi a la sima a son stàit ël neuv-zelandèis Edmund Hillary e 'l nepalèis Tenzing Norgay, ai 24 ëd mars dël 1953.

Categorìa:Montagne
Categorìa:Geografìa ëd l'Asia
Tenzing Norgay

**Tenzing Norgay** a l'era nassù an Tibet, da 'na famija nepalèisa, dël maj 1914 e a l'é mòrt a Darjeeling, an India, ai 9 ed maj dël 1986.

A fasìa ël pòrta-viande ("sherpa") e, dël 1953, a l'ha compagnà Edmund Hillary an soa conquista dla sima dl'Everest.

Categorìa:Biografìe
Gerald Basil Edwards

Scritor an lenga anglèisa.
**Gerald Basil Edwards** a l'era nassù dël 1899 ant l'ìsola ëd Guernsey e a l'é mòrt a Weymouth dël 1976.

A l'avìa studià an Anghiltèra, mostrà e travajà ant l'editorìa.
A l'avìa travajà a në studi biogràfich ëd D.H. Lawrence, ma a l'ha peui antërompulo a la mòrt ëd chiel-sì.
A l'avìa ardità da soa mare, ma a l'avìa lassà tut a sò pare, ch'a l'ha peui gavaje l'ardità.
Chiel a l'é artrovasse a vive con ëd grand problema conòmich.

Da viv, Edwards a l'ha riussì a publiché gnente, ëdcò përchè a l'era un perfessionista e a l'ha vàire vire dëstruvù lòn ch'a l'avìa fàit.
Sò lìber *The Book of Ebenezer Le Page* a l'é stàit publicà dël 1981, dòp soa mòrt.

Edwards, Gerald Basil
Edwards, Gerald Basil
Figline Valdarno

**Figline Valdarno** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 16.282 abitant, an provincia ëd Firense.

## Përsonalità
* Marsilio Ficino, filòsof, nassù a Figline dël 1433

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Riccardo Nocentini (dal 29/05/2006).

## Sità gemelà
Figline Valdarno a l'é gemelà con:
*  Canals, Spagna
*  Pfungstadt, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Montespertoli

**Montespertoli** a l'é un comun dla Toscan-a d' 11.354 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giulio Mangani (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Montespertoli a l'é gemelà con:
*  Caronia, Italia
*  Epernay, Fransa
*  Neustadt an der Aisch, Gërmania
*  Santo Stefano di Cadore, Italia
*  Tichla, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Greve in Chianti

**Greve in Chianti** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 13.785 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Bencistà (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Greve in Chianti a l'é gemelà con:
*  Auxerre, Fransa
*  Brtonigla/Verteneglio, Croassia
*  Farsia, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
*  Greve Strand, Danimarca
*  Jesenice, Croassia
*  Sonoma, Stat Unì d'América
*  Veitshöchheim, Gërmania

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Incisa

* **[[Stefano Incisa]]**, poeta an lenga piemontèisa

* **[[Incisa in Val d'Arno]]**, comun dla provincia ëd Firense

* **[[Ansisa|Incisa Scapaccino (Ansisa)]]** , comun dla provincia d'Ast
Lenga Mawes

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Mawes** o **Mawes** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Mawes** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe setentrionaj
*** lenghe Tor
**** lenghe Mawes
***** **lenga Mawes**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MGK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mgk

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Incisa in Val d'Arno

**Incisa in Val d'Arno** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 5.957 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizio Giovannoni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Incisa in Val d'Arno a l'é gemelà con:
*  Erzhausen, Gërmania
*  Malgrat de Mar, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Lenga Oksapmin

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Oksapmin** o **Oksapmin** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Oksapmin** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Oksapmin
*** **lenga Oksapmin**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **OPM**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=opm

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Sequensa ëd Fibonacci

La **sequensa ëd Fibonacci** a l'é la sequensa (s_n) definìa da:
:s_0=s_1=1,
:s_n=s_{n-2}+s_{n-1} për minca n \geq 2.
Ël nòm a l'é stàit daje ant ël sécol ch'a fa XIX da Édouard Lucas, cand ij matemàtich a l'han ancaminà a anteressesse a costa sequensa.

## Soa amportansa
La sequensa ëd Fibonacci a compariss an vàire leu an matemàtica:
*A compariss ant ël triàngol ëd Pascal, ant la fórmola binomial, ant ël càlcol dlë probabilità.
*Ël lìmit dla sequensa dij rapòrt antra element consecutiv dla sequensa ëd Fibonacci  \frac{s_{n+1}}{s_n} a l'é ël nùmer d'òr.
*A l'ha un ròl an natura e an vàire truch matemàtich amusant.
*Ël nùmer ëd Fibonacci s_n a coincid con l'ìndes topològich ëd Hosoya dël senté P_n con n vértes.

## Propietà
A-i è na fórmola ch'a smon la soma dij prim n quadrà dij nùmer ëd Fibonacci:
:s_0^2+s_1^2+ \ldots +s_n^2=s_ns_{n+1}.

## Generalisassion
La definission ëd sequensa ëd Fibonacci a peul esse generalisà, an butand:
:t_0=a,
:t_1=b,
:t_n=t_{n-2}+t_{n-1} për minca n \geq 2.
J'element ëd costa sequensa a son donca
:a,b,a+b,a+2b,2a+3b,3a+5b,5a+8b...
Ij coefissient ëd b an costi element a formo (a manch ëd na traslassion d'un pòst) la sequensa ëd Fibonacci
:1,1,2,3,5,8...

Na propietà ëd na sequensa ëd Fibonacci generalisà a l'é che la soma dij prim des nùmer ëd la sequensa a l'é óndes vire l'element ch'a fa set.

Categorìa:Teorìa dij nùmer
Georg Hermann Valentin

**Georg Hermann Valentin** a l'é stàit un bibliògraf matemàtich.

A l'era nassù a Berlin ai 9 dë dzèmber dël 1848 e a l'ha passà a Berlin tuta soa vita.
A l'avìa studià al Friederich-Werder Gymnasium e ant ël perìod 1869-1879 a l'é stàit ëstudent ëd matemàtica a l'università, con ëd professor 'me Kummer, Kronecker e Weierstrass.
A l'é dotorasse dël 1879 con na tesi - con Weierstrass - ch'a tratava dël problema dla trasformassion d'equassion algébriche an doe variàbile an forma normal (*De aequatione algebraica, quae est inter duas variabiles, in quandam formam canonicam transformata*).

Dël 1874 a l'ha ancaminà a travajé 'me assistent a la Librerìa Real Ëstatal, dont a l'é vnù diretor dal 1908 al 1920, cand a l'é andàit an pension.
A l'era mariasse dël 1880 e a l'ha avù sinch fije.

Soa contribussion pì granda a la matemàtica a l'é stàit ël travaj ëd preparassion ëd na bibliografìa general ëd la matemàtica da l'achit ëd la stampa al 1900, ch'a l'ha mnà sensa treva dal 1884 a soa mòrt.

Valentin a l'é mòrt ai 24 ëd novèmber dël 1926.

Valentin, Georg Hermann
Fiesole

**Fiesole** a l'é na comun-a dla Toscan-a ëd 14.142 abitant, an provincia ëd Firense.
La sità a resta an àut ëd na colin-a dël Mugello, antra le combe dël Mugnon e dl'Arn.

## Strutura urban-a
Al pòst dl'antica piassa roman-a, ancheuj a-i é la piassa prinsipal con la ca dla comun-a, edifissi dël sécol ch'a fà XIV modificà pi tard.
Dnans a-i é na statua equestr an bronz, ch'a memòria ël rancontr ëstòrich antra Garibaldi e re Vitòrio Emanuel II, dël 1860, an sël pont ëd Teano.

Ëdcò ël dòm romànich, arnovà ant ël sécol ch'a fà XIX, a dà an slë piassa.
A goerna dj'euvre ëd Mino da Fiesole, artista dl'Arnassensa.

La cesa e ël convent ëd San Fransesch a resto an sla part pi àuta, andoa na vira j'etrusch a l'avìo soa acròpoj.
D'ambelessì as gòd un panorama stupend an sla piassa e Firense.

## Stòria
Fiesole a l'é stàit fondà da j'etrusch ant ël sécol ch'a fà VII aGC.
Ant ël III sécol aGC a l'é aliasse ai roman për contrasté l'anvasion dij gaj, ma dël 90 aGC as gionz a l'arvira dle sità contra 'd Roma.
'Me arvangia, a l'é ravagià e a dventa na colònia des agn apress, sota Sila.
La sità a conòss un neuv dësvlup un sécol apress.
Torna devastà a l'época dle migrassion barbàriche, a l'é mach ant ij sécoj IX e X che Fiesole a treuva soa prosperità.
A l'opòst dla pipart ëd le sità toscan-e, a Fiesole a-i nass pa na borzoasìa comersial o artisanal.

Dël 1125 ij fiorentin a lo dësblo scasi d'autut.

## Leu d'anteresse
* Dòm ëd San Ròmol
* Musé Bandini
* Musé cìvich

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Incatasciato (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Fiera di Primiero

**Fiera di Primiero** a l'é un comun ëd 548 abitant dël Trentin-Sud Tiròl, ant la provincia autònoma ëd Trent.

## Përsonalità
* Luigi Negrelli, ingegné e progetista dël Canal ëd Suez, a Fiera di Primiero dël 1799

## Curiosità

Ël comun ëd Fiera di Primiero, con na surfassa ëd 0,15 km², a l'é 'l pi cit comun italian.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniele Depaoli (dal 10/05/2005).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Bleggio Inferiore

**Bleggio Inferiore** a l'é un comun ëd 1.084 abitant dël Trentin-Sud Tiròl, ant la provincia autònoma ëd Trent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Livio Caldera (dal 10/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bleggioinferiore
Bleggio

***Bleggio*** a l'é 'l nòm ëd doi comun an provincia ëd Trent:

* **[[Bleggio Inferiore]]**

* **[[Bleggio Superiore]]**
Tiarno di Sopra

**Tiarno di Sopra** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 976 abitant, an provincia ëd Trent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vito Oliari (dal 10/05/2005).

Tiarnodisopra
Matsushita

**Matsushita** a l'é na sossietà produtris d'eletrònica, un dij gigant mondial dël setor.

A l'é stàita fondà da Konosuke Matsushita ant ël 1918.
Dël 1955 për soe operassion an sij mërcà merican a l'ha sernù ël nòm *Panasonic*.

Categorìa:Tecnologìa
Salomon (andustria)

**Salomon** a l'é n'andustria ch'a fàbrica ski.
A l'é stàita fondà dël 1947 a Annecy da la famija Salomon.
Dël 1997 a l'é stàita catà da Adidas, che ant ël 2005 a l'ha passala a Amer Sports.

Categorìa:Industria
Tiarno

***Tiarno*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian an provincia ëd Trent:

* **[[Tiarno di Sopra]]**

* **[[Tiarno di Sotto]]**
Lista dij pressident ëd la Repùblica italian-a

La Repùblica Italian-a a l'é stàita proclamà dël 2 giugn 1946.
Ël prim *Cap provisòri dlë [[Stat]]* a l'é stàit elegiù da la Ciambrea constituenta dël 1 luj 1946; dël 1 gené 1948, con l'intrada an vigor dla Constitussion, ël tìtol ëd *Cap provisòri dlë Stat* a l'é dventà col ëd *Pressident ëd la Repùblica*.

Costa-sì a l'é la lista dij pressident da col dì fin-a al di d'ancheuj.

* I - 1 luj 1946 - 12 magg 1948 - Enrico De Nicola (Nàpoli, 9-11-1877 – Torre del Greco, 1-10-1959) – Partì Liberal Italian 

* II - 12 magg 1948 - 11 magg 1955 - Luigi Einaudi (Carù, 24-03-1874 – Roma, 30-10-1961) – Partì Liberal Italian 

* III - 11 magg 1955 - 11 magg 1962 - Giovanni Gronchi (Pontedera, 10-09-1887 – Roma, 17-10-1978) – Democrassìa Cristian-a 

* IV - 11 magg 1962 - 6 dzèmber 1964 - Antonio Segni (Sàssari, 2-03-1891 – Roma, 1-12-1972) – Democrassìa Cristian-a 

* V - 29 dzèmber 1964 - 29 dzèmber 1971 - Giuseppe Saragat (Turin, 19-09-1898 – Roma, 11-06-1988) – Partì Socialista Democràtich Italian 

* VI - 29 dzèmber 1971 - 15 giugn 1978 - Giovanni Leone (Nàpoli, 3-11-1908 – Roma, 9-11-2001) – Democrassìa Cristian-a 

* VII - 9 luj 1978 - 29 giugn 1985 - Alessandro Pertini (Stella, 25-09-1896 – Roma, 24-02-1990) – Partì Socialista Italian 

* VIII - 3 luj 1985 - 28 avril 1992 - Francesco Cossiga (Sàssari, 26-07-1928 – Roma, 17-08-2010) – Democrassìa Cristian-a	

* IX - 28 magg 1992 - 15 magg 1999 - Oscar Luigi Scalfaro (Noara, 9-09-1918 – Roma, 29-01-2012) – Democrassìa Cristian-a 

* X - 18 magg 1999 - 15 magg 2006 - Carlo Azeglio Ciampi (Livorn, 9-12-1920 – Roma, 16-09-2016) – indipendent 

* XI - 15 magg 2006 - 14 gené 2015 - Giorgio Napolitano (Nàpoli, 29-06-1925) – Democràtich dë Snistra

* XII - Dal 31 gené 2015 - Sergio Mattarella (Palerm, 23-07-1941) – Democrassìa Cristian-a

* XIII - Dal 29 gené 2022 - Sergio Mattarella (Palerm, 23-07-1941) – Democrassìa Cristian-a
 

Coma as peul armarché, su 13 pressident, a-i son staje 3 piemontèis: Einaudi, Saragat e Scalfaro.

*
Categorìa:Istitussion italian-e
Pieve Torina

**Pieve Torina** a l'é un comun dle Marche ëd 1.377 abitant, an provincia ëd Macerà.

Ant l'ansëgna dla comun-a a l'é figurà un tòr.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Gentilucci (da l' 8/06/2009).

Pievetorina
Esanatoglia

**Esanatoglia** a l'é un comun dle Marche ëd 2.161 abitant , an provincia ëd Macerà.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Pizzi (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Macerà
Potenza Picena

**Potenza Picena** a l'é un comun dle Marche ëd 14.470 abitant, an provincia ëd Macerà.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Paolucci (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Macerà
Vietri di Potenza

**Vietri di Potenza** a l'é un comun dla Basilicà ëd 2.988 abitant , an provincia ëd Potensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Christian Giordano (dal 11-06-2017).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Potensa
Potenza (omònim)

***Potenza*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Potensa|Potenza / Potensa]]**, capleugh ëd provincia dla Basilicà

* **[[Potenza Picena]]**, comun an provincia ëd Macerà

* **[[Vietri di Potenza]]**, comun an provincia ëd Potensa
Hüseyin Tevfik Paşa

**Hüseyin Tevfik Paşa** a l'era nassù dël 1832.
A l'era ufissial dë stat magior an Turchìa e a l'é stàit diretor djë studi a l'Academia dël Geni.

A dedicava a la matemàtica tut sò temp lìber; soa erudission, soa atività e ij sò travaj a a l'han contribuì al dësvlup ëd le siense matemàtiche an sò pais.
A stasìa dapress ai travaj dij matemàtich ossidentaj e a l'ha aprofondì le teorìe d'Argand, Grassman, Hamilton, Bellavitis e d'àutri.
An sò *Linear algebra* a l'ha smonù un càlcol ch'a smija ai quaternion.
An andasend dapress a j'idèje d'Argand, a l'ha podù generalisé ij métod ëd chiel-sì a le figure dlë spassi.

A l'é mòrt dël 1901.

## Euvre prinsipaj
*Linear algebra

Tevfik Pasa, Huseyin
Torre del Greco

**Torre del Greco** a l'é un comun dla Campania ëd 90.607 abitant, an provincia ëd Nàpoli.

## Përsonalità
* Enrico De Nicola, prim pressident dla Repùblica Italian-a, nassù a Torre del Greco dël 1877

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Gennaro Cirillo (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Torredelgreco
IFOP

L**'IFOP** (*Institut français d'opinion publique*, Anstitù fransèis d'opinion pùblica) a l'é na sossietà ëd sondage, creà dël 1938.

A l'ha na gifra d'afé ëd 35 milion d'éuro, dont l'80% an Fransa.

Categorìa:Statìstica
Pelago

**Pelago** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 7.396 abitant, an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renzo Zucchini (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Pelago a l'é gemelà con:
*  Gdeiria, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
*  Modautal, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Tavarnelle Val di Pesa

**Tavarnelle Val di Pesa** a l'é un comun dla Toscan-a dë 7.515 abitant , an provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sestilio Dirindelli (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
 
Tavarnelle a l'é gemelà con:
*  Fălticeni, Romanìa
*  Gagny, Fransa
*  Hatvan, Ungherìa
*  Minden, Gërmania
*  Tangermünde, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Montelupo Fiorentino

**Montelupo Fiorentino** a l'é un comun dla Toscan-a dë 13.264 abitant , an provincia ëd Firense.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Rossana Mori (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Montelupo Fiorentino a l'é gemelà con:
*  Manises, Spagna
*  Moustiers-Sainte-Marie, Fransa
*  Nove, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Montelupo

**Montelupo** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Montluv|Montelupo Albese (Montluv)]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Montelupo Fiorentino]]**, an provincia ëd Firense
Vinci

**Vinci** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 14.308 abitant, an provincia ëd Firense.

## Përsonalità
* Leonardo da Vinci, nassù a Vinci dël 1452

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Dario Parrini (dal 14/06/2004 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Firense
Covas, Ames

**Santo Estevo** ëd **Covas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ames. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 664 abitant (339 fomne e 325 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Ames
Rapid Assietta

**Rapid Assietta** a l'é na squadra piemontèisa an sla ragnà d'un gieugh che as ciama hattrick. La squadra a l'é nàita del 2005 e a la giugà ant le serie eut e neuv dël gieugh.
La società a l'ha an sò sìmbol ël drapò dël Piemont e a l'ha coma lenga ofissial ël piemontèis.

Categorìa:Gieugh e dësmore
Lenga Angor

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Angor** o **Angor** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Angor** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Senagi
*** **lenga Angor**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AGG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agg

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Duriankere

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Duriankere** ò **Duriankere** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Duriankere** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe South Bird's Head-Timor-Alor-Pantar
*** lenghe South Bird's Head
**** lenghe Inanwatan
***** **lenga Duriankere**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DBN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dbn

Categorìa:Lenghe ëd Papua
Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Ames, Ames

**San Tomé** d**'Ames** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ames. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.447 abitant (746 fomne e 701 òm) distribuì an 18 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Ames
Lenga Hamap

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Hamap** o **Hamap** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut ant le Cite Ìsole dla Sonda.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Hamap** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe South Bird's Head-Timor-Alor-Pantar
*** lenghe Timor-Alor-Pantar
**** lenghe Makasai-Alor-Pantar
***** lenghe Alor
****** **lenga Hamap**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **HMU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hmu

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Yelmek

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Yelmek** o **Yelmek** a fa part ëd le lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Yelmek** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Trans-Fly-Bulaka-River
*** lenghe Bulaka River
**** **lenga Yelmek**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **JEL**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=jel

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Vilariño, Teo

**San Tomé** ëd **Vilariño** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Teo. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 171 abitant (90 fomne e 81 òm), distribuì an 2 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Teo
Zeri

**Zeri** (*Tsèri* ant ël dialèt ëd la Lunigian-a) a l'é un comun ëd la Toscan-a ëd 1.014 abitant , ant la provinsa 'd Massa-Carara.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Cristian Petacchi (dal 12/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Massa-Carara
Lagh Poyang

Ël **lagh Poyang** (鄱阳湖 an cinèis; *Póyáng Hú* an pinyin), ant la provinsa meridional dël Jiangxi, a l'é 'l pì gròss lagh d'eva dossa an Cin-a.
Soa surfassa a passa da 3.500 km2 an istà, cand le pieuve a son bondose, a anviron 500 km2 an invern.
La profondeur mojen-a a l'é d' 8 méter.

Categorìa:Geografìa dla Cin-a
Poyang
Scansano

**Scansano** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 4.406 abitant, an provincia ëd Grosset.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marzio Flavio Morini (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Grosset
Lenga Imbongu

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Imbongu** o **Imbongu** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Imbongu** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe session prinsipal
*** lenghe sentral e ossidental
**** lenghe dl'Isole dla Neuva Guinea oriental
***** lenghe sentraj
****** lenghe Hagen
******* lenghe Kaugel
******** **lenga Imbongu**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **IMO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=imo

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Neme

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Neme** o **Neme** a fa part dle lenghe Neuva Guinea e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Neme** a peul esse:

* lenghe Neuva Guinea
** lenghe Trans-Fly-Bulaka-River
*** lenghe Trans-Fly
**** lenghe Morehead and Upper Maro rivers
***** lenghe Nambu
****** **lenga Neme**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NEX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nex

Categorìa:Lenghe Neuva Guinea
Lenga Papi

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Papi** o **Papi** a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Papi** a peul esse:

* lenghe Sepik-Ramu
** lenghe Leonhard Schultze
*** lenghe Papi
**** **lenga Papi**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **PPE**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ppe

Categorìa:Lenghe Sepik-Ramu
Lenga Aiome

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Aiome** o **Aiome** a fa part dle lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**'Aiome** a peul esse:

* lenghe Sepik-Ramu
** lenghe Ramu
*** lenghe Ramu vere
**** lenghe Annaberg
***** **lenga Aiome**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AKI**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aki

Categorìa:Lenghe Sepik-Ramu
Lenga Yetfa

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Yetfa** o **Yetfa** a fa part ëd le lenghe Sepik-Ramu e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Yetfa** a peul esse:

* lenghe Sepik-Ramu
** lenghe Sepik
*** lenghe Biksi
**** **lenga Yetfa**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **YET**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yet

Categorìa:Lenghe Sepik-Ramu
Matthias Grünewald

Pitor.
**Matthias Grünewald** a l'era nassù a Würzburg vers ël 1475-1480 e a l'é mòrt a Halle an der Saale ai 31 d'agost dël 1528.
Sò nòm giust a l'era **Mathis Gothardt Neithardt**.

## La pitura d'Issenheim
La ciadeuvra ëd Grünewald a l'é na pitura d'autar comandà për la cesa dël convent dj'Antonin d'Issenheim, realisà antra 'l 1512 e ël 1516.
S'euvra a marca l'afirmassion dla corent naturalista ch'a l'ha bolversà la fasson d'arpresentassion dël gòtich antërnassional.
An costa composission monumental, l'autor a mës-cia, dantorn a la crocifission dël Crist, realism còti, antensità dramàtica, espression dël dolor, violensa dij sentiment, manierism e dëspujament.

Grunewald, Matthias
Nachman Aronszajn

Matemàtich.
**Nachman Aronszajn** a l'era nassù an Polònia dël 1907 e a l'é mòrt ant jë Stat Unì d'América dël 1980.

## A pòrto sò nòm
*Erbo d'Aronszajn
*Teorema d'Aronszajn

Aronszajn, Nachman
Eduard Čech

Matemàtich.
**Eduard Čech** a l'era nassù a Stračov ai 29 ëd giugn dël 1893 e a l'é mòrt a Praga ai 15 ëd mars dël 1960.

Dël 1921-1922 a l'ha travajà a Turin con Guido Fubini.

Cech, Eduard
Richard Dedekind

Matemàtich.
**Julius Wilhelm Richard Dedekind** a l'era nassù a Braunschweig ai 6 d'otóber dël 1831 e a l'é mòrt ambelelà ai 12 ëd fërvé dël 1916.

Vers ël 1870 a l'ha smonù na definission d'infinì.

## A pòrto sò nòm
* Taj ëd Dedekind

## Euvre prinsipaj
**Was sind und was sollen die Zahlen* (1888).

Dedekind, Richard
Eric Karel van Douwen

Matemàtich.
**Eric Karel van Douwen** a l'era nassù a Voorburg (Pais Bass) ai 25 d'avril dël 1946 e a l'é mort a Athens, Ohio ai 28 ëd luj dël 1987.

Douwen, Eric Karel van
Felix Bernstein

Matemàtich.
**Felix Bernstein** a l'era nassù a Halle ans la Saale ai 24 ëd fërvé dël 1878 e a l'é mòrt a Zurigh ai 3 dë dzèmber dël 1956.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Cantor-Bernstein.

Bernstein, Felix
Émile Borel

Matemàtich e òm polìtich.
**Félix Édouard Justin Émile Borel** a l'era nassù a Saint-Affrique ai 7 ëd gené dël 1871 e a l'é mòrt a Paris ai 3 ëd fërvé dël 1956.

Dël 1898 a l'ha antroduvù la nossion dj'ansem borelian.

## A pòrto sò nòm
* Ansem borelian e fonsion borelian-a
* Còdes ëd Borel
* Congetura ëd Borel
* Gieugh ëd Borel

## Euvre prinsipaj
* **Leçons sur la théorie des fonctions** (Paris, 1898)
A l'é ël prim lìber anté ch'a son ësmonù j'element ëd la teorìa dj'ansem ch'a l'era an camin a nasse
* *Arithmétique* (Paris, 1907)
* *Le Hasard* (1913)
* *Leçons sur les fonctions monogènes uniformes d'une variable complexe* (Paris, 1917)
* *L'espace et le temps* (1921)
* *Traité du calcul de probabilité et ses applications* (1924-1934)
* *Les paradoxes de l'infini* (1946)
* *L'imaginaire et le réel en mathématiques et en physique* (Paris, 1952)

Borel, Emile
Borel, Émile
Borel, Émile
Maurice René Fréchet

Matemàtich.
**Maurice René Fréchet** a l'era nassù a Maligny ai 2 dë stèmber dël 1878 e a l'é mòrt a Paris ai 4 ëd giugn dël 1973.

## Sò travaj
Fréchet a l'é avosà për soe contribussion a lë studi djë spassi astrat ch'a l'é stàit bon a gropé a argoment ëd probabilità.
An sò artìcol *Sur l'intégrale d'une fonctionnelle étendue à un ensemble abstrait*, publicà dël 1915, a l'ha spantià l'antëgral ëd Lebesgue a j'ansem mach dotà ëd na tribù ëd sot-ansem.

## A pòrto sò nòm
* Fìlter ëd Fréchet

Frechet, Maurice Rene
Grigorij Mikhajlovič Fikhtengol'c

Matemàtich.
**Grigorij Mikhajlovič Fikhtengol'c**, transliterà ëdcò **Fichtenholz**, (*Григорий Михайлович Фихтенгольц* an russ-cirìlich) a l'era nassù a Odessa ai 5 ëd giugn dël 1888 e a l'é mòrta Leningrad ai 26 ëd giugn dël 1959.

Fikhtengolc, Grigorij Mikhajlovic
Paul Erdős

Matemàtich.
**Paul Erdős** a l'era nassù a Bùdapest ai 26 ëd mars dël 1913 e a l'é mòrt a Varsavia ai 20 dë stèmber dël 1996.

## A pòrto sò nòm
* Cardinal d'Erdős
* Nùmer d'Erdős
* Teorema ëd partission d'Erdős-Rado

Erdos, Paul
Erdos, Paul
Zdeněk Frolík

**Zdeněk Frolík** (Zlonice, 10 mars 1933 - Praga, 3 maj 1989) a l'é stàit un matemàtich cecoslovach che a l'ha travajà ans l'anàlisi fonsional.

Frolik, Zdenek
Ulrich Fuchs

Matemàtich alman.
**Ulrich Fuchs** a l'era nassù dël 1962 e a l'é mòrt ai 19 dë stèmber dël 1998.

Fuchs, Ulrich
Leonid Vital'evič Kantorovič

Matemàtich e conomista.

**Leonid Vital'evič Kantorovič** (*Леонид Витальевич Канторович* an russ-cirìllich) a l'era nassù a San Peroborgh ai 19 ëd gené dël 1912 e a l'é mòrt a Mosca ai 7 d'avril dël 1986.

Dël 1975 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Conomìa.

Kantorovic, Leonid Vitalevic
Kantorovic, Leonid Vitalevic
Carol Karp

Matemàtica.
**Carol Ruth Karp** a l'era nassùa ant ël Michigan ai 10 d'agost dël 1926 e a l'é mòrta ant ël Maryland ai 20 d'agost dël 1972.

Karp, Carol
Stephen Cole Kleene

Matemàtich.
**Stephen Cole Kleene** a l'era nassù a Hartford ai 5 ëd gené dël 1909 e a l'é mòrt a Madison ai 25 ëd gené dël 1994.

## A pòrto sò nòm
* Gerarchìa ëd Kleene

Kleene, Stephen Cole
Bronisław Knaster

Matemàtich.
**Bronisław Knaster‎** a l'era nassù a Varsavia ai 22 ëd magg dël 1893 e a l'é mòrt a Wrocław ai 3 ëd novèmber dël 1980.

## A pòrto sò nòm
*Proprietà ëd Knaster.
*Teorema ëd Knaster-Kuratowski-Mazurkiewick.

Knaster, Bronislaw
Knaster, Bronislaw
Dénes König

Matemàtich.
**Dénes König** a l'era nassù a Bùdapest ai 21 dë stèmber dël 1884 e a l'é mòrt ambelelì ai 19 d'otóber dël 1944.

## A pòrto sò nòm
* Teorema d'Egerváry-König.

## Euvre prinsipaj
* *Theorie der endlichen und unendlichen Graphen* (1936)

Konig, Denes
Đuro Kurepa

Matemàtich.
**Đuro Kurepa** (*Ђуро Курепа* an cirìllich) a l'era nassù a Majske Poljane (al di d'ancheuj an Croassia) ai 16 d'agost dël 1907 e a l'é mòrt a Belgrad ai 2 ëd novèmber dël 1993.

## A pòrto sò nòm
* Erbo ëd Kurepa

Kurepa, Duro
Felix Hausdorff

Matemàtich.
**Felix Hausdorff** a l'era nassù a Breslavia (al di d'ancheuj Wrocław) l' 8 ëd novèmber dël 1868 e a l'é mòrt a Bonn ël 26 ëd gené dël 1942.

Dël 1916 a l'ha publicà, an contemporania e ëd fasson indipendenta da Alexandrov, na solussion al problema dël continuo për j'ansem borelian.

## A pòrto sò nòm
* Distansa ëd Hausdorff
* Fórmola ëd Hausdorff
* Mzura ëd Hausdorff
* Paradòss ëd Hausdorff
* Përtus ëd Hausdorff
* Spassi ëd Hausdorff
* Teorema ëd Hausdorff

Hausdorff, Felix
Gerhard Hessenberg

Matemàtich.
**Gerhard Hessenberg** a l'era nassù a Franchfort sël Men ai 16 d'agost dël 1874 e a l'é mòrt a Berlin ai 16 ëd novèmber dël 1925.

Hessenberg, Gerhard
Henri-Léon Lebesgue

Matemàtich.
**Henri-Léon Lebesgue** a l'era nassù a Beauvais ai 28 ëd giugn dël 1875 e a l'é mòrt a Paris ai 26 ëd luj dël 1941.

A l'ancamin dj'agn 1900 a l'ha dimostrà ël teorema ëd diferensiassion ëd Lebesgue.
An na memòria dël 1907 a l'ha studià ël problema ëd Dirichlet.

## A pòrto sò nòm
* Mzura ëd Lebesgue
* Teorema ëd diferensiassion ëd Lebesgue

## Euvre prinsipaj
**Leçons sur l'intégration et la recherche des fonctions primitives* (1904)

Lebesgue, Henri-Leon
Adolf Lindenbaum

Matemàtich.
**Adolf Lindenbaum** a l'era nassù a Varsavia ai 12 ëd giugn dël 1904 e a l'é mòrt dël 1941, massà daj Nazist davsin a Vilnius.

## A pòrto sò nòm
* Àlgebra ëd Lindenbaum

Lindenbaum, Adolf
Leopold Löwenheim

Matemàtich.
**Leopold Löwenheim** a l'era nassù a Krefeld ai 26 ëd giugn dël 1878 e a l'é mòrt a Berlin ai 5 ëd magg dël 1957.
Dòp jë studi 'd matemàtica e siense naturaj a l'università ëd Berlin dal 1896 al 1900, a l'é stàit professor liceal e dal 1904 resior dël Liceo ëd Berlin-Lichtenberg.

Fra l'Aost 1916 e lë dzèmber 1916 a l'ha fàit ël bajèt ant la prima guèra mondial. Dòp la prèisa dël podèj dij nasista dël 1933 a l'é stàit licensià conforma a le disposission ëd lej sj'angagg ant l'istrussion pùblica (un sò grand a l'era ebreo) e a l'é stàit possà a artiresse dël 1934. A l'ha mostrà dle neuve forme d'euritmìa an na scòla antroposòfica a Berlin. Dl'Aost 1943 soa cà berlinèisa a l'é colpìa da 'n bombardament e tùit sòj manuscrit a son andàit përdù. Dal 1946 al 1949 a l'ha torna mostrà da professor.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Löwenheim-Skolem-Tarski.

## Euvre prinsipaj
* *Über Möglichkeiten im Relativkalkül* (1915)

Lowenheim, Leopold
Nikolaj Nikolaevič Luzin

Matemàtich.
**Nikolaj Nikolaevič Luzin** (*Николай Николаевич Лузин* an russ) a l'era nassù a Irkutsk ai 9 dë dzèmber dël 1883 e a l'é mòrt a Mosca ai 28 ëd gené dël 1950.

## A pòrto sò nòm
* Ansem ëd Luzin
* Teorema ëd Luzin

Luzin, Nikolaj Nikolaevic
Stanisław Mazur

Matemàtich.
**Stanisław Mieczysław Mazur** a l'era nassù a Lviv al 1m ëd gené dël 1905 e a l'é mòrt a Varsavia ai 5 ëd novèmber dël 1981.

## A pòrto sò nòm
* Distansa ëd Banach-Mazur
* Gieugh ëd Banach-Mazur

Mazur, Stanislaw
Edward Marczewski

Matemàtich.
**Edward Marczewski** a l'era nassù a Varsavia ai 15 ëd novèmber dël 1907 e a l'é mòrt a Wrocław ai 17 d'otòber dël 1976.
Prima dla sconda guèra mondial as ciamava **Edward Szpilrajn**.

## Euvre prinsipaj
* *La dimension et la mesure* (1937)

Marczewski, Edward
Eric Charles Milner

Matemàtich.
**Eric Charles Milner** a l'era nassù ai 17 ëd magg dël 1928 e a l'é mòrt a Calgary ai 20 ëd luj dël 1997.

## A pòrto sò nòm
* Paradòss ëd Milner-Rado

Milner, Eric Charles