Naturalism (filosofìa)

Ël **naturalism** a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che tut lòn ch'a esist a l'é part dla natura e a peul esse studià con ij métod dle siense naturaj. A arfuda l'esistensa 'd realtà dzornaturaj o trassendent e a sosten che la filosofìa a dev continué la siensa.

## Definission
Ël naturalism a peul esse definì 'me:
* La chërdensa che la realtà a l'é fàita mach ëd natura e 'd còse naturaj
* N'aprossimassion filosòfica ch'a arfuda ël dzornatural
* La posission che la filosofìa a dev esse continuassion dla siensa
* Na vision dël mond ch'a aceta mach le spiegassion sientìfiche

## Stòria

### Antichità
* Presocràtich: Talete, Anassimànder, Demòcrit
* Aristòtil: studi dla natura e soe cause
* Epicur: atomism e materialism

### Età moderna
* Baruch Spinoza (1632-1677): naturalism e panteism
* David Hume (1711-1776): naturalism an epistemologìa
* John Locke (1632-1704): empirism e studi dla natura uman-a

### Sécol XX
* John Dewey (1859-1952): naturalism an educassion e filosofìa
* W.V.O. Quine (1908-2000): naturalism epistemològich
* Ruth Millikan (1933-): naturalism an filosofìa dla ment

## Forme 'd naturalism

### Naturalism metafìsich
* Afirmassion che la realtà a l'é mach natura
* Arfud dle sostanse spirituaj o dzornaturaj
* Materialism com posission fondamental

### Naturalism metodològich
* Strategia d'anvestigassion basà an sla siensa
* Arfud dle spiegassion nen sientìfiche
* Continuassion dël métod sientìfich an filosofìa

### Naturalism epistemològich
* La conossensa a l'é un fenòmen natural
* Studi dla conossensa con métod sientìfich
* Arfud dla conossensa a priori

## Prinsipi fondamentaj

### Continuità
* Continuità antra siensa e filosofìa
* Gnun saut qualitativ antra natura e coltura
* L'òm a l'é part integral dla natura

### Arfud dël dzornatural
* Gnun-e fòrse o esse dzornaturaj
* Spiegassion mach an termo 'd cause naturaj
* Arfud dij miràcoj e dël trassendent

### Métod sientìfich
* La siensa a l'é l'ùnich métod ëd conossensa fidàbil
* Filosofìa com estension dla siensa
* Verìfica empìrica com criteri

## Aree d'aplicassion

### Filosofìa dla ment
* La ment a l'é un fenòmen natural
* Redussion dij process mentaj a process cerebraj
* Studi dël servel com base dla cossiensa

### Ética natural
* Fondament natural dla moral
* Studi dij comportament moraj com fenòmen naturaj
* Evolussion e base biològiche dl'etica

### Epistemologìa
* La conossensa com prodòt dl'evolussion
* Studi naturaj ëd le capacità cognitive
* Base biològiche dël rasonament

## Autor amportant

### John Dewey
* Naturalism an educassion
* Esperiensa com fondament dla conossensa
* Continuità antra siensa e vita quotidian-a

### W.V.O. Quine
* "Epistemologìa naturalisà"
* Crìtica dla distinsion analìtich-sintétich
* La filosofìa com part dla siensa

### David Hume
* Naturalism an epistemologìa
* Studi dla natura uman-a
* Arfud dle conossense a priori

## Argument a favor

### Sucess dla siensa
* Progress sientìfich impressionant
* Spiegassion unificà dij fenòmen
* Eficassia preditiva

### Coerensa
* Vision unificà dël mond
* Eliminassion dle contradission
* Sistema filosòfich coerent

### Semplicità
* Spiegassion econòmiche
* Eliminassion dj'entità inùtij
* Prinsipi ëd parsimonia

## Crìtiche

### Ël problema dla cossiensa
* Difìcoltà dë spieghé la cossiensa sogetiva
* "Qualia" e speriensa prima-përson-a
* Gap esplicativ antra servel e ment

### La natura dij valor
* Difìcoltà ëd fondé ij valor ant na realtà purament natural
* Problema dl'esse e dël dovèj esse
* Redussion dij valor a fàit naturaj

### Lìmit dla siensa
* Buté an discussion la possibilità 'd na siensa completa
* Esistensa 'd problema filosòfich iriducìbij
* Necessità d'aprossimassion complementar

## Naturalism contemporani

### Naturalism biològich
* Anfluensa dl'evolussion darwinian-a
* Studi dij comportament uman com prodòt dl'evolussion
* Base biològiche dla società

### Naturalism an filosofìa dla siensa
* Filosofìa ch'a colàbora con le neuro-siense
* Studi natural dij process cognitiv
* Anàlisi sientìfica dla ment

### Naturalism social
* Studi dle società com sistema naturaj
* Anfluensa dij fator ambientaj e biològich
* Continuità antra natura e coltura

## Confront con àutre posission

### Vs. supernaturalism
* Naturalism: mach la natura
* Supernaturalism: realtà dzornaturaj
* Debat an sj'orìgin e 'l significà

### Vs. dualism
* Naturalism: monism material
* Dualism: ment e materia separà
* Problema dla relassion ment-còrp

### Vs. idealism
* Naturalism: primà dla materia
* Idealism: primà dla ment o dle ideje
* Debat metafìsich fondamental

## Anfluensa

### An siensa
* Guida l'arserca sientìfica
* Fondament dël métod sientìfich
* Aspirassion për jë studi interdissiplinar

### An educassion
* Métod d'ansegnament basà an sl'esperiensa
* Educassion sientìfica e laica
* Valorisassion dël métod sperimental

### An società
* Vision secolar dël mond
* Promossion dël pensé sientìfich
* Influensa an sla polìtica e l'ética

## Eredità
Ël naturalism a l'ha contribuì a:
* L'afirmassion dël métod sientìfich
* La secolarisassion dla società
* Lë svilup d'aprossimassion interdissiplinar
* La crìtica dle superstission e dle credense dzornaturaj

## Vëdde 'dcò
* Materialism
* Empirism
* Sientism
* Filosofìa dla siensa
* Evolussionism

## Arferiment


## Bibliografìa
* Dewey, J., *Esperiensa e natura*, 1925
* Quine, W.V.O., *A l'arserca dla vrità*, 1990
* Millikan, R.G., *Làngue, pensé e àutri fenòmen biologich*, 1984

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI