John Dewey

**John Dewey** (nassù a Burlington, ant ël Vermont, ai 20 d'otóber 1859, mòrt a New York al 1m ëd giugn 1952) a l'era un filòsof, psicòlogh e pedagògo. A nassìa an na famija ëd comersant dla cita borzoasìa ant ël midem ann che Darwin a publicava *L'orìgin dje spece*, e Marx la *Crìtica dla conomìa polìtica*.

A l'ancamin a l'ha studià a la Vermont University, andoa dël 1879 a l'ha otnù ël tìtol ëd *bacelié d'art*.
Dël 1882 a tramudava a Baltimora e as anscrivìa a l'Università Johns Hopkins. L'ambient hegelian dl'università a l'avìa motobin d'anfluensa su 'd chiel: a l'é stàit anlev dël hegelian G.S. Morris e dlë psicòlogh Granville Stanley Hall.
La marca ëd Hegel as arflet an tre caraterìstiche ch'a l'han anfluensalo con fòrsa: ël gust ëd la schematisassion lògica, l'antëresse a le question sossiaj e psicològiche, e l'atribussion ëd na rèis comun-a a l'ogetiv e al sogetiv, a l'òm e a la natura.

Dël 1884 as dotorava con na tesi dzora la *Psicologìa ëd Kant*. As mariava con na veja anleva, Alice Chipman, ch'a contribuìa mej che chicassìa d'àutri a antëressé Dewey ai tema educativ e con la qual a l'ha colaborà s-ciass.

Dal 1884 al 1894 a l'ha mostrà, al prinsipi tanme anstrutor, peui coma professor, a la Michigan University d'Ann Arbor, gavà n'ann passà a l'Università dël Minnesota, ocupandse d'ética, ëd lògica e dzortut dë psicologìa.

Dël 1894 a l'ha tramudà a l'Università ëd Chicago.
Bele an seghitand a mostré filosofìa, a l'é anteressasse dzortut a la pedagogìa.
Dël 1904 a l'ha dàit soe dimission coma diretor dla facoltà d'Educassion (ch'a dirigìa dal 1902) e dël 1905 a l'ha bandonà sò pòst da professor, séghit a 'd ruse con j'autorità académiche pr'ij sò esperiment ëscolàstich. Soa dariera destinassion coma docent a l'era l'Università ëd Columbia ëd New York, anté ch'a l'é restà fin-a al 1929.

Chità l'ansegnament universitari, Dewey a l'ha travajà a s-ciairì, dësvlupé e difende soe teorìe filosòfiche e pedagògiche e a fele conòsse con dij cors e conferense.

A 87 agn a l'é torna mariasse e a l'ha adotà doe masnà.

Pare dla psicologìa progressista, a muirìa ël 1m ëd giugn dël 1952 a 92 agn.

Dewey a l'era n'òm d'assion, ch'a aspirava a l'unificassion ëd pensé e assion, ëd teorìa e pràtica. A difendìa l'ugualiansa ëd le fomne, comprèis ël drit ëd vot. A l'é stàit cofondador, dël 1929, dla Lija për n'assion polìtica independenta, a cissava ël sindicalism dij docent, a animava j'agiut a j'anteletuaj arfudà dai regim totalitari.
Dël 1937 a l'ha organisà e guidà ël contra-process a Lev Trockij, an diciairandlo nossent dj'acusassion portaje da Stalin.

Dewey a l'ha avù na granda anfluensa ant ël dësvlup dël progressism pedagògich, an avend un ròl da protagonista durant ël periòd da la fin dël sècol ch'a fa XIX a la Prima Guèra Mondial. A l'era ël pedagògo pì original, arnomà e anfluent ëd jë Stat Unì e un dj'educator pì anteligent e genial dl'época contemporania, dont l'anfluss a l'ha coatà ël perìod ëd tre generassion.

## Contest ëstòrich, filosòfich e pedagògich ëd John Dewey e dla Pedagogìa Progressista

Da na mira sòcio-stòrica a venta consideré ël moment particolar ch'a vivìo jë Stat Unì, e buté an evidensa j'aspet sì-sota:
* La mobilità dle frontere merican-e e la colonissassion ëd neuv teritòri. 
* La soplëssa e la përmeabilità dj'organissassion sossiaj. 
* Le stratificassion sossiaj flessìbij.
* La relativissassion dij prinsipi e dle pràtiche dl'ardità stòrica. 
* La forma ëd vita democràtica.

A la finitiva, un clima sossial duvert. 

Ant l'àmbit filosòfich, a venta consideré Dewey andrinta al pragmatism. 

## Proposission teòriche ëd John Dewey
Da na mira epistemològica, Dewey a fortiss che ij concet anté ch'as fórmolo le chërdense a son ëd costrussion uman-e provisòrie.

Ël concet prinsipal an relassion con la teorìa dla conossensa a l'é l'esperiensa.

Dewey e soa teorìa pedagògica dl'ativism a goerno na concession tut afàit dinàmica dla përson-a. Lòn ch'a propon a l'é l'arcostrussion dle pràtiche moraj e sossiaj, e ëdcò dle chërdense. 

A goerna na posission crìtica rëspet a la sossietà andustrial, e na distansa stragròssa rëspet al marxism. 
L'educassion progressiva a l'é da contrapon-e a la concession educativa tradissional. Dewey a arfuda n'ansem ëd dutrin-e pedagògiche ëd vàire proveniense:
* l'educassion coma preparassion. 
* l'educassion coma dësvlup. 
* l'educassion coma anlenament dle facoltà. 
* l'educassion coma formassion.
Dewey a spòsta l'atension vers ij but sossiaj e democràtich ëd l'educassion e vers ij problema lògich, psicològich e didàtich ëd l'amprendiment.
La scòla, për chiel, a dev antendse tanme arcostrussion dl'órdin sossial, l'educator a l'é na guida e n'orientador dj'anlev.
Le siense sossiaj e biològiche e la psicologìa midema a son considerà tanme adoss dont pijé dij dàit, dij sugeriment, dj'ipòtesi, dij supòrt e dzortut tanme modej për pronté un métod sientìfich e sperimental da podèj slarghé a la speculassion pedagògica.

Da tut sòn a jë s-ciòd l'arnomà métod dël problema.

## Contribussion metodològiche ëd John Dewey

A vorìa formolé dzora 'd base neuve na propòsta pedagògica an oposission a la scòla tradissional e veja. A pensava che la neuva educassion a dovìa lassesse darera la tradission nen mach ant ij fondament dël discors, ma ëdcò ant la pròpia pràtica. Malgré sòn, a esist pa un *métod Dewey* pront për esse aplicà. Cand a parla dël métod, lo a fa a 'n livel astrat, a pensa ch'a esisto pa 'd métod sarà e bele pront. Dewey a stima che la pràtica educativa a ìmplica na gestion anteligenta dj'afé, e sòn a përmet la libertà dl'educator an relassion con soa concreta situassion educativa e con le consequense ch'a peulo derivé dai diferent cors ëd j'assion. 

Dewey a fa distinsion antra un métod general e n'àutr andividual. Ël prim a përmet n'assion anteligenta orientà dai but; d'àutra part, ël métod andividual as arferiss a la situassion particolar d'educator e educand.

La proposission metodològica ëd Dewey a consist ëd 5 fas: 
# Considerassion ëd quàiche esperiensa atual e real dla masnà. 
# Identificassion ëd quàich problema o dificoltà vnù fòra da costa esperiensa. 
# Anspession dij dat disponìbij, ëdcò tanme arserca ëd solussion possìbij. 
# Formolassion dl'ipotèsi ëd solussion.
# Verìfica dl'ipotèsi për mojen ëd l'assion. 

Dewey a mostrava n'ecelent sens pràtich për pianifiché e dësvlupé 'n proget antëgrà dj'ocupassion (atività an fonsion dij mojen dla masnà), an comprendend dle prevision ëd dësvlup dël programa an dij sicl temporaj curt.

## Euvre prinsipaj
* *Psychology* (New York, 1887)
* **My pedagogic creed** (1897)
Studi ch'as compon ëd sinch artìcoj.
Dewey a smon an manera sintética e ciàira cole idèje an sl'educassion ch'a son restà për vàire le fondamenta dël moviment ëd la scòla ativa e dl'educassion progressiva.
* *The school and society* (1899)
* *Logical conditions of a scientific treatment of morality* (1903)
* *Ethics* (1908)
* **How we think** (1910)
An cost lìber Dewey a trata ël problema dl'organisassion anteletual dël process educativ.
* **Democracy and education** (1916)
A l'é l'euvra pì completa e fondamental ëd sò pensé filosòfich e pedagògich.
A s-ciairiss e dësvlupa la definission dl'educassion democràtica; ij sò but e ij mojen për otnije; ël rapòrt antra anteresse, dissiplin-a, esperiensa, pensé; l'antërassion antra 'l sìngol e la natura.
* *Human nature and conduct* (1922)
* **Experience and nature** (1925)
Ambelessì Dewey a fortiss che ël mond dl'esperiensa e dl'esistensa uman-a a l'é caraterisà an sò fond da l'instabilità e la precarità.
* *The public and its problems* (1927)
* *The quest of certainty* (1929)
* *The source of a science of education* (1929)
* *Individualism old and new* (1930)
* *A common faith* (1934)
* *Art and experience* (1934)
* *Liberalism and social action* (1935)
* *Logic. The theory of inquiry* (1938)
* **Experience and education** (1938)
An cost lìber, Dewey a contrasta j'acuse contra le scòle ative e sò prinsipi educativ.
A spiega ij caràter ëd l'esperiensa che l'ansegnant a dev cissé përchè ch'a arzulta educativa e a antroduv la categorìa dla continuità o *continuo sperimental* che, aplicà ant la scòla, a përmet a j'anlev ëd continué l'esperiensa fàita fòra dal mond ëscolàstich.
An costa manera a-i é gnente ch'a sia amponù da l'àut o da fòra, ma a son j'anlev a ciamé 'd fé dj'atività, dj'ocupassion, dj'esercissi.
L'educassion a dventrà parèj uman-a e democràtica, nen mach ant ij mojen ma ëdcò ant ij but.
Ant la conclusion, Dewey a ansist an sla dipendensa s-ciassa antra mojen, métod didàtich, cors e ij but educativ e sossiaj che la vera scòla progressiva a dev avèj për soa finalità d'argionze.
* *Freedom and culture* (1939)
* *Theory of valuation* (1939)
* *Education today* (1940)
* *Problems of men* (1946)
* *Knowing and the known* (1949)

Dewey, John
Dewey, John
Dewey, John