Giovanni Bertinetti

Scritor an lenga italian-a e piemontèisa.
**Giovanni Bertinetti** a l'era nassù a Turin ai 22 ëd fërvé dël 1872.

Motobin da giovo a l'avìa tacà a frequenté jë scarpentà turinèis: a l'era vnù grand amis con Pastonchi, Cena, Gozzano, Bevione, Bontempelli, Foà, Rubino.
A l'é stàit giornalista, autor për la gioventura, a l'ha scrivù ëd copion për ël cine e dë studi.

### Ël giornalism
Bertinetti a l'é stàit giornalista al Pòpol, al Birichin; a l'ha dirigiù ël giornal umorìstich Pasquino; con Borio, G.B. Rossano e Carlo Beniamino a l'ha animà ël giornal lengarù Due di Coppe.
A l'ha colaborà con costansa e passion a l'arvista Cuor d'Oro, an publicandie conte, bossèt e romanz ëd bon livel, 'me *Zozò, avventure d'un ragazzo scimmiotto* e *Fumettino, storia d'un ragazzo di fumo*, anspirà a *Pinocchio* e *Bilbolbul*.

Tutun, ël moment pì amportant ëd soa cariera a l'é stàita l'esperiensa ëd Forum, dont a l'é stàit fondador e diretor.
Ël giornal (setimanal d'art, litre, siense, andustrie, comersi e spòrt) a l'ha ancaminà dël 1901 e a l'ha chità dël 1905.
Bertinetti a l'ha faje ansima un baron ëd travaj, an ëscrivendie su tuti j'argoment possìbij e an dovrand un përfond dë stranòm: *Donna Clara*, *Relater*, *Speker*, *Lady*, *Dottor Ics*, *Blick*, *Reader* e ancor d'àutri.
Lë stranòm *Donna Clara* a l'é vnù arnomà tant che, ant j'agn Quaranta, l'arvista popolar Luna Park e l'avìa dovralo për na rubrica ëd consèj.
Tutun, an essend ëstàit difidà, a l'han peui dovù artirelo.

### Ël ''mornism''
Sarà Forum, Bertinetti a fa un contrat con Simone Lattes ch'a dventa sò editor fiss (pì tard, Bertinetti a travajërà con Viglongo).

Dël 1907, Lattes a pùblica *Il mondo è tuo* dlë *studios merican Ellick Morn*.
Ant la prefassion, Bertinetti as presenta 'me 'l tradutor.
As trata d'un manual për giuté la gent a passé j'ostàcoj dla vita (ant la cariera, l'amor, an sossietà, ant l'art).
Ël *mornism* a veul mostreje a la gent 'me dovré la volontà për avèj sucess ant la vita.
Ël lìber a l'ha tant sucess che Lattes a l'ha torna stampalo vàire vire e, dël 1901, 1911 e 1922, a l'ha publicà d'àutri tre lìber d'Ellick Morn.

An efet, ant lë studi *Il cinema, scuola di volontà e di energie*, publicà dël 1918 su La Vita Cinematografica, Bertinetti a diciara che Ellick Morn a l'é 'n sò stanòm e che coj lìber a son sò.

### Ël travaj për ël cine
Bertinetti a l'ha travajà ëdcò 'me senegiator.
Dël 1914 a l'avìa prontà na senegiadura për ël film *Il castello del ragno*, dirigiù da Mario Roncoroni e antërpretà da Valeria Creti e Domenico Pardi.
Soens a l'é trovasse a travajé con Luciano Albertini (l'ator ch'a fasìa Sanson); për esempi, con ij soget dël *Protetto della morte*, *Il re dell'abisso*, *Sansone muto*.

### Meo
Ël përsonage pì avosà ëd Bertinetti a l'é stàit Meo, un fiolin sensa tanta veuja ëd fé e ch'a riva a la normalità pròpe mach an conquistand la fòrsa ëd volontà.
Soa ciadeuvra, *Le orecchie di Meo*, surtìa a Turin dël 1908, a l'era ilustrà con 150 dissègn d'Attilio Mussino.
As conta ëd Meo ch'a l'ha gnun-a veuja dë studié, a l'é n'aso a scòla e parèj soe orije a chërso smisurà.
L'euvra a l'é stàita un sucess tal che a l'han torna stampala dël 1919 e ant ël 1935 e a l'é stàita torna publicà, sta vira da Viglongo, apress la guèra.

A l'ha avù un séghit ant j'agn 1930 con *I pugni di Meo*, torna con ij dissègn ëd Mussino, anté che l'autor a propon torna soa filosofìa, l'amportansa dla volontà, an giontandje l'àuta considerassion për la forma fìsica.

Dël 1938, da Marietti a-i seurt *Meo nei sette paesi delle meraviglie*, dissegnà da Leonida Edel.
Ambelessì a-i compariss ëdcò Primo Carnera che con ij sò pugn a buta an tren n'angign ch'a përmet a Meo ëd visité le set ìsole ëd Mirabilia, pien-e ëd simbologìa.

Ant la prefassion al ters volum, as les che l'autor a prevëdìa ëd fé seurte àutre aventure ëd Meo.
An efet, Bertinetti a scriv d'àutri lìber su Meo (*Meo e l'allegra brigata*, *Meo e Marameo*, *I calci di Meo*, *Pinocchio, Meo e compagnia a Trastullandia*, *Pinocchio e Meo a Canguropoli*), ma a l'ha nen publicaje.
A costi a venta gionté vàire manuscrit, prontà su n'ideassion e dë schema d'Andrea Viglongo, anté che Meo a l'é dovrà për mostré a le masnà dj'argoment sientìfich: për esempi, *Meo impara l'aritmetica* e *Meo impara la zoologia*.

### Ël rancontr con Viglongo
Ël rancontr antra Bertinetti e Andrea Viglongo a armonta al 1945, mersì a l'amis comun, l'editor libré Angelo Pasta.
A l'é stàit l'achit ëd n'amicissia e 'd na colaborassion vajanta.

Dël 1945 Bertinetti a l'ha travajà a la radio a la rubrica *I cinque minuti del radiocurioso*, anté ch'a rëspondìa a le domande pì dròle e difìcij dël pùblich.
Giovanni Bertinetti a l'é mòrt a j'11 d'otóber dël 1950, an lassand soa vidoa Maria Merletti e ij fieuj Assunta e Gian Vittorio.

## Euvre prinsipaj
An dzorpì dij lìber ëd Meo, àutre euvre amportante ëd Bertinetti a son:
***Dalla cucina al salotto** (Turin, 1904). A l'é ël pì arnomà lìber scrivù con lë stranòm *Donna Chiara*. La publicassion a l'era stàita cudìa da l'arvista Forum, omage ai sò abonà dël 1905. A l'é stàit stampà e publicà vàire vire da Lattes an n'edission arvëdùa e agrandìa da Lidia Morelli.
***Il libro intimissimo della donna** (1912; j'autor a restavo ël dotor Ettore Napione e Donna Clara, tuti doi sò stranòm).
***Il viaggio di un balilla intorno al mondo** (Turin, 1920, con Carlo Dadone).
***Il libro del dopolavoro** (1928). Lìber ch'a fortiss l'amportansa d'argalesse ànima e còrp dòp dël travaj ëd tuti ij di.
***I cavalieri della terra** (Turin, 1928, con Giovanni Drovetti).
***Il gigante dell'apocalisse** (1930).
***Ipergenio il disinventore** (1932). La stòria 'd na masnà chërsùa ant ël laboratòri d'un siensià merican. Dventà grand a l'é rapì ant ël regn da fàula dla Cita Lun-a, anté che un pòpol savant a lo convincc che ël malor uman a ven da la siensa. Chiel a decid antlora, an dovrand dj'utiss sofisticà, ëd possé j'òm andarera an sla stra dla siviltà; ma an ës-ciairandje sërvaj e disperà a-j rend torna soe conquiste.
***La cuoca medichessa** (1932, dël dotor Ettore Napione e Donna Clara). Lìber ëd dietética e arsete.
***Arturo Foà, una teoria e un poeta** (Turin, 1934).
***Varcando i quarant'anni** (dël dotor Ettore Napione).
***Eleganza femminile** (ëd Donna Clara).
***Guerra alle rughe** (ëd Donna Clara).
***La medicina in casa** (ëd Donna Clara).
***L'arte di arredare la casa** (ëd Donna Clara).
***I cento segreti della bellezza** (ëd Donna Clara).

### Ël teatro piemontèis
Bertinetti a l'ha scrivù vàire comedie an piemontèis, arpresentà con sucess al teatro Rossini e dirigiùe dal comendator Mario Casaleggio.
Antra cole pì apressià a resto:
***L gir dël mond d'un pàira dë scarpe'' (1923);
*''Giandojòt torna al tò ciabòt'' (1924, con [[Giovanni Corvetto]]);
*''Compare bonòm - Mè bel paisòt lontan'' (1926, con [[Alfredo Chin]]);
*''La regin-a Ravanaka - Daje na man ëd biaca'' (1928, comedia musical dròla);
*''Ij monfrin e la bagna càuda'' (1929, con [[Neti Demaria]], mùsica dël magìster [[Colombino Arona]]);
*''Ij monfrin e le sumie'' (1929, con [[Mario Salesse]], mùsica ëd [[C. Provera]]);
***L bel pais dle fomne mute* (1930, con [[Emilio Bellini]], mùsica ëd [[Guido Crovesio]]).

===Ël teatro an italian===
Ëd qualità motobin pì bassa a l'é soa produssion për ël teatro an italian, a la qual a l'ha travajà ant ël 1937, a quatr man ansema a 'n monsù Lorenzo Beruatto.
Con chiel-sì, Bertinetti a l'ha scrivù la comedia *Murati vivi*, la comedia alegra *Cruciverba* (scond premi al concors *Teatro për tuti 1937*) e *La veggente*, comedia dramàtica an tre at e quatr quàder ch'a buta an sena dij tema car a la propaganda [[fassista]]: problema demogràfich, nàssite, dovèj dle fomne ëd fé 'd masnà, difèisa dj'erbo.<br>
Che si travaj a l'abio nen avù 'd sucess a l'é testimonià dal fàit che ansima a costi test, ciclostilà, a-i era scrit l'apel: *Filodramàtiche, ciamé a gràtis ël copion al co-autor L. Beruatto, Cors Argin-a Margrita, 260!*

===Ij fàuss Salgari===
Bertinetti a l'é autor ëd vàire apòcrif salgarian:
**Il fantasma di Sandokan* (1928);
**Le ultime avventure di Sandokan* (1928);
**Le avventure del gigante Bardana* (1928);
**Lo smeraldo di Ceylon* (1928);
**L'eredità del capitano Gildiaz* (1928);
**Sandokan nel labirinto infernale* (1929);
**Lo schiavo del Madagascar* (1929);
**Josè il peruviano* (1929);
**Lo scotennatore* (1931);
**Manoel de la Barrancas* (1931);
**Song-Kay il pescatore* (1931);
**Emilio Salgari racconta ai bambini la storia di Mago Magon* (1938);
**Le nuove mirabolanti avventure di Mago Magon* (1939);
**I ribelli della montagna* (1940);
**Il vulcano di Sandokan* (1945);
**Sandokan nel cerchio di fuoco'' (1945).

### J'inédit
Tanti a son ij travaj che Bertinetti a l'ha scrivù - o anandià a scrive - sensa ch'a fusso peui publicà.
Tra j'àutri, dël perìod ch'a travajava con Viglongo, a l'ha scrivù un libret për avej un guadagn costant dal gieugh dël lòt, un tratà ëd chirologìa, un cit dissionari piemontèis-italian, tre romanz e vàire conte su Buffalo Bill.

Bertinetti, Giovanni
Bertinetti, Giovanni
Bertinetti, Giovanni
Bertinetti, Giovanni