Tolon

**Tolon** a l'é na comun-a ëd 167400 abitant ant ël Var.

## Ël nòm
Ël nòm ëd Tolon a ven da *Telo Martius*.

## La strutura urban-a
A sud a-i son la sità veja, con soa stra prinsipal contrà d'Algeri, e ël pòrt; a nòrd la sità moderna e le bariere.

Ël setor dla sità veja delimità da contrà Anatole France, cors dla Repùblica, cors Besagne e lèja dë Strasborgh a l'é zòna pedonal e ij veìcoj ëd passage a peulo nen intreje.

## Stòria
Ai 27 d'ost 1793 Tolon a l'é consignà dai realista a na flòta anglèisa-spagneula.
A-i riva n'armada republican-a dont l'artijerìa a l'é a j'órdin dël capitani Bon-a-part.
Antra La Seyne e Tamaris j'anglèis a fàbrico un fòrt tant potent ch'a lo ciamo *cit Gibiltèra*.
A sarà pijà ai 17 dë stèmber; la flòta anglèisa-spagneula a scapa, apress avèj dàit feu a le barche fransèise, a l'arsenal, ai magasin ëd proviste e avèj ambarcà na part ëd la popolassion.
Tanme marca d'onta, a la sità a-j gavo ël nòm: për chèich temp as ciamrà *Pòrt la Montagna*.

### La sconda guèra mondial
Ai 27 ëd novèmber 1942 la flòta fransèisa, blocà ant ël pòrt ëd Tolon dai sò comand, a sern d'afondesse pitòst che droché ant le man dl'armada alman-a ch'a l'era an camin a anvade la zòna lìbera.
A son 75 ij bastiment sabotà; soe carcasse a restran ant sël pòst fin-a a la fin dla guèra.
A la Liberassion a-i andran des agn për polidé la rada, an gavand apopré 400000 tonëlà ëd feraja.

## Leu anteressant
An piassa dla Libertà, ant ël cheur ëd Tolon modern, a-i é la fontan-a dla Federassion, euvra dlë scultor Allar inaugurà dël 1889 për ël sentenari dla Repùblica.
An piassa Victor Hugo a-i é ël teatro ëd Tolon, fabricà dël 1862 sël proget ëd Charles Garnier.
*La catedral ëd Santa Marìa
*La cesa ëd San Luis
*La cesa ëd San Fransesch ëd Pàula
*Musé nassional dla marin-a
*Musé dël vej Tolon e ëd soa region
*Musé dë stòria natural ëd Tolon e dël Var
*Musé d'art
*Musé memorial dlë sbarch an Provensa
*Ca dla fotografìa

### Ël pòrt
Sota 'l regn d'Enrich IV la sità a finansia la costrussion dla dàrsena veja con na taja dël 25% an sl'euli.
L'arsenal militar, destinà a fabriché e deje deuit a la flòta real, a l'é creà dal cardinal ëd Richelieu.
A l'é për l'arsenal che Vauban a fossàira la dàrsena neuva dal 1680 al 1700.
Ant ël sécol ch'a fa XIX l'arsenal a arsèiv vàire angrandiment: la gionta dël Mourillon, le dàrsene ëd Castigneau e ëd Missiessy.
Durant la sconda guèra mondial al pòrt a l'é stàit bombardà.

Al di d'ancheuj l'arsenal a l'é la base logìstica dla marin-a fransèisa ch'a òpera ant ël Mediterani.

## Galuparìe
*Ël chichi-fregi
*La cade

## Eveniment e manifestassion
*Bacchus, festa dij vin e dla gastronomìa, la dariera fin dë sman-a ëd mars an piassa d'Arme: për tre di esposission ëd vin e ëd prodot dël teritòri, laboratòri d'enologìa, degustassion, animassion musicaj
*Festival ëd mùsica ëd Tolon e soa region, doe stagion dedicà a la mùsica clàssica: *Le festival estival* da mità giugn a mità luj e *Les classiques du festival* da mità novèmber a mità maj
*Festival ëd jazz a Tolon: durant des di a luj consert a gràtis tute le sèire.
*Festival ëd Natal, dë dzèmber

### Ël mërcà
Tuti ij di, gavà al lùn-es, a-i é ël mërcà an cors Lafayette.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

*Michel Vergé-Franceschi, *Toulon – Port Royal (1481–1789)*, Paris, 2002.
*Aldo Bastié, *Histoire de la Provence*, 2001.
*Cyrille Roumagnac, *L'Arsenal de Toulon et la Royale*, 2001
*Jean-Pierre Thiollet, *Le Chevallier à découvert*, Paris, 1998
*Maurice Arreckx, *Vivre sa ville*, Paris, 1982; *Toulon, ma passion*, 1985

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var