Filobus

Un **filobus** a l'é un **veicol ëd traspòrt pùblich ch'a viagia an sla stra**, alimentà da 'n **sistema ëd fij elétrich aér** e con doe **bare ëd contat** (ò "pantògraf") ch'a colego 'l veicol a le linie. A l'é un mojen 'd traspòrt ch'a combin-a la **flessibilità d'un autobus** con ij **vantagi dl'alimentassion elétrica** d'un tram, ma sensa dovré 'd binari.

## Stòria
Ij prim esperiment ëd veicoj elétrich alimentà da fij aéri a armonto a la fin dël sécol ch'a fa XIX. Ël prim sistema comersial a l'é stàit dovrà an **Germania** (Bielatal, 1901) e an **Svìssera** (Langenbruck, 1902). An Italia, ël prim servissi a l'é stàit anstalà a **Milan** dël 1917.

Ël filobus a l'ha vivù sò apogé ant j'agn '30 e '50 dël sécol ch'a fa XX, dzortut an Euròpa e an Union Soviética, përchè a l'era pì silensios e meno costos d'un tram e a podìa evité la dipendensa dal petròli. Contut, a parte da j'agn '60, vàire sità a son passà a j'autobus diesel, ch'a j'ero vist pì flessìbij e a l'han men cost d'anfrastrutura.

Ant j'ùltim agn, a l'é comparìe 'n **renassiment dël filobus**, grassie a le preocupassion ambientaj e a le neuve tecnologie (com ij filobus ìbrid ch'a peulo viagé 'dcò sensa fij).

## Caraterìstiche técniche
* **Alimentassion**: doi fij aéri (positiv e negativ), ch'a deuvo esse separà për evité 'd curt-circuit. Le bare ëd contat a son montà an sël tèit e a peulo separesse dai fij për maneuvre curte sensa alimentassion.
* **Motor**: a corent continua o auternà, motobin silensios e con un bon livel ëd cobia an partensa.
* **Mobilità**: a peul cambié corsia e viré pì facilment che 'n tram, ma a l'é limità dai sò fij aéri.
* **Capacità**: parèj dj'autobus, da 70 a 200 passegé, an fonsion dël model.

## Vantagi
* **Sostenibilità**: emission zero an loco, a l'é alimentà da eletricità (che a peul ven-e da sorgiss renovàbij).
* **Silensiostà**: motobin pì silensios che j'autobus diesel.
* **Efissiensa energética**: a trasforma l'energìa elétrica an manera pì efissient che ij motor a combustion.
* **Acelerassion**: pì fòrta che an sj'autobus diesel, ideal për le sità con vàire fërmade.
* **Men cost d'esercissi** che ij tram, përché a deuvra pa 'd binari costos.

## Svantagi
* **Anfrastrutura costosa**: a deuv instalesse na rèj ëd fij aéri, ch'a l'é bruta da vëdde e ch'a l'ha damanca 'd manutension.
* **Mancansa 'd flessibilità**: ël filobus a peul nen andé fòra da soa linia a meno ch'a deuvra 'd sistema ausiliar (baterìe o motor diesel).
* **Problema estétich**: ij fij a ancurvo l'aspet ëd le stra.
* **Arzigh ëd dëstacament**: le bare a peulo perdse dai fij, blocand ël veicol.

## Sistema modern e ìbrid
Le neuve tecnologie a l'han fàit rivé ij **filobus a autonomìa estèisa** (*trackless trams*), ch'a deuvro 'd baterìe për viagé për trate sensa fij aéri. Sòn a-j dà la possibilità ëd traversé d'antërsession complicà o 'd rivé a 'd pòst andoa l'anfrastrutura a l'é malfé da anstalé.

A-i son ëdcò dij **filobus ìbrid diesel-elétrich** ch'a deuvro l'alimentassion dai fij quand ch'a-i son e 'l motor diesel për le trate sensa fij.

## Presensa ant ël mond
Ël filobus a l'é ancora motobin dovrà an vàire part dël mond:
* **Euròpa**: Svìssera (Zurich, Ginevra), Repùblica Ceca (Praga), Russia (Mosca), Italia (Bologna, Modena, Rimini), Austria (Salzburg), Romania (Bucharest).
* **Asia**: Cin-a (Shanghai, Beijing – vàire senten-e 'd linie), Corea dël Nòrd (Pyongyang), Iran (Tehran).
* **América dël Nòrd**: Canada (Vancouver), Stat Unì (San Francisco, Seattle, Boston).
* **América Latina**: Brasil (São Paulo), Argentin-a (Córdoba), Mèssich (Guadalajara).
* **América dël Nòrd e Euròpa** a l'han motobin arduvù soa rèj, ma a manten-o quàiche linia stòrica o turìstica.

## Filobus an Italia
L'Italia a l'ha na tradission longa dël filobus. Dòp un declin ant j'agn '70-80, a l'é comparìe 'n ritorn d'anteresse. Le sità ch'a l'han 'd linie 'd filobus a comprendo:
* **Bologna** (linie 13, 14, e d'àutre)
* **Modena** (linie 1, 2, 3)
* **Rimini** (linia 11)
* **Ancona** (linia 1/4)
* **Parma** (linie 2, 3, 4, 5, 6)
* **Napoli** (linia 254)
* **Milan** (linie 90, 91, 93 – sensa fij)

## Vëdde 'dcò
* Autobus
* Tram
* Traspòrt pùblich
* Traspòrt elétrich

## Arferiment
* 
* 

## Ligam estern
* Trolley:motion – Associassion europea për la promossion dël filobus
* Mapa dle linie 'd filobus an Euròpa

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI