open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hunch

**Hunch** a l'é un motor d'arserca përsonalisà che a dà ëd rispòste direte e basà an sle preferense ëd l'utent.

## Arferiment
* http://www.hunch.com

Categorìa:Motor d'arserca dla Ragnà
Cooliris

**Cooliris** a l'é un motor d'arserca visual che a smon figure, filmà e fòto ëd Facebook ant n'elegant fluss a tre dimension.

## Arferiment
* http://www.cooliris.com

Categorìa:Motor d'arserca dla Ragnà
Brembilla

**Brembilla** (*Brembila* an dialèt bërgamasch) a l'é un pais dla Lombardìa, an provinsa ëd Bérghem. 

A l'é stait un comun autònom fin al 03/02/2014; dal 04/02/2014 a l'é unisse al comun ëd Gerosa për formé ël neuv comun ëd Val Brembilla. 

Al 01/01/2014 Brembilla a l'avìa 4.103 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Val Brembilla
Canonica d'Adda

**Canonica d'Adda** (*Calònega* an dialèt bërgamasch, *Canòniga* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.474 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianmaria Cerea (dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1999 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
San Sosti

**San Sosti** a l’é un comun ëd 2.198 abitant dla provincia ëd Cosensa.

Ël sìndich a l'é sta' Michele Sirimarco (dal 08/06/09 al 7/05/2012).
El 7 ad magi del 2012 a l'e sta' elesi' Vincenzo De Marco.

## Sità gemelà
San Sosti a l'é gemelà con:
*  San Isidro, Argentin-a
*  Bra, Italia
*  Fatim-a, Portugal

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Phytoconis ericetorum

### Descrission
Capel fin a 2 cm, nombrilà, da brunastr a ocra giàun. Bòrd strià. Lamele bianch giaunastr. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin a 2 cm, pi sombra an su, pla, associà a dij cit tubércoj vërdastr al pé. A marca l'ùmid.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch mars e a le mofe.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Phytoconis ericetorum** (Pers. : Fr.) Redhead & Kuyper

Categorìa:Phytoconis
Omphalina peltigerina

## Un pissacan: l'Omphalina peltigerina

### Descrission
Pòch conossù.

### Ambient
A chërs ëdzora a Peltigera (lichen).

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Omphalina peltigerina** (Peck) Collin

Categorìa:Omphalina
Categorìa:Figure da buté
Phytoconis luteovitellina

## Un pissacan: Phytoconis luteovitellina

### Descrission
Bombà, giàun euv.

### Ambient
A chërs an montagna.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Phytoconis luteovitellina** (Pil. & Nannf.) Redhead & Kuyper

Categorìa:Phytoconis
Categorìa:Figure da buté
Nicòla ëd Myra

A l'é belfé che **Nicòla** a sia nassù a Pàtara ëd Licia antra 'l 260 e ël 280.
A l'avìa ardità un gròss patrimòni, ch'a l'ha dovrà për giuté ij pòver.
A l'ha tramudà a Myra, al di d'ancheuj Demre, anté ch'a l'é stàit ordinà prèive e peui a l'é vnù vësco.
A l'é mòrt ai 6 dë dzèmber, a smija dël 343.

Dël 1087 na spedission ëd 62 marinar barèis a l'é ampadronisse ëd sò còrp e a l'ha mnalo a Bari.

Categorìa:Sant catòlich
Categorìa:Vësco
Fayodia arctica

## Un pissacan: Fayodia arctica

### Descrission
Capel fin a 3,5 cm, brun neirastr, con ël bòrd ondulà. Lamele un pòch decorente, da biancastre a gris brunastre. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,4 cm, brunastra.

### Ambient
A chërs ëdzora a mofe e lichen.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Fayodia arctica** G. Gulden

Categorìa:Fayodia
Categorìa:Figure da buté
Fayodia gracilipes

## Un pissacan: la Fayodia gracilipes

### Descrission
Capel fin a 2,5 cm, brun, brilant. Bòrd strià. Lamele adnà un pòch decorente, ciàire. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 0,4 cm, ciàira.

### Ambient
A chërs ant le mofe, dzortut sota le conìfere.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Fayodia gracilipes** (Britz.) Bresinsky & Stangl

Categorìa:Fayodia
Categorìa:Figure da buté
Fayodia leucophylla

## Un pissacan: la Fayodia leucophylla

### Descrission
Capel fin a 3 cm, un pòch creus, gris brunastr, motobin strià, a marca l'ùmid. Lamele pansarùe ondulà, ciàire. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 0,3 cm, dël midem color.

### Ambient
A chërs ant ij pra, a l'indrit.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Fayodia leucophylla** (Fr.) M. Lange & Sivertsen

Categorìa:Fayodia
Fayodia pseudoclusilis

## Un pissacan: Fayodia pseudoclusilis

### Descrission
Capel fin a 4 cm, nombrilà, sliss, da brun giaunastr dëstiss a grisastr ciàir, strià. Lamele biancastre. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin a 0,4 cm, dël midem color.

### Ambient
A chërs ant le mofe, ij pòst erbos, dle vire an sle conìfere.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Fayodia pseudoclusilis** (Joss. & Konr.) Singer

Categorìa:Fayodia
Aristotile Fioravanti

**Ridolfo "Aristotile" Fioravanti** (o **Fieraventi**) a l’é nàit dël 1415 o dël  1420 a Bològna an Emilia-Romagna, e a l’é mort dël 1486 anviron a Mosca an Russia.
A l’é n'architet e angegné italiàn dël sécol ch’a fa XV e un dij pi important rapresentant dl’Arnassiment ant l’Italia dël nòrd.

## Biografìa
Dal 1458 fin-a al 1467 a l’ha travajà a Firense al servissi ëd Còsim dij Médici e a Milan.

An soa sità natal, Bològna, a l’ha realisà ij proget dël Palass dël Podestà ma l'edifissi a l’é stàit finì da Giovanni II Bentivoglio ant ël perìod 1484 – 1494.
 
Dël 1467, a l’ha travajà per ël re Matìa Corvin d’Ungherìa.
 
Dël 1475, a l’é stàit invità da Ivan III an Russia andoa a l’ha cudì, a Mosca (1475 – 1479), la costrussion dla Catedral dl'Assunsion.

Fioravanti, Aristotile
Fioravanti, Aristotile
Capriate San Gervasio

**Capriate San Gervasio** (*Cavriàt San Gervàs* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa d' 8.066 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Valeria Radaelli (dal 27/05/2013).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Gerosa

**Gerosa** (*Gerusa* an dialèt bërgamasch) a l'é un pais dla Lombardìa, an provinsa ëd Bérghem. 

A l'é stait un comun autònom fin al 03/02/2014; dal 04/02/2014 a l'é unisse al comun ëd Brembilla për formé ël neuv comun ëd Val Brembilla. 

Al 01/01/2014 Gerosa a l'avìa 374 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Val Brembilla
Oltre il Colle

**Oltre il Colle** (*Oltra 'l Còl* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.012 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Oltre il Colle a l'é sota aministrassion ëstraordinaria. Ël comissari prefetissi a l'é Letterio Porto (dal 14/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Legion ëd Crist

La **Legion ëd Crist** a l'é na congregassion religiosa fondà dël 1941 da Marcial Maciel.

Categorìa:Congregassion religiose catòliche
Scòla politécnica

La **Scòla politécnica** (**École polytechnique**) a l'é n'università fondà a Paris dël 1794 con ël nòm d' *École centrale des Travaux publiques* dai matemàtich Lazare Carnot e Gaspard Monge.
L'ann apress a l'é stàita ciamà École polytechnique e a l'ha tòst pijà la nomea ëd n'anstitù d'ansegnament superior ëd prima classa.

Óndes agn apress esse stàita duvertà, Napoleon Bon-a-part a l'ha trasformala an scòla militar e a l'ha daje për mòt *Për la patria, le siense e la glòria*.
Dël 1970, la scòla a l'ha cangià sò statù an ëdventant n'anstitussion sivila, bele an restand sota la tùa dël ministé dla difèisa.
Doi agn pì tard, a l'é stàita admetùa la prima studentëssa.

Al di d'ancheuj, a son acetà a la Scòla politécnica sinch-sent ëstudent a l'ann, apress un concors: as trata d'un process ëd selession motobin sever ch'a dura vàire sman-e.
Dal 1m ëd luj 2013 ël pressident ëd la Scòla politécnica a l'é Jacques Biot.

Categorìa:Paris
Categorìa:Università dla Fransa
Jenő Hunyadi

Matemàtich.
**Jenő Hunyadi** a l'era nà dël 1838 e a l'é mòrt dël 1889.

Hunyadi a l'avìa pijà sò dotorà a Göttingen con na tesi an sla teorìa dle curve algébriche.
A l'é stàit professor privà dal 1866 e dël 1869 a l'é stàit nominà professor ordinari.

La pì part ëd sò travaj sientìfich a l'é ant la geometrìa, ma ij sò arzultà pì amportant a rësguardo la teorìa dij determinant.

Hunyadi, Jenő
Hunyadi, Jenő
Gusztav Rados

Matemàtich.
**Gusztav Rados** a l'era nà dël 1862.

A l'é vnù professor ordinari dël 1893 e për quarant'agn a l'ha mostrà ël cors d'Anàlisi e geometrìa II.
A l'é andàit an pension dël 1933 e a l'é mòrt dël 1942.

Ij sò arzultà pì amportant a rësguardo la teorìa dle matris, la teorìa dij nùmer, l'àlgebra, la geometrìa e l'anàlisi.

Rados, Gusztav
József Kürschák

Matemàtich.
**József Kürschák** a l'era nà dël 1864.

A l'ha mostrà ël cors d'Anàlisi e geometrìa I për trantetré agn; dël 1904 a l'é stàit nominà professor ordinari.
Ij sò arzultà pì amportant a l'han rësguardà la teorìa dij determinant, l'àlgebra moderna, j'equassion diferensiaj e la geometrìa.

A l'é mòrt dël 1933.

Kurschak, Jozsef
Teorìa dle mzurassion

La **teorìa dle mzurassion** a l'é na dissiplin-a dësvlupà a parte da j'achit dël sécol ch'a fa XX da siensià, filòsof e angigné.
A smon un quàder formal për le mzurassion, an definend ël process dë mzurassion tanme na fonsion matemàtica.
A dis coma decide si na mzurassion a l'é bon-a e a s-ciairiss cole ch'a son j'operassion matemàtiche significative an sna  mzurassion dàita.

Categorìa:Siense aplicà
Mzurassion

La **mzurassion** (o **mzura**) a l'é definìa tanme ël process d'assignassion ogetiva e empìrica ëd nùmer o sìmboj a dj'atribù ëd n'entità an manera da descrivje.
N'atribù a l'é na propietà o na caraterìstica; n'entità a l'é n'oget o n'event.
Esempi d'atribù d'entità ch'a peulo esse mzurà a son l'autëssa ëd na përson-a, ël temp ch'a-j va për fé un viage, ël cost d'un process e l'afidabilità d'un prodot.

Tuta mzurassion a l'é tocà da l'eror ësperimental, an rason dj'impërfession inevitàbij dj'utiss dë mzura e dle limitassion dij sens uman.

## Mzure direte e indirete
Na mzura a peul esse direta (o relativa) o indireta (o assolùa).
La mzurassion direta ëd n'atribù a dipend pa da la mzura d'àutri atribù.
As confronta na grandëssa da mzuré con na grandëssa dl'istessa spece pijà tanme campion.
La mzurassion indireta a ìmplica la mzura d'un o pì d'àutri atribù.
As peul fesse cand la grandëssa y=y(x_1, \ldots ,x_n) da mzuré a l'é fonsion d'àutre grandësse x_1, \ldots ,x_n nen dl'istessa spece.
Dle vire, l'equassion y=y(x_1, \ldots ,x_n) a peul serve adritura për definì la grandëssa *y*.

### Esempi
La mzura ëd n'àrea an fonsion ëd larghëssa e longheur o la mzura dl'afidabilità tanme temp medi për ël faliment a son dë mzurassion indirete.
Le mzurassion dl'autëssa ëd na përson-a o dël cost d'un process a peulo esse fàite ëd fasson direta.

Categorìa:Fìsica
John Dowland

**John Dowland**, nassù dël 1563 e mòrt dël 1626, a l'é stàit un compositor ëd mùsiche e canson angleis.

## Euvre
* *The First Booke of Songes or Ayres of Foure Partes with Tableture for the Lute* (1597)
* *Second Booke of Songs or Ayres* (1600)
* *Third and Last Booke of Songs or Aires* (1603)
* *Lachrimae or Seaven Teares Figured in Seaven Passionate Pavans* (1604)
* *A Pilgrimes Solace* (1612)

Dowland, John
Ornica

**Ornica** (*Örniga* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 152 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ambrogio Quarteroni (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Parzanica

**Parzanica** (*Parsanèga* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 365 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva dzora a la riva ossidental dël Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Ferrari (dal 12/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Predore

**Predore** (*Predùr* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.843 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva an sla riva ossindental dël Lagh d'Isé, a 36 chilòmeter da Bérghem e a n'autëssa ëd 190 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Bertazzoli (dal 16/05/2011, scond mandà dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Rogno

**Rogno** (*Rògn* ant ël dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.909 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva ant la bassa Val Camònica, an sla riva ossidental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dario Colossi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Rogno a l'é gemelà con:
*  Cravsan-a, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Sant'Omobono Terme

**Sant'Omobono Terme** (*Santimbù* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.942 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

Fin al 2004 sò nòm ofissial a l'è stàit *Sant'Omobono Imagna*. Dël 4 ëd fërvé 2014 ël comun a l'ha ancorporà ël comun ëd Valsecca. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Dolci (dal 16/06/2011, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Selvino

**Selvino** (*Selvì* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.042 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Bertocchi (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Selvino a l'é gemelà con:
*  kibbutz dë Tzeelim, Israel

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Laccaria maritima

## Un pissacan: Laccaria maritima

### Descrission
Capel fin a 5 cm, bass bombà, baross, pi ciàir con ël sech, pa strià al bòrd. Lamele reusa lila. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, dël midem color. 

### Ambient
A chërs an sle sabie dle dun-e dël mar, fin an sla riva.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Laccaria maritima** (Teodorowicz) Sing. ex Huhtinen

Categorìa:Laccaria
Schilpario

**Schilpario** (*Schilpér* o *Schilpàre* an dialèt bërgamasch, *Sculpér* ant ël dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.186 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Agoni (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1994 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Laccaria purpureobadia

## Un pissacan: Laccaria purpureobadia

### Descrission
Capel fin a 5 cm, bombà o pa regolar, forforos, brun pórpora sombr, pi ciàir con ël sech. Lamele adnà gris reusa ciàir. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,8 cm, fibrilosa, reusa porporà sombr. 

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Laccaria purpureobadia** Reid

Categorìa:Laccaria
Categorìa:Figure da buté
Laccaria pumila

## Un pissacan: Laccaria pumila

### Descrission
Capel fin a 2,5 cm, pian bombà, brun groson, an sëccand òcra càud ciàir. Bòrd motobin strià. Lamele rosà. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, dël midem color, strià. 

### Ambient
A chërs un pòch daspërtut.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Laccaria pumila** Fayod

Categorìa:Laccaria
Laccaria fraterna

## Un pissacan: Laccaria fraterna

### Descrission
Capel fin a 4 cm, un pòch seuli, baross peui òcra, strià. Lamele reusa groson ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 0,5 cm, ramis-cia, barossa. 

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Laccaria fraterna** (Cke. & Mass.) Pegler

Categorìa:Laccaria
Tavernola Bergamasca

**Tavernola Bergamasca** (*Taèrnola* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.079 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva an sla riva ossidental dël Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Filippo Colosio (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Valleve

**Valleve** (*Valléf* o *Alév* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 133 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Santo Cattaneo (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Valsecca

**Valsecca** (*Alsèca* an dialèt bërgamasch) a l'é un pais dla Lombardìa, an provinsa ëd Bérghem. 

A l'é stait un comun autònom fin al 3 ëd fërvé 2014; dal 4 ëd fërvé 2014 a l'é stàit ancorporà ant ël comun ëd Sant'Omobono Terme 

Al 01/01/2014 Valsecca a l'avìa 436 abitant .

## Arferiment

Categorìa: Comun dla provincia ëd Bérghem
Valtorta

**Valtorta** (*Altòrta* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 275 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Busi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 13/06/2014; dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Villongo

**Villongo** (*Ilónch* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa d'8.052 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Ori Belometti (dal 07/05/2012, scond mandà da l'11/06/2017).

## Sità gemelà
Villongo a l'é gemelà con:
*  Seloncourt, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Agnosine

**Agnosine** (*Gnùsen* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.752 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Val Sàbia an riva al torent Vrenda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Bontempi (dal 16/04/2008, scond mandà dal 27/05/2013).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Anfo

**Anfo** (*Anf* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 494 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an sla riva ossidental dël Lagh d'Ìder e a fa part ëd la Comun-a Montan-a dla Val Sàbia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Umberto Bondoni (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Angolo Terme

**Angolo Terme** (*Àngol* ëdcò an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.406 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica an sla banda ossidental dël fium Òj, adova ch'as dëpart la val dë Scalve.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Morandini (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Artogne

**Artogne** (*Artògne* ëdcò an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.668 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, an sla riva oriental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Barbara Bonicelli (dal 05/06/2016).

## Sità gemelà
Artogne a l'é gemelà con:
*  Courcelles, Belgi

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Adro

**Adro** (*Àder* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.140 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Fransacurta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Rosa (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Adro a l'é gemelà con:
*  Vezia, Svìssera

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Barghe

**Barghe** (*Barghe* ëdcò an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.203 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an riva al fium Cese ant la Val Sàbia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giov Battista Guerra (dal 27/05/2013).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Bedizzole

**Bedizzole** (*Bedesöle* o *Büdisöle* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 12.337 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a, antra 'l capleugh e 'l Lagh ëd Garda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Cottini (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Bovezzo

**Bovezzo** (*Boès* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.485 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva a nòrd dël capleugh, a l'ancros antra la Val Trómpia e la val dël torent Garsa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Bazzani (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Borgo San Giacomo

**Borgo San Giacomo** (*Borgh San Giàcom* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.411 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Lama (dal 27/05/2014, dagià sìndich dal 1999 al 2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Cellatica

**Cellatica** (*Selàdega* o *Salàdega* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.937 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Fransacurta, ant j'anviron a òvest dël capleugh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Cingia (da l'08/06/2009, scond mandà dal 25/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Oxalis acetosella

Pianta àuta fin a 8-15 cm, con risoma, motobin comun-a. Le feuje a smijo a cole dël tërfeuj. A fioriss da avril a giugn.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, ant ij pòst ombros sla tèra drùa. As treuva fin a 2000 méter.

### Proprietà
A l'é considerà diurética e depurativa dël sangh.

### Cusin-a
As cheujo le feuje con ël pìcol. As peulo giontesse a le salade për deje pi ëd savor. A dan ëdcò pi savor a mnestre e aròst.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Oxalis acetosella*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Oxalis
Allium ursinum

## Allium ursinum
Erba con na siola biancastra, dont a sponto diretament le feuje e la gamba dla fior. Le feuje a son doe, da ràir un-a. A l'han un fòrt odor d'aj. Le fior a son da 6 a 20 për pianta.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ùmid, soens arlongh a j'eve. As treuva fin a 800 méter.

### Proprietà
A l'é considerà diuretica e depurativa.

### Cusin-a
As peul dovresse ant la midema manera ëd l'aj comun. As peulo mangesse ëdcò le fior.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**''Allium ursinum'' ** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Allium
Maté Bandello

Scritor an lenga italian-a.
**Maté Bandello** a l'era nà a Castelneuv Scrivia dël 1485 e a l'é mòrt dël 1561.

A l'é autor ëd 214 conte.

Bandello, Maté
Bandello, Maté
Lorenzo Martini

Médich, fisòlogh, scritor d'argoment sientìfich.
**Lorenzo Martini** a l'era nà a Cambian dël 1785 e a l'é mòrt a Turin dël 1844.

Martini, Lorenzo
Physalis alchechengi

## Physalis alkekengi
Pianta àuta fin a 60 cm. Caraterìstich ël frut, na specie ëd povron ross groson, con na sfera rossa andrinta. A fioriss da magg a luj.

### Ambient
A chërs ant le sev e ij bòsch, fin a 1000 méter. A l'é scapà a le coltivassion.

### Proprietà
A l'é considerà diurética e depurativa.

### Cusin-a
A l'é dovrà an pastissarìa la sfera sentral dël frut, coatà ëd cicolata. 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Physalis alkekengi*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Physalis
Vittorio Ferrero

**Vittorio Ferrero** a l'era nà dël 1785 e a l'é mòrt dël 1853.
A l'era capitani dl'esèrcit piemontèis e a l'é stàit protagonista ant ij batibeuj ëd San Salvari dël 1821.

Ferrero, Vittorio
Amedeo Peyron (filòlogh)

L'abà **Amedeo Peyron** a l'é stàit n'orientalista e filòlogh.
A l'era nà dël 1785 e a l'é mòrt dël 1870.

Peyron, Amedeo
Paolo Maria Paciaudi

**Paolo Maria Paciaudi** a l'era nà a Turin ai 23 ëd novèmber 1710.

A l'era un religios teatin e dël 1761 a l'é stàit nominà da Filip ëd Borbon, duca ëd Parma, sò bibliotecari.
Ma dagià che ël duca a l'avìa pa na vera biblioteca, la mission ëd Paciaudi a l'era ëd creene un-a.
An men che ses agn a l'ha cujì 60.000 volum, an compiland-ne ël catàlogh rasonà.
A l'é stàit chiel a sugerì ëd fé ven-e G.B. Bodoni a Parma.

Paciaudi a l'é mòrt a Parma al 1m ëd fërvé 1785.

Paciaudi, Paolo Maria
Giovanni Germanetto

**Giovanni Germanetto**, stranomà *Barba d'aram*, a l'era nà a Turin dël 1885.
Da giovo a fasìa ël barbé e ël propagandista sossialista al Mondvì e a soagnava la publicassion dl'ebdomadari Lotte Nuove.
Pì tard a l'é consacrasse d'autut a la literatura comunista, an ëvnisend famos con soe *Memorie di un barbiere*.
Ant ël lìber a conta ëdcò 'd cand a l'ha conossù, an Vila Falèt, Bartromé Vanzetti e ch'a l'ha giutalo për organisé un comissi socialista.

Germanetto a l'é mòrt a Mosca dël 1959.

Germanetto, Giovanni
Pompeu Fabra

**Pompeu Fabra i Poch** (Barslon-a, 20 fërvé 1868 - Prades, 25 dzèmber 1948) a l'é stàit un gramàtich catalan, autor ëd le nòrme ëd la lenga catalan-a moderna.

Ingegné industrial, già da giovo a l'é dedicasse a lë studi dël catalan. Tra 'l 1890 e 'l 1891 a l'ha cissà na campagna, trames a l'arvista L'Avenç, për arformé l'ortografìa catalan-a con Jaume Massó i Torrents e Joaquim Casas i Carbó. Fabra a l'ha peui partecipà al prim Congress Internassional ëd la Lenga Catalan-a (1906). Dël 1912 a l'ha publicà la gramàtica dla lenga catalan-a (an ëspagneul), un ritrat motobin viv ëd soa produssion che a resta un-a 'd soe euvre pì bele.

A l'é peui mudasse a Bilbao andoa a l'ha otnù na càtedra 'd chìmica e a l'ha seguità a studié ij grand romanista; dël 1911 a l'é andàit torna an Catalògna an mudand-se a Badalon-a, për esse professor ëd catalan (càtedra creà për l'ocasion da la Deputassion ëd Barslon-a) e mèmber ëd la session filològica ëd l'Institut d'Estudis Catalans, dont a l'é peui stàit elegiù pressident.

Dël 1913 l'Institut a l'ha creà le neuve nòrme ortogràfiche e quàich ani dòp (1917) ël Dissionari ortogràfich e la Gramàtica catalan-a (1918). Fabra a l'é dedicasse 'dcò a l'educassion, an ëscrivend ël famos cors intermedi 'd gramàtica catalan-a, publicà da l'Associació Protectora de l'Ensenyança Catalana (1918).

Miraco l'euvra pì famosa 'd Fabra a l'é stàita 'l *Diccionari general de la llengua catalana* (1932), che a l'ha creà le fondamenta dël futur dissionar ëd l'Institut. An col midem ann-lì a l'é stàit nominà professor ëd l'Università 'd Barslon-a. Dël 1934, ant j'ani ëd la Sgonda Repùblica, a l'é stàit ampërzonà an dventand ancora pì popolar. Quandi ij nassionalista a l'han vagnà la guèra (1939), a l'é scapà an Fransa, andoa a l'ha vivù a Paris, peui a Montpellier e a Prades anté che a l'é mòrt.

Ancora al di d'ancheuj Fabra a resta 'n përsonagi motobin amà dai catalan. L'Università 'd Barslon-a a l'ha sò nòm.

Fabra, Pompeu
Nicola Fabrizi

Ël general **Nicola Fabrizi** a l'era nà a Mòdena dël 4 avril 1804.
A l'ha combatù ant le bataje dl'Arsorgiment.
A l'é mòrt a Roma dël 31 mars 1885.

Fabrizi, Nicola
Umberto Calosso

Scritor polìtich e giornalista sossialista.
**Umberto Calosso** a l'era nà a Birvèj ai 23 dë stèmber 1895 e a l'é mòrt a Roma ai 10 d'ost 1959.

Calosso, Umberto
Fernando Palmero

Cronista.
**Fernando Palmero** a l'era nà a Mortola (Vintmija) ai 5 ëd gené 1895, ma a l'ha sempe vivù a Turin.

Amis ëd Gramsci e Terracini, a l'ha colaborà con giornaj sossialista e comunista e a l'ha travajà për tant temp a La Stampa.
A l'é mòrt dël 1973.

Palmero, Fernando
Francesco Mittone

**Francesco Mittone** a l'é stàit në scritor an lenga piemontèisa, conossù con jë stranòm **Fra Mitena** e **Alfredo Chin**.
A l'era nà dël 1895.
A fasìa ël pròto e a l'ha fondà e dirigiù ël Caval 'd bronz.
A l'é mòrt dël 1947.

Mittone, Francesco
Lucio Ridenti

Giornalista.
**Lucio Ridenti** a l'era lë stranòm d**'Ernesto Scialpi**.
A l'era nà a Tàranto dël 1895 e a l'é mòrt a Turin dël 1973.

Ridenti, Lucio
Cimbergo

**Cimbergo** (*Simbèrch* o *Himbèrg* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 546 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, an sla banda oriental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gian Bettino Polonioli (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Coccaglio

**Coccaglio** (*Cocài* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa d'8.681 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Fransacurta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Claretti (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Jaume Massó i Torrents

**Jaume Massó i Torrents** (1863 - 1943) a l'é stàit ëscritor e studios catalan, fondador e diretor ëd l'arvista catalanista L'Avenç dël 1881.

A l'é 'dcò stàit pressident dël Centre Excursionista de Catalunya e ëd l'Ateneu Barcelonès, coma mèmber fondador ëd l'Institut d'Estudis Catalans e professor ëd l'Escola de Bibliotecàries.

A l'ha colaborà con vàire publicassion e a l'é stàit autor ëd vàire studi, dzoratut dë stòria dla literatura e 'd bibliografìa.

## Euvre

**Croquis pirinencs* (1896)
**Cinquanta anys de vida literària* (1934)
**La cultura contemporània a Catalunya* (prima edission, Barslon-a 1977)

Massó i Torrents, Jaume
Darfo Boario Terme

**Darfo Boario Terme** (*Darf* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 15.530 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, dont a l'é ël comun pì popolà.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ezio Mondini (dal 07/05/2012, scond mandà da l'11/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Gargnano

**Gargnano** (*Gargnà* an dialèt gardesan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.878 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an sla riva ossidental dël Lagh ëd Garda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Albini (dal 10/06/2014).

## Sità gemelà
Gargnano a l'é gemelà con:
*  Waakirchen, Almagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Incudine

**Incudine** (*Incüzen* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 379 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant l'àuta Val Camònica, an riva al fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Serini (dal 16/05/2011, scond mandà dal 05/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Lonato del Garda

**Lonato del Garda** (*Lunàt* o *Lunà* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 16.307 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva davzin a la riva ossidental dël Lagh ëd Garda.

Dël novèmber 2007 ël comun a l'ha tramudà sò nòm da Lonato a Lonato del Garda, për sotligné l'amportansa dël lagh ant l'economìa local.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Tardani (dal 15/06/2015, dagià sìndich dal 1988 al 1990).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Monte Isola

**Monte Isola** (*Montìsola* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.744 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. Ël comun a comprend tut ël teritòri dl'omònima ìsola ch'as treuva al sènter dël Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fiorello Turla (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Paratico

**Paratico** (*Paràdech* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.721 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an sla riva meridional dël Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Tengattini (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1999 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Paspardo

**Paspardo** (*Pahpàrt* o *Paspàrt* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 617 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, ansima a n'autipian an sla banda oriental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Depedro (dal 06/05/2012, scond mandà dal 12/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Paisco Loveno

**Paisco Loveno** (*Paísch* e *Loé* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 185 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Val ëd Paisco, na val lateral ëd l'àuta Val Camònica.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bernardo Mascherpa (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Paitone

**Paitone** (*Paitù* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.143 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ai pé dle Prealp Bressan-e, ant la bassa Val Sàbia, antra ël capleugh e ël Lagh ëd Garda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dante Freddi (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Pezzaze

**Pezzaze** (*Pezàze* an dialèt bressan, *Pedhadhe* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.503 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Val Trómpia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Oliviero Gipponi (dal 25/05/2014).

## Sità gemelà
Pezzaze a l'é gemelà con:
*  Peschadoires, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Polpenazze del Garda

**Polpenazze del Garda** (*Polpenàse* o *Polpenàs* an dialèt gardesan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.623 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva davsin a la riva ossidental dël Lagh ëd Garda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Dal Prete (dal 16/05/2011, scond mandà dal 05/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Pompiano

**Pompiano** (*Pompià* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.816 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Serafino Bertuletti (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Pompiano a l'é gemelà con:
*  Ìsola 'd Sant Erasm, Venessia, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Polaveno

**Polaveno** (*Polàen* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.520 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Val Trómpia, ant n'altipian ch'a men-a al Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Ottavio Peli (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Ponte di Legno

**Ponte di Legno** (*Put de Lègn* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.726 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant l'àuta Val Camònica, an riva al fium Òj. A l'é colegà al Trentin dal Pass dël Tonal.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aurelia Sandrini (dal 31/05/2013).

## Sità gemelà
Artogne a l'é gemelà con:
*  Recco, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Pisogne

**Pisogne** (*Pidógne* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.936 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, an sla riva nòrd-oriental dël Lagh d'Isé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Diego Invernici (dal 25/05/2014).

## Sità gemelà
Pisogne a l'é gemelà con:
*  Seyssins, Fransa
*  Konstancin-Jeziorna, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Alliaria petiolata

## Alliaria petiolata
Erba anual, àuta fin a 100-120 cm, con odor d'aj. A fioriss a magg-luj. 

### Ambient
A chërs ant le sev e ij bòsch, dal mar a la montagna. 

### Proprietà
A l'é dovrà për la toss.

### Cusin-a
Tuta la pinta a sà d'aj e a peul esse dovrà, tajà fin-a, al pòst ëd l'aj. A l'é agradìa ëdcò da chi a sopòrta pa l'aj.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Alliaria petiolata*** (Bieb.) cavara & Grande

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Alliaria
Pietro Toselli

Ël magior **Pietro Toselli** a l'era nà a Povragn dël 1857.
A l'ha combatù a l'Amba Alagi.
A l'é mòrt dël 1895.

Toselli, Pietro
Desiderato Chiaves

Giurista, òm polìtich, scritor, autor dramàtich an italian e an piemontèis.
**Desiderato Chiaves** a l'era nà a Turin dël 1825 e a l'é mòrt dël 1895.

Chiaves, Desiderato
Chiaves, Desiderato
Chiaves, Desiderato
Chiaves, Desiderato
Chiaves, Desiderato
Tommaso Villa

Giurista e òm polìtich, gënner d'Angelo Brofferio.
**Tommaso Villa** a l'era nassù a Canal dël 1832.
A l'é stàit diputà dal 1865 al 1909 coatand ëdcò l'ufissi ëd pressident dla ciambrea dij diputà.
An cost perìod a l'é stàit doe vire ministr, dal 1879 al 1881.
Dal 1909 a l'é stàit senator.

Villa a l'ha partissipà a la promossion e a la diression dj'esposission ëd Turin dël 1884, 1898, 1911; a l'ha fondà ël Musé dl'Arsorgiment.
A l'é mòrt dël 1915.

Villa, Tommaso
Villa, Tommaso
Rodolfo Renier

Filòlogh.

**Rodolfo Renier** a l'era nà a Trevis dël 1857.
A l'é stàit fondador con Arturo Graf dël Giornale Storico della Letteratura Italiana.
A l'ha cudì l'edission crìtica dël Gelindo.
A l'é mòrt dël 1915.

Renier, Rodolfo
Amaranthus retroflexus

## Amaranthus retroflexus
Erba anual, àuta fin a 80-100 cm, ma che a peul rivé fin a doi méter ant le tère drùe. Le fior a chërso an pan-e àute, con motobin dë smens. A fioriss da giugn a otóber. A viv fin a 900 méter. A l'é originari ëd l'América setentrional.

### Ambient
A chërs al bòrd dij prà, dij senté e dij fonsaj, motobin comun-a. 

### Proprietà
Pa conossùe.

### Cusin-a
Le piante giovo as peulo dovresse an salada o për coloré ëd verd la pasta.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Amaranthus retroflexus*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Amaranthus
Francesco Solari

**Francesco Solari** (nàit dël 1415 anviron a Milan e mòrt à Milan dël 1469 anviron) a l'é në scultor, architet e angegné dël sécol ch’a fa XV.
 
A l’é fieul  ëd Giovanni Solari e frel ëd Guiniforte Solari.
## Biografìa
Dël 1445 a l’ha travajà a la cesa dla Vila ëd Castiglione Olona, al Dòm ëd Milan e a la sertosa ëd Pavìa, andoa Guiniforte a l’era ël diretor dij travaj. 

Dal 1460 a l’é stàit  magìster ëd Giovanni Antonio Amadeo.

Solari, Francesco
Solari, Francesco
Solari, Francesco
Candido Ghiotti

**Candido Ghiotti** a l'era nà a Turin ai 12 dë stèmber 1841.
A l'é stàit diretor dla scòla técnica *G. Sommeiller* e autor ëd n'amportant dissionari fransèis-italian.
A l'é mòrt ai 9 d'avril 1915.

Ghiotti, Candido
Pralboino

**Pralboino** (*Pralbuì* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.942 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Spoti (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Prestine

**Prestine** (*Prèsten* o *Prèhten* an dialèt camun) a l'é un pais dla Lombardìa, an provinsa ëd Bressia. 

A l'é stait un comun autònom fin al 22/04/2016; dal 23/04/2016 a l'é stàit ancorporà ant ël comun ëd Bienno 

Al 01/01/2016 Prestine a l'avìa 375 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Bienno
Puegnago del Garda

**Puegnago del Garda** (*Puegnàch* an dialèt gardesan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.406 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva davsin a la riva ossidental dël Lagh ëd Garda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Adelio Zeni (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Eisaku Sato

**Eisaku Sato** a l'era nà dël 1901.
A l'é stàit prim ministr an Giapon.
Dël 1974 a l'han daje ël premi Nobel dla pas.
A l'é mòrt dël 1975.

Sato, Eisaku
Sato, Eisaku
Sellero

**Sellero** (*Hèler* o *Hèlar* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.456 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, an sla riva ossidental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampiero Bressanelli (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1985 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Tremosine sul Garda

**Tremosine sul Garda** (*Tremùzen* an dialèt gardesan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.119 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an sla riva ossidental dël Lagh ëd Garda.

Dël novèmber 2013 ël comun a l'ha tramudà sò nòm da Tremosine a Tremosine sul Garda, për sotligné l'amportansa dël lagh ant l'economìa local 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Battista Girardi (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Tremosine sul Garda a l'é gemelà con:
*  North Adams, Massachusetts, Stat Unì d'América

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Guido Rey

Alpinista e scritor ëd montagna.

**Guido Rey** a l'era nassù a Turin dël 20 november 1861 e l'é mòrt amblessì dël 24 giugn 1935.

## Euvre prinsipaj
**Il Monte Cervino* (1926);
**Alpinismo acrobatico*.

Rey, Guido
Rey, Guido
Rey, Guido
Albavilla

**Albavilla** (*Albavìla* o *Vìla* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 6.449 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuliana Castelnuovo (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Angelica sylvestris

## Angelica sylvestris
Pianta erbosa àuta da 50 a 100 cm, con fior bianche o rosà, butà a parapieuva. A fioriss da giugn a luj.

### Ambient
A chërs ant ij pòst ùmid e ombros, arlngh ij fonsaj e ant le bordure dij bòsch. Fin a 1600 méter.

### Proprietà
A l'é dovrà për le proprietà digestive, diurétiche, e për la toss.

### Cusin-a
A ven soens dovrà com pianta aromàtica për fé dij licor.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Angelica sylvestris*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Angelica
Aruncus dioicus

## Aruncus dioicus
Pianta erbosa àuta fin a 2 m, con gamba drita e pòch ramificà. Le fior a son ëd le pan-e bianche motobin elegante. A fioriss a giugn-luj.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch fresch e ant le zòne ùmide, da 500 a 1500 méter.

### Proprietà
A l'é dovrà për la toss e për la frev.

### Cusin-a
Ij but giovo a son motobin sërcà an vàire region. A son cusinà com jë sparz. A son americant e a son bon ant le frità e speciaj sot euli.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Aruncus dioicus*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Aruncus
Arctium lappa

## Arctium lappa
Pianta erbosa bienal, motobin comun-a. A l'é bel fé arconòssla për le fior (*ij poj*) che as taco a le veste. A fioriss da luj a stèmber.

### Ambient
A chërs ant le tère pa coltivà, arlongh lë strà.

### Proprietà
A l'é dovrà për le proprietà depurative.

### Cusin-a
As deuvro le rèis e ij but ëd le fior. An Giapon a l'é fin-a coltivà.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Arctium lappa*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Arctium
Polygonum bistorta

## Polygonum bistorta
Pianta erbosa àuta fin a 60-70 cm, con na fior a spi, longa fin a 9 cm. A fioriss da luj a aost.

### Ambient
A chërs ant ij pra ùmid e ant le raisure frësche dij bòsch.

### Proprietà
A l'é dovrà për le proprietà anti-infiamatòrie.

### Cusin-a
Na vira as dovrava la rèis, tostà, për fé ël pan.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Polygonum bistorta*** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Polygonum
Marcello Soleri

Òm polìtich liberal, giolitian, antifassista.
**Marcello Soleri** a l'era nà a Coni dël 1882.
A l'é stàit sìndich ëd Coni, diputà e vàire vire ministr.
Apress la prima guèra mondial a l'ha fàit parte ël prim Préstit nassional për l'arcostrussion.

A l'é mòrt a Turin dël 1945.

Soleri, Marcello
Bellagio

**Bellagio** (*Belàas* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.758 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

Dël 4 ëd fërvé 2014 ël comun a l'ha ancorporà ël comun ëd Civenna. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Barindelli (da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Bellagio a l'é gemelà con:
*  Altea, Spagna
*  Bad Kötzting, Almagna
*  Bundoran, Irlanda
*  Chojna, Polònia
*  Granville, Fransa
*  Holstebro, Danimarca
*  Houffalize, Fransa
*  Judenburg, Àustria
*  Karkkila, Finlandia
*  Kőszeg, Ungherìa
*  Marsascala, Malta
*  Meerssen, Olanda
*  Niederanven, Lussemborgh
*  Oxelösund, Svessia
*  Preveza, Grecia
*  Prienai, Lituania
*  Sesimbra, Portogal
*  Sherborne, Regn Unì
*  Sigulda, Letònia
*  Siret, Romanìa
*  Sušice, Repùblica Ceca
*  Türi, Estònia
*  Zwolen, Slovachia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Caglio

**Caglio** (*Caj* an dialèt valassinèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 451 abitant , ant la provinsa ëd Còm. Ël pais a resta a 28 chilòmeter da Còm, a 800 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vittorio Molteni (da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Campione d'Italia

**Campione d'Italia** (*Campion* an dialèt tësinèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.995 abitant , ant la provinsa ëd Còm. 

As treuva an sla riva oriental dël Lagh ëd Lugan e a l'é n'exclave italian-a ant ël teritòri svìsser dël Canton Tësin, visadì a confin-a con gnun comun italian.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Paola Rita Mangili (dal 29/05/2007, second mandà dal 07/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Capiago Intimiano

**Capiago Intimiano** (*Capiagh e Intimian* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.584 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sandro Vergani (dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Sità gemelà
Capiago Intimiano a l'é gemelà con:
*  Bujác, Ungherìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Carate Urio

**Carate Urio** (*Caraa e Üri* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.171 abitant , ant la provinsa ëd Còm. As treuva an sla riva esterna dël branch ossidental dël Lagh ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniele Aquilini (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Carbonate

**Carbonate** (*Carbonaa* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.941 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Amalia Marazzi (dal 30/05/2006, second mandà dal 16/05/2011, ters mandà dal 05/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Casasco d'Intelvi

**Casasco d'Intelvi** (*Casasch* an dialèt comasch) a l'é un pais ëd la Lombardìa, an provinsa ëd Còm. 

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2017; dal 01/01/2018 a l'é unisse ai comun ëd Castiglione d'Intelvi e San Fedele Intelvi për formé ël neuv comun ëd Centro Valle Intelvi 

Al 01/01/2017 Casasco d'Intelvi a l'avìa 484 abitant .

## Arferiment

Categorìa:Centro Valle Intelvi
Cavallasca

**Cavallasca** (*Cavalàsca* ëdcò an dialet comasch) a l'é un pais dla Lombardìa, an provinsa ëd Còm. 

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2016; dal 01/01/2017 a l'é stàit ancorporà ant ël comun ëd San Fermo della Battaglia 

Al 01/01/2016 Cavallasca a l'avìa 2.973 abitant .

## Arferiment

Categorìa:San Fermo della Battaglia
Cirimido

**Cirimido** (*Scirimat* o *Scirimed* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.106 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ambrogio Galli (da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1985 al 1995).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm