open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eugenio Frola

Matemàtich.
**Eugenio Frola** a l'era nà a Montanar ai 28 dë stèmber 1906.

Dël 1929 a l'é laureasse an Angignerìa sivila al Politécnich ëd Turin e dël 1933 an Matemàtica a l'Università ëd Turin.
A l'é stàit anlev ëd G. Albenga e Guido Fubini, con ij quaj a l'ha dësvlupà ij sò anteresse për la mecànica e l'anàlisi e, an particolar, j'aplicassion a la teorìa dl'elasticità.
A l'é vnùit assistent ëd Fubini e peui ëd Francesco Giacomo Tricomi e, ant ël vir ëd pòchi agn, a l'ha otnù n'ancàrich al Politécnich ëd Turin.
Dël 1940 a l'é stàit elegiù sòcio ëd l'Academia dle Siense ëd Turin.

Antra 'l 1932 e ël 1955 Frola a l'ha publicà 37 travaj.
A l'é stàit un dij fondador dël Sènter dë studi metodològich.

Ant ij darié agn a l'é vnuje na maladìa greva e mortal.
A l'é mòrt ai 6 ëd maj dël 1962.

Frola, Eugenio
Abraham De Moivre

Matemàtich.
Nassù dël 1667, mòrt dël 1754.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd De Moivre-Laplace

Demoivre, Abraham
Demoivre, Abraham
Teorema ëd Moivre-Laplace

Ël **teorema ëd De Moivre-Laplace** a l'é na version dël teorema dël lìmit sentral.
A fortiss che si  \xi_0, \xi_1, \ldots  a son ëd preuve ëd Bernoulli indipendente taj che
:P( \xi_k=0)=1-p,P( \xi_k=1)=p
për chèich *p* con 0S_n= \sum_{k=0}^n \xi_k
e fissà un qualsëssìa  x \in \mathbb R , un a l'ha
: \lim_{n \rightarrow\infty }P( \frac{S_n-(n+1)p}{ \sqrt{(n+1)p(1-p)}} \leq x)= \frac 1{ \sqrt{2 \pi }} \int_{- \infty }^xe^{- \frac{y^2}2 }dy.

## Stòria
Ës teorema a l'é stàit ësmonù da Abraham De Moivre (1667-1754) për ël cas p= \frac 12  e, pì tard, da Pierre Simon de Laplace (1749-1840) ant ël cas general.
Na dimostrassion pì ciàira dël teorema a l'é stàita smonùa da Siméon Denis Poisson (1781-1855).

Categorìa:Probabilità
Distribussion ëd Gauss

As ciama **distribussion ëd Gauss** la fonsion
: \frac 1{ \sqrt{2 \pi } }e^{- \frac{x^2}2 } .

Categorìa:Probabilità
Raissac-d'Aude

**Raissac-d'Aude** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Languedoc-Roussillon, ant ël dipartiment ëd l’Aude. A së stend për na surfassa ëd 5,93 km², con 238 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 40 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Roubia

**Roubia** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment ëd l'Aude. As dëstend an sna surfassa ëd 7,38 km², con 401 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 54 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Siméon Denis Poisson

Matemàtich.
**Siméon Denis Poisson** a l'era nà dël 1781.

A l'ha smonù na dimostrassion dël teorema ëd Moivre-Laplace.
Dël 1835 a l'ha generalisà la laj dij grand nùmer smonùa da Bernoulli.

Siméon Denis Poisson a l'é mòrt dël 1855.

## A pòrto sò nòm
*Coefissient ëd Poisson
*Fórmola ëd Poisson

Poisson, Simeondenis
Andrej Andreevič Markov

Matemàtich.
**Andrej Andreevič Markov** a l'era nà dël 1856 e a l'é mòrt dël 1922.

A l'ha travajà ant ël càlcol dle probabilità.
Soa contribussion pì amportanta a l'é stàita l'antrodussion ëd lòn che al di d'ancheuj as ciama na caden-a ëd Markov.

A l'é mòrt dël 1922.

Markov, Andrejandreevic
Aleksandr Mikhailovič Liapunov

Matemàtich.
**Aleksandr Mikhailovič Liapunov** a l'era nà dël 1857.

A l'ha travajà ant ël càlcol dle probabilità.
A l'é mòrt dël 1918.

## A pòrto sò nòm
*Condission ëd Liapunov

Liapunov, Aleksandrmikhailovic
Montréal

***Montréal*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Montréal (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Montréal (Aude)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aude

* ëd na sità **[[Montréal (Canadà)|canadèisa]]**

* d'un **[[Montréal (Gers)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gers

* d'un **[[Montréal (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Arques

***Arques*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Arques (Pass ëd Calais)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais

* d'un **[[Arques (Aude)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aude

* d'un **[[Arques (Aveyron)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aveyron
Auriac

***Auriac*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Auriac (Pirené Atlàntich)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Pirené Atlàntich

* d'un **[[Auriac (Aude)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aude
Saint-Denis

***Saint-Denis*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Denis (Val d'Osta)|comun italian]]** ëd la Val d'Osta

* d'un **[[Saint-Denis (Aude)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aude

* d'un **[[Saint-Denis (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard

* d'un **[[Saint-Denis (Reunion)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Reunion

* d'un **[[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-Saint-Denis

* d'un **[[Saint-Denis (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Serres (Aude)

**Serres** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Languedoc-Roussillon, ant ël dipartiment ëd l’Aude. A së stend për na surfassa ëd 4,06 km², con 58 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 14 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Aude
Les Arcs

**Les Arcs** a l'é na comun-a ëd 6217 abitant ant ël Var.

## Strutura urban-a
La sità moderna as dëstend an bass dël vej borgh; la tor ëd l'Orlòge a-j separa.

## Stòria
Ant ël sècol ch'a fa XIII, ël catalan Giraud ëd Villeneuve a l'ha arseivù dal cont ëd Provensa, 'me arcompensa ëd sò servissi leal, vàire féod, dont col ëd Les Arcs, che soa famija a l'ha goernà findi a la mità dël sécol ch'a fa XVII.

## Eveniment e manifestassion
### Les médiévales
Tuti j'agn dëscobi për quatr di a luj, spitàcoj ëd son e lus, mërcà medieval an piassa general de Gaulle da des ore dla matin a des ore dla sèira, animassion dël quarté medieval dël Parage, parade an costum doe vire al di, dimostrassion ëd tir d'angign da guèra, loterìa medieval.

## Leu d'anteresse
*La cesa

Arcs
Cesa ëd Les Arcs

La **cesa ëd Les Arcs** a resta an piassa Ferré.
A l'é stàita tirà su a mità dël sécol ch'a fa XIX.

An intrand a snistra a-i é 'l presepi animà, ch'a arcostruiss ël vej pais ëd Les Arcs.
Le capele lateraj a son piturà a fresch.
An cola dë snistra na pitura ëd Baboulaine a évoca ël miràcol ëd le reuse ëd santa Rosalin-a.
An sla banda drita a-i é 'n fiamengh polìtich a sëddes compartiment dël 1501 ëd Louis Brea.

Les Arcs
Rosalin-a

Nassùa dël 1263 ant ël castel ëd Villeneuve, **Rosalin-a** a l'era fija dlë sgnor Arnaud ëd Villeneuve e ëd Sybille ëd Sabran.
Già da gognin-a, Rosalin-a a butava da part, da scondion, dël mangé për delo ai pòver.
Un di a l'han ciamaje lòn ch'a trimbalava e chila a l'ha rëspondù: «dle reuse».
E a l'é lòn ch'a l'é trovasse cand a l'ha duvertà sò faudal.

Rosalin-a a l'é mòrta dël 1329.
Sò còrp, bin conservà, a l'é goernà ant la capela ëd Santa Rosalin-a, ch'a l'é destinassion ëd pelerinage ch'as dësrolo sinch vire a l'ann.

Categorìa:Sant catòlich
Aups

**Aups** a l'é na comun-a ëd 1903 abitant, ant ël Var.
As alva antra la montagna dj'Espiguières e na pian-a drùa.

## Stòria
Aups a l'é stàit sènter ëd l'arzistensa republican-a ant ël 1851 e ëd l'Arzistensa durant la sconda guèra mondial.

## Eveniment e manifestassion
*Për tre di, a mità maj, j'abitant a festegio San Pancrass.
*Al merco e al saba as ten ël mërcà an piassa Frédéric-Mistral.

## Leu d'anteresse
*Colegial ëd San Pancrass
*Musé d'art moderna Simon-Segal
*Musé de Faykod

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Castel ëd Sillans-la-Cascade

Ël **castel ëd Sillans-la-Cascade** a l'é dël sécol ch'a fa XVIII e as treuva a Sillans-la-Cascade.
A acheuj dj'esposission d'art e d'artisanà.

Sillans-la-Cascade
Bandol

**Bandol** a l'é na comun-a d'8645 abitant ant ël Var.
Ël pais a resta a 18 chilòmeter a òvest ëd Tolon.

## Eveniment e manifestassion
*La prima dj'olé: a ancamin-a ël saba ëd Pasca e a dura na sman-a.
*La prima dumìnica dë dzèmber, al pòrt, as ten la festa dël vin.

## Leu d'anteresse
*La cesa ëd San Fransesch ëd Sales

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Cesa ëd San Fransesch ëd Sales (Bandol)

La **cesa ëd San Fransesch ëd Sales** ëd Bandol a resta an facia al pòrt.
Soa fabricassion a l'é avnùita an temp diferent: la navà prinsipal a l'é stàita tirà su antra 'l 1746 e ël 1748, le doe capele lateraj a son dël 1773.
Dal 1990 l'edifissi a l'é classificà tanme monument ëstòrich.
La cesa a goerna dij fresch neo-clàssich dël sécol ch'a fa XIX, euvra ëd Siro Orsi.
Ant la navà a òvest as treuva la statua ëd Nòstra Sgnora dla Grassia, an bòsch d'uliv, euvra dj'atelié Pierre Puget.
Ant la navà a est a-i é la statua ëd San Vincens ëd Saragòssa.

San Fransesch ëd Sales (Bandol)
Rodez

**Rodez** a l'é na sità e comun-a ant ël meridion ëd la Fransa.

## Economia
Rodez a l'é tradissionalment un sentr ëd comersi agrìcol.

## Colegament
* Un vir an Rodez

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Millau

**Millau** a l'é na sità e comun-a ant ël sud-est ëd la Fransa. A aparten al dipartiment ëd l'Aveyron e a la region dël Mesdì-Pirené. La occitan, la lenga dël Languedoc, as dòvra ëdcò a Millau.

## Colegament
* Vista ëd Millau

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Maleville

**Saint-Jean-et-Saint-Paul** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 36.35 km², con 938 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 25,8 ab/km².

## Demografia

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Castel dël Castellet

Ël **castel dël Castellet** a armonta, an soe part pì veje, al sécol ch'a fa XI.

Casteldelcastellet
Barjols

**Barjols** (*Barjouls* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 3041 abitant ant ël Var.

## Ël Réal
Ël pi vej quarté ëd Barjols a l'é ël Réal, postà an sël fianch ëd la colin-a, pròpe dzora la colegià.
A l'é abità dal sécol ch'a fa XII.
Davzin a la cascada dël Réal, sota na vòlta dël vej mulin, a-i é ël test complet ëd la diciairassion dij drit ëd l'òm e dël sitadin.

## Artisanà
Ant ël sécol ch'a fa XIX, Barjols a l'era arnomà për la lavorassion dël coram.

## Eveniment e manifestassion
*Festa ëd San Marsel, la dumìnica pì davzin-a ai 17 ëd gené.
*Fera dij coram, na fin dë sman-a an ost.
Al giòbia e al saba, cit mërcà ëd le fior an piassa dla Comun-a.

## Leu d'anteresse
*La colegià
*La ca regional ëd l'eva

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Colegià ëd Barjols

La **colegià ëd Barjols** a resta an cors ëd la Repùblica.
A l'é stàita fondà dël sécol ch'a fa XI.

Intrand a drita, dare a 'd fiamengh bassin batesimaj dël sécol ch'a fa XII, as treuva ël vej tìmpan romànich dël portal, ch'a figura ël Crist an maestà con dantorn dj'àngej e ij sìmboj ëd j'evangelista.
La navà gòtica a l'é dël sécol ch'a fa XVI.
Ant ël còro a-i son dle misericòrdie scurpìe dël sécol ch'a fa XVII.
Le vëdrià dël còro, dël sécol ch'a fa XIX, a son euvra dël pitor Van Loo.

Categorìa:Cese dla Fransa
Mesdì-Pirené

Ël **Mesdì-Pirené** (an fransèis: *Midi-Pyrénées*; an ossitan: *Miègjorn-Pirenèus*) a l'é stàita na Region ëd la Fransa metropolitan-a fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a la region ëd la Lengadòca-Rossijon për formé la neuva region ëd l'Ocitània.

A l'avìa na surfassa ëd 45.348 km2 e a contava anviron 3.081.000 abitant.

A l'era partagià an eut dipartiment:

* 09 : Ariège
* 12 : Aveyron
* 31 : Àuta Garon-a
* 32 : Gers
* 46 : Lot
* 65 : Àut Pirené
* 81 : Tarn
* 82 : Tarn e Garon-a

Soa capital a l'era Tolosa.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss gnun-e lenghe ò dialèt regionaj ch'a sio.

As deuvra, coma lenga regional, l'ossitan.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Mesdi-Pirene
Cesa ëd Varages

La **cesa ëd Varages** a l'é stàita costruìa dël sécol ch'a fa XVII an stil gòtich provensal.
A l'ha 'n cioché arvestì 'd piastrele polìcrome vernisà.
Andrinta, l'autar ëd San Clàudi, archincà 'd mudajon e 'd cros, a testimònia la venerassion ëd la gent.

Varages
Categorìa:Gòtich
Castel ëd La Verdière

Ël **castel ëd La Verdière**, a , a l'é na fortëssa fabricà dël sécol ch'a fa X.
Dël sécol ch'a fa XVII a l'é passà për mariage a la rica famija dij Forbin d'Oppède.
Dël sécol ch'a fa XVIII a l'é stàit arstruturà da Louis-Roch de Forbin.
Ël castel a l'é 'd propietà privà as treuva a La Verdière.

Verdiere
Lengadòca-Rossijon

La **Lengadòca-Rossijon** (an fransèis: *Languedoc-Roussillon*; an ossitan: *Lengadòc-Rosselhon*; an catalan: *Llenguadoc-Rosselló*) a l'é stàita na Region ëd la Fransa metropolitan-a fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a la region dël Mesdì-Pirené për formé la neuva region ëd l'Ocitània.

A l'era formà an gran part dal teritòri dl'antica provinsa 'd Lengadòca.

A l'avìa na surfassa ëd 27.376 km2 e a contava anviron 2.548.000 abitant.

A l'era partagià an sinch dipartiment:

* 11 : Aude
* 30 : Gard
* 34 : Hérault
* 48 : Lozère
* 66 : Pirené Orientaj

Soa capital a l'era Montpellier.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss gnun-e lenghe ò dialèt regionaj ch'a sio.

As deuvro, come lenghe regionaj, l'ossitan e ël catalan.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Lengadoca-Rossijon
Castel dij cont ëd Grasse

Ël **castel dij cont ëd Grasse** al Bar-sur-Loup a l'é dël sécol ch'a fa XVI.
A l'ha dle tor rionde ant ij canton.
Al di d'ancheuj a l'é la sede ëd l'ufissi ëd torism.

Grasse
Vila Kérylos

La **vila greca Kérylos** a Beaulieu-sur-Mer a l'é stàita costruìa dël 1902 da l'architet Pontremoli për l'archeòlogh Théodore Reinach, passionà ëd la sivilisassion greca.
Për fela, a l'han dovrà dij materiaj pressios tanme ël màrmol ëd Carara, l'alabastr, dij bòsch esòtich.
Le fnestre as duverto an sël mar.

Dël 1928 la vila a l'é stàita lassà a l'Anstitù ëd Fransa.

Categorìa:Architetura dla Fransa
Tournemire (Aveyron)

**Tournemire** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 8,91 km², con 416 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 46,7 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Balaguier-sur-Rance

**Balaguier-sur-Rance** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d'Aveyron. As dëstend an sna surfassa ëd 9,8 km², con 100 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Fernand Léger

Pitor.
**Fernand Léger** a l'era nà dël 1881.

A l'avìa na formassion da architet.
Apress dj'inissi ampressionista (*Portrait de l'oncle*; *Le jardin de ma mère*), Cézanne a lo anfluensa ëd fasson determinanta (*Étude pour la femme en bleu*, 1912; *14 juilliet*)

Antra le doe guère a soagna le costrussion geométriche (*Le grand remorqueur*, 1923).
Dòp dël 1945 ij soget ëd soe euvre a smon-o soe preocupassion sossiaj: a pitura la guèra, la siviltà andustrial, la sità, la modernità, la vita.
L'euvra pì significativa d'ës perìod a resta *Les constructeurs*, dël 1950.

Léger a l'ha abità a Callian.
A l'é mòrt dël 1955.
Dël 1969 soa fomna Nadia a l'ha lassà a lë stat vàire euvre dël pitor.

## Euvre prinsipaj
**Portrait de l'oncle*
**Le jardin de ma mère*
**Étude pour la femme en bleu* (1912)
**14 juilliet*
**Le grand remorqueur* (1923)
**Joconde aux clefs* (1930)
**Étude pour Adam et Ève* (1934 anviron)
**Plongeurs polychromes*
**Campeur*
**Grande parade sur fond rouge*
**Les constructeurs* (1950)
**Oiseaux sur fond jaune*

## A pòrto sò nòm
*Musé nassional Fernand-Léger

Leger, Fernand
Cesa ëd Biot

La **cesa ëd Biot** a l'é stàita arcostruìa dël sécol ch'a fa XV.
A l'era decorà 'd piture muraj che dël 1699 ël vësco ëd Grasse a l'ha fàit ësganfé për indecensa.

La cesa a goerna na composission atribuìa a Louis Brea ch'a figura la Vèrgin ëd Misericòrdia ch'a protegg ij fidej con sò mantel, tnù da àngej.
N'àutra composission, atribuìa a Canavesio, a arpresenta Crist con soe piaghe, sircondà da j'utiss ëd la passion.
An àut dël quàder a son figurà la flagelassion, j'ofèise e l'arsuression.

D'istà la cesa a òspita 'd fasson regolar d'esposission d'artista locaj.

Biot
Bormes-les-Mimosas

**Bormes-les-Mimosas** (*Bouarmo* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 6324 abitant ant ël Var.

Ël pais a l'é postà an sël fianch dij Maures, an bordura dla foresta dël Dom.
La comun-a a l'ha 17 chilòmeter ëd rive.

## Ël nòm
La denominassion *les-Mimosas* a l'é stàita giontà a Bormes al prinsipi dël sécol ch'a fa XX e a l'é vnùita ofissial dël 1968, për testimonié la coltura floreal ëd la sità.

## La strutura dla sità veja
An bass ëd la cesa as dëstend ël vej Bormes, ch'a l'ha goernà sò caràter provensal.
A-i son vàire passage coatà, cheidun ch'a armonta al sécol ch'a fa XII, anté ch'as dësrolavo le ciambree antra vzin, arparà dal sol.
Vàire strajòte a ven-o giù an pendensa dal castel dont, motobin drita, la strajòta dël Rompi-Cuo, con un dislivel ëd 150 méter e na pavimentassion d'otantetré pere seulie.

An bass ëd la sità veja as treuvo ël parch dël Cigalou e ël parch Gonzalez.

## Eveniment e manifestassion
* Mimosalia, esposission e vèndita ëd piante, la dariera fin dla sman-a ëd gené
* Sfilada dij cher, la tersa dumìnica ëd fërvé.
* Fera dle statuëtte dij sant, la prima fin dla sman-a dë dzèmber.
Tuti ij merco as ten ël mërcà ant ël pais vej.

## Arconossiment
Dël 2003 Bormes-les-Mimosas a l'ha arseivù la mudaja d'òr al concors europengh dle sità e dij pais fiorì.

## Leu d'anteresse
* Musé d'art e dë stòria
* La cesa ëd San Tròfim

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Cesa ëd San Tròfim (Bormes-les-Mimosas)

La **cesa ëd San Tròfim** a Bormes-les-Mimosas a resta a dosent méter d'la ca dla comun-a.
A l'é na costrussion a tre navà dël sécol ch'a fa XVIII, d'anspirassion romànica.

Andrinta, le pilie a reso ses bust arlichiari an bòsch dorà; ant ël còro a-i é dij fresch.
La via dla cros as compon ëd quatòrdes piture a euli dël 1980 d'Alain Nonn.

San Tròfim (Bormes-les-Mimosas)
Fòrt ëd Brégançon

Ël **fort ëd Brégançon** a armonta, an soe part pì veje, al sécol ch'a fa XVI.
Lassà an ruin-a durant ël sécol ch'a fa XVIII, un prinsipi ëd restaurassion a l'é stàit realisà da part dël giovo general Bon-a-part.
A l'é stàit peui restaurà tut antregh antra le doe guère.

Dal 1968 a l'é residensa d'istà dël pressident ëd la repùblica fransèisa.

Fortedbregancon
Cesa ëd Santa Marìa in Albis (Breil-sur-Roya)

La **cesa ëd Santa Marìa in Albis** ëd Breil-sur-Roya a l'é 'n fiamengh edifissi baròch dël sécol ch'a fa XVIII.
Le vòlte a son archincà con dij fresch.

Santa Marìa in Albis (Breil-sur-Roya)
Brignoles

**Brignoles** (*Brignolo* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 14500 abitant ant ël Var.
Ël pais a resta a 50 chilòmeter da Tolon.

Postà ant la comba dël Carami, ël vej Brignoles a òcupa lë spiuvent setentrional ëd na cita colin-a dzormontà dal vej castel dij cont ëd Provensa.
La sità neuva as dëstend an sla pian-a.

## Eveniment e manifestassion
*Fera ëd Brignoles
Al merco a-i é ël mërcà an piassa Caramy; al saba an piassa general de Gaulle e an piassa 8 maj.

## Leu d'anteresse
*Musé dël pais brignolèis
*La cesa dël Sant Salvator

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Diario Frontera

Ël **Diario Frontera** a l'é un giornal cotidian ëd Mérida, Venessuela
A l'é stàit fondà dël 1978 da José Benedicto Monsalve.
A l'é 'l ters cotidian venessuelan për difusion, con pì che 45.000 còpie al di.
Ël diretor responsàbil a l'é Alcides Monsalve.

## Anliure esterne
Sit internet

Categorìa:Giornaj
Categorìa:Venessuela
Escandolières

**Escandolières** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment d’Aveyron. A së stend për na surfassa ëd 13,5 km², con 224 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 16 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Cesa ëd San Pons (Cabasse)

La **cesa ëd San Pons** a Cabasse a l'é dël sécol ch'a fa XVI.
L'autar magior, an bòsch dorà, a l'é d'anspirassion Arnassensa spagneula.

San Pons (Cabasse)
Romániço

La lenga **romániço** a l'é un proget ëd lenga ausiliar antërnassional creà dël 1991 e motobin anfluensà da l'esperanto, l'ido e l'antërlenga. Le diferense prinsipaj antra ël romániço e coste lenghe a son:
* Ël romániço l'ha un léssich ch'as basa an manera s-ciassa ansima al latin volgar. 
* A l'ha na gramàtica pì sempi — visadì a declina mai ij nòm sostantiv. 
* A l'ha n'articol definì special (*il*) për arferisse a la classa antrega d'un nòm sostantiv: *servar <u>la</u> hómino* "serve a l'uman"; *servar <u>il</u> hómino* "serve a l'umanità". 
* A l'ha un pronòm ëspecial për arferisse mach a j'esse uman. 
* A l'ha un sistema dij verb ch'a peul rend-se an manera sintética e an manera analìtica.

## Fonologìa
Ël romániço a eufr ij midem son dle vocaj e dle consonante dlë spagneul. Da na mira general, j'acent a dròco tuti an sla penùltima sìlaba, gavà për l'infinitiv, ch'a l'ha l'acent an sl'ùltima.
Comsëssìa, vàire paròle a l'han acent an sla tersùltima sìlaba.

### Alfabet e pronunsia

**a b c d e f g ĝ h i j k l m n o p q r s t u v w x y z** 

La pì part ëd le vocaj e dle consonante a son-a tanme sò equivalent dl'alfabet fonétich antërnassional, gavà che: 
* **c** /ts/ 
* **ĝ** /dʒ/ 
* **j** /ʒ/ 
* **q** /k/ (mach dnans a **u**) 
* **x** /ks/ (ël midem son an tute le posission) 
* **y** /j/ (sempe na consonanta) 

Ël romániço a l'ha 3 bigrama stàndard: 
* **ch** /tʃ/ 
* **kh** /x/ (utilisà da r&agrave;ir) 
* **sh** /ʃ/ 

E costi ditongh-sì: 
* **ia** /ja/ 
* **ie** /je/ 
* **ii** /ji/ 
* **io** /jo/ 
* **iu** /ju/ 
* **ua** /wa/ 
* **ue** /we/ 
* **ui** /wi/ 
* **uo** /wo/ 
* **uu** /wu/ 
* **au** /aw/ 
* **eu** /ew/ 

## Gramàtica
Tanme l'esperanto e l'ido, ël romániço a l'é na lenga aglutinanta, visadì sò vocabolari a l'é costruì ansima a dle rèis invariàbij.
Fera ëd Brignoles

La **fera ëd Brignoles**, creà dël 1921, a l'é na fera e n'esposission consacrà ai vin dël Var e dla Provensa, a l'amel, a j'olive e a l'euli d'oliva.
As dësrola durant na desen-a ëd di an avril.

Categorìa:Comersi
Categorìa:Fransa
Lagh ëd Carcès

Ël **lagh ëd Carcès**, an Còsta Asura, a l'é na surfassa d'eva ëd 6000 are, creà dël 1936.
A goerna eut milion ëd méter cubo d'eva ch'a servo a alimenté d'eva potàbil Tolon e d'àutre comun-e dla còsta.
An sle rive dël lagh a chërso ij pin.

Carcès
Nauviale

**Nauviale** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Mesdì-Pirené, ant ël dipartiment dl'Aveyron. As dëstend an sna surfassa ëd 26,19 km², con 454 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Aveyron
Mont Saccarel

Ël **Mont Saccarel** a l'é na montagna al confin fra la Còsta Asura, la Liguria e ël Piemont, àuta 2200 méter.

Saccarel
Saccarel
Problema dël mariage

Ch'as consìdera n'ansem finì *B* e na fonsion h:B \to \mathcal P (G) con la propietà che për minca x \in B l'ansem h(G) a l'é finì e che për minca sot-ansem X \subseteq B la cardinalità ëd B a l'é pì cita o ugual ëd cola ëd l' \bigcup_{x \in X}h(x).
Antlora a-i è n'iniession f:B \to G tal che
: \forall x \in B,f(x) \in h(x).

## Ël nòm
Ël nòm dël problema a ven da soa antërpretassion tradissional, anté che *B* a l'é n'ansem ëd fieuj, *G* n'ansem ëd fije disponìbij e *h* a assigna a minca fieul l'ansem ëd fije che chiel a vorërìa marié.

Categorìa:Combinatòria
Arles

**Arles** a l'é na sità fransèisa dël dipartiment ëd le Boche ëd Ròno, con sirca 52.000 abitant. 

## Anliure
* Arles

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Miramas

**Miramas** a l'é na comun-a fransèisa ëd 22 526 abitant (1999) e 25,7 km² situà ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône, ant la region ëd Provensa-Alp-Còsta Asura.

## Geografia
* longitùdin : 05° 00' 07” Est
* latitùdin : 43° 34' 56”  Nòrd

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Aubagne

**Aubagne** a l'é na cita comun-a localisà 17 km a est ëd Marsija ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône, region dla Provensa, al sud ëd la Fransa.

## Colegament
* Pàgina ufissial dla comun-a d'Aubagne

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Berre-l'Étang

**Berre-l'Étang** a l'é na sità e na comun-a fransèisa localisà ant ël dipartiment ëd Bocas do Ródano an Provensa-Alp-Còsta Asura, region al sud ëd la Fransa.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Marignane

**Marignane** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 23,16 km², com 33 700 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 1455 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Salon-de-Provence

**Salon-de-Provence** a l'é na sità ant ël meridion ëd la Fransa con sirca 35.800 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence**, (**Ais de Provença** an ossitan), a l'é na comun-a dla Fransa ant ël dipartiment ëd le Boche ëd Ròno, ant la region ëd Provensa-Alp-Còsta Asura.
Aix-en-Provence a conta 141.148 abitant (2012).

## Aministrassion
La sindachëssa a l'é Maryse Joissains-Masini (UMP).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Saintes-Maries-de-la-Mer

**Saintes-Maries-de-la-Mer** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd le Boche ëd Ròno. As dëstend an sna surfassa ëd 374,61 km², con 2 478 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6,6 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roland Chassain (UMP).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Le Rove

**Le Rove ** a l'é na comun-a fransèisa na region administrativa de Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 23 km², con 4 070 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 176 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Istres

**Istres** (an ossitan: ***Istre***) a l'é na comun-a ëd Fransa, localisà ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône e ant la region Provensa-Alp-Còsta Asura.

## Colegament
* Pagina ufissial dla sità d'Istres
* Istres ant la pagina dl'Instituto geogràfich nassional ëd França

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Vitrolles (Boche ëd Ròno)

**Vitrolles** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment dle Boche ëd Ròno. As dëstend an s'na surfassa ëd 36,58 km², con 37 760 abitant, scond ël censiment dël 2002, con na densità ëd 1006 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Loïc Gachon (socialista, da dzèmber 2009).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Cesa ëd Cabris

Postà tut an àut dël pais, la **cesa ëd Cabris** a l'é dël sécol ch'a fa XVII, parèj ëd soa cadrega scurpìa ëd bòsch polìcrom.
Daré dl'autar a-i é na còpia d'un tablò ëd Murillo.

Cabris
Castel ëd Cagnes-sur-Mer

La piassafòrta ëd Cagnes a l'é stàita fabricà dël 1310 da Ranié Grimaldi, sovran ëd Mònaco, amiraj ëd Fransa e sgnor ëd Cagnes.

Dël 1620 l'edifissi a l'é stàit trasformà da Enrich Grimaldi an abitassion con dle decorassion fiamenghe.

cagnessurmer
Tournemire

***Tournemire*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Tournemire (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Tournemire (Aveyron)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aveyron
Eyguières

**Eyguières** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Provensa-Alp-Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône. A së stend për na surfassa ëd 68,75 km², con 6 312 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 86 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dle Boche ëd Ròno
Pierre-Auguste Renoir

Pitor.
**Pierre-Auguste Renoir** a l'era nà a Limoges dël 1841.

Dël 1875, sërcand n'atelié davzin al mulin ëd la Galette, a l'ha tramudà an contrà Cortot 12, a Paris.
A l'é ambelessì ch'a l'ha piturà *La Sbilàucia*, *Un giardin a Montmartre*, *La Surtìa dal conservatòri*, *Ël bust d'Anna* e l'arnomà *Mulin ëd la Galette*.

Për sërché 'd soagné dij reumatism articolar, dël 1900 a tramuda ant ël Mesdì dla Fransa, con soa fomna e sò fieul Jean (ël futur regista ëd cine).
Dël 1913, giutà da Richard Guino, n'anlev ëd Maillol, as buta a fé dla scoltura.

A l'é mòrt dël 1919.

## A pòrto sò nòm
*Musé Renoir

Renoir, Pierreauguste
Castel ëd La Gaude

Ël **castel ëd La Gaude** as treuva ant la comun-a ëd Saint-Jeannet.
A l'é dël sécol ch'a fa XIV e a l'é atribuì ai templar.

lagaude
Vitrolles

***Vitrolles*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Vitrolles (Àute-Alp)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Àute-Alp

* d'un **[[Vitrolles (Bouches-du-Rhône)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Bouches-du-Rhône
Autostrà

N**'autostrà** a l'é na via ëd sircolassion per le viture, le mòto e ij càmion. A l'é ël pi possìbil drita e a përmet ëd sircolé a na quantità ëd tràfich assè amportanta a diferensa 'd na strà normal.

## Stòria

La prima autostrà dël Mond a l'é stàita l'Autostrà Milan Lagh, inaugurà dël 1924.

Categorìa:Traspòrt
Cannes

**Cannes** a l'é na comun-a dë 70.400 abitant ant j'Alp Marìtime.
A parte da la colin-a dël Cannet, la sità as dëstend a trasse fin-a al mar.

## Stòria
Vej sit ligurin, peui pòst ëd comersi roman, ant ël sécol ch'a fa XI Cannes a l'era un cit pòrt a l'arpar ëd na rochera, ël mont Chevalier, o *Suquet*.

J'abà ëd Lérins, ch'a ocupavo le doe ìsole a parte dal V sécol, a son ëdventane jë sgnor e a l'han fabricaje an sël cò na tor, un castel e na sinta për protege ij pëscador dai sarasin.
La diression ëd costa difèisa a l'é stàita pijà dai templar e peui dai sivalié ëd Malta.

## Leu d'anteresse
*La cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa
*La cesa ëd San Michel Arcàngel

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bertrand Brochand (UMP, dal 2001).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Alp Marìtime
Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa (Cannes)

La **cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa** ëd Cannes a l'é stàita tirà su ant ij sécoj XVI e XVII.
A l'é ant lë stil gòtich provensal.

Nòstra Sgnora dla Speransa (Cannes)
Categorìa:Gòtich
1985

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt

* **10 d'avril**: Andrea Guglielminetti.

## Premi Nobel

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
1901

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
* **1 ëd fërvé**: Andrea Guglielminetti.
* **6 d'avril**: Pier Giòrs Frassati.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel dla fìsica: Wilhelm Konrad Röntgen.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Lisieux

**Lisieux** a l’é na cita sità dël dipartiment ëd Calvados ant la region ëd Bassa Normandìa, Fransa. 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Formigny

**Formigny** a l’é na comun-a dël dipartiment fransèis ëd Calvados, ant la region ëd Bassa Normandìa, Fransa.

## Colegament
* La Bataja ëd Formigny

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Ablon

**Ablon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 12,05 km², con 940 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 78 ab/km².

## Colegament
* Ablon an sla pàgina INSEE .

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Falaise (Calvados)

**Falaise** a l’é na sità ant ël dipartiment ëd Calvados, ant la region administrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël nòrd-est ëd la Fransa.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Cesa ëd San Michel Arcàngel (Cannes)

La **cesa ortodòssa ëd San Michel Arcàngel** ëd Cannes a l'é stàita costruìa da l'architet Nouveau dël 1894.
Sò cioché a l'é posterior.
Andrinta a l'é archincà con dle mistà armarchèivoj, dont cola ëd San Michel arcistratega ëd Nosgnor.

San Michel Arcàngel (Cannes)
Teorema d'arcorensa

Ël **teorema d'arcorensa** a fortiss che, dàit n'ansem *E*, n'element a \in E e na fonsion h:E \to E, a-i é un-a e un-a sola fonsion f: \mathbb N \to E ch'a sodisfa ël sistema ëd relassion
: \left \{ \begin{array}{l} f(0)=a \\ \forall x\in \mathbb N \ f(x+1)=hf(x) \end{array} \right . .

Categorìa:Teorìa dl'arcorensa
Bény-sur-Mer

**Bény-sur-Mer** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. As dëstend an sna surfassa ëd 6,62 km², con 278 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 abitant al chilòmeter quàder.

Benysurmer
Ehrenfeld

**Ehrenfeld** a l’é na sità dlë stat federal ëd Pennsylvania ant jë Stat Unì d'América.

A conta 234 abitant.

Ambelessì a l'é nassuje Charles Bronson.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Pennsylvania‎
1921

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
***1<sup>m</sup> ëd gené**: Regina Bianchi.
***27 ëd gené**: Georges Mathieu.
***18 ëd giugn**: Justin Gerbelle.
***1<sup>m</sup> ëd novèmber**: Tòni Bodrìe.
***3 ëd novèmber**: Charles Bronson.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel dla fìsica: Albert Einstein.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
1958

## Eveniment an Piemont
* **28 dë stèmber**
** Ël pressident Giovanni Gronchi a conced al Seto ël tìtol ëd sità.

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
* **25 ëd magg**: Paul Weller.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel ëd fìsica: Pavel A. Cerenkov, Ilya M. Frank, Igor Y. Tamm.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
1948

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
* **11 dë stèmber**: John Martyn.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel ëd fìsica: Patrick Maynard Stuart Blackett.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Damblainville

**Damblainville** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 6,43 km², con 193 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Llívia

**Llívia** a l’é na comun-a dla Catalògna ch'as treuva ant l'antica comarca ëd Cerdanya e soa situassion geogràfica a l’é particular dagià che a l’é n’exclave dla Spagna ant ël teritòri dla Fransa.

Llìvia a l’é dëstacà dal rest dla Catalògna e a l’é tuta sircondà d'la Fransa përchè dël 1659 col tratà dji Pirené la Fransa a l’é pijasse 33 pais dla Cerdanya che a j'ero tut antorn a Llìvia, ma a l’ha nen pijà Llìvia.

Llìvia as treuva a 1224 méter an sël livel dël mar e a l'ha anviron 1.200 abitant e a l’é nen leugna dal Prinsipà d'Andorra.

Categorìa:Sità spagneule
SP-171

L**'SP-171** a l'é n'Autostrà Statal ëd São Paulo, Brasil. A traversa la microregion ëd Paraitinga-Paraibuna.
A part da Guarantinguetá, an passand për Cunha e an rivand al confin con lë Stat ëd Rio De Janeiro, andova che la strà a séguita con un racòrd fin a Parati.

Coj sò 70 km ëd longhëssa, a colega la val dël fium Paraiba al litoral. Sò përcors a l'é gestì da la companìa DER-SP.

## Lese ëdcò
* Autostrà

Categorìa:Traspòrt
Cogolin

**Cogolin** a l'é na comun-a ëd 10984 abitant ant ël Var, postà ant ël cheur dl'ansen ëd Saint-Tropez.

## Ël nòm
Ël nòm ëd la sità a podrìa ven-e dal latin *Cucullus*.

## La strutura urban-a
La part àuta dël pais, con soe numerose cite piasse e strajòte comunicante a travers dij passage coatà, a l'ha goernà sò caràter medieval.

## Stòria
Ël general de Lattre de Tassigny a l'ha anstalà a Cogolin sò prim pòst ëd comand, dai 17 ai 20 d'ost 1944 durant la bataja ëd Provensa.

## L'artisanà
L'artisanà tradissional cogolinèis a l'é specialisasse ant la fabricassion ëd pipe.
As fàbrico ëdcò dij tapiss.

## Eveniment e manifestassion
*Festa dël gal, la prima fin dë sman-a dë stèmber.

## Leu d'anteresse
*Lë spassi Raimu

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Raimu

Ator ëd teatro e ëd cine.
**Raimu**, dont ël nòm ver a l'era **Jules Auguste César Muraire** a l'era nà dël 1883 a Tolon, al nùmer 6 ëd contrà Anatole France, e a l'é mòrt dël 1946.

A teatro a l'é fasse armarché an *Le blanc et le noir*; al cine an *La femme du boulanger*, *La fille du puisatier*, *César*, *Fanny*.

Categorìa:Ator ëd cine fransèis
Categorìa:Ator ëd teatro fransèis
Đa Lat

**Đa Lat** a l'é na comun-a dël Vietnam an provinsa ëd Lam Dong, ant ël sentr dël pàis, anviron 500 km a sud ëd Hanoi.
A conta anviron 206.000 abitant.
Ël reopòrt ëd Lien Khuong as treuva 26 km a sud dla sità.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Da Lat
Dalat
Cotignac

**Cotignac** a l'é na comun-a ëd 2163 abitant ant ël Var.

## Specialità
Ël pais a l'é arnomà për ël vin, l'euli e l'amel.

## Eveniment e manifestassion
*Festival dël teatro dla Rochera, a luj e ost, al duvert, al teatro dla Rochera e ant la cesa.

### Mërcà
Al màrtes ëd matin as ten ël mërcà provensal an cors Gambetta e piassa Joseph Sigaud.
Al vënner ëd matin, da mità giugn a la fin dë stèmber, a-i é ël mërcà paisan.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
1861

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond
* **19 ëd gené** la Geòrgia a l'é separasse da l'Union.

## Nàssite

## Mòrt

Categorìa:Sécol ch'a fa XIX
Draguignan

**Draguignan** a l'é na comun-a ëd 35900 abitant ant ël Var.

## Sò nòm
Scond Mistral, ël nòm *Draguignan* a vnirìa dal latin *draco*, visadi *dragon*.

## Stòria
Antica fortëssa ligurin-a, peui roman-a, Draguignan a l'é stàit sità comital e peui real.
Dël 1797 Bon-a-part a l'ha daje ël tìtol ëd prefetura, tìtol ch'a l'ha goernà findi al 1974, prima ch'a tornèissa a Tolon.

## Leu d'anteresse
*Musé dj'art e tradission popolar dla Provensa mesan-a
*Musé munissipal
*Musé dl'artijerìa

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Motor

Un **motor** a l'é n'angign ch'a peul trasformé qualsëssìa tipo d'energìa (elétrica, ëd combustìbil fòssil, e via fòrt), an energìa mecànica bon-a a realisé un travaj. Cost-sì a l'é l'efet ch'a përmet ëd creé ël movment an sle viture.

Categorìa:Tecnologìa
Magny-en-Bessin

**Magny-en-Bessin** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 4,34 km², con 126 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 29 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Le Mesnil-Durand

**Le Mesnil-Durand** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Bassa Normandìa, ant ël dipartiment dël Calvados. As dëstend an s'na surfassa ëd 9,74 km², con 302 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 31 abitant al chilòmeter quàder.

Mesnildurand, Le
Assedi 'd Nissa Marìtima dël 1543

## La situassion
Ant le prime desen-e d'agn dël sécol ch'a fa XVI, la potensa dij turch a l'era motobin agrandisse.
A l'avìo spantià ij sò teritòri vers l'Euròpa balcànica, l'Àfrica dël nòrd, ël Mediterani.
Ij prinsi europengh a l'han sërcà d'aliesse për arpossé costa mnassa, ma a soagnavo ëdcò ij sò anteresse particolar.
A l'é parèj che Fransesch I a l'é aliasse con lor e an giugn 1543, a Marsèja, l'amiraj turch Barbabarossa e doimila dij sò òm a son ëstàit arseivù an gran pompa: Fransesch I a vorìa ampadronisse ëd Nissa Marìtima, la dariera sitadela ch'as oponìa a la conquista completa djë Stat ëd Savòja, che ij fransèis a ocupavo da vàire agn.

## L'assedi
Ël re a l'avìa butà ansema n'armada considerèivol, piassà sota 'l comand dël duca d'Enghien.
L'assàut ëd costi vintmila òm a dovìa fesse ant ël midem temp për tèra e për mar, për fé rend-se an pressa la varnison nissarda ch'a contava mach tërzent òm.

Al prinsipi d'ost, na flòta ëd pì che sent nav a l'é presentasse a Vilafranca e l'assedi a l'é ancaminà.
A l'é stàit afros e ij dann terìbij.
A-i son ëstaje dle milen-e ëd mòrt e d'autërtanti përzone arduvù an s-ciavensa dai turch.
J'assediant a l'han riussì a ciapé la sità bassa, ma la sitadela a arzistìa, malgré ij bombardament ch'a son andàit anans për dle sman-e.

### La liberassion
Rivaje l'anonsi che n'armada d'agiut a j'assedià a l'era an camin ch'a rivava, a j'8 dë stèmber fransèis e turch as son artirasse.
Chèich di apress ël duca ëd Savòja Carl III an përson-a a l'é intrà a Nissa Marìtima coma liberator.

Categorìa:Arnassensa
Categorìa:Stat savojard
Gir ëd Padania

## Prim Gir ëd Padania
Ël prim **Gir ëd Padania** a l'é corusse dai 6 dë stèmber ai 10 dë stèmber 2011.

A l'han partessipaje pi o men 200 coridor professionista, comprèise le echip nassionaj d'Australia, Polònia e Slovenia.

Ël Gir ëd Padania a l'é anserì ant ël 2010–2011 UCI Europe Tour.

## Tape
Ël prim Gir ëd Padania a l'era an sinch tape:
# Paisan-a (CN) - Laigueglia (SV), vagnà da Sacha Modolo;
# Loano (SV) - Vigevano (PV), vagnà da Elia Viviani;
# Lonate Pozzolo (VA) - Salsomaggiore (PR), vagnà da Sacha Modolo;
# Noceto (PR) - San Valentino ëd Brentonico (TN), vagnà da Ivan Basso;
# Rovereto (TN) - Montecchio Maggiore (VI), vagnà da Andrea Guardini.

## Vinsidor
Ivan Basso.

## Arferiment
* https://web.archive.org/web/20150801152330/http://girodipadania.org/

Categorìa:Ciclism
Saint-Georges-en-Auge

**Saint-Georges-en-Auge** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. As dëstend an sna surfassa ëd 5,16 km², con 95 abitant, scond ël censiment dël 2008, con na densità ëd 18,4 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
1874

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt
* **6 ëd fërvé:** Domenico Promis, stòrich, acheòlogh e colessionista ëd monede.

Categorìa:Sécol ch'a fa XIX
1920

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
* **1<sup>m</sup> ëd luj:** Henri Amouroux.
* **9 d'otóber**: Yusef Lateef.

## Mòrt

## Premi Nobel
Premi Nobel dla fìsica: Charles-Édouard Guillaume.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Bayeux

**Bayeux** a l'é na sità dë dipartiment ëd Calvados, ant la region ëd Bassa Normandìa, Fransa. 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Robert Brown

Botànich.
Nassù dël 1773, mòrt dël 1858.

Dël 1827 a l'ha dëscoatà che la póer dle fior sospèisa ant l'eva a smon un moviment a asar continuà.

## A pòrto sò nòm
*Moviment brownian

Brown, Robert
Brown, Robert
Tilly-sur-Seulles

**Tilly-sur-Seulles** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Bassa Normandìa, ant ël dipartiment ëd Calvados. A së stend për na surfassa ëd 8,98 km², con 1 251 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd ëd 139 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Calvados
Georg Bohlmann

Matemàtich.
**Georg Bohlmann** a l'era nà dël 1869 e a l'é mòrt dël 1928.
L'argoment prinsipal dij sò travaj a l'é stàita la matemàtica atuarial.

Bohlmann, Georg
Bohlmann, Georg
Antoni Łomnicki

Matemàtich.
**Antoni Łomnicki** a l'era nà dël 1881 e a l'é mòrt dël 1941.
A l'é stàit anlev dë Smoluchowski.

Lomnicki, Antoni
Aleksandr Yakovlevič Khinčin

Matemàtich.
**Aleksandr Yakovlevič Khinčin** a l'era nà dël 1894 e a l'é mòrt dël 1959.

A l'é stàit anlev ëd Luzin.
A l'ha travajà ant la teorìa dle probabilità.

Khincin, Aleksandryakovlevic
Khincin, Aleksandryakovlevic
Dmitri Fedorovič Egorov

Matemàtich.

**Dmitri Fedorovič Egorov** a l'era nà dël 1869 e a l'é mòrt dël 1931.
A l'é stàit diretor ëd l'Anstitù ëd matemàtica e mecànica ëd l'Università ëd Mosca.

Egorov, Dmitrifedorovic
Falaise

***Falaise*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Falaise (Ardënne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dj'Ardënne

* d'un **[[Falaise (Calvados)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Calvados
Mikhail Aleksandrovič Leontovič

Fìsich.
Nassù dël 1903, mòrt dël 1981.

Leontovic, Mikhailaleksandrovic
Leontovic, Mikhailaleksandrovic
Teléfon

Ël **teléfon** (dal grech *vos leugna*) a l'é 'n mojen ëd comunicassion ch'a përmet ëd trasmëtte e arsèive 'l son, normalman la vos uman-a. Soa fonsion prinsipal a l'é cola 'd fé parlé doe përson-e distante antra 'd lor. Ancheuj a l'é un dj'oget pì spantià sla Tèra e a l'é considerà indispensàbil da j'asiende, daj govern e da la gent comun-a.
Ël teléfon a l'é formà da 'n micròfon e da n'orijeur, da na tastadura për l'imission dij nùmer, e a avert ëd l'ariv 'd na comunicassion con n'arson. Micròfon e orijeur a son normalman montà 'nsima an còrn. Al dispositiv a son colegà dij soastr, ch'a fornisso la liura con la linia telefònica.
Ij teléfon sacociàbij a son colegà sensa fij a la rej telefònica.
Ij teléfon sensa fij a son colegà a sò dispositiv che a soa vira a son colegà a la linia con dij soastr; sti còrn telefònich a peulo pà andé tròp leugn da sò angign.

Categorìa:Comunicassion
Giacinto Cerone

Scultor.
**Giacinto Cerone** a l'era nassù a Melfi dël 1957 e a l'é mòrt dël 2004.

## Ij materiaj
Cerone a dovrava dij materiaj clàssich, soens an butandje ansema ëd fasson original.
Da l'ancamin dj'agn 1990 a l'é butasse a dovré le materie plàstiche, tanme ël plexiglas, ël silicon e ël moplen.

## Euvre prinsipaj
**Rosa mistica* (giss e plàstica)

Cerone, Giacinto
Gino Latilla

Cantant an lenga italian-a.
**Gino Latilla** a l'era nà a Bari dël 1924, fieul ëd Mario, cantant ëdcò chiel.

Latilla a l'avìa esordì durant la sconda guèra mondial al Teatro Manzoni ëd Bològna ant lë spitàcol *Mailù*.
Apress la guèra a l'ha fàit dle gire artìstiche an Almagna e ant jë Stat Unì për peui intré a travajé a la RAI ant ël 1952, tanme cantant a la radio.

Dël 1958 a l'ha marià la cantanta Carla Boni; la cobia a l'ha avù doe masnà, Davide e Luisella.
Peui as son chitasse.

A l'ancamin dj'agn 1960 Latilla a l'é slontanasse dal mond ëd la canson e a l'é andàit a fé ël dirigent a la RAI, prima a Roma, peui a Firense.
A tornërà a canté ant j'agn 1980.
A l'é mòrt a l'ospidal ëd Santa Marìa Neuva ëd Firense a j'11 dë stèmber 2011.

## Soe canson
Antra ij sucess ëd Gino Latilla a-i son ëstaje *Vecchio scarpone* (1953) e *Tutte le mamme* (1954).

Latilla, Gino
Jean Cocteau

Scritor e poeta an lenga fransèisa, pitor e regista, nà ël 5 ëd luj 1889 a Maisons-Laffitte e mòrt a j'11 d'otóber 1963 a Milly-la-Forêt.

## Euvre prinsipaj
### Romanz
**Le Potomak*, 1919.
**Le Grand écart*, 1923. 
**Thomas l'imposteur*, 1923. 
**Le livre blanc*, 1928. 
**Les Enfants terribles*, 1929.
**La Fin du Potomak*, 1940.
**Les deux travestis*, 1947.

### Piture
Dël 1957 a l'ha decorà la capela ëd San Pé a Villefranche-sur-Mer.

Cocteau, Jean
Cocteau, Jean
Cocteau, Jean
Cocteau, Jean
Cocteau, Jean
Cocteau, Jean
Olivetti

La Olivetti a l'é na sossietà italian-a fondà a Ivrèja dël 1908, ancheuj part dël grup Telecom Italia, ch'a travaja ant ël camp dl'anformàtica. Ant ël passà a l'é stàita un-a dle asiende italian-e pì amportante dël mond ant ël setor dle màchine për scrive e për calcolè e dl'eletrònica. A l'é stàita fra le prime asiende, an órdin ëd temp, a produve ordinator e stampante. Ël prim elaborator përsonal a l'é sò, l'Olivetti Programma 101, produvù dël 1964.

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Ivrèja
Rotìfer

Ël **rotìfer** a l'é 'n cit metazòo, ëd na dimension tìpica d'un decimilim.

Soa arprodussion as dësrola për mojen d'euv nen fecondà ch'a dan sempe dle fumele.
An efet, le popolassion ëd rotìfer a son ëd sòlit formà da 'd fumele ch'as arproduvo sensa la presensa dij mas-cc.
Cand ch'a-i rivo dle condission ambientaj dësfavorèivoj ch'a mnasso ëd fé dëscomparì la popolassion, a comparisso antlora ij mas-cc e le fumele a fan dj'euv fecondà dai mas-cc.

Categorìa:Metazòo
1975

## Eveniment an Piemont
***dai 27 d'avril ai 13 dë dzèmber**
**Festa dël Piemont ch'a fa 8 an Valsusa.

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt
***5 ëd mars**: Emilio Lussu.

## Premi Nobel
*Premi Nobel ëd fìsica: Aage Bohr, Ben Mottelson, James Rainwater.
*Premi Nobel ëd medzin-a: Renato Dulbecco.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
1928

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite
* **4 d'avril**: Cesare Segre.
***5 ëd maj**: Pierre Schoendoerffer.
***8 dë dzèmber**: Jean François-Poncet.

## Mòrt
* **1<sup>m</sup> ëd gené**: Loïe Fuller.
***29 ëd mars**: Luigi Gramegna.

## Premi Nobel

Premi Nobel ëd fìsica: Owen Willans Richardson.

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
John Colson

Matemàtich.
**John Colson** a l'era nà dël 1680.

A l'avìa studià matemàtica a Rochester e a Oxford.
Dël 1713 a l'é stàit elegiù sòcio dla Sossietà real e dël 1739 professor ëd matemàtica a l'Università ëd Cambridge, anté ch'a l'é resta findi a soa mòrt.
Ant ij darié agn ëd soa vita a l'é ëdcò stàit resior ëd Lokington, ant ël Yorkshire.

A l'é mòrt dël 1760.

## Sò travaj
Le contribussion matemàtiche originaj ëd Colson a son nen ëstàite fondamentaj, ma soa atività ëd tradutor, dzortut ëd Newton a l'ha avù na gròssa amportansa.
Për esempi a l'ha fàit la version an lenga anglèisa, dal latin, ëd l'euvra ëd Newton *Method of fluxions and infinite series* (1736).

Colson, John
Angoulême

**Angoulême** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd Charente, ant la region ëd Poitou-Charentes. La sità a l’ha 42 669 abitant ant ël 2007.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Charente
La Rochelle (Charente-Maritime)

**La Rochelle** a l'é na comun-a fransèisa, postà ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime, ant la region ëd Poitou-Charentes.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maxime Bono.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Charente Marìtima