open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agata Sofia Sassernò

Poetëssa an lenga fransèisa.
**Agata Sofia Sassernò** a l'era nassùa dël 1814 e a l'é mòrta ai 6 ëd giugn dël 1860.

A ancamin-a a scrive poesìa ch'a l'é ancor adolessent.
A sëddes agn a l'avìa mandà na soa poesìa al general Lafayette, ch'a l'era restà sburdì da l'antusiasm dla fija.

Dël 1838 a pùblica a Nissa Marìtima ël volumet *Les sylphides*, dedicà a re Carl Albert.
L'arcòlta ëd poesìe a l'ha avù 'n bon sucess: pì che 1400 còpie vendue e quìndes recension ansima a vàire giornaj.
Ses agn apress, a Turin, a-i seurt *Haute-Combe*, poema patriòtich d'esaltassion dla monarchìa sabàuda, scrivù su comission ëd Marìa Cristin-a, la vidoa ëd Carl Felis.

Dël 1846, ancor a Turin, a-i seurt *Ore meste - Chante sur l'Italie et poésies intimes et religieuses* e ant ël 1851 l'arcòlta *Glorie e sventure - Chants sur la guerre de l'indépendence italienne et poésies nouvelles*.
Dël 1854, a Paris, a l'é publicà *Poésies françaises d'une Italienne*, con na prefassion anònima ma che cheidun a atribuiss a Sainte-Beuve.
Mersì a l'anteressament ëd madama Pomba, soa amìa e protetris, dël 1856 a pùblica *Pleurs et sourires - Étrenne poétique dedié aux dames Piémontaises*.

Sassernò, Agata Sofia
Sassernò, Agata Sofìa
Carlo Coccia

Compositor.
**Carlo Coccia** a l'era nassù a Nàpoli ai 14 d'avril dël 1782, fieul dël violinista Niccolò Coccia.

Motobin giovo a l'era intrà al Conservatòri dla Madòna ëd Loreto e chèiche soe composission, ancor zerbe, a j'ero stàite apressià da Paisiello; chiel-sì a l'ha presentalo al re 'd Nàpoli Giusep Bon-apart, ch'a l'ha vorsulo 'me magìster acompagnator për la mùsica da stansia.

J'achit teatraj ëd Coccia a son nen ëstàit tant bon, e soa prima òpera portà an sena, *Il matrimonio per cambiale*, a Roma al teatro Valle ant la stason dl'otonn 1807, a l'ha nen avù sucess.
Ël giovo composidor a l'é antlora intrà ant un perìod ëd crisi, ma Paisiello a l'ha possalo a andé anans e a l'ha faje avèj dij contrat për dij teatro ëd Venessia, Bològna e Fërara, për òpere dròle.
Mersì ëdcò ai cantant, Coccia a l'ha vagnà na riputassion con vàire composission operìstiche, coma *Il poeta fortunato*, *Voglia di dote e non di moglie*, *La verità nella bugia*.
A l'avìa ëdcò chiel na discreta vos da tenor leger e chèich vira a l'é ancapitaje ëd rampiassé ij cantant.

Ij prim sign ëd sò stil a son ëstàit esprimù ant l'òpera *Clotilde*, ch'a l'ha avù soa prima esecussion dl'istà 1815 al teatro San Benedet ëd Venessia.
Dl'istess ann, Coccia a l'ha esordì a La Scala con *I begli usi di città* e al Regio ëd Turin con *Teseo e Medea*.
Apress avèj componù l'òpera seria *Atar* për ël teatro San Carl ëd Lisbon-a, anandiand na colaborassion con ël poeta ëd teatro Felice Romani, dël 1827 Coccia a l'ha portà l'òpera *Maria Stuard* al teatro King ëd Londra.

Ij crìtich musicaj a l'han soens arprociaje ëd compon-e tròp an pressa: për esempi, an mach quìndes dì a l'ha scrivù *Donna Caritea*, un-a 'd soe òpere pì portà an sena.
A l'ha seghità a scrive d'òpere fin-a al 1841; la dariera a l'é stàita *Il lago delle fate* (componùa durant soa residensa a Turin, anté che dal 1836 a l'era stàit nominà prim magìster e ispetor dl'Academia Filarmònica, con l'ancàrich ëd mostré ël cant).
Cost'òpera a l'é stàita un faliment total e Coccia a l'ha chità ëd compon-ne: fin-a a antlora a l'avìa scrivune tranteset.

A l'é antlora sucedù a Francesco Saverio Mercadante coma magìster ëd capela a la catedral ëd Noara.
A Noara a l'ha componù vintequatr mësse e na caterva ëd composission religiose për òrgo e orchestra.

Carlo Coccia a l'é mòrt a Noara ai 13 d'avril dël 1873.
A l'han dlongh dedicaje ël teatro Vej dla sità fin-a che ant ël 1888 a l'é stàit prontà ël *Teatro Coccia*.

Coccia, Carlo
Ugo Francesetti ëd Malgrà

Ël cont **Ugo Francesetti ëd Malgrà** a l'era nassù dël 1877.
Da cit a vivìa ant ël castel ëd Malgrà a Rivareul, e ambelessi a tornava ëd tansantan.
Tenent ëd vassel, a l'é stàit ël prim cònsul dël regn d'Italia an Corea.
A l'é mòrt a Seoul ai 12 dë stèmber dël 1902 e a l'é stàit sotrà a Rivareul.

Francesetti ëd Malgrà, Ugo
Companìa ëd San Pàul

La **Companìa ëd San Pàul** a l'é stàita fondà dël 1563 coma confratérnita ëd carità.

Al di d'ancheuj a l'é un-a dle pì grande fondassion ëd drit privà europenghe, con dij fond d'apopré 9 miliard d'éuro.
A l'ha 'd but d'anteresse pùblich e d'utilità sossial, për cissé ël dësvlup sivil, coltural e econòmich.
A l'é ativa ant ij setor dl'arserca sientìfica, econòmica e giurìdica; l'educassion; l'art; la conservassion e la valorisassion dj'ardità e dj'atività colturaj e dël teritòri; la salute; l'assistensa a le categorìe sossiaj pì malorose.

Categorìa:Turin
Politécnich ëd Milan

Ël **Politécnich ëd Milan** a l'é stàit fondà dël 1863 për inissiativa ëd Francesco Brioschi, con ël nòm ëd *Real Anstitù Técnich Superior*.
Soa creassion a l'é stàita regolà da la laj Casati.
A l'ancamin, l'anstitù a comprendìa na scòla d'aplicassion për formé j'anginié mecànich e agronòmich, e d'ansegnament lìber ëd coltura sientìfica e técnica.
Brioschi a l'ha dirigiù l'anstitù fin-a al 1897.

Dël 1927 ël Politécnich ëd Milan a l'ha tramudà soa sede a la Sità djë studi.

## Organisassion
A l'é formà da 17 dipartiment e 9 facoltà (d'angegnerìa, architetura e dissègn andustrial) con 7 sede an Lombardìa e Emilia-Romagna.

A travajo al Politécnich ëd Milan 423 professor ordinari e strasordinari, 349 professor assossià, 583 antra arsercador e assistent.
A conta pì che 38000 student anscrivù, dont scasi 900 ant ël dotorà d'arserca.

Categorìa:Lombardìa
Politécnich ëd Milan
Angelo Bioletto

Dissegnator e caricadurista.
**Angelo Bioletto** a l'era nassù a Turin dël 1906 e a l'é mòrt ai 26 dë dzèmber dël 1986.

Bioletto, Angelo
Arnaldo Momigliano

Stòrich.
**Arnaldo Momigliano** a l'era nassù a Caraj ai 5 dë stèmber dël 1908 e a l'é mòrt a Londra al 1m dë stèmber dël 1987.

## Euvre prinsipaj
* *The Conflict Between Paganism and Christianity in the Fourth Century* (1963)
* *Studies in Historiography* (1966)
* *The Development of Greek Biography : Four Lectures* (1971)
* *Alien Wisdom : The Limits of Hellenization* (1976)
* *Essays in Ancient and Modern Historiography* (1977)
* *How to Reconcile Greeks and Trojans* (1983)
* *On Pagans, Jews and Christians* (1987)
* *The Classical Foundations of Modern Historiography* (1991)

Momigliano, Arnaldo
Pietro Paleocapa

**Pietro Paleocapa** a l'era nassù a Nese, frassion d'Alzano Lombardo l'11 ëd novèmber dël 1788 e a l'é mòrt a Turin ël 13 ëd fërvé dël 1869.
A l'ha contribuì al dësvlup ëd la rej stradal e feroviaria ant ël Regn ëd Sardëgna.

Paleocapa, Pietro
Cesare Benevello

**Cesare Benevello** a l'era nassù a Salusse ël 13 ëd novèmber dël 1788 e a l'é mòrt a Turin ël 16 de dzèmber dël 1853.
Dël 1842 a l'ha fondà a Turin la Sossietà Promotris ëd Bele Art.

Benevello, Cesare
Categorìa:Salusse
Giuseppe Cesare Abba

Scritor garibaldin, **Giuseppe Cesare Abba** a l'era nassù a Cairo Montenotte ël 6 d'otóber dël 1838 e a l'é mòrt a Bressia ël 6 ëd novèmber dël 1910.

## Euvre prinsipaj
* *Le rive della Bormida nel 1874* (1875)
* *Noterelle d'uno dei Mille edite dopo ventanni* (1880)
* *Romagna* (1887)
* *Cose vedute* (1887)
* *Da Quarto al Volturno. Noterelle d'uno dei Mille* (1891)
* *Storia dei Mille narrata ai giovanetti* (1904)
* *Vita di Nino Bixio* (1905)
* *Vecchi versi* (1906)
* *Cose garibaldine* (1907)
* *Ricordi e meditazioni* (1911)

Abba, Giuseppe Cesare
Abba, Giuseppe Cesare
Alessandro Antonelli

Architet italian.
**Alessandro Antonelli** a l'era nassù a Ghem ai 14 ëd luj dël 1798 e a l'é mòrt a Turin ai 18 d'otóber dël 1888.

A l'é arnomà për la Mòle Antonelian-a, la cùpola ëd San Gaudensi a Noara e për la ca ansidita la Fëtta ëd polenta an cors San Morissi a Turin.

## Galària fotogràfica

Figura:Mole Antonelliana Torino.JPG|Turin: Mòle Antonelian-a
Figura:Basilica di san gaudenzio novara.jpg|Noara: cùpola ëd San Gaudensi
Figura:Torino Fetta di Polenta da incrocio.jpg|Turin: la *Fëtta ëd polenta*


Antonelli, Alessandro
Angelo Pascal

Pitor.
**Angelo Pascal** a l'era nassù a Turin dël 1858.
A l'é stàit anlev d'Andrea Gastaldi.
A l'é mòrt dël 1888.

Pascal, Angelo
Pascal, Angelo
Ercole Dogliani

Xilògraf.
**Ercole Dogliani** a l'era nassù a Turin dël 1888 e ambelelà a l'é mòrt ai 12 d'otóber dël 1929.
A fasìa part djë scarpentà turinèis.
A l'avìa travajà al Momento e a l'ha ilustrà con sò dissègn un-a dj'edission ëd *Don Pipeta l'asilé* ëd Pietracqua.

Dogliani, Ercole
Dogliani, Ercole
Severino Cerutti

**Severino Cerutti** a l'era nassù dël 1888 e a l'é mòrt dël 1958.
A fasìa part djë scarpentà turinèis.

Cerutti, Severino
Filippo Acciarini

**Filippo Acciarini** a l'era nassù a Sellano ëd Perugia ël 5 ëd mars dël 1888.
Giornalista sossialista, a l'é stàit motobin ativ ëdcò durant ël perìod dla clandestinità.

Organisador dël siòpero turinèis contra ij nasi-fassista dël 1944, për sòn a l'é stàit arestà e deportà a Mauthausen, andoa a l'é mòrt ël 1m ëd mars dël 1945.

Acciarini, Filippo
Acciarini, Filippo
Nino Oxilia

Regista, scritor an lenga italian-a e crìtich teatral.
**Nino Oxilia** a l'era nassù a Turin ël 13 ëd novèmber dël 1889.

A l'ha fàit ël giornalista: sò prim tòch, ant la Gasëtta ëd Turin, a l'é dij 25 d'ost 1908.
A l'ha peui travajà al Momento.
Chità ël giornalism, a l'ha provà la stra dël cine e, për fé dj'esperiense neuve, a l'é andàit a Paris.
Peui a l'ha realisà na quindzen-a ëd pelìcole e a l'ha mnà na vita carià, an fasend ël pendolar antra Roma e Turin.

Cand ai 23 ëd maj 1913 sò amis Sandro Camasio a meuir për na meningite, Oxilia a l'é possà a chité Turin e a sërché na vita neuva.
A dirigg ëd pelìcole coma *Sangue bleu* (con Francesca Bertini), *Retaggio d'odio*, *Rapsodia satanica* (con Lyda Borelli e mùsiche ëd Mascagni), *Il riso rosso*, *La monella* (con Dina Galli), *Il sottomarino n. 27* (con Ruggero Ruggeri e Pina Menichelli), *Fior del male*.

Dël 1915 Oxilia a part volontari ant la prima guèra mondial.
Për via ëd soe competense a l'é assignà al Repart cinematogràfich e a realisa na serie ëd filmà d'anteresse documentari.
A ciama d'esse assignà al front e a meuir an combatiment an sël Mont Tomba ël 18 ëd novèmber dël 1917.

## Euvre
Dël 1909 Oxilia a l'ha publicà ël lìber ëd poesìe *Canti brevi*.
N'àutr lìber ëd poesìe, *Gli orti*, a sarà publicà dël 1918, dòp soa mòrt.

Dël 1909 a l'é ël test ëd na canson goliàrdica, *Il commiato*, butà an mùsica da Blanc.
Ansema a Sandro Camasio a l'é autor dle comedie *La zingara* (arpresentà al teatro Carignan ëd Turin ai 12 ëd novèmber 1909) e *Addio giovinezza!* (1911).
Con Camasio e Nino Berrini, a sot-signa l'arvista *Cose dell'altro mondo*, andà an sena al teatro Chiarella da j'8 ai 13 ëd mars 1912.

Oxilia, Nino
Oxilia, Nino
Oxilia, Nino
Oxilia, Nino
Oxilia, Nino
Oxilia, Nino
Mario Bonfantini

**Mario Bonfantini** a l'era nassù a Noara ël 15 ëd magg dël 1904 e a l'é mòrt a Turin ël 23 ëd novèmber dël 1978.
Antifassista, a l'é stàit, dòp dla guèra, professor ëd literatura fransèisa a j'università ëd Nàpoli e 'd Turin.

Bonfantini, Mario
Stefano Viglongo

**Stefano Viglongo** a l'era nassù dël 1875 e a l'é mòrt dël 1941.
A l'avìa travajà për chèich temp ant ij parchet e peui a l'é dedicasse a temp pien a l'organisassion sindical e a la militansa sossialista.
A l'é stàit segretari dla Ciambrea dël travaj ëd Turin, consijé provinsal për ël mandament ëd Bussolin e vàire vire candidà ant ël PSI a j'elession polìtiche ant ël colege ëd Susa, ma a l'é mai stàit elegiù.
A scrivìa con continuità an sël periòdich sossialista La Risaia ëd Vërsèj, con lë stranòm *Gigetto* e, dal gené 1902, con sò nòm.

Stefano Viglongo a l'era barba d'Andrea Viglongo, an essend ël frel pì giovo ëd Natale, ël pare d'Andrea.

Viglongo, Stefano
Watford City, Dakota dël Nòrd

**Watford City** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 3,9&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant (2000).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Lenga Luvale

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Luvale** o **Luvale** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Zambia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Luvale** a peul esse:
* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Sentraj
******* lenghe Chokwe-Luchazi
******** lenga Luvale

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: lue

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lue

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
L'Operaio Agricolo

L**'Operaio Agricolo** a l'era na publicassion fondà da Antonio Gramsci.

Ël prim nùmer dël giornal, con la testà *Bimensil ëd preparassion e 'd coltura comunista*, a l'era surtì ai 10 ëd gené dël 1921.
Conforma a l'artìcol ëd presentassion, ël giornal as proponìa ëd cissé antra le masse paisan-e n'euvra ëd preparassion parèj ëd cola fàita da l'Ordine Nuovo për le masse andustriaj urban-e.
Lë scond nùmer a l'era surtì ai 25 ëd gené e ël ters ai 15 ëd fërvé, con la testà *Bimensil ëd coltura agraria dël Partì Comunista*.
Ël giornal a l'ha chità ëd seurte con ël nùmer dobi (4-5) dij 20 ëd mars.

Operaio Agricolo
Acate

**Acate** (*Vischiri* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia d' 8.425 abitant, an provincia ëd Ragusa.

## Nòm
Ël pais a l'é stàit ciamà *Biscari* fin al 1938.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Caruso (dal 30/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Sità gemelà
Acate a l'é gemelà con:
*  Chambly, Fransa

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Chiaramonte Gulfi

**Chiaramonte Gulfi** (*Ciaramunti* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia d' 8.021 abitant, an provincia ëd Ragusa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Nicastro (dal 28/05/2002 -second mandà: 2007-).

## Sità gemelà
Chiaramonte Gulfi a l'é gemelà con:
*  Clermont, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Modica

**Modica** (*Muòrica* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 54.005 abitant, an provincia ëd Ragusa.

## Urbanism
Ël sènter, tacà al cap-leugh, a l'é dividù an doi livej urban: Mòdica Bassa e Mòdica Àuta.

## Stòria
Antica sità ëd probàbil orìgin greca-sìcula, a l'época roman-a Mòdica (ciamà *Motyka*) a l'era prosperosa.
Vers ël sécol ch'a fa IX a l'é stàita ocupà da j'àrabo, ch'a l'han ciamala *Monac*.

A l'é stàita amportanta sota ij norman; a l'é vnùita féod dij Chiaramont, dij Cabrera e dij Henriquez.

## Leu d'anteresse
### Palass
*Palass dij Mercedari
*Palass De Leva

### Cese
*La catedral
*La cesa ëd San Pé
*La cesa ëd Santa Marìa ëd Betlem

### Musé
*Musé Ibleo dj'art e dle tradission popolar
*Musé cìvich

## Përsonalità
* Salvatore Quasimodo, poeta, nassù a Modica dël 1901

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Antonino Buscema (dal 30/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Monterosso Almo

**Monterosso Almo** (*Muntirrussu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.343 abitant, an provincia ëd Ragusa.

Ël pais a resta a 27 chilòmeter da Ragusa, a caval ëd na colin-a, a 620 méter d'autëssa.

## Stòria
A l'é stàit fondà ant ël Tërzent da Enrico Rosso, cont d'Aidon, miraco an sël leu ëd n'abità normann, dont a jë vnirìa la denominassion *Almo*.

## Leu d'anteresse artìstich
Ant la cesa ëd San Gioann a son goernà dle bele piture e scolture; ant la cesa mare, da l'àutra part dël pais, a-i resta dij tòch dë scolture bisantin-e e normane.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Sardo (dal 14/05/2007).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Pozzallo

**Pozzallo** (*Puzzaddu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 19.034 abitant , an provincia ëd Ragusa.

## Përsonalità

* Giorgio La Pira, sìndich ëd Firense (1951-1958 e 1961-1965), nassù a Pozzallo dël 1904
* Giorgio Demetrio Gallaro, vësco ëd Piana degli Albanesi, nassù a Pozzallo dël 1948

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Sulsenti (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Scicli

**Scicli** a l'é na comun-a dla Sicilia ëd 26.786 abitant, an provincia ëd Ragusa.

Dal 2002 a fa part dël patrimòni ëd l'UNESCO.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Marino (dal 27/06/2022).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Vittoria (RG)

**Vittoria** a l'é un comun dla Sicilia ëd 62.362 abitant , an provincia ëd Ragusa.

A l'é un grand sènter rural e andustrial, postà an sna calà ch'a dòmina la val ëd l'Ippari.

## Stòria
Vitòria a l'é stàita fondà ant ël sécol ch'a fa XVII; a smon na fisonomìa urban-a caraterìstica dël sècol ch'a fa XVIII.

## Leu d'anteresse
*La cesa ëd San Gioann Batista
*La cesa ëd Santa Marìa dle Grassie

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Nicosia (dal 26/06/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment
Ispica

**Ispica** (*Spaccafurnu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 15.221 abitant , an provincia ëd Ragusa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Rustico (dal 17/05/2005).

## Sità gemelà

Ispica a l'é gemelà con:
*  Opatija, Croassia
*  Rüti, Svìssera

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ragusa
Filgueira de Traba, Cesuras

**San Miguel** ëd **Filgueira de Traba** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cesuras. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 188 abitant (97 òm e 91 fomne), distribuì an 17 categorìe ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Cesuras
Gonnostramatza

**Gonnostramatza** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 941 abitant , an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Antonella Ardu (dal 9/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Oristan
Gonnosfanadiga

**Gonnosfanadiga** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 6.993 abitant ant la provincia dël Medi Campidan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sisinnio Zanna (dal 9/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia dël Medi Campidan
Càuss bass

Ij **càuss bass**, an lenga anglèisa *low kick*, a son na técnica ëd gamba dovrà an chèiche bòcs pé-pugn (bòcs birman-a lethwei, kick-boxing e muay thai) e chèich art marsiaj ch'a consist a porté un *colp ëd tibia* o un càuss ant l'art anferior ëd l'aversari (cheussa o gamba). Conforma a la regolamentassion sportiva, a peul esse portà a l'esterior e a l'anterior dl'art anferior.

An combat ëd contat pien (dit *K.O. system*), a përmet d'andebolì la stabilità ëd n'aversari, o ëd butelo an dificoltà pr'un moment.

An materia ëd colp ant le gambe, diferent càuss a esisto ansema: sircolar (*roundhouse kick*), semi-sircolar (*semi-circular kick*), "balansà": càuss a baston (*stick kick*), càuss chërsent (*crescent kick*), càuss robatant (*axe kick*), drit ëd tipo pistonà: càuss frontal (*front kick*) o càuss lateral (*side kick*), càuss a gancio (*hook kick*), càuss robatant (*hammer kick*), e via fòrt.

Ant la kick-boxing merican-a o giaponèisa, ës tipo-sì ëd càuss a peul esse mach sircolar o semi-sircolar d’apress ël regolament.


Image: saisie_fauchage.jpg|*Apress n'ambrancà a la gamba, rispòsta sircolar an sla gamba d'apògg*
Image: front_cuisse.jpg |*Càuss frontal ofensiv an sla cheussa*
Image: side_cuisse.jpg |*Càuss lateral an colp ëd blocage*


Categorìa:Art marsiaj
Provincia ëd Tàranto

La **Provincia ëd Tàranto** a l'é an Pulia e a comprend 29 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.437 km² e a conta  580.588 abitant.
Sò capleugh a l'é Tàranto. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Bari, a est con la provincia ëd Brìndisi, a sud-est con la provincia ëd Lece e a òvest con la Basilicà (provincia ëd Matera). A sud a l'é bagnà dal Mar Jòni.

## Stòria
A l'è stàita istituìa ël 23 dë stèmber dël 1923, dëstacandse da la provincia ëd Lece e, fin al 1951, a l'é ciamase "Provincia ëd lë Jòni".

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Giovanni Florido (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Pulia
Taranto
Marcello Boglione

Graveur e pitor.

**Marcello Boglione** a l'era nassù a Pescara ant ël 1891, an na famija d'orìgin turinèisa.
Fin da cit a l'avìa mostrà ëd talent për ël dissègn e a quìndes agn, con ël consens dij sò, a l'era trasferisse a Nissa Marìtima, anté ch'a l'ha frequentà lë studi dël pitor Henry Mottez.

Dël 1908 a tramuda a Roma, arseivù ant lë studi dël pitor Dante Ricci.
Dël 1909 na soa pitura mandà a la Promotris dle Bele Art ëd Turin a arsèiv na bon-a crìtica.
Për l'esposission ëd Turin dël 1911 a pitura na gròssa tèila; cost euvra a l'é conservà ant la sala d'arpresentansa dla stassion Pòrta Neuva.
Antratant, sensa bandoné la pitura, a së spessialisa ant l'evafòrt.

Dël 1921 Boglione a tramuda a Turin e a duverta në studi an contrà Salusse 44 bis, anté che già a l'avìo travajà ël pitor Cesare Ferro e Giacomo Grosso.
Dël 1934 a oten na càtedra ëd técniche dla gravura a l'Academia Albertin-a.
Sò ansegnament a séghita fin-a a soa mòrt, dël 1957.

Boglione, Marcello
Ostuni

**Ostuni** a l'é na comun-a dla Pulia ëd 32.443 abitant , an provincia ëd Brìndisi.

Ël pais a resta an sna colin-a, an facia al mar.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Tanzarella (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Brìndisi
Brabío, Betanzos

**San Martiño** ëd **Brabío** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Betanzos. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 446 abitant (250 òms e 196 fomne) distribuì an 10 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Betanzos
Castro, Miño

**Santa María** ëd **Castro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Miño. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 466 abitant (265 fomne e 201 òm) distribuì an 4 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Miño
Maurice Ravel

**Maurice Ravel**, compositor fransèis, a l'era nassù a Ciboure ël 7 ëd mars dël 1875 e a l'é mòrt a Paris ël 28 dë dzèmber dël 1937.

## Euvre prinsipaj
* *Sérénade grotesque* (1893)
* *Menuet antique* (1895)
* *Pavane pour une infante défunte* (1899)
* *Jeux d'eau* (1901)
* *Myrrha* (1901)
* *Alcyone* (1902)
* *Quatuor en fa* (1902)
* *Alyssa* (1903)
* *Shéhérazade* (1903)
* *Sonatine* (1905)
* *Miroirs* (1905)
* *Introduction et Allegro* (1906)
* *Histoires naturelles* (1906)
* *Rapsodie espagnole* (1907)
* *L'Heure espagnole* (1907-1911)
* *Gaspard de la nuit* (1908)
* *Ma Mère l'Oye* (1908)
* *Daphnis et Chloé* (1909-1912)
* *Valses nobles et sentimentales* (1911)
* *Trois poèmes de Mallarmé* (1913)
* *Mélodies hébraïques* (1914)
* *Le Tombeau de Couperin* (1917)
* *L'Enfant et les Sortilèges* (1919-1925)
* *La Valse* (1920)
* *Chansons madécasses* (1922)
* *Sonate pour violon et violoncelle* (1922)
* *Tzigane* (1924)
* *Sonate pour violon et piano* (1927)
* *Boléro* (1928)
* *Concerto pour la main gauche* (1930)
* *Concerto en sol* (1931)
* *Don Quichotte à Dulcinée* (1932)

Ravel, Maurice
Lakota, Dakota dël Nord

**Lakota** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 2,6&nbsp;km² e na popolassion ëd 781 abitant (2000).

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Mesagne

**Mesagne** a l'é un comun dla Pulia ëd 27.821 abitant , an provincia ëd Brìndisi.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Incalza (dal 12/06/2007 -second mandà-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Brìndisi
Cermignano

**Cermignano** a l'é un comun dl'Abruss ëd 1.881 abitant, an provincia ëd Téramo.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Santino Di Valerio (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Téramo
Provincia ëd Téramo

La **Provincia ëd Téramo** a l'é ant j'Abruss e a comprend 47 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.948 km² e a conta 287.411 abitant.
Sò capleugh a l'é Téramo. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con le Marche (provincia d'Àscoli Picèn), a sud con la provincia ëd Pescara, a òvest con la provincia dl'Àquila e con ël Lassio (provincia ëd Rieti). A est a l'é bagnà dal Mar Adriàtich.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Valter Catarra (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Abruss
Teramo
Grandal, Vilarmaior

**San Pedro** ëd **Vilarmaior** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vilarmaior. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 256 abitant (126 fomne e 130 òm) distribuì an 21 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Vilarmaior
Giovanni Maria Velatta

**Giovanni Maria Velatta**, pitor ëd la prima metà ëd l'eusent, a l'era nassù an Carega, (Cèj), fieul ëd Pero Velatta.
A l'ha lassà vaire afrèsch ant la bassa Valsesia, dzortut ant le pcite gese e ant le capele dle frassion.
Un dij sò prim travaj a dev esse stàit la *Via Crucis* dël 1799 ant la gesa d'an Praj.
Dël 1836 a travaja an Crabia (Cèj) afrescand la capela dla Madòna Assonta con San Gra e San Ròch.
Cheich ann pì tard a l'é an Agua (Cèj) anté ch'a pitura la capela e ël pòrti dla gesa ëd Sant'Ana.

Velatta, Giovanni Maria
Sautissa ëd Bra

La **sautissa ëd Bra** a l'é na specialità 'd Bra, na sitadin-a dla provinsa granda.
A l'é fàita con polpa màira ëd carn ëd vailet e la gionta 'd na cita quantità ëd lard.
As mangia ëd preferensa crùa, an giontand-je na stissa d'euli e 'n pòch ëd povronin.

Soa produssion a armonta ai temp ëd l'edit ëd Carl Albert dël 1847, ch'a proibìa la fabricassion ëd sautissa an tut ël regn, gavà ëd cola prontà daj maslé ëd Bra.

## Anliure esterne
Sit dedicà:  www.salsicciadibra.it  

Categorìa:Mangé a la piemontèisa
Categorìa:Bra]
Coruxou, Irixoa

**San Salvador** ëd **Curuxou** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Vilarmaior. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 133 abitant (68 òm e 65 fomne) distribuì an 12 categorìe ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Irixoa
Feás, Aranga

**San Pedro** ëd **Feás** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Aranga. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 128 abitant (63 fomne e 65 òm) distribuì an 14 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Aranga
Aranga, Aranga

**San Paio** d**'Aranga** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Aranga. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 588 abitant (290 fomne e 298 òm) distribuì an 30 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Aranga
Foxado, Curtis

**Santa María** ëd **Foxado** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Curtis. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 499 abitant (249 fomne e 250 òm) distribuì an 31 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Curtis
Finley (Dakota dël Nòrd)

**Finley** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 9&nbsp;km² e na popolassion ëd 515 abitant (2000).

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Controguerra

**Controguerra** a l'é un comun dl'Abruss ëd 2.491 abitant, an provincia ëd Téramo.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Giovanni Scarpantonio (dal 27/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Sità gemelà
Controguerra a l'é gemelà con:
*  Połczyn-Zdrój, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Téramo
Alba Adriatica

**Alba Adriatica** a l'é un comun dl'Abruss d' 11.549 abitant, an provincia ëd Téramo.

## Stòria e nòm
Ël comun d'Alba Adriatica a l'è stàit istituì ai 14 ëd luj dël 1956, dëstacandse dal comun ëd Tortoreto.
Ëdcò ël nòm a l'é dël 1956: prima as ciamava *Tortoreto Stazione*.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Franchino Giovannelli (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Téramo
Roseto degli Abruzzi

**Roseto degli Abruzzi** a l'é un comun dl'Abruss ëd 24.724 abitant , an provincia ëd Téramo.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Di Bonaventura (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Téramo
Pau (OR)

**Pau** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 326 abitant an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franceschino Serra (dal 9/05/2005).

Pauor
Pasquale Cantone

Arsercador dë stòria piemontèisa.
**Pasquale Cantone** a l'era nassù a Mati ai 31 ëd mars dël 1913.
Vnù orfanin a quatr agn, a l'ha ancaminà a travajé a dódes agn e a l'ha chità dël 1976, anandiand a travajé a soa passion, j'arserche stòriche, dzortut dla stòria local.

A l'ha colaborà a l'arvista *[[Canavèis (arvista)|Canavèis]]* e, pr'ij sò 90 agn, la Sossietà stòrica dle combe ëd Lans a l'ha conferije ël *Sigil d'Òr*.

A l'é mòrt ai 7 ëd gené dël 2007.

Cantone, Pasquale
Luciano Gibelli

**Luciano Gibelli** a l'era nassù a Canèj dël gené 1925.
A l'avìa ancaminà a travajé motobin giovo a Ca Gancia; sempe për travaj a l'era peui trasferisse a Turin.
Dël 1967 a l'avìa tramudà an Val d'Osta, an travajand ant ël torism.
A la fin a l'é fërmasse a Prosa, a l'ancamin dj'agn 1980.

A l'é stàit un dij pì eminent ëstudios dla coltura piemontèisa.

A l'é mòrt a Prosa ai 14 ëd maj 2007, chèich mèis dòp esse restà vidov ëd soa fomna Angela.

## Euvre prinsipaj
**Incisioni rupestri alpine* (2001);
**Dnans ch'a fassa neuit*;
**Le leugne rèis*.

Gibelli, Luciano
Giuseppe Abà

Scritor e poeta an lenga piemontèisa.
**Giuseppe Abà** a l'era nassù dël 1916 e a l'é mòrt dël 2000.

Aba, Giuseppe
Aba, Giuseppe
Salvo D'Acquisto

**Salvatore D'Acquisto** a l'era nassù a Nàpoli ai 17 d'otóber dël 1920.

A l'era vice-brigadié dij carabigné cand, an soa caserma, ai 22 dë stèmber 1943 ij tedësch a l'han ëmnà 22 sivij për fusilieje, séghit a n'atentà ch'a l'avìa massà tre soldà alman.
Ël di apress, ij përzoné a son ëstàit ëmnà ant ël leu dl'esecussion e obligà a scavé na tampa për soa sepoltura.
Antlora D'Acquisto a l'é acusasse dl'atentà; j'ostage a son ëstàit liberà e a sò pòst a l'é stàit fusilià chiel.

D'Acquisto, Salvo
Domenico Valfrè

Nassù dël 1914, durant la sconda guèra mondial **Domenico Valfrè** a l'é stàit un partisan: a trasportava j'esplosiv pr'ij sabotage dla ferovìa antra Candia e Strambin.
Doi sabotage a l'han avù sucess: ai 22 ëd novèmber 1944, a 'n treno ëd mërcansie alman, e ai 4 ëd fërvé 1945, a 'n treno con quatr vagon ëd soldà fassista.
Ai 3 ëd maj 1945 a l'é stàit nominà comandant ëd piassa a Strambin, ancarià ëd disarmé na division alman-a ch'a l'era rendusse, ëd manten-e l'órdin e ëd disarmé ij partisan.
A l'é mòrt dël 1992.

Valfrè, Domenico
Benigno Maria Faccio

**Benigno Maria Faccio** a l'era nassù dël 1908 da na famija modesta.
A l'avìa travajà da ovrié, peui a l'era intrà ant ij fra minor fransëscan.
A 35 agn a l'é intrà ant ij partisan, anté ch'a dovrava lë stranòm *Caramba*.
Ai 10 d'otóber 1944 a l'ha partissipà a la conquista d'Alba.

Faccio a l'era ëdco alpinista e dël 1948 a l'é montà, da sol, an sël Mont Bianch.
A l'é mòrt dël 1975.

Faccio, Benigno Maria
Faccio, Benigno Maria
Giovanni Cagliero

**Giovanni Cagliero** a l'era nassù a Castelneuv d'Ast l'11 ëd gené dël 1838 e a l'é mòrt a Roma ël 28 ëd fërvé dël 1926.
A l'é stàit missionari an Mérica (vers la qual a l'era partì ant ël 1875) e prim cardinal salesian.

### La produssion musical
A l'avìa aprofondì soe conossense musicaj da Don Bòsch e dal magìster Cerutti e a l'é stàit ëdcò compositor ëd na mëssa ëd sepoltura a tre vos, dovrà a la sepoltura ëd Carl Albert.
Àutre soe composission sacre a son: na mëssa a quatr vos, na cita mëssa dla santa anfansia, doe arcòlte ëd *Tantum ergo*, un *Te Deum*, ël *Quasi arcus* a quatr vos, ël *Regina coeli*, l*'Hac nocte* e neuv pastoraj për òrgo.
Antra soe mùsiche profan-e, a l'é stàit autor ëd set romanze (a vorìa fene dódes ma a l'é nen rivaje) ch'a l'han arseivù ëdcò l'amirassion ëd Giuseppe Verdi.

Apress ël *motu proprio* për l'arforma dla mùsica sacra *Inter sollicitudines* ëd Pio X, Cagliero a l'avìa sërcà d'adatesse; an riussendie nen, a l'ha preferì chité ëd compon-e.

Cagliero, Giovanni
Andrade, Pontedeume

**San Martiño** d**'Andrade** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontedeume. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 449 abitant (219 òm e 230 fomne) distribuì an 14 categorìe ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Pontedeume
Gonnosnò

**Gonnosnò** a l'é un comun dla Sardëgna d' 823 abitant , an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ireneo Pusceddu (dal 10/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Oristan
Wahpeton, Dakota dël Nòrd

**Wahpeton** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 12,9&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant (2000).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Provincia ëd Pisa

La **Provincia ëd Pisa** a l'é an Toscan-a e a comprend 39 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.444 km² e a conta 394.101 abitant.
Sò capleugh a l'é Pisa. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Luca, a est con le provinse ëd Firense e 'd Sien-a, a sud con la provincia ëd Grosset e a òvest con la provincia ëd Livorn. A òvest a l'é bagnà dal Mar Lìgure.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Andrea Pieroni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Pisa
Provincia ëd Livorn

La **Provincia ëd Livorn** a l'é an Toscan-a e a comprend 20 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.211 km² e a conta 330.739 abitant.
Sò capleugh a l'é Livorn. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a est con la provincia ëd Pisa e a sud con la provincia ëd Grosset. A òvest a l'é bagnà dal Mar Lìgure e dal Mar Tireni.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Alessandro Franchi (dal 12/10/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Livorn
Provincia ëd Pistòja

La **Provincia ëd Pistòja** a l'é an Toscan-a e a comprend 22 comun.
A l'ha na surfassa ëd 965 km² e a conta 277.028 abitant.
Sò capleugh a l'é Pistòja.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Mòdena e Bològna), a est con la provincia ëd Prato, a sud con la provincia ëd Firense e a òvest con la provincia ëd Luca.

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1927, dëstacandse da la provincia ëd Firense; dël 1928 a l'é slargase con vàire comun dla provincia ëd Luca.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Federica Fratoni (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Pistoja
Giovanni Battista Grosso

**Giovanni Battista Grosso** a l'era nassù dël 1858 e a l'é mòrt dël 1944.

A l'era stàit brilant anlev dla scòla ëd mùsica ëd Valdòch e dij beneditin ëd Solesmes ch'a l'avìo passionalo për ël gregorian.
Ordinà prèive, a l'é restà tuta la vita con Don Bòsch, ch'a lo ciamava con grinor *mè cit Gròss*.

Grosso, Giovanni Battista
Alfons Marìa de' Liguori

Avocat, teòlogh e Dotor ëd la Cesa.
**Alfons Marìa de' Liguori** a l'era nassù a Marianella, un quarté 'd Nàpoli, ël 27 dë stèmber dël 1696 e a l'é mòrt a Pagani ël 1m d'aost dël 1787.
A l'é stàit beatificà dël 1816 e canonisà dël 1831.
Dël 1871 Pio IX a l'ha proclamalo *Dotor ëd la Cesa*.

Categorìa:Dotor ëd la Cesa
Liguori, Alfons Marìa de'
Pietro Gori

Avocat e anàrchich.
**Pietro Gori** a l'era nassù a Messin-a ai 14 d'agost dël 1865 e a l'é mòrt a Portoferraio j'8 ëd gené dël 1911.

A l'é autor ëd n'inn al 1m ëd maj ch'a l'avìa adatà an sn'aria dël *Nabucco* ëd Giuseppe Verdi e dla pi famosa canson anàrchica, *Addio a Lugano*.

Gori, Pietro
Forum

**Forum** a l'era un setimanal an lenga italian-a d'art, litre, siense, andustrie, comersi e spòrt.
Ëd proprietà ëd Carlo Giaccone, a l'ha ancaminà a seurte dël 1901, fondà e dirigiù da Giovanni Bertinetti ch'a fasìa ëdcò ël gròss dël travaj, e a l'ha chità dël 1905.

L'aministrassion dël giornal a l'era an piassa Carl Felis 4 a Turin; l'abonament a dasìa ëdcò drit a vàire servissi e scont (e, pr'ël 1905, a arsèive ël volùm *Dalla cucina al salotto*, n'enciclopedìa dla vita antëcà).

Ël giornal as angagiava soens ëdcò an bataje moraj, ma a l'é sempe diciarasse apolìtich.

### Ij colaborador
Dacant a Bertinetti, vàire përson-e a l'han colaborà al giornal.

Mario Vugliano a colaborava soens.
A l'ha fàit publiché an sël giornal dij vers ëd Guido Gozzano, Carlo Vallini, Giulio Gianelli e Amalia Guglielminetti.
An colaborassion con Bertinetti, a l'ha publicaje na conta egissian-a e, con lë stranòm *Pickwik*, *Gli allegri compari di Borgodrolo*, romanz a pontà ilustrà da Attilio Mussino e pì tard archujì an volum da Renzo Streglio.

Ëdcò Carlo Dadone a colaborava soens: a l'ha scrivuje ëd bossèt, conte e doi romanz a pontà: *La forbice di legno* e *Treccie bionde e treccie brune*, ilustrà da Mussino.

Àutri colaborador a son ëstàit A.G. Cagna, Nino Berrini, Augusto Piccioni (*Momus*), Arturo Foà, Emilio Dolfi, Attilio Momigliano, Ugo Sella, Agostino della Sala Spada, Giovanni Casalegno e l'esordient Francesco Margaritis.

Categorìa:Giornaj
Breamo, Pontedeume

**San Miguel** ëd **Breamo** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontedeume. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 347 abitant (171 òm e 176 fomne) distribuì an 8 categorìe ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Pontedeume
Pontedeume, Pontedeume

**Santiago** ëd **Pontedeume** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontedeume. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 4.731 abitant (2.233 òm e 2.498 fomne) apartenent a n'ùnica categorìa ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Pontedeume
Lenga Diriku

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Diriku** o **Diriku** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Namibia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Diriku** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Sentraj
******* lenghe Diriku
******** **lenga Diriku**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DIU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=diu

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Provincia ëd Grosset

La **Provincia ëd Grosset** a l'é an Toscan-a e a comprend 28 comun.
A l'ha na surfassa ëd 4.504 km² e a conta 220.742 abitant.
Sò capleugh a l'é Grosset. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd-est con le provinse ëd Livorn e 'd Pisa, a nòrd e a est con la provincia ëd Sien-a e a sud-est con la provincia ëd Viterb, an Lassio. A òvest a l'é bagnà dal Mar Tireni.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Leonardo Marras (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Grosset
Provincia ëd Sien-a

La **Provincia ëd Sien-a** a l'é an Toscan-a e a comprend 36 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.821 km² e a conta 260.882 abitant.
Sò capleugh a l'é Sien-a. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Firense, a nòrd-est con la provincia d'Aress, a est con l'Umbria (provinse ëd Perugia e Terni), a sud con la provincia ëd Grosset e con ël Lassio (provincia ëd Viterb) e a òvest con la provincia ëd Pisa.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Simone Bezzini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Siena
La guerra dei Morgiazzi

Euvra an vers ëscrita an piemontèis ëd Valsesia vers la fin dël sècol ch'a fa XVII. A conta l'arvira valsesian-a ch'a l'ha avu-ie leu ël 15 d'aost 1678 a Varal contra ij governant për dësfende j'antich privilegi dont la val a godìa fin-a dai temp dij Viscont.

## Trama
La stòria a l’é motobin sempia. A girava për la val la vos che ël goern a vorèissa dé an féod la Valsesia a un cont milanèis. Për combinassion un cont Serbelloni, ëd Milan, as trovava a Varal për la festa dla Madòna d’aost e la soa presensa a smijava confermé ij sospèt. La popolassion an partend da Alagna a marcia vers Varal con l’intension ëd mandé vìa ij governant e ëd sachegé la sità.

A la fin a sarà franch ël cont milanèis a spieghé ël malintèis e a pasié ij valsesian, ma ël podestà ëd Varal a dovrà scapé sël lagh d’Òrta sensa podèj mai pì torné an Valsesia.
La question dla dësfèisa dij privilegi a tornarà a presentesse con ël passagi dla val al ducà ëd Savòja, ma për boneur ël neuv sovran, Tòjo Medeo II, a tornarà a confermeje.

## Valor dël document
As agiss d'un document motobin amportant e ùnich, përché a përmet ëd conòsse cola ch'a l'era la lenga parlà an Valsesia pruma dl'anession ëd la val al Piemont dël 1707. 

### Passà lontan
Ant ël test as treuvo vàire esempi ëd passà lontan, che antlora a l'era anco' bin dovrà an Piemont: Fin ch'i *furo* an Valmagia, i ‘l *fero* volté canton, *intraro* a Varal, i *restaro*, is *fërmaro* (as peul noté che ël përnòm verbal dla tersa përson-a plural a l'é *i* e nen *a*, caraterìstica dël piemontèis oriental).

Generalment jë studios ëd la lenga piemontèisa i sërco dj’esempi ëd passà lontan ant j’euvre ëd pare Isler. Ant un'euvra valsesian-a, nopà, i trovoma la midema coniugassion e cost a smijarìa dimostré l’apartenensa ëd tute le parlade piemontèise a na sorgiss comun-a.

### Registr lenghìstich
Ant ël test i sentoma parlé diverse përson-e con dij registr diferent. Ël pòpol a parla valsesian, foravìa dël cont, ch’as esprim an bon italian, e la gent d’Alagna, ch’a parla ant una mës-scia ëd titschu (lenga walser) e piemontèis con un risultà pitòst dròlo e simpàtich. Miraco as agiss ëd la prima vira ant la literatura anté che n'autor as badin-a (bonariament) dël parlé dj'alman: *trinche trinche vine rosse, sàuta peui come camosse...*.

Ëdcò ël lèssich a dimostra che la lenga parlà antlora a l'era motobin pì davzin al piemontèis comun che cola ch'as parla ancheuj: papé (carta), franch (pròpi), almanch (almeno) e vìa fòrt.

L'euvra a presenta 'dcò vàire arcaism coma:
*dregn* (o *dren*): ëdnans
*inen*: anans
*chilò*: ambelessì

Ant la coniugassion dij verb i trovoma:

i saref: i sarìe

Categorìa:Stòria dla literatura piemontèisa
Categorìa:Valsesia
Categorìa:Varal
Provincia ëd Massa-Carara

La **Provincia ëd Massa-Carara** a l'é an Toscan-a e a comprend 17 comun-e.
A l'ha na surfassa ëd 1.156 km² e a conta 200.825 abitant.
Sò capleugh a l'é Massa. 

Da vàire sécoj l'amportansa dël teritòri a l'é dovùa a soe bondose arsorse ëd màrmol.

## Geografìa
A confin-a a òvest con la Liguria (provincia dla Spessia), a nòrd con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Parma e Res dl'Emilia) e a est con la provincia ëd Luca. A l'é bagnà a òvest dal Mar Lìgur.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Osvaldo Angeli (dal 25/05/2003 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Massa-Carara
Provincia dla Spessia

La **Provincia dla Spessia** a l'é an Liguria e a comprend 32 comun.
A l'ha na surfassa ëd 881 km² e a conta 220.212 abitant.
Sò capleugh a l'é La Spessia.

## Geografìa
A confin-a a òvest con la provincia ëd Génoa, a nòrd con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Parma) e a est con la Toscan-a (provincia ëd Massa-Carara). A l'é bagnà a sud dal Mar Lìgure.

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1923, dëstacandse da la provincia ëd Génoa. 

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Marino Fiasella (dal 28/05/07).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Liguria
Spessia
Eusebio Bava

**Eusebio Bava** a l'era nassù a Vërsèj ël 6 d'agost dël 1790 e a l'é mòrt a Turin ël 30 d'avril dël 1854.

Intrà ant l'esèrcit dël 1805, a quìndes agn, dël 1848 a l'é stàit ciamà a comandé ël Prim còrp ëd l'armèja sardagneula contra a j'austrìach an Lombardìa, ant la Prima Guèra d'Indipendensa italian-a: a l'ha vagnà a Gòito e a l'ha salvà l'esèrcit piemontèis an artirand-se an sël Tesin apress Custòsa.
Ant ël giugn 1848 a l'é stàit nominà general d'armada da re Vitòrio e, da otóber 1848 a mars 1849, a l'ha coatà l'ufissi ëd general an cap ëd l'esèrcit sardagneul.

Ëd luj 1849 a l'é stàit nominà senator dël Regn ëd Sardëgna.
A l'é stàit ëdcò për chèich mèis ministr ëd la guèra, a parte da stèmber 1849.

Bava, Eusebio
Bava, Eusebio
Provincia ëd Parma

La **Provincia ëd Parma** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 44 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.447 km² e a conta 451.631 abitant.
Sò capleugh a l'é Parma.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provinse ëd Cremon-a e Màntoa), a est con la provincia ëd Res dl'Emilia, a sud con la Toscan-a (provincia ëd Massa-Carara) e la Liguria (provinse ëd La Spessia e Génoa) e a òvest con la provincia ëd Piasensa.

## Aministrassion
Ël President ëd la Provinsa a l'é Diego Rossi (dal 31/10/2018).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Emilia-Romagna
Parma
Provincia ëd Res dl'Emilia

La **Provincia ëd Res dl'Emilia** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 42 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.291 km² e a conta 531.891 abitant.
Sò capleugh a l'é Res dl'Emilia.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa), a est con la provincia ëd Mòdena, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Massa-Carara e Luca) e a òvest con la provincia ëd Parma.

## Aministrassion
Ël President ëd la Provinsa a l'é Giorgio Zanni (dal 31/10/2018).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Emilia-Romagna
Resdlemilia
Provincia ëd Firense

La **Provincia ëd Firense** a l'é an Toscan-a e a comprend 44 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.514 km² e a conta 965.388 abitant.
Sò capleugh a l'é Firense. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a est con l'Emilia-Romagna (provinse ëd Bològna, Ravënna e Forlì-Cesen-a), a sud-est con la provincia d'Aress, a sud con la provincia ëd Sien-a e a òvest con le provinse ëd Pisa, Luca, Pistòja e Prato.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Andrea Barducci (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Firense
Provincia d'Aress

La **Provincia d'Aress** a l'é an Toscan-a e a comprend 39 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.235 km² e a conta 333.385 abitant.
Sò capleugh a l'é Aress. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Forlì-Cesen-a), a nòrd-est con le Marche (provincia ëd Pésaro-Urbin), a est con l'Umbria (provincia ëd Perugia), a sud-òvest con la provincia ëd Sien-a e a nòrd-òvest con la provincia ëd Firense.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Roberto Vasai (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Toscan-a
Aress
Provincia ëd Mòdena

La **Provincia ëd Mòdena** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 47 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.689 km² e a conta 670.099 abitant.
Sò capleugh a l'é Mòdena.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa), a est con le provinse ëd Fërara e Bològna, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Luca e Pistòja) e a òvest con la provincia ëd Res dl'Emilia.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Emilio Sabattini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Modena
Cabanas, Cabanas

**Santo André**ëd **Cabanas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cabanas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 903 abitant (453 fomne e 450 òm), distribuì an 1 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Cabanas
Caaveiro, A Capela

**San Boulo** ëd **Caaveiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd la Capela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 181 abitant (98 fomne e 83 òm), distribuì an 17 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dla Capela
Seoane, As Pontes de García Rodríguez

**San Xoán** ëd **Seoane** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Pontes de García Rodríguez. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era d' 8 abitant (5 fomne e 3 òm), distribuì an 2 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'As Pontes de García Rodríguez
As Pontes de García Rodríguez, As Pontes de García Rodríguez

**Santa María** d**'As Pontes de García Rodríguez** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Pontes de García Rodríguez. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 10.436 abitant (5.237 fomne e 5.199 òm), distribuì an 44 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'As Pontes de García Rodríguez
La Sentinella del Canavese

**La Sentinella del Canavese** a l'é un giornal an lenga italian-a, fondà dël 1893 da Oreste Garda.
A seurt an Ivrèja ëd lùn-es e ëd giòbia.

Categorìa:Giornaj
Categorìa:Ivrèja