Gestion dlë mnis

**Gestion dlë mnis** (o **gestion djë mnis**) a l'é l'ansema dj'atività e dij process ch'a riguardo la racòlta, ël traspòrt, ël tratament, l'arsiclagi e lë smaltiment djë mnis. A l'é na part essensial dla protession ambiental e dla salute pùblica.

## Stòria
An Piemont, fin al sécol XIX, la gestion djë mnis a l'era limità: as campava tut ant le stra o ant ij cors d'eva. A Turin, dël 1830 a l'é ancaminà na racòlta organisà con dij caret. Dël sécol XX, con la chërsùa dle sità e dla produssion, a son ëspantiasse ij sistem ëd racòlta e ij depurator. La prima lej italian-a an materia a l'é stàita la Lej 3661941, ma a l'é mach con la Lej 4751988 (cd. *Lej Ronchi*) ch'a l'é anandiasse na gestion moderna, basà an sla racòlta diferensià e l'arsìiclagi.

## Gerarchia djë mnis
La gestion djë mnis as basa an sna gerarchia europea (Diretiva 200898CE) ch'a privilegia
# **Prevension** ridùe la quantità e la pericolosità djë mnis.
# **Preparassion për ël riutilissi** controlé, netié e riparé j'oget për dovreje torna.
# **Arsiclagi** trasformé jë mnis an neuva materia prima.
# **Àutr recùper** për esempi, produve energìa da jë mnis (termovalorisator).
# **Smaltiment** buté jë mnis ch'a resto an dëscaria.

## Fasi dla gestion
La gestion djë mnis as peul divid-se an vàire fase

### Produssion
Jë mnis a son produvù da le ca, j'atività produtive, ij servissi, etc. La quantità e la composission a vario scond la zòna e la stagion.

### Racòlta
La racòlta a peul esse
* **Mista** tùit jë mnis ansema (sistema vej, ancheuj pì nen dovrà).
* **Diferensià** jë mnis a son separà për material (carta, véder, plàstica, ùmid, etc.) già a la ca o ant j'isole ecològiche.

### Traspòrt
Jë mnis a son portà a j'impiant ëd tratament o a le dëscarie con ëd càmion speciaj.

### Tratament
Jë mnis a peulo esse
* **Selessionà** për separé ij material arsiclàbij da coj ch'a resto.
* **Tratà** për esempi, l'ùmid a peul andé a compostagi o a digestor anaeròbich për produve biogas.
* **Brusà** ant ij termovalorisator për produve energìa.

### Arsiclagi
Ij material arsiclàbij (carta, véder, plàstica, metal) a son mandà a j'asiende ch'a-j trasformo an neuva materia prima.

### Smaltiment final
Lòn ch'a peul pi nen esse recuperà a va an dëscaria controlà.

## Soget coinvolt
La gestion djë mnis a ciama la colaborassion ëd
* **Sitadin** ch'a deuvo fé la racòlta diferensià.
* **Comun** ch'a organiso la racòlta e a pago ij servissi.
* **Asiende** pùbliche o privà, ch'a gestisso la racòlta, ël tratament e l'arsiclagi.
* **Consòrsi** com ël CONAI për j'imbalagi.
* **Region** ch'a pianìfico la gestion a livel local.

## Normativa
La gestion djë mnis a l'é regolà da vàire norme
* Diretiva 200898CE (quàder europea).
* Decret Legislativ 1522006 (Test Ùnich Ambiental).
* Lej Regionaj (për ël Piemont, la Lej Regional 242002 e sucessive).

## Gestion djë mnis an Piemont
An Piemont, la gestion a l'é organisà da consòrsi e asiende pùbliche e privà. Ij prinsipaj gestor a son
* Amiat (për Turin e anviron).
* Acea (për vàire zòne).
* C.O.R. (për j'imbalagi).
* Cidiu (për la zòna ëd Coni).

La Region a l'ha dësvlupà dij pian për aumenté l'arsiclagi e ridùe l'usage dle dëscarie. La përcentual ëd racòlta diferensià an Piemont a l'é antra le pì àute d'Italia, con vàire comun ch'a supero ël 70%.

## Problema e sfide
La gestion djë mnis a deuv afronté vàire problema
* L'aument dla quantità dë mnis.
* La presensa 'd material pericolos.
* L'abus ëd l'abandon (*mnis sarvaj*).
* Ij cost ëd gestion.
* L'architetura dj'impiant e soa localisassion.

## Vardé ëdcò
* Mnis
* Racòlta diferensià
* Arsiclagi
* Dëscaria
* Termovalorisator
* Compostagi

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI