Agensìa Spassial Giaponèisa

L**'Agensìa Spassial Giaponèisa** (an giaponèis: 国立研究開発法人宇宙航空研究開発機構, *Kokuritsu Kenkyū Kaihatsu Hōjin Uchū Kōkū Kenkyū Kaihatsu Kikō*), conossùa an manera internassional con la sigla **JAXA**, a l'é l'agensìa spassial nassional dël Giapon. A l'é stàita fondà l'1 d'otóber dël 2003 da la fusion ëd tre organisassion precedente: l'Istitut dë Spassi e Siensa Astronàutica (ISAS), l'Agensìa Nassional dë Svilup dë Spassi dël Giapon (NASDA) e 'l Laboratòri Nassional Aeronàutich dël Giapon (NAL) .

## Stòria
J'orìgin dël programa spassial giaponèis a armonto a la metà dj'agn '50, con j'arserche sël lansator sub-orbital Pencil. Dël 1970, ël Giapon a l'ha lansà sò prim satélit artifissial, **Ōsumi**. Për vàire desen-e d'agn, le tre organisassion a l'han travajà dzortut an manera separà: ISAS an sle sonde spassiaj sientìfiche, NASDA an sle tecnologìe aplicà e sj'astronàuta, e NAL an sl'aviassion. La fusion dël 2003 a l'ha creà n'agensìa única për coordiné tute j'atività spassiaj e aeronàutiche dël pais .

## Organisassion e but
JAXA a l'é n'agensìa governativa ch'a dipend dzortut dal Ministr ëd l'Educassion, Siense, Sport e Tecnologìa (MEXT). A l'ha anviron 1.500 dipendent e un bilansi anual d'anviron 1,5-2 miliard d'euro . Sò but a l'é ëd realisé d'arserche e dë svilup ant ij camp dlë spassi e dl'aeronàutica, an promovend la siensa e la tecnologìa për mejoré la vita an sla Tèra e esploré l'Univers .

## Atività prinsipaj
JAXA a l'é angagià ant na vasta gama d'atività, an colaborand ëdcò con d'àutre agensìe com la NASA american-a, l'Agensìa Spassial Europenga (ESA) e d'àutre .

### Esplorassion robòtica e siensa
JAXA a l'é motobin avosà për soe mission robòtiche:
*   **Hayabusa** e **Hayabusa2**: a son ëstàite le prime mission al mond a porté an Tèra dij campion ëd asteròid (Itokawa e Ryugu) .
*   **SLIM** (Smart Lander for Investigating Moon): dël gené 2024, a l'ha realisà un ateragi ëd precision an sla Lun-a, con n'eror ëd mach 55 méter rëspet al pont ëstabilì, an fasend dël Giapon ël quint pais a riesse ant n'ateragi lunar .
*   **Akatsuki**: a l'é na sonda spassial ch'a studia l'atmosfera ëd Vénere.
*   **BepiColombo**: na mission an colaborassion con l'ESA për l'esplorassion dël pianeta Mercuri .
*   **MMX** (Martian Moons eXploration): na mission prevista për ël 2026 ch'a veul porté an Tèra dij campion da la lun-a 'd Marte Phobos .

### Stassion Spassial e vol uman
JAXA a l'ha contribuì a la Stassion Spassial Antërnassional (ISS) con ël **mòdul Kibo** (speransa), ch'a l'é 'l pì gròss laboratòri dla stassion . A l'ha ëdcò dësvlupà la navëtta automàtica **HTV** (H-II Transfer Vehicle) për rifornì la stassion . JAXA a selession-a e a adestra j'astronàuta giaponèis, com Koichi Wakata e Souchi Noguchi, ch'a l'han partessipà a vàire mission an sla ISS .

### Lansator e tecnologìe
JAXA a dësvlupa e a gestiss ij prinsipaj lansator giaponèis:
*   **H-IIA** e **H-IIB**: lansator për càrich mesan e pesant, dovrà dzortut për satélit e për l'HTV .
*   **H3**: ël neuv lansator d'ùltima generassion, con na pi granda flessibilità e cost pì bass, ch'a l'ha fàit sò prim vòl con sucess dël 2024 .
*   **Epsilon**: un lansator pì cit, basà an sna tecnologìa d'inteligensa artifissial për fé le vërifiche da sol.

## Sènter prinsipaj
JAXA a l'ha vàire sènter an tut ël Giapon:
*   **Sènter Spassial ëd Tanegashima**: la base prinsipal për ij lansi.
*   **Sènter Spassial ëd Uchinoura**: dovrà dzortut për lansi pì cit e mission sientìfiche.
*   **Sènter Spassial ëd Tsukuba**: andoa as fa la gestion dij satélit e dla stassion spassial.
-   **Istitut dë Spassi e Siensa Astronàutica (ISAS)** a Sagamihara: dedicà a l'arserca sientìfica an slë spassi.

## Colaborassion e avnì
JAXA a colàbora con tute le prinsipaj agensìe spassiaj dël mond. A partèssipa al programa **Artemis** dla NASA për l'esplorassion lunar, an dësvlupand un rover pressurisà për j'astronàuta . A l'ha ëdcò signà dj'acòrd con la Cin-a për colaborassion an sj'arserche spassiaj.

La strategìa për l'avnì a comprend ëd neuve mission d'esplorassion dël sistema solar, lë svilup ëd motor a reassion pì eficent e la partessipassion a la costrussion ëd na stassion spassial an òrbita lunar.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Spassi
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI