Università d'Oxford

L**'Università d'Oxford** a l'é stàita fondà dël 1167 a Oxford.
A l'é la pì veja dl'Anghiltèra e un-a dle pì famose d'Euròpa ansema a l'Università ëd Cambridge.
An efet, dle vòte as deuvra l'espression *Oxbridge* për fé riferiment sia a l'università d'Oxford che a l'università 'd Cambridge e tra le doe università a-i é na tradission ëd competission da già ch'a son j'università pì veje e prestigiose dël Regn Unì.

L'Università d'Oxford a l'era modlà an sl'Università 'd Paris e, parèj ëd costa-sì, a l'avìa 'l but ëd pronté a le profession coltivà e a la cariera eclesiàstica.

## Stòria
La data 'd fondassion ëd l'università a l'é pa sicura e miraco a l'é realisasse an vàire ocasion, ma 'd sicura ant la cita sità d'Oxford, a nòrd-òvest ëd Londra, a-i é 'n sénter dë studi dal 1096 e l'ancontresse djë student a Oxford]] a l'é testimonià da 'd papé ch'a peulo daitesse antra 'l 1133 e ël 1184.
Quandi Enrich II d'Anghiltèra a l'ha antërdì a jë student anglèis dë studié a l'università 'd Paris dël 1167, Oxford a l'ha tacà a chërsè an pressa. La fondassion ëd la prima residensa për jë student, che pì tard a l'han pijà 'l nòm ëd *colleges*, a l'é fasse an costa época o ant j'ani che a son ruvà dòp.
Ant un papé dël 1200 anviron as parla dl**universitas magistrorum et scolarium Oxonie''.<br />
Dòp l'amassidi 'd doi student ancolpà 'd vàire crìmen, l'università a l'é stàita serà e përparèj a l'é dasse l'andi a la fondassion ëd l'università ëd Cambridge.

Ai 20 ëd giugn dël 1214 l'università d'Oxford a l'é arnàita e a l'ha avù n'arconossiment formal, con në statut prontà da [[Nicholas de Romanis]], un legà papal. Lë statù ëd l'università d'Oxford a l'é peui stàit confermà da l**Act for the Incorporation of Both Universities* dël 1571, anté che 'l tìtol ofissial ëd l'università a l'é *The Chancellor, Masters and Scholars of the University of Oxford*.

L'arforma dlë statù dl'università d'Oxford a l'é avnùita ant ël 1854, possà da j'andicassion formolà da na comission real (1852-1853).

== Ij colege e l'organisassion ==
La caraterìstica prinsipal dl'organisassion universitaria d'Oxford e 'd [[università ëd Cambridge|Cambridge]] a l'é ancor dël di d'ancheuj sò sistema ëd *colleges*.
Da na mira stòrica a l'é nen na soa particolarità, përchè a esistìo an tute j'[[università]] dl'[[età ëd mes]] e soa organisassion a peul spieghesse con la rason che l'università a l'é nàita da l'union ëd vàire institut indipendent ëd la sità d'Oxford.<br />
Ël prim colege a l'é stàit fondà a Oxford con na donassion testamentaria ëd [[Gulielm ëd Durham]], mòrt dël 1249.

Le fonsion prinsipaj dl'università a son realisà da dipartiment, facoltà, biblioteche, laboratòri [[siensa|sientìfich]], 39 colege e 5 salon permanent privà. 
Tuti ij professor e jë student a son obligà a fé part d'un colege. Costi colege a son pa mach ca 'd residensa, ma a l'han na gran importansa për l'amaestrament dij dotorà ëd prim e dë sgond livel. A-i é 'd colege ch'a pijo nomach dotorà dë sgond livel; ël colege ëd Santa Hilda a aceta mach le fomne antramentre che vàire colege [[religion|religios]] a aceto mach d'òmo.

Ij colege a son:
*All Souls College, fondà dël 1438
*Balliol College, fordà dël 1263
*Brasenose College fondà dël 1509
*Christ Church, fondà dël 1524
*Corpus Christi College, fondà dël 1517
*Exeter College, fondà dël 1314
*Green Templeton College, fondà dël 2008
*Harris Manchester College, fondà dël 1786
*Hertford College, fondà dël 1282
*Jesus College, fondà dël 1571
*Keble College, fondà dël 1870
*Kellogg College, fondà dël 1990
*Lady Margaret Hall, fondà dël 1878
*Linacre College, fondà dël 1962
*Lincoln College, fondà dël 1427
*Magdalen College, fondà dël 1448
*Mansfield College, fondà dël 1886
*Merton College, fondà dël 1264
*New College, fondà dël 1379
*Nuffield College, fondà dël 1937
*Oriel College, fondà dël 1324
*Pembroke College, fondà dël 1624
*The Queen's College, fondà dël 1341
*Reuben College, fondà dël 2019
*Somerville College, fondà dël 1879
*St Anne's College, fondà dël 1879
*St Antony's College, fondà dël 1950
*St Catherine's College, fondà dël 1963
*St Cross College, fondà dël 1965
*St Edmund Hall, fondà dël 1225
*St Hilda's College, fondà dël 1893
*St Hugh's College, fondà dël 1886
*St John's College, fondà dël 1555
*St Peter's College, fondà dël 1961
*Trinity College, fondà dël 1555
*University College, fondà dël 1249
*Wadham College, fondà dël 1610
*Wolfson College, fondà dël 1966
*Worcester College, fondà dël 1714
Le *Permanent Private Halls* a son:
*Blackfriars, fondà dël 1221
*Campion Hall, fondà dël 1896
*Regent's Park, fondà dël 1927
*St Stephen's House, fondà dël 1876
*Wycliffe Hall, fondà dël 1877
<div style="text-align:center"><br />Brasenose College ant j'agn 1670</div>

Sota la mira ëd l'aministrassion l'università d'Oxford a l'é organisà an facoltà e dipartiment come squasi tute j'università dël mond. Ij dipartiment a l'han un ròl amportant ant jë studi 'd dotorà e a son sempre pì amportanti ant l'amaestrament ëd prim livel con l'organisassion ëd cors e d'esam. A son ëdcò sénter dedicà a l'arserca. 

Ël còrp prinsipal ëd l'università as ciama *Congregation*, e a l'é la ciambrea ëd tuti j'universitari ch'a mostro ant l'università. A l'achit ël còrp legislativ pì amportant a l'era 'l Convocation, anté che a intravo tuti ij dotorà ëd l'università e da costi-sì a surtìo ij doi diputà che l'università a l'ha avù fin-a al 1949. Ancheuj la Convocation a l'ha 'd fonsion motobin cite, coma cola 'd serne 'l canslé. L'òrgo esecutiv ëd l'università a l'é ël Hebdomadal Council, anté ch'a i son ël vice-canslé, ij dirigent ëd ij dipartiment e d'àutri mémber elegiù da la Congregation.

An pì a-i é 'dcò n'àutra veja organisassion, l*'Ancient House of Congregation* che a l'ha passà l'arfòrma dël sécol ch'a fa XIX e ancheuj as riuniss mach për dé 'd tìtoj.

L'ann académich a l'é spartì an tre part, minca part a l'é fàita da eut [[sman-a|sman-e]]. La prima part as ciama *Michaelmas*, a ancamin-a 'l di 'd San Michel (ai 29 dë stèmber) e a va anans fin-a ai prim di dë dzèmber; la sgonda part as ciama *Hilary* e a va da [[gené]] a [[Pasqua]]; peui a-i é *Trinity* che a va da dòp Pasqua fin-a a giugn. Coste division a son motobin curte e jë student a son motobin carià 'd travàj.

== Acetassion ==

L'acetassion a l'università d'Oxford as acòrda dòp la valutassion ëd j'atitùdin përsonàj e dij tìtoj académich.
L'acetassion ëd përson-e nen dotorà a l'é controlà dai colege che a l'han ël but ëd dé na possibilità mach a jë student pì an piòta. Për jë student ëd dotorà (che as ciamo *graduate*), l'acetassion a dipend nen dal colege ma dal dipartiment che a l'ha arseivù la domanda dël candidà. Dòp che a l'ha pass 'l prim *selection round*, le domande a son giudicà da minca colege. A-i é 'd dipartiment che a ciamo la presentassion ëd vàire artìcoj scrivù dai candidà tanme d'atestà che a l'han da mostré la conossensa académica dla [[lenga anglèisa]] (për ij candidà ch'a son pa britànich).

Oxford coma Cambridge, për tradission a l'é vardà coma università duverta mach ai rich ma al di d'ancheuj a l'é pì nen parèj. Na virà ij cost dij cors a j'ero esagerà dzoratut përchè a esistìo ancora nen ij fond për jë student pòver ma an piòta. 
Da quàich ani Oxford a sërca 'd tiré j'anlev ëd le scòle publiche e giumai l'acetassion (tanme a Cambridge) a dipend nomach da j'arzultà ëd minca student.
Apopré 'l 50% ëd jë student d'Oxford al di d'ancheuj a ven da le scòle pùbliche.

Jë student che a oten-o 'd bon arzultà ant ij prim esam a son arcompensà con dë *scolarship* o con *exhibitions*, valadì fond e dné. 

A l'é na tradission për tuti jë student, ant l'época dj'esam, butesse sla giaca 'n [[garòfo]]: ël garòfo a l'é bianch për ël prim esam, ross për l'ùltim e reusa për tuti j'esam ch'a-i son an mes.
Në student a peul nen catesse daspërchiel costi garòfo ma a venta ch'a sia n'àutr student a feje cadò. Scond ël *Tractatus* ëd [[Gerard ëd Kendal]] (sécol ch'a fa XVI) a sarìa mèj buté adòss coste [[fior]] ant ël midem di ëd minca esam.

Fin-a al 1866 a l'era necessari esse dla [[anglicanésim|Cesa Anglican-a]] për arsèive la làurea a Oxford (*BA degree*) antramentre che ij mèmber d'àutre confession a podìo mach arsèive 'l *Master* (*MA degree'').
Conòsse'l grech antich a l'é stàit necessari fin-a al 1920 e conòsse 'l latin fin-a al 1960. Le fomne a son ëstàite acetà dal 1920.

## Student famos

Ant l'università d'Oxford a son dotorasse 4 re anglèis e 5 re strangé, 47 vagneur dël premi Nobel, 25 prim ministr anglèis, 6 sant, 86 arsivësco e 18 cardinaj.

## Istitussion e event gropà a l'università

* Oxford University Student Union 
* Oxford Union Society 
* Oxford University Museum of Natural History (dit ëdcò The Oxford University Museum) 
* Pitt Rivers Museum 
* Ashmolean Museum 
* Taylor Institution 
* J'ansidite "feste dël Gaudy" 
* J'eut sman-e
* La corsa 'd barche interuniversitaria contra Cambridge 
* Oxford University Press 
* La Biblioteca Bodleian-a (Bodleian Library) 
* La cesa dl'Università, o St Mary the Virgin 
* Oxford University Parks

Categorìa:Anghiltèra
Oxford
Categorìa:Oxford