open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castlèt Monfrà

**Castlèt Monfrà** (*Castelletto Monferrato* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.501 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta an sij brich ai margin orientaj dël Bass Monfrà, a na desen-a 'd km a nòrd ëd Lissandria. Le colin-e a son caraterisà da inclinassion dosse e na da composission ch'a ved calcar e crèje che as presto a la coltivassion ëd vigne.

## Nòm
Ël comun a l'é ciamasse *Castelletto Scazzoso* fin al 1937, quand ch'a l'ha tramudà sò nòm an *Castelletto Monferrato*.

## Stòria
Castlèt a l'é stàit fondà ant l'Età 'd Mès, tanme ùltim avampost militar aleràmich a protession dël confin oriental dël Marcheisà ëd Monfrà, an sla linia dij brich ch'a domino la pian-a 'd Bërgoj. Dël 1119 a l'é documentà col nòm ëd *Castrum Castelleti*. Ancora ant ël sécol ch'a fa XII a fasìa part ëd la diòcesi 'd Pavìa. A l'ha peui aderì a la causa dla Lega Lombarda ant ij conflit contra l'imperator Federich I Barbarossa. Dël sécol ch'a fa XIII, ël pais a l'é intra ant le mire dla Comun-a 'd Lissandria e dël 1290 a l'é stàit oget ëd contèisa antra le milissie lissandrin-e e cole dël Marcheisà. Dël 1316 ël castel a l'é anfeodà dai marchèis Paleòlogh a la famija djë Scassos (d'orìgin vërslèisa), tant ch'ël pais a ven sovens cità ant ij document tanme *Castrum Scatiosorum*. 

Ël pais a l'é stàit devastà da le armà spagneule dël 1515, da le trupe dij Lansichenech dël 1642. Dël 1691 a l'é stàit anfeodà ai marchèis Beretta Landi, d'orìgin Milan, peui al tenent Antonio Maria Miglietti 'd San Salvator. Dël 1707, an séguit a la Guèra 'd Sucession Ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Castlèt a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pòch pì tard as tramuda an Regn ëd Sardëgna. La Comun-a a ven fondà mach ant la prima metà dël Setsent, ij prim at comunaj a armonto al 1742. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd San Salvator. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Colletti (dal 12/06/2017).

## Sità gemelà
Castlèt Monfrà a l'é gemelà con:
*  Annot, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castletmonfra
Gamaleri

**Gamaleri** (*Gamalero* an italian) a l'é un comun dël Piemont d'832 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ai confin antra la pian-a lissandrin-a, a sud-òvest dël capleugh, e le prime colin-e dël Monfrà, an sla riva ossidental ëd la bassa val ëd la Bormia.

## Stòria
As conòss nen l’orìgin dël nòm ëd Gamaleri, ma a l'é atestà dal sécol ch'a fa X ant le forme ëd *Scamilaria* a *Camilaria*, për peui trasformesse an *Gamelerium* e *Gamalerio*. A l'é fàcil che an época roman-a a-i fussa dagià 'n pcit insediament a dësfèisa dla strà për *Aquae Statiellae*, ancheuj Àich. Ant ën diplòma dl'imperador Oton I dël 967 ij feod dël *comitatu aquensi* a son confermà al marchèis Aleram. Dël 978 ël pais a l'é cità për la prima vira e a passa sota al contròl dël vësco d'Àich. Contut che la diòcesi a ven-a spartìa con la nàssita dla diòcesi 'd Lissandria, la piev ëd Gamaleri a resta sota Àich fin al 1405. Malgré sòn, për soa vzinansa, a segue le sòrt ëd la Comun-a 'd Lissandria, an fasend part ëd soa giurisdission. Dël 1315 ij Ghiblin a pijo 'l podèj e la sità a passa al Ducà 'd Milan, goernà da la famija Viscont. Dël 1403 ël pais a torna an man ai Guelf e le trupe milanèise comandà dal capitan Facin Can a-j dan feu. 

Dël 1437 Filip Maria Viscont a anfeoda Gamaleri a Simonin Ghilin, sò segretari, e an séguit Fransësch Sfòrsa, ch'a l'avija suceduje, al passa ai sò doi frèj. Quand che costi dël 1462 as buto da la part ëd Vielm II marchèis ëd Monfrà, ël Duca a l'anfeoda a Gentil Simonëtta. Dël 1480 ël feod a torna a disposission ëd la Ciambra Ducal e dël 1498 Ludovich ël Mòro a nòmina sgnor dël pais Fransësch Bernardin Viscont. Gamaleri a resta anfeodà a la famija Viscont fin al 1717. Parèj 'd Lissandria, ël pais a passa dal Ducà 'd Milan a la Coron-a dël re dë Spagna e dal 1707 an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Gamaleri a ven cedù al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pòch pì tard, dël 1720, a dven ël Regn ëd Sardëgna. Dël 1726 ël feod a ven catà dal marchèis Tommaso Ghilini e soa famija a resta l'ùltima feodataria dël pais. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd Cassèine.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Guazzone (dal 31/05/2015, dagià sìndich dal 1995 al 2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Mirabèl

**Mirabèl** (*Mirabello Monferrato* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.309 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta an sij brich bass ai margin dël Bass Monfrà, an diression ëd la pian-a dël Pò. 

## Stòria
Le prime sorgiss ch'a documento l'esistensa dël pais a armonto a l'Àuta Età 'd Mes. Ant la distretuassion carolingia, Mirabèl a fasìa part dël Contà 'd Lomel. Dël 1069, l’imperator Enrich IV ëd Francònia a don-a 'l pais al vësco 'd Vërsèj, e a conferma la donassion ant un successiv privilegi dël 1083. Ant ël sécol ch'a fa XII Mirabèl a intra ant ij domini dij marchèis ëd Monfrà (a ven donà dël 1161 da l'imperator Federich I Barbarossa), ma antra ij sécoj ch'a fan XII e XIII a l'é documentà na presensa patrimonial importanta dël capìtol dij Canònich ëd Sant Evasi 'd Casal, ëdcò con podèj ëd giusrisdission. Con l'estinsion dla famija djë sgnor feodaj ciamà mach "ëd Mirabèl" (peulesse na branca djë sgnor dël Bòsch, d'orìgin aleràmica), dël 1421 ël pais a l'è anfeodà a Antonio della Valle ëd Lu dal marchèis Gian Giaco Paleòlogh. Dël 1431 Mirabèl a l'è sachegià da le milissie milanèise capitanà da Fransesch Sfòrsa, nemis dël Monfrà. Vàire famije as sucedo ant ij sécoj ch'a seguo: da la fin dël Quatsent ij Gambera 'd Motagran-a, ij Montagn ëd Trin, da la metà dël Sessent ij Solar. Davzin al pais, la frassion ëd Baudesch a costituìa 'n feod autònom, dotà d'ën castel ancora an pé ancheuj e anfeodà pria a j'Asiné d'Ast, peui ai Ròcia e ai Nata. 

Dël 1708, an séguit a la Guèra 'd Sucession Ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Mirabèl a passa ansema a tut ël Monfrà al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pì tard a dventa Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Casal e al Mandament d'Aussimian. Dël 1863 a Mirabèl a ven fàit costruì da Don Bòsch ël prim colegi salesian fòra 'd Turin, ciamà *Cit Seminari San Carl*. Prim diretor dël colegi a l'é stàit ël beà Michel Rua, dal 1863 al 1865.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Ricaldone (dal 28/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Mirabel
Borgorà

**Borgorà** o **Borgorat** (*Borgoratto Alessandrino* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 570 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant la pian-a lissandrin-a, a sud-òvest dël capleugh, an sla riva ossidental ëd la bassa val ëd la Bormia.

## Stòria
La nàssita ëd Borgorà a l'é nen documentà con certëssa: a-i é chi ch'a pensa ch'ël pais a sìa dësvlupasse a parte da na *mansio* roman-a, valadì na stassion ëd sosta davzin a në svass an sla Bormia (a l'é documentà l'esistensa 'd na località 'd dubia colocassion ciamà *Baldiratium*); àutri studios a lijo la fondassion dël pais a l'época longobarda e a identìfico për ël topònim la combinassion ëd le paròle germàniche *Burg* (borgh) e *Rat* (lèj, giudissi), an disend ch'a podìa essje l'abitassion dëstacà dël giùdes ëd Gamond (ancheuj Ël Castlass); àutri ancora a penso che l'etimologìa dël nòm a peussa esse lijà a la presensa dla famija local dij Rat. 

Ij prim document ch'a mostro l'esistensa 'd Borgorà a armonto mach a l'inissi dël sécol ch'a fa XIII, con n'at notaril colegà a la cesa parochial. A livel polìtich, ël pais a l'é sèmper stàit lijà a le sòrt ëd la Comun-a 'd Lissandria, an fasend part ëd soa giurisdission prima tanme Corp Sant (teritòri sota giurisdission direta) e dal sécol ch'a fa XV tanme Tèra Separà. Dal 1316 a l'é passà sota al contròl dël Ducà 'd Milan, goerna dai Viscont. Dël 1392, ël cont Gioann III d'Armagnac a dà feu al pais, ant jë scontr antra milanèis (ghiblin) e fiorentin (guelf) për ël domini an sl'Italia Stentrional. Dël 1402, a la mòrt ëd Gian Galeass Viscont, ël capitan casalèis Facin Can a s'anpadroniss ëd Lissandria. L'ann dòp, ij lissandrin guidà da esponent ëd famije locaj, a profito dl'assensa dël capitan për dé 'l vìa a na solevassion. Quand che Facin Can a torna a Lissandria, a la buta sota assedi e ant jë scontr Borgorà a ven devastà. Dël 1438 Filipp Maria Viscont a don-a 'l pais an feod a Simonino Ghilini, sò segretari. 

Dal 1535 ël Ducà 'd Milan a passa ai possediment imperiaj ëd la Coron-a dë Spagna. Dël 1658 Borgorà a ven Comun-a autònoma. A l'inissi dël Setsent, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, ë pais a ven cedù al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pòch pì tard, dël 1720, a dven ël Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part (ch'a ved la costrussion ëd na neuva strà arlongh la Bormia), dël 1815 Borgorà a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd Cassèine. Dël 1858 ël pais a l'é colegà con la ferovìa grassie a la costrussion ëd la linia ch'a uniss Lissandria a Àich a Cairi e a la Provincia ëd Savon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Simone Bigotti (dal 30/03/2010, scond mandà dal 31/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Belfòrt

**Belfòrt** (*Balfòrte* ant la parlà local, *Belforte Monferrato* an italian, *Berfòrte* an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 519 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva al bòrd meridional ëd l'Àut Monfrà, al confin con l'Apenin Lìgure, an s'na colin-a davzin a la confluensa dël torent Stura ant l'Òrba. 

## Stòria
Le orìgin ëd Belfòrt a armonto a l'Àuta Età 'd Mès, quand ch'a l'é formasse 'n cit vilagi davzin al monasté benedetin ëd San Colomban, fondà dai monio ëd l'omònima abassìa 'd Beubi. Ël vilagi, ciamà *Uxetium*, as trovava da l'àutra banda dël torent Ëstura rispet al monasté, anté che ancheuj a-i é 'l camposant. Dël sécol ch'a fa X, j'abitant a son spostasse pì a mont an posission pì protegiùa. Ël nòm ëd Belfòrt a deriva da *Bellum Fortium* e a s'ancamin-a a dovré dal sécol ch'a fa XIII, d'apress a na bataja combatùa ant j'anviron. Dël 934 ël re d'Italia Ugo 'd Provensa a anfeoda 'l teritòri 'd Belfòrt al marchèis Aleram e l'assegnassion a sarà confermà da l'imperador Oton I ëd Sassònia dël 967. Ël feod a passa pì tard ai marchèis Obertengh, peui a le famije dij Malaspin-a 'd Chermolin e djë Spìnola, lijà a la Repùblica 'd Génoa. Dël 1528, a la mòrt ëd Gianbatista Spìnola ch'a l'avìa nen fieuj mas-cc, ël feod a passa a la famija dij Grimàud ch'a l'era anparentasse con jë Spìnola. Dël 1652 ël feod a passa ai Catàneo dla Vòlta, na branca dla famija Grimàud ch'a l'ha ancora ancheuj la proprietà dël castel.

Ël teritòri a passa ai Savòja. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 Belfòrt a torna ant ël Regn ëd Sardëgna, e dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), a l'é aministrà sota a la Provinsa ëd Lissandria, al Sircondari ëd Neuve e al Mandament d'Ovà. Dal 29/01/1928 ël Comun a l'é unisse al Comun ëd Tajeu për formé 'l neuv comun ëd *Tajeu Belfòrt* (*Tagliolo Belforte* an italian), ma dal 24/06/1947 ij doi comun a son torna separasse.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Ravera (dal 14/06/2004,scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Belfort
Càlcol dle variassion

Ël càlcol dle variassion a l'é na branca dl'anàlisi matemàtica, ch'a studia la costrussion ëd forme, stat o process ch'a sio ël mej possìbil, anté che ël criteri për esse ël mej a l'é dàit ant la forma dn'antegral ch'a fa anterven-e na fonsion incògnita.
Ël but a l'é donca dë dmostré l'esistensa e trové le proprietà ëd chèich fonsion ch'a realisa ël mej valor për s'antegral.
Për esempi, determiné na relassion fonsional y=f(x) an manera che n'antegral \int_a^bg(x,y)dx a sia pì grand o pì cit possìbil.
Problema variassionaj a ven-o fòra soens ant j'aplicassion, dzortut an fìsica, angegnerìa, conomìa: ambelessì l'antegral variassional a peul arpresenté n'assion, n'energìa o un pressi.
Ël càlcol dle variassion a l'ha ëdcò conession ancreuse e amportante con d'àotre branche dla matemàtica.

## Stòria
Ëd cas particolar, parèj dij problema isoperimétrich, a j'ero gia conossù dai matemàtich grech, tanme Zenodòr (apopré 200 aGC).
Costi problema a j'ero però arzolvù ëd fasson geométrica e l'istess as peul disse për ij problema dla brachistòcrona e dla caden-a pesanta studià da Galileo.
Ël prim esempi d'usage ëd técniche analìtiche për cost tipo ëd chestion a l'é ël prinsipi ëd temp mìnim ëd Fermat.
Fermat a deuvra ës prinsipi për fé vëdde, dël 1662, coma un raj ëd lus a l'é rifrat a l'antërfassa ëd doi mojen con densità diferenta: a deuvra l'anàlisi për minimisé ël temp ëd passage dël raj an tra ij doi mojen.
Dël 1686 Newton a propon ël problema dël sòlid ëd rotassion d'arsistensa mìnima.

La nàssita dël càlcol dle variassion coma dissiplin-a matemàtica aotònoma as peul datesse da la corispondensa tra Lagrange e Euler dël 1755 e a l'é Euler ch'a-j dà 'l nòm.
Da antlora ës soget a l'ha avù un gran dësvlup ëd técniche e problema e a l'é trames a le dissiplin-e mensionà da Hilbert ant soa motobin celebrà conferensa an sij problema matemàtich për ël sécol ch'a fa XX al congress antërnassional ëd Paris dël 1900.

### Përsonage amportant ant la stòria dël càlcol dle variassion
*Pierre de Fermat (1601-1665)
*Christiaan Huygens (1629-1695)
*Isaac Newton (1642-1727)
*Jakob Bernoulli (1654-1705)
*Johann Bernoulli (1667-1748)
*Leonhard Euler (1707-1783)
*Joseph-Louis Lagrange (1736-1813)
*Adrien-Marie Legendre (1752-1833)
*Carl Gustav Jacob Jacobi (1804-1851)
*Karl Weierstrass (1815-1897)
*Alfred Clebsch (1833-1872)
*David Hilbert (1862-1943)
*William Fogg Osgood (1864-1943)
*Constantin Carathéodory (1873-1950)
*Hans Hahn (1879-1934)
*Richard Courant (1888-1972)
*Marston Morse (1892-1977)
*Jesse Douglas (1897-1965)

Calcol dle variassion
Tòrcc

Ël **tòrcc** a l'é na màchina che a serv per sbërgnaché le rape d'uva a la fin ëd la fermentassion.
A l'é na màchina fondamental andrinta la fabricassion dël vin.
Ël prinsipi ëd fonsionament a l'é col d'un capél ëd bòsch, tenù da na testa filetà, che a ven sarà viaman che as gira chiel midem d'antorn a na vis, che a l'é posissionà al sènter dël tòrcc, an posission vertical. La testa dël tòrcc as fà giré grassie a la famosa bara dël tòrcc, utiss andispensàbil andrinta na cassin-a.
Le doe lateraj, a son 'dcò ëd bòsch e a servo për ten-e ansema la rapa da torcé.
La pression fàita dal capel ansima la rapa a fà seurte da la rapa col pòch vin che a-i resta andrinta, e che a passa antrames a le doe për droché ansima al piat, pi bass, për peui andé a droché andrinta a un sëbbre.
Le prime vis da tòrcc a j'ero ëd bòsch. Peui con ël sécol ch'a fa 20, a son stàite baratà le vis ëd bòsch con cole ëd metal.

La màchine pì moderne a së s-ciamo *presse*. 

Famos ant la stòria a l'é ël *vin dël tòrcc*, che a sarìa ël vin nen vàire bon che a seurt da l'ùltima vira, prima ëd campé via le rape che oramai a son già fruste.

Torcc
Vin nèir

Tut lòn che as ciama **vin nèir** a seurt da la fermentassion ëd na rapa d'uva ëd tinta scura.
Le rape bon-e da fé an bon vin nèir, an Piemont, a son ëd Nebieul, (che a l'é ël pare dij grand vin coma ël Bareul, ël Barbarèsch), la Barbera, ël Dossèt, ël Roché, la Frèisa, ël Brachet, ël Grignolin e ëdcò d'uve pì veje e meno famose come ij Neirèt, ël Clinto e tante varietà locaj.

A seconda dla mira andoa che a son piantà le vis, j'uve a pijo ël nom ëd la region: i l'oma anlora la Barbera d'Alba che a l'é motobin diferenta  da la Barbera d'Ast, pì famosa për al mond. I podoma avej sing qualità ëd Dossèt diferent (Dojan, Dian, Alba, Äich e Monregalèìs) e vin coma al Roé, che a l'é fait con uve Nebieul d'Alba, ma a l'é motobin diferent perché le uve a ven-o da la part mancin-a dël fium Tane (o Tani).

J'àutre qualità ëd vin nèir d'antorn al Piemont a son: Sangiovèis, Cabernet Sauvignon, Montepulcian, Negro Amèr, Pinòt nèir, Agliànich, Lambrusch, Canonàu, Chianti, Merlò e vàire ancora.
Francesco Faà di Bruno

Matemàtich.
A nass a Lissandria ël 29 ëd mars dël 1825 dal marchèis Luis e da Carolin-a Sappa de' Milanesi, darié ëd dódes masnà.
Dal 1840 al 1846 a studia a la Real academia militar ëd Turin, ant ël 1844 a dventa cadet, sot-tenent l'ann ch'a-i ven, leutenent dël 1846.
Ant ël 1849 a l'é promovù capitani e a combat a Mortara e a Noara.
Da otóber 1849 a dzèmber 1851 a sta a Paris, andoa a frequenta ij cors ëd matemàtica dla Sorbon-a.
Ant ës perìod-sì a intra ant la conferensa ëd san Vincens ëd Saint-Germain-des-Prés e as angagia a dedié tuti ij sòld ch'a peul a Nosgnor, ai pòver e a le siense.
Ëd gené 1853 a fonda a Lissandria la conferensa ëd san Vincens.
A mars dël midem ann a chita la cariera militar për avèj arfudà ëd bat-se a duel contra n'ofèisa arseivùa.
Ancora dël 1853 a fonda la san Vincens a la paròchia San Màssim ëd Turin.

Da maj 1854 a dzèmber 1856 a l'é torna a Paris, andoa a travaja a l'osservatòri astronòmich e a pija a la Sorbon-a ël dotorà an matemàtica; ant ël 1855 a pùblica na fórmola che a pòrta sò nòm për calcolé le derivà d'órdin pì grand che 1 ëd na composission ëd fonsion.
Ant ël 1857 a ancamin-a a ten-e ëd cors a l'Università ëd Turin e dël 1861 a intra ant ël Colegi dij dotor dla facoltà ëd siense matemàtiche, fìsiche e naturaj.

An fërvé 1859, an Borgià San Donà a Turin, su teren catà da chiel as anviara l'Euvra 'd Santa Zita.
Dël 1862 a fonda ël liceo Faà ëd Brun.
Dl'ost 1876 a va a Roma pr'ëstudié teologìa.
Ël 3 d'otóber a l'é nominà professor ëstrasordinari d'anàlisi superior e ël 22 d'otóber a l'é ordinà prèive; peui a torna a Turin.
Ël 16 ëd luj dël 1881 as sélebra la sirimònia dla vestission dle novissie dle Seur mìnime ëd nòstra Sgnora dël Sufrage, la congregassion religiosa ch'a l'avia fondà.

A meuir ël 27 ëd mars dël 1888.
Ant ël 1988 a l'é beatificà da Gioann Pàul II.

## La Ca dë studi Fransesch Faà ëd Brun
A Turin a l'é istituisse la *Ca dë studi Fransesch Faà ëd Brun*, con ël but dë spantié la conossensa dla figura, dël pensé e dl'euvra ëd Faà ëd Brun.
La ca dë studi a cudiss ëdcò:
*La **Biblioteca Fransesch Faà ëd Brun**, dont l'arcòlta ëd lìber a l'é stàita ancaminà dal siensià midem. A conten apopré 10.000 volum.
*L**'Archivi Fransesch Faà ëd Brun**, ch'a archeuj jë scrit, le litre e ij papé ch'a rësgoardo Faà ëd Brun e soe euvre.
*Ël **Musé Fransesch Faà ëd Brun**, ch'a cudiss vàire oget e utiss sientìfich anventà o catà da chiel.

Faa di Bruno, Francesco
Faa ëd Brun, Fransesch
Nebieul

Ël **Nebieul** a l'é na qualità ëd vin.

## Stòria
Soa stòria a ancamin-a già ant l'ani Tersent. Quaiche trasse scrite a-s peulo trovesse mach a parte dal sécol che a fa XIX. Sò nòm a peul avej doe stòrie diferente: la prima a ven dal moment ëd la vendëmmia, che as fà squasi sempe quandi che a-i taca le prime nebie; la scònda a l'é për via ëd col vel bianch che (come për la brigna) a-s forma ansima la bërta dij sò asinej.

## Andóa a-s coltiva
Ël Nebieul l'é na vis piemontèisa, fòrt presenta ant le Langhe e andrinta al Roé (an Provinsia Granda)
As coltiva ëdcò un poch ant ël Canavèis, Bielèis, Vërslèis e Noarèis. An tute le manere, Langhe Roé e na part ëd l'Astesan a fan la gròssa produssion.
Fòra dël Piemont i podoma trovelo an Val d'Osta, Valtelin-a e an Fransacurta.

## Caràter morfològich
***A buta**: ant le prime sma-ne d'Avril.
***A fioriss**: ant ij prim des dì ëd Giugn.
***A scambìa**: al mes dël mèis d'Agost.
***A madura**: a la fin d'Otóber.

## Ël vin
Ël vin Nebieul finì, madurà andrinta la cròta, a presenta un profum ëd fruta e ad fior sëcche, e ëdcò an poch dë spessie. Ël tanin a-s sent bastansa fort. Soa tinta a l'é pi ciàra nen che cola dij autri vin nèir piemonteis, coma la Barbera. A l'é un vin che a-s peul goernesse pì ampess che j'àotri.

Categorìa:Nebieuj
Umbert Biancaman

**Umbert** cont ëd Morian-a, dit *dle bianche man*, a l'é ël prim përsonage ëd ca Savòja (bele che ël tìtol ëd Savòja as ancaminërà a dovré mach dal sécol ch'a fa XII).
Nassù anviron dël 980, a l'era feodatari dël re Rodolf III ëd Borgògna.
Ël prim document ch'a lo nòmina a l'é na crònaca dël 25 ëd gené dël 1000: Umbert a l'é testimon a la concession ëd tère ai paisan dla contà ëd Sermorens da part dël vësco ëd Belley.
Tanme cont, Umbert a l'é nominà an vàire papé dël 1024.
Ant ël 1025 al concili d'Anse, a les un sarament anté ch'a s'ampegna al rëspet dla popolassion.
A la mòrt ëd Rodolf, dël 1032, a compagna la vidoa argin-a Ermengarda a Zurigh për
arconòsse an Conrà II ël sucessor, contra le pretèise d'Odon ëd Champagne.
Dël midem ann a-i é n'arferiment a chiel tanme cont d'Osta ant un papé al di d'ancheuj goernà ant j'archivi dla colegià 'd Sant Ors an Osta.
A l'é l'ann che jë stòrich a arconòsso tanme l'achit dla dominassion ëd ca Savòja an sla Val d'Osta.
Dël 1034 a bat Odon an bataja al Gran San Bernard.
Sòn a-j përmet ëd gionté a sò domini, ij comità ëd Belley e d'Osta, ëdco coj ëd Morian-a e, a lòn ch'a smija, ëd Savòja.
Dël 1040 a lija ai canònich ëd San Gioann (la catedral d'Osta) e a coj 'd Sant Ors ëd possediment amportant a Aveuzo, Derby, La Thuile.
Për dòta, ij sò domini a rivo a comprende ëdcò ël Chiablèis e ël Valèis.
A meuir ël 1 ëd luj dël 1047 o 1048.

Umbert a l'era marià con Aosilia, fija dël cont dël Valèis e, scond cheidun, seur dël vësco d'Osta Anselm III dont - a soa mòrt - Umbert a l'avrìa giontà la contà ai sò domini.
A l'ha avù quatr masnà: Medeo I (dit *ël coa*) ch'a-j suced, Aimon vësco ëd Sion, Odon I ch'a sucedrà a so frel Medeo e Burcard vësco d'Osta e arsivësco ëd Lion.

## Ël sarament d'Anse
*Scoté cristian dël vëscovà ëd Vienne, dël vëscovà e dël comità ëd Belley, dël comità ëd Sermorens. Mi i profanërai nen d'aotut le cese, mi i violërai pa le ca batìe d'antorn a le cese coma arfugi, gavà për col malfasent ch'a l'abia violà costa pas. Mi i assaotërai pa e i amprisonërai pa eclesiàstich o monio ch'a pòrto nen d'arme. I robërai pa sò cavaj. Mi i farai nen botin ëd beu, cavaj e d'àotri animaj. I pijërai nen cavaj e muj ch'a sio a la pastura. I darai nen feu a le ca. I devastërai nen ij mulin e i robërai nen ël gran ch'a-i é andrinta. I assalirai nen le nobildòne. I vendumiërai nen le vigne dj'àotri.*

## Sò stranòm
Da la crònaca d'Aotacomba, dël sécol ch'a fa XIV, as ven a savèj che Umbert a l'era dit *blancis manibus*.
Ma a-i é ëdcò chi ch'a pensa ch'a-i sia n'eror ëd trascrission e sò stranòm a fussa pitòst *blancis moenibus* visadì *dle bianche muraje*.

Umbert Biancaman
Ël Niclin

**Ël Niclin** (*Nichelino* an italian) a l’é un comun ëd 48.964 abitant  dla sità metropolitan-a 'd Turin.
A resta a 229 méter d'autëssa, an sna pian-a sla riva drita ëd Sangon, arlongh la stra ch'a colega Turin (dont a resta apopré a 9 chilòmeter) con Pinareul.

## Stòria

Borgià agrìcola dësvlupasse an posission ëd sarnera antra Turin e la pian-a drùa a sud dla sità, findi a mità dël sécol ch'a fa XVI ël Niclin a l'é stàit sota Moncalé, për passé peui an féod a la famija dj'Ussel.
Dël 1868 la frassion dë Stupinis, dëstacà da Vineuv, a l'é stàita gionzùa al teritòri dël comun.

## Conomìa e demografìa
Le fonsion conòmiche dël Niclin a complemento cole andustriaj ëd Turin, dzortut ant ël setor mecànich.

Ëdcò la strutura urban-a e l'aspet ëd l'edilissia dla sità, dont ël nùmer d'abitant a l'é motobin agrandisse an costi sinquant'agn (dël 1961 a-i ero apopré 15.000 abitant), a arsento fòrt ëd la vzinansa ëd Turin, dont ël Niclin a l'é giumaj dventà na bariera.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampiero Tolardo (dal 07/10/2021).

## Sità gemelà
Ël Niclin a l'é gemelà con:
*  Caluire-et-Cuire, Fransa
*  Rabat, Malta

## Vardé ëdcò

* Stupinis

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Politécnich ëd Turin

## Stòria
Ant ël 1859 a-i nass a Turin la Scòla d'aplicassion për j'anginié, andoa ch'as mostro ëd cors técnich a livel universitari, al Castel dël Valentin.
Ant ël 1906 la Scòla a dventa Real Politécnich ëd Turin, con na sede ëdcò an contrà dl'Ospidal (andoa ancheuj a-i é piassa Valdo Fusi) fin-a a che costa a l'é crasà dal bombardament aleà dl'8 dë dzèmber dël 1942.
Ël 5 ëd novèmber dël 1958 a l'é inaogurà l'edifissi ëd cors Duca dj'Abruss (anté che prima a-i era lë stadi), ch'a òspita l'aministrassion e la pì part dij cors d'angegnerìa (antramentre coj d'architetura a son restà part al Valentin, part ant le sale ëd contrà Boggio).

## Organisassion
Al di d'ancheuj al Politécnich a-i son 18 dipartiment e 5 facoltà (3 d'angegnerìa e 2 d'architetura).
An dzorpì che a Turin (andoa da banda dle doe sede stòriche as ten-o ëdcò cors al Lingòt e a l'Alenia), a-i son dle scòle dëstacà a Biela, Ivrèja, Lissandria, Ël Mondvì e Véres.
A travajo al Politécnich 259 professor ordinari e strasordinari, 246 professor associà, 362 tra arsercator, assistent e ancarià.
A conta apopré 26000 student, dont 629 dotorand.

## Ij resior dël Politécnich da dòp dla guèra
*Pietro Enrico Brunelli (1945-1947)
*Eligio Perucca (1947-1955)
*Antonio Capetti (1955-1970)
*Rolando Rigamonti (1970-1981)
*Lelio Stragiotti (1981-1987)
*Rodolfo Zich (1987-2001)
*Giovanni Del Tin (2001-2005)
*Francesco Profumo (2005-2012)
*Marco Gilli (dal 2012)

## Anliure esterne
*Sit Ofissial
*Portal dla Didàtica
*Laboratòri LabInf

Categorìa:Turin
Politécnich ëd Turin
Medeo I

Prim dij fieuj d'Umbert Biancaman e sò sucessor dal 1047 o 1048, Medeo I a l'é lë scond cont ëd ca Savòja.
A l'é dit *ël coa* për la gran quantità ëd nòbij che as men-a da press na vira a Veron-a për rëncontré l'amperator Enrich III.

Marià con Adila, a l'ha doe masnà: Umbert, mòrt anviron dël 1051, e Aimon, vësco ëd Belley.
A meuir anviron dël 1051: as conòsso pì nen ëd soe notissie apress dij 18 dë dzèmber 1051.
A-j sucèd so frel Odon.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Librassion dla Lun-a

La porsion ëd surfassa dla Lun-a ch'as peul vëdd-se da la Tèra a l'é un pòch pì che metà, apopré ij tre quint.
Sòn a l'é dovù a 'd cit ësbalansament che la Lun-a a l'ha durant sò moviment ëd rivolussion antorn a la Tèra.
Coste ossilassion a son ciamà librassion.

Categorìa:Sistema solar
Odon

**Odon**, fieul d'Umbert Biancaman e Aosilia, a nass anviron dël 1010.
Ters cont ëd ca Savòja, a-j sucèd a sò frel Medeo I dël 1051.
Ségoit a la decision dl'amperator Enrich III, dël 1046 a maria Adelàide, contëssa ëd Turin, la pì vèja dle tre fije e arditera dël marchèis Olderigh Manfrèid, sovran-a dla marca ch'a l'avìa capital a Turin.
Adelàide a l'era a sò ters mariage e a l'avìa nen ëd masnà.
Ës mariage a pòrta an dòta a ca Savòja la marca ëd Turin, dont ij féod a ambrassavo, tra l'àutr, le contà ëd Turin, Alba, Albenga, Vintmija.

Odon e Adelàide a l'han avù sinch masnà: Pero (mòrt dël 1078) ch'a-j sucèd al pare, Medeo ch'a governa ansema al frel (bele che chi a governa për da bon a sia soa mare Adelàide) e peui a-j sucèd a soa mòrt, Odon (mòrt dël 1102) vësco d'Ast, Berta (mòrta dël 1087) ch'a mariërà l'amperator Enrich IV e Adelàide (mòrta dël 1080) ch'a mariërà Odon dë Svevia.
Odon a meuir anviron dël 1059: as conòss pà la dàita precisa, ma costa a l'é ëd sigur dòp dël 1057 e dël maj 1060 Adelàide a fa na donassion për la salvëssa dl'ànima 'd sò òm.

Odon
Frassion continuà

Na **frassion continuà** (o **frassion continua**) a l'é n'espression dla forma

a_0+ \frac1{a_1+ \frac1{a_2+ \frac1{\dots + \frac1{a_n}}}},

ch'as denòta ëdcò
[a_0,a_1, \dots ,a_n],
anté che a_0,a_1, \dots ,a_n a l'é na sequensa, pì 'd soens, ëd nùmer ò ëd fonsion numériche.

Si le quantità a_1, \dots ,a_n a son tute positive, la frassion continuà a l'é bin definìa.

Cand a_0,a_1, \dots  a l'é na sequensa infinìa, as peul consideresse la frassion continuà

[a_0,a_1, \dots ,a_n, \dots ]=a_0+ \frac1{a_1+ \frac1{a_2+ \frac1{\dots + \frac1{a_n+ \dots }}}}

coma ël lìmit dla sequensa ([a_0,a_1, \dots ,a_n])_n.

L'anvension dle frassion continuà a armonta a Pietro Antonio Cataldi.
Ël prim a ciameje parèj a l'é stàit John Wallis.

## Frassion continuà regolar

Na frassion continuà [a_0,a_1, \dots ,a_n, \dots ] a l'é *regolar* cand a_0 a l'é 'n nùmer antregh e a_1,a_2, \dots  a son antregh positiv.
Ant ës cas-sì la frassion continuà [a_0,a_1, \dots ,a_n, \dots ] a l'é 'n nùmer rassional se la sequensa a_0,a_1, \dots  a l'é finìa, dësnò a l'é n'irassional; ij nùmer a_1,a_2, \ldots  as ciamo cossient parsiaj.

Dàit doi nùmer antregh, la sequensa dij cossient (a_0, \ldots ,a_n) dle division sucessive dl'algoritm d'Euclid a forma na frassion continuà regolar.
An sa manera as detérmina na bijession an tra nùmer rassionaj e frassion continuà limità regolar ch'a l'han darié denominator parsial pì grand che 1.

La corispondensa  (a_0,a_1, \ldots ) \mapsto [a_0,a_1, \ldots ] a l'é na bijession an tra sequense infinìe d'antregh con a_j>0 për j>0 e nùmer irassionaj.
Për esempi, e=[2,1,2,1,1,4,...,2k,1,1,...], visadì l'espansion an frassion continuà dël nùmer e=[a_0,a_1, \ldots ] a l'ha coefissient a_0=2,a_1=1 e a_{3k-1}=2k,a_{3k}=a_{3k+1}=1 për k>0.
Ij nùmer irassionaj ch'a corispondo a sequense periòdiche a son rèis ëd polinòmi ëd second gré a coefissient costant (e as ciamo nùmer irassionaj quadràtich).

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Pero I

**Pero I**, quart cont ëd Savòja e marchèis ëd Turin, a l'era nassù anviron dël 1048.
Fieul pì vèj d'Odon, a-j sucèd al pare ch'a l'é ancora minor.
La mare Adelàide a res al govern, e a segoitrà a felo ëdcò pì tard.
Marià con Agnès ëd Poitiers a l'ha na fija, Agnès.
A meuir anviron dël 1078.
A-j sucèd sò frel Medeo II.

Pero I
Brasil

Ël **Brasil** a l'é na repùblica federal e pressidensial ëd l'América meridional.

## La nassion
La nassion a l'ha 180 milion d'abitant e n'àrea d'8.514.876 kmq. La capital a l'è Brasilia.

Tacà al Brasil a-i son la Colombia, ël Venessuela, la Gujan-a, ël Suriname, la Gujan-a Fransèisa, l'Uruguay, l'Argentin-a, 'l Paraguay, la Bolivia e 'l Perù. A l'é bagnà da l'océan Atlàntich.

A l'é fàit da 26 ëstat federaj e un distret federal. Sò nòm a riva da col ëd na pianta: ël *pau brasil* (Caesalpinia echinata).

## Ij brasilian
Ël Brasil a l'è abità da 180 milion ëd përson-e. La mità dj'abitant a l'é originaria dl'Euròpa, j'àutri a sòn mòro, metiss, asiàtich (Giaponèis, Cinèis, Corean) e Indian d'América (*Indios* an Spagneul e Portughèis).
Al 20% ëd la popolassion a l'é d'orìgin italian-a, an gran part dal Véneto, dël Trentin e dal Friul.

### Etnìe
* Ant ël nòrd-est ij brasilian a son metiss e néir.
* Ant ël nòrd la gran part dj'abitant a l'è metissa ò india.
* Ant ël sud a son ëd dissendensa europenga.
J'indian d'América a son 700.000 e a stan ant le foreste dl'Amassònia.

## Religion
* Catolicésim 74%
* Protestantésim 15%
* Ortodossìa, Bodism, Ebraism, Islamism, religion tradissionaj e animìste 11%.

## Stòria
Dal 1964 al 1985 a-i é staje na ditatura militar.
Dël 1985 a l'é tornaje la democrassìa.
La constitussion a l'é dël 1988.

## Conomìa
Ël Brasil a fa part dël Mercosur.
La moneda a l'é ël real.
A la fin dël 2012, l'anflassion a l'era dël 5,3% e la disocupassion sota al 6%.

Ël Brasil a l'ha ël sest prodot anterior ëspòrch dël mond (col ch'a fa stantun për abitant).
A l'é ël ters esportator agrìcol mondial e ël prim produtor ëd cafè, polastr, giuss ëd portugal, carn ëd beu.
Cheidun-e ëd soe amprèise, tanme Petrobras o Vale, a son dij gigant mondiaj.

## Sità
Le sità amportanti a resto:
* Brasilia, la capital dal 1960.
* São Paulo
* Rio de Janeiro, la veja capital.
* Curitiba, con 1.808.969 abitant.
* Belo Horizonte
* Manaus ant l'Amassònia

## Organisassion polìtica
Ël president a l'é Jair Bolsonaro  (dal 1m ëd gené 2019).

### Stat federaj
* Acre
* Alagoas
* Amapà
* Amazonas
* Bahia
* Cearà
* Distret Federal
* Espìrito Santo
* Goiàs
* Maranhão
* Mato Gross
* Mato Gross dël Sud
* Minas Gerais
* Parà
* Paraìba
* Paranà
* Pernamboch
* Piauì
* Rio de Janeiro
* Rio Grande dël Nòrd
* Rio Grande dël Sud
* Rondònia
* Roraima
* Santa Catarina
* São Paulo
* Sergipe
* Tocantins

## Anliure esterne

Categorìa:Brasil
Medeo II

**Medeo II** a l'é stàit ël quint cont ëd Savòja.
Scond fieul d'Odon I e Adelàide, a goerna ansema a sò frel Pero I e a-j sucèd a soa mòrt anviron dël 1078, ma sempe sota la regensa dla mare Adelàide.
Marià con Gioana ëd Gënevra, a l'ha tre masnà: sò sucessor Umbert, Adelàide e Aosilia.
Medeo a meuir dël 1080.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Jean-Baptiste Cerlogne

Poeta ant ël franch-provensal dla Val d'Osta.
A nass ël 6 ëd mars dël 1826 a Cerlogne, na borgià ëd Sèn-Nicolà, an na famija ëd viton.
A óndes agn a fasìa lë spaciafornèj a Marsèja; a quìndes, ancora a Marsèja, ël lavapiat ant n'obergi.
Rintrà a ca ant ël 1848, a combat ant la prima goèra d'indipendensa e a l'é pijà përzoné.
Tornà an Val d'Osta, dël 1849 a dventa cusiné al *Grand Séminaire* d'Osta.

Dël 1864 a l'é ordinà prèive.
A l'é curà a Vagrezèntse e Pombozet, peui dël 1878 parco a Tsandeprà.
Dël 1891 a l'é caplan a Barbanià e dël 1893 a Front.
Peui a dventa resior ëd Vieyes (dzora Le-z-Amaveulle) e ant ël 1903 prior a Sèn-Piére.

A meuir dël 1910.
A l'é sotrà 'dnans a la cesa ëd Sèn-Nicolà.
Soa poesìa *L'infan prodecco* dël 1855 a l'é 'l prim esempi ch'a sia rivane ëd poesìa an valdostan.

## Euvre
**Dzan pouro* (1892);
**Petite grammaire du dialecte valdôtain* (1893);
**Dictionnaire du dialecte valdôtain* (1908);
**Le patois valdôtain - son origine littéraire e sa graphie* (1909);
**Poésies en dialecte valdôtain*.

Cerlogne, Jean-Baptiste
Cerlogne, Jean-Baptiste
Senegal

Ël **Senegal** (*Sénégal* an fransèis) a l'é un pais dl'Àfrica ossidental.

A confin-a con Mauritania, Mali, Guinea, Guinea-Bissau e Gambia e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
La capital a l'é Dakar.
A l'ha na surfassa ëd 196.722 km² e a conta anviron 18 milion d'abitant.

## Anté ch'as treuva



## Stòria moderna
Ël Senegal a l'é stàit un possediment dla Fransa fin al 1960, quand a l'ha otnù l'indipendensa.

## Organisassion polìtica
Ël Senegal (nòm ofissial: **République du Sénégal**) a l'é una repùblica.
Ël president a l'é Bassirou Diomaye Faye (dal 2024).
Ël prim ministr a l'é Ousmane Sonko (dal 2024).

Categorìa:Senegal
RND

Rassemblement National Démocratique a l’é un partì polìtich an l’Algerìa.

Ël cap dël partì a l’é Ahmed Ouyahia.

Ant le elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 610.461 vot (8.2%, 47 segg).
Ant le elession presidensiaj dël 2004 ël candidà dël partì, Abdelaziz Bouteflika , a l’ha vagnà pijand 8.651.723 vot (85%).

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Algerìa
MPLA

Movimento Popular de Libertação de Angola - Partido do Trabalho a l’é un partì polìtich an l’Angòla.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1956.

Ël partì a pùblica EME.
L'oganisassion zovanil dël partì a l'é Juventude do Movimento Popular da Libertação de Angola.

Ant le elession presidensiaj dël 1992 ël candidà dël partì, José Eduardo dos Santos , a l’ha vagnà pijand 1 953 335 vot (49.57%).
Ant le elession parlamentar dël 1992 ël partì a l’ha pijà 2.124.126 vot (53.74%, 129 segg).
Ël partì a l’é afilià al Partì Sossialista Antërnassional.

## Link
* Party website

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Angòla
UNITA

União Nacional para a Independência Total de Angola a l’é un partì polìtich an l’Angòla. Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1966 da Jonas Savimbi.

Ant j'elession presidensiaj dël 1992 ël candidà dël partì, Jonas Savimbi, a l’ha pijà 1.579.298 vot (40,07%).

Ant j'elession parlamentar dël 1992 ël partì a l’ha pijà 1.347.636 vot (34.10%, 70 segg).

Unita
Unita
HRDM

**H**uman **R**ights and **D**emocracy **M**ovement (Moviment për ij Drit Uman e la Democrassìa) a l’é un partì polìtich ëd Tònga.

Ël cap dël partì a l’é Uliti Uata.

Ant j'elession parlamentar dël 2005 ël partì a l’ha pijà 7 segg.

## Link
* Party website

Hrdm
Categorìa:Tònga
HRPP

**Human Rights Protection Party** (**HRPP**) a l’é un partì polìtich dle Samoa.

Ël cap dël partì a l’é Tuila'epa Sailele Malielegaoi.

Ant j'elession parlamentar dël 2001 ël partì a l’ha pijà 30 segg.

Hrpp
Categorìa:Samoa
PCdoB

**PCdoB** a l'é l'acrònim dël **P**artì **C**omunista dël **B**rasil (**Partido Comunista do Brasil**).
A l’é ën partì comunista ant ël Brasil.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1962.

Ël pressident dël partì a l'é José Renato Rabelo.

Ël partì a pùblica Vermelho.
L'organisassion giovanil dël partì a l'é União da Juventude Socialista.

Ant j'elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 1.967.833 vot (2,2%, 12 segg).

## Anliura
*Sit dël partì

Pcdob
Pcdob
Salusse

**Salusse** (*Saluzzo* an italian) a l’é un comun ëd 16.153 abitant dla provincia ëd Coni.
A resta a pòch pì che 30 chilòmeter da Coni.

## Stòria
An época roman-a, ambelessì a-i passava la stra che dal Borgh San Dalmass, passand për Busca, a mnava a Cavour.

Dël 1601, con ël tratà ëd Lion, Salusse a passa ëd fasson definitiva ai Savòja.

## Leu d'anteresse
* Ca Cavassa
* Ël dòm
* La cesa ëd San Bernard

## Produssion tìpiche
Salusse a l'é arnomà për soe amportante produssion ëd fruta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Allemano (dal 28/06/2004).

### Frassion

Castlar, Via dij Roman, Colombé dij Ross, Servignasch, Peschere, Torassa, Sant Ugo, San Làser, Santa Catlin-a.

## Vardé ëdcò

* Lauda ëd Salusse
* Recomendaciones ëd Salusse

## Anliure esterne
* Sit istitussional
FLN

**F**ront de **L**iberation **N**ationale (جبهة التحرير الوطني) a l’é un partì polìtich an l’Algeria.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1954. Ant le elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 2.618.003 vot (35.3%, 199 segg).

Ant le elession presidensiaj dël 2004 ël candidà dël partì, Ali Benflis, a l’ha pijà 653.951 vot (6.4%).

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é Union Nationale de la Jeunesse Algérienne.

## Link
* Party website

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Algerìa
Partì Comunista ëd Cile

Ël **Partì Comunista ëd Cile** (*Partido Comunista de Chile*) a l’é un partì comunista an Cile.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1912 da Luis Emilio Recabarren.

Ël cap dël partì a l’é Guillermo Tellier.

Ël partì a pùblica El Siglo. L'organisassion giovanil dël partì a l'é Juventudes Comunistas.

Ant j'elession parlamentar dël 2005 ël partì a l’ha pijà ël 5,13% dij vot, ma sensa vagné gnun segg.

Categorìa:Cile
Particomunistaedcile
PCV

Ël **Partì Comunista ëd Venezuela** (*Partido Comunista de Venezuela*) a l’é un partì comunista an Venessuela. Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1931.

Ël cap dël partì a l’é Jerónimo Carrera.

Ël partì a pùblica Tribuna Popular.
L'organisassion giovanil dël partì a l'é Juventud Comunista de Venezuela.

Ant j'elession parlamentar dël 2005 ël partì a l’ha pijà 133.686 vot (8 segg).

Pcv
Categorìa:Venessuela
BJP

**Bharatiya Janata Party** a l’é un partì polìtich nassionalista indian.
Ël partì a l’é stàit fondà dël 1980.

Ël president dël partì a l’é Rajnath Singh.

L'organisassion zovanil dël partì a l'é Bharatiya Janata Yuva Morcha.

Ant j'elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 85.866.593 vot (22%, 138 segg).

## Link
* BJP

Bjp
TDP

**T**elugu **D**esam **P**arty a l’é un partì polìtich ant l’India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1982 da N.T. Rama Rao.

Ël cap dël partì a l’é N. Chandrababu Naidu.

L'oganisassion giovanil dël partì a l'é Telugu Yuvatha.

Ant j'elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 11 844 811 vot (3,0%, 5 segg).

## Link
* TDP

Categorìa:India
Categorìa:Partì polìtich
AIADMK

**All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam** a l’é un partì polìtich indian.
Ël partì a l’é stàit fondà ant dël 1972 da MG Ramachandran.

Ël cap dël partì a l’é EPS.

Ant le elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 8.547.014 vot (2.2%).
Ma ël partì a l’ha nen pijà gnun segg ant ël parlament.

## Anliura
* AIADMK

Categorìa:Partì polìtich
INC

Indian National Congress a l’é un partì polìtich ëd sènter-ësnistra an India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1885 da A.O. Hume.

Ël pressident dël partì a l’é Mallikarjun Kharge.

Ël partì a pùblica Congress Sandesh.
L'organisassion giovanil dël partì a l'é Indian Youth Congress.

Ant j'elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 103.405.272 vot (26,7%, 145 segg).

## Anliura
* www.congress.org.in/

Categorìa:India
Categorìa:Partì polìtich
AIFB

All India Forward Bloc a l’é un partì polìtich nassionalista an l’India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1939 da Subhas Chandra Bose.

Ël Segretari General dël partì a l’é Debrata Biswas.

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é All India Youth League.

Ant le elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 1.365.055 vot (0.2%, 3 segg).

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:India
Calòss

**Calòss** (*Calosso* an italian) a l'é un comun ëd 1.320 abitant dla provincia d'Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Ugonia (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Caloss
RSP

Revolutionary Socialist Party a l’é un partì comunista an l’India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1940.

Ël Segretari General dël partì a l’é K. Pankajakshan.

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é Revolutionary Youth Front.

Ant le elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 1.717.228 vot (0.4%, 3 segg).

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:India
CPI

Ël **Partì Comunista dl’India** a l’é un partì comunista ant l’India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1920.

Ël Segretari General dël partì a l’é A.B. Bardhan.

Ël partì a pùblica New Age.
L'oganisassion dij giovo dël partì a l'é *All India Youth Federation*.

Ant j'elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 5.434.738 vot (1,4%, 10 segg).

## Anliure
* CPI

Cpi
Cpi
CPI(M)

Ël **Partì Comunista d'India (Marxista)** (*Communist Party of India (Marxist)*) a l’é un partì comunista an India.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1964.

Ël Segretari General dël partì a l’é Prakash Karat.

Ël partì a pùblica People’s Democracy.
L'oganisassion dij giovo dël partì a l'é *Democratic Youth Federation of India*.

Ant j'elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 22.061.677 vot (5,7%, 43 segg).

## Anliure
* Sit dël partì

Cpim
Cpim
JD(U)

Janata Dal (United) a l’é un partì polìtich an l’India.

Ël cap dël partì a l’é Nitish Kumar.

Ant le elession parlamentar dël 2004 ël partì a l’ha pijà 9.924.209 vot (2.6%, 8 segg).

Categorìa:Partì polìtich
WBSP

West Bengal Socialist Party a l’é un partì polìtich socialista an l’India. Ël cap dël partì a l’é Kiranmoy Nanda.

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:India
Parti Istiqlal

Ël **Parti Istiqlal** (حزب الإستقلال, a la litra: "Partì dl'Indipendensa") a l’é un partì polìtich nassionalista ant ël Maròch.

L'organisassion giovanil dël partì a l'é Jeunesse du Parti Istiqlal.

Ant j'elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 48 segg.

Categorìa:Maròch
Partiistiqal
LD-MPT

**LD-MPT** a l'é l'acrònim për la **L**igue **D**émocratique-**M**ouvement pour le **P**arti du **T**ravail ch'a l’é ën partì polìtich socialista dël Senegal.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1975.

Ël Segretari General dël partì a l’é Abdoulaye Bathily.
L'organisassion zovanil dël partì a l'é Mouvement de Jeunesse Démocratique.

Ant j'elession parlamentar dël 2001 ël partì a l’ha pijà vot.

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Senegal
PIT

**PIT** a l'é l'acrònim për ël **P**arti de l**'I**ndépendence et du **T**ravail ch'a l’é ën partì comunista ant ël Senegal.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1957.

Ël Segretari General dël partì a l’é Maguette Thiam.

Ël partì a pùblica Daan Doole.
L'organisassion giovanil dël partì a l'é Union de la Jeunesse Démocratique Alboury Ndiaye.

Ant j'elession parlamentar dël 2001 ël partì a l’ha pijà 1 segg.

Pit
Categorìa:Senegal
ÖVP

Österreichische Volkspartei a l’é un partì polìtich an l’Àustria.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1945.

Ël cap dël partì a l’é Wolfgang Schüssel.

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é Junge Volkspartei.

Ant le elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 2.076.833 vot (42.30%, 79 segg).

Ant le elession presidensiaj dël 2004 ël candidà dël partì, Benita Ferrero-Waldner , a l’ha pijà 1.969.326 vot (47.6%).

Ël partì a l’ha 6 segg ant ël Parlament Europengh.

## Link
* ÖVP

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Àustria
SPÖ

Sozialdemokratische Partei Österreichs a l’é un partì polìtich sossial democràtich an l’Àustria.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1888.

Ël cap dël partì a l’é Alfred Gusenbauer.

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é Sozialistische Jugend Österreich.

Ant le elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 1.792.499 vot (36.51%, 69 segg).

Ant le elession presidensiaj dël 2004 ël candidà dël partì, Heinz Fischer, a l’ha vagnà pijand 2.166.690 vot (52.4%).

Ël partì a l’ha 7 segg ant ël Parlament Europengh.

Ël partì a l’é afilià al Partì Sossialista Antërnassional.

## Link
* SPÖ

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Àustria
FPÖ

**Freiheitliche Partei Österreichs** a l’é un partì polìtich nassionalista an Àustria.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1956.

Ël cap dël partì a l’é Heinz-Christian Strache.

L'oganisassion giovanil dël partì a l'é Ring Freiheitlicher Jugend Österreich.

Ant j'elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 491.328 vot (10,1%, 18 scagn).

Ël partì a l’ha 1 segg ant ël Parlament Europengh.

## Anliure
* FPÖ

Categorìa:Àustria
Fpo
Partì Comunista dl’Àustria

Ël **Partì Comunista dl’Àustria** a l’é un partì comunista ant l’Àustria.
A l’é stàit fondà dël 1918.

Ël partì a pùblica l'arvista Argument.
L'organisassion giovanil dël partì as ciama *Kommunistische Jugend Österreichs - Junge Linke*.

Ant j'elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 27.568 vot (0,56%) ma gnun segg ant ël Parlament.

Categorìa:Àustria
Particomunistadlaustria
SLP

Ël **Sozialistische LinksPartei** a l’é un partì polìtich socialista an Àustria.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 2000.

Ël cap dël partì a l’é Sonja Grusch. Ël partì a pùblica Vorwärts.

Ant j'elession parlamentar dël 2002 ël partì a l’ha pijà 3.906 vot (0.08%). Ma ël partì a l’ha pijà gnun segg ant ël parlament.

## Link
*SLP

Categorìa:Àustria
Categorìa:Partì polìtich
AKEL

Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού a l’é un partì comunista an ël Cipro.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1926.

Ël Segretari General dël partì a l’é Dimitris Christofias (Δημήτρης Χριστόφιας).

Ël partì a pùblica Haravghi. L'oganisassion zovanil dël partì a l'é EDON.

Ant le elession parlamentar dël 2006 ël partì a l’ha pijà 131.066 vot (31.1%, 18 segg).

Ël partì a l’ha 2 segg ant ël Parlament Europengh.

## Link
* www.akel.org.cy

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Cipro
DISY

Δημοκρατικός Συναγερμός a l’é un partì polìtich ëd Cipro.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1976 da Glafkos Klerides (an Grech: Γλαύκος Κληρίδης).

Ël cap dël partì a l’é Nikos Anastasiadhis. L'organisassion zovanil dël partì a l'é NEDISY.

Ant j'elession parlamentar dël 2006 ël partì a l’ha pijà 127.776 vot (30.3%, 18 segg).

Ant j'elession presidensiaj dël 2002 ël candidà dël partì, Glafkos Klerides , a l’ha pijà 160.724 vot (38.8%).

Ël partì a l’ha 2 segg ant ël Parlament Europengh.

## Link
*www.disy.org.cy

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Cipro
DIKO

Δημοκρατικό Κόμμα a l’é un partì polìtich liberal an ël Cipro.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1976 da Spyros Kyprianou.

Ël cap dël partì a l’é Tassos Papadopoulos. Ant le elession presidensiaj dël 2002 ël candidà dël partì, Tassos Papadopoulos, a l’ha vagnà pijand 213.353 vot (51.5%).

L'oganisassion zovanil dël partì a l'é ΝΕΔΗΚ.

Ant le elession parlamentar dël 2006 ël partì a l’ha pijà 75.458 vot (17.9%, 11 segg). Ël partì a l’ha 1 segg ant ël Parlament Europengh.

## Link
* www.diko.org.cy

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Cipro
EDEK

Κινήμα Σοσιαλδημοκρατών ΕΔΕΚ a l’é un partì polìtich sossial democràtich ant ël Cipro.
Ël partì a l’é stàit fondà ant ël 1970 da Vasos Lyssaridis.

Ël cap dël partì a l’é Yannakis Omirou.

Ant le elession parlamentar dël 2006 ël partì a l’ha pijà 37.533 vot (8.9%, 5 segg).

Ël partì a l’é afilià al Partì Sossialista Antërnassional.

## Link
* www.edek.org.cy

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Cipro