Caria

Ant ël contest dij **traspòrt**, la **caria** (dal castilian *cargar*, "carié") a fa arferiment a **bin, mërcansìe o materiaj** ch'a sio trasportà për mojen ëd veìcoj terestr, navaj o avion. A diferensa dal traspòrt ëd përson-e, la caria a l'é l'oget prinsipal dl'atività dë spedission e logìstica e a costituiss la base dël comersi antërnassional.

## Definission e generalità
La caria a peul avèj vàire forme: dai bin ëd consum ai materiaj prim, da le part mecàniche a j'angign, da j'aliment ai prodòt finì. Soa natura a detèrmina ël mojen ëd traspòrt pì aproprià, le condission ëd viagi e la regolamentassion aplicàbil.

Scond la terminologìa dovrà ant la spedission e ant la dogan-a, as parla ëd:
* **Caria genérica**: bin sensa esigense particolar ëd traspòrt.
* **Caria special** o **specialisà**: ch'a ciama condission particolar (frèid, pression, sicurëssa elevà, e via fòrt).
* **Caria sfusa** (*bulk*): materiaj sensa ambalage, trasportà an massa (gran, mineral, carburant).

## Tipologìa dij traspòrt ëd caria
### Traspòrt terestr
* **Traspòrt su stra**: realisà për mojen ëd camion e rimorchi. A l'é flessìbil e a përmet ël servissi "pòrta a pòrta", ma a l'é limità da la capiensa e dal cost dël combustìbil.
* **Traspòrt an ferovìa**: particolarment eficent për caria pesanta o për dëstanse longhe. A l'ha 'd cost operativ pì bass e 'n minor ampat ambiental.

### Traspòrt për eva
* **Traspòrt marìtim**: a l'é la modalità pì dovrà për ël comersi antërnassional, për via dle gròsse quantità ch'a peul movimenté e dij cost bass për unità. A comprend le **nav pòrta-container**, le **petrolier**, le **nav për caria sfusa**.
* **Traspòrt fluvial e lacual**: dovrà për dëstanse regionaj o për coleghé ij pòrt marìtim con l'antern.

### Traspòrt avion
* **Traspòrt con avion cargo**: a l'é la solussion pì lesta për dëstanse motobin longhe o për caria d'àuta urgensa o d'àut valor. A l'ha 'd cost motobin pì àut che j'àutre modalità.

### Traspòrt multimodal
A l'é l'antëgrassion ëd pì che un mojen ëd traspòrt për na spedission sìngola (për esempi, container ch'a passo da la nav al camion). A l'ha la mira d'otimisè ij vantagi ëd minca modalità.

## Unità 'd caria e ambalage
L'unità base ant ël traspòrt modern a l'é sovens ël **container**, standardisà an dimension (20 o 40 pé). Sòn a përmet na manipolassion, un traspòrt e n'anmagasinagi pì eficent.

Àutre forme 'd unità 'd caria a comprendo:
* **Pallet**: piataforme 'd bòsch o 'd plàstica për regrupé 'd cassie.
* **Cassa mòbila**: unità 'd càrich portàbij.
* **cisterna**: për lìquid o gas.

## Regolamentassion e documentassion
Ël traspòrt ëd caria a l'é regolamentà da vàire acòrd e convension antërnassionaj, coma:
* **Convension ëd Chicago** (1944): për ël traspòrt avion.
* **Convension ëd Ginevra** (1956): për ël contrat dë stra.
* **Régole ëd Hague-Visby** e **Régole d'Amburgh**: për ël traspòrt marìtim.

La documentassion necessaria a comprend ël **document ëd traspòrt** (bola, létera ëd vitura, etc.), ij document doganaj, j'assiurassion e ij certificà ëd conformità.

## Sfide e evolussion
L'andustria dij traspòrt ëd caria a fa front a vàire sfide:
* **Sostenibilità**: ridussion djemission ëd gas a efet sèra.
* **Sicurëssa**: prevension dël robarissi e dël contraband.
* **Efissiensa logìstica**: otimisassion dij percors e dla caria.
* **Automassion**: robotisassion dij pòrt e dij depòsit.
* **Resiliensa dle caden-e d'aprovigionament**: com smonù da la pandemìa ëd COVID-19.

La **digitalisassion** (con l'adossion dël "Paperless Trade") e l**'anteligensa artifissial** a son doe tendense ch'a marco l'evolussion dë sto setor.

## Vëdde 'dcò
* Logìstica
* Container
* Spedission
* Comersi antërnassional
* Caden-a d'aprovigionament

## Ligam da fòra
* International Civil Aviation Organization (ICAO)
* International Road Transport Union (IRU)

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Comersi
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI