Pseudo-siensa

La **pseudo-siensa** a l'é n'ansem ëd credense, teorìe o pràtiche ch'a pretendo d'esse sientìfiche ma ch'a manco djë standard metodològich e epistemològich ëd la siensa vera. A l'é un concet amportant an filosofìa dla siensa për ël problema dla demarcassion.

## Definission
La pseudo-siensa a peul esse definìa com:
* N'atività ch'a pretend d'esse sientìfica ma ch'a manca dle caraterìstiche essensiaj dla siensa
* Na pretèisa ëd conossensa ch'a faliss a sodisfé ij criter dël métod sientìfich
* Un sistema ëd credense ch'a smija sientìfich ma ch'a l'é nen verificàbil o arfutàbil

## Caraterìstiche

### Element distintiv
* Mancansa ëd faussificabilità
* Arfud dë sfide con j'arzultà sperimentaj
* Assensa ëd progression dël savèj
* Selession dj'evidense a favor

### Técniche comun
* Usagi d'un lengagi técnich sensa sostansa
* Arferiment a complòt o a autorità misteriose
* Confusion antra corelassion e causałità
* Arfud dij mecanism ëd revision dij par

## Esempi ëd pseudo-siense

### Stòrich
* Frenologìa: studi dle protuberanse dël crani
* Alchimìa: trasformassion dij metaj an òr
* Astrologìa: influensa dj'astr an sla vita uman-a

### Contemporani
* Creassionism: negassion dl'evolussion
* Disegn inteligent: version moderna dël creassionism
* Omeopatìa: diluission estreme për le cure
* Teorìe dël complòt: spiegassion alternative dj'event

## Problema dla demarcassion

### Ël criteri ëd Popper
Karl Popper a l'ha propnù la **faussificabilità** com criteri:
* Na teorìa sientìfica a dev podèj esse arfudà
* Le pseudo-siense a son nen faussificàbij
* Esempi: marxism e psicoanàlisi

### Àutri criteri
* Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma condivis
* Imre Lakatos: program ëd riserca ch'a regrediss
* Paul Thagard: mancansa ëd progress e arfud d'afronté ij problema

## Diferense con àutri concet

### Pseudo-siensa vs siensa malavia
* La siensa malavia a l'é siensa ch'a faliss për lìmit metodològich
* La pseudo-siensa a arfuda ël métod sientìfich

### Pseudo-siensa vs proto-siensa
* La proto-siensa a peul dventé siensa
* La pseudo-siensa a resta sempe fòra dla siensa

### Pseudo-siensa vs religion
* La religion a pretend pa d'esse sientìfica
* La pseudo-siensa a fa pretèise sientìfiche

## Rason psicològica

### Bias cognitív
* Bias ëd conferma: serché evidense ch'a confërma le credense
* Efet Forer: acetassion ëd descrission vaghe com personaj
* Ilusion ëd corelassion: vëdde d'associassion andoa a-i son pa

### Fator sociaj e culturaj
* Bisogn ëd control e sigurëssa
* Arfud dla complessità
* Atrassio për le spiegassion semplificà

## Perìcoj e conseguense

### Salute pùblica
* Arfud dle vacinassion
* Sostitussion ëd le cure médiche
* Diete pericolose

### Decision polìtiche
* Negassion dël càud global
* Polìtiche ambientaj pa basà an sij dat
* Sperper ëd risòrse pùbliche

### Educassion
* Confusion antra siensa e pseudo-siensa
* Dësvlup ëd l'analfabetism sientìfich
* Minorassion dla qualità dl'ansegnament

## Aprocc filosòfich

### Anàlisi epistemològica
* Studi dij criteri ëd validità sientìfica
* Anàlisi dle struture dle teorìe pseudo-sientìfiche
* Svilup d'utiss për la demarcassion

### Filosofìa dla siensa social
* Comprension dël contest social dle pseudo-siense
* Studi dij mecànism ëd difusio e acetassion
* Anàlisi dle relassion ëd podèj

## Combate la pseudo-siensa

### Educassion sientìfica
* Ansegnament dël métod sientìfich
* Svilup dël pensé crìtich
* Alfabetism sientìfich dai prim agn

### Comunicassion sientìfica
* Spiegassion ciàira dij resultà sientìfich
* Trasparensa ant ël process sientìfich
* Diàlogh con ël pùblich

### Responsabilità dij media
* Verìfica dle sorgiss
* Evité ël "false balance" ant ij débat
* Educassion dij giornalista sientìfich

## Débat contemporani

### Lìmit dla siensa
* Còsa a peul e còsa a peul pa fé la siensa?
* Ël ròl ëd la fede e dla rason
* Ij confin tra siensa e filosofìa

### Libertà 'd paròla vs responsabilità
* Fin a che pont as peulo toleré le pseudo-siense?
* La tension antra libertà d'espression e protession dël pùblich
* Ël ròl dle piataforme an ligna

## Autor amportant
* Karl Popper (1902-1994)
* Thomas Kuhn (1922-1996)
* Paul Feyerabend (1924-1994)
* Mario Bunge (1919-2020)
* Carl Sagan (1934-1996)
* Richard Dawkins (1941-)

## Euvre fondamentaj
* *La logica dla dëscuerta sientìfica* ëd Popper
* *La strutura dle arvolussion sientìfiche* ëd Kuhn
* *Ël mond infestà dai démon* ëd Sagan

## Vëdde ëdcò
* Métod sientìfich
* Filosofìa dla siensa
* Pensé crìtich
* Teorìa dël complòt
* Analfabetism sientìfich

## Bibliografìa
* Popper, K., *La logica dla dëscuerta sientìfica*, 1934
* Sagan, C., *Ël mond infestà dai démon*, 1995
* Bunge, M., *Filosofìa dla siensa*, 1998

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI