open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alì

**Alì** a l'é un comun dla Sicilia d' 861 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carmelo Satta (dal 17/06/2008).

## Demografia

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:1994
  bar:1871 from: 0 till:1866
  bar:1881 from: 0 till:2232
  bar:1901 from: 0 till:2237
  bar:1911 from: 0 till:2146
  bar:1921 from: 0 till:1857
  bar:1931 from: 0 till:1717
  bar:1936 from: 0 till:1795
  bar:1951 from: 0 till:1584
  bar:1961 from: 0 till:1382
  bar:1971 from: 0 till:1159
  bar:1981 from: 0 till:1087
  bar:1991 from: 0 till:1050
  bar:2001 from: 0 till:933

PlotData=

  bar:1861 at:1994 fontsize:XS text: 1994 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:1866 fontsize:XS text: 1866 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:2232 fontsize:XS text: 2232 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:2237 fontsize:XS text: 2237 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:2146 fontsize:XS text: 2146 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:1857 fontsize:XS text: 1857 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:1717 fontsize:XS text: 1717 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:1795 fontsize:XS text: 1795 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:1584 fontsize:XS text: 1584 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:1382 fontsize:XS text: 1382 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:1159 fontsize:XS text: 1159 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:1087 fontsize:XS text: 1087 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:1050 fontsize:XS text: 1050 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:933 fontsize:XS text: 933 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Data ëd l'ISTAT



## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Ali
Ceriporiopsis consobrina

## Na lenga: Ceriporiopsis consobrina
### Descrission
La ***Ceriporiopsis consobrina*** (***Niemelaea consobrina*** scond la classificassion pì recent) a l'é un fonz basidiomicet anual dla famija dle Phanerochaetaceae (o Meruliaceae) . A l'é stàit descrivù për la prima vira dal micòlogh italian Giacomo Bresadola dël 1925 com *Poria consobrina* . Ël fonz (basidiòma) a l'é resupinà, visadì a chërs tacà al bòsch, e a l'é 'd color bianch o crem, con na surfassa ch'a peul rivé a esse motobin gròssa (fin a 25 cm) . Ij pòr a son cit (3-5 për mm), a forma angolosa, e a peulo presenté n'aspet un pòch reticolà . La carn a l'é mòla e fibrosa .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mars ëd latifeuje, dzortut an dzora a **sàles** (géner *Salix*) e **albre** . A l'é na specie ch'a viv ant le foreste ùmide, dzortut ant le zòne aluvionaj, andoa a càusa na marseugna bianca dël bòsch . A l'é na specie **ràira** e localisà, considerà **vulneràbil** (VU) an vàire pais, për via dla ridussion dj'ambit naturaj . A l'é segnalà an Euròpa setentrional (Finlandia, Norvegia, Svessia), ant la Russia e an Italia .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'ha n'anteresse dzortut sientìfich e conservassionìstich.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Ceriporiopsis consobrina** (Bres.) Ryvarden

Categorìa:Ceriporiopsis
Categorìa:Figure da buté
Ceriporiopsis gilvescens

## Na lenga: Ceriporiopsis gilvescens

### Descrission
Fonz anuaj, ressupinà, mòj, a patisso tant l'eva, a son prima cit, peui a së riunisso an gròsse macie che a rivo a mzuré fin a 15-20 cm ëd longhëssa e 5 mm dë spëssor. La surfassa poròida a l'ha un color bianch rosà e reusa carn da fresch, peui da reusa ocra a brun arancià, a ven sombr se tocà o fërtà. Ij bòrd a son sùtij, seuli, ëd color bianch rosà. A l'é carnos, a ven fròl quand a sëcca. Ij përtus a son pi o men riond, slongà, dle vire nen tant regolar. Ij tùboj a son a në strat sol, a l'han un color reusa brun, e në spëssor ëd 1-4 mm. La carn a l'é motobin sutila, a l'ha 'l midem color dij tùboj o dle vire pi sombr, a l'é resinosa.

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuje, dzortut an sël fò, an sij bion për tèra o an sle suche.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Ceriporiopsis gilvescens** (Bres.) Domanski.

Categorìa:Ceriporiopsis
Raffaello Sanzio

**Raffaello Sanzio**, conossù com **Rafael**, a l'era nassù Urbin ël 6 d'Avril dël 1483 e a l'é mòrt a Roma ël 6 d'Avril dël 1520. A l'é stàit pitor e architet, e con Michelàngel e Leonard a l'é un dij pì gran pitor ëd l'Arnassensa.
A l'é conossù për le soe piture religiose e për soe piture an Vatican, a Roma, Italia.

Rafael a l'é stàit formà da sò pare, ël pitor e poeta Giovanni Santi.
A l'età ëd 15 agn a l'era andàit com anlev dal Perugin a Perugia. Un dij prim travaj amportant a l'é "Ël mariage dla Madòna". Ant ël 1504 Rafael a l'é andàit a Firense, andoa a l'ha dëscoatà Leonard e a l'ha piturà vàire travaj amportant an sla Madòna.

Ant ël 1508 a l'é stàit ciamà a Roma dal vësco Giulio II e ambelelà a l'ha passà j'ùltim 12 agn ëd soa curta vita.
Ël papa a l'ha comandaje la decorassion dij vej alògg dël Vatican ëd Nicolò V, le "Stansie".
Dël 1514 Rafael a l'ha sucedù a Bramant com architet al proget ëd la Basìlica ëd San Pé e l'ann apress a l'é stàit nominà conservator dj'Antichità ëd Roma.

Rafael a l'é mòrt al cò ëd soa glòria e 'd sò geni artìstich ël di che a compìa 37 agn.
A l'é sotrà al Pantheon, a Roma.
Sò anfluss a l'é stàit ëstragròss e a l'ha avù na caterva d'imitator.

## Euvre prinsipaj
* **Madòna dla cadrega** (1513 anviron, euli su bòsch, tond dë 71 centim ëd diàmeter; goernà ant la Sala ëd Saturn ëd palass Pitti a Firense)
: Ës tond arnomà a dev soa nomea ai sò ton càud e pien, a soa composission an sercc e a l'aspet popolar dij përsonage, arpresentà ant la vita ëd mincadì. Vestìa a la roman-a, Marìa a l'é setà an s'na cadrega (dont ël nòm dël tablò). A ten an fàuda ël Bambin Gesù, da le forme arionde, ch'as quacia contra 'd chila con naturalëssa. Darera a së s-ciàira ël giovo Gioann Batista. La composission as maria bin con la forma dël tond. J'euj brilant dël Bambin a tiro tuta l'atension. Parèj ëd soa mare, chiel a bèica fòra dal tablò, dont a s-ciòd n'ampression d'antimità e d'avzinanza. Rafael a l'ha piturà ës tablò a Roma, cand a travajava ambelelà 'me architet. malgré la complessità dla composission, ij përsonage a son pien ëd na blëssa natural e maestosa.

Sanzio, Raffaello
Rafael
Villeneuve-Loubet

**Villeneuve-Loubet** (*Vilanòva Lobet* an provensal) a l'é na comun-a fransèisa dla Còsta Asura, ant ël dipartiment ëd j'Alp Marìtime, ëd 14.500 abitant.

Villeneuve a l'é stàita fondà da në sgnor Villeneuve ant l'Età ëd mes.
Loubet a pija sò nòm dal Loup, che ambelessì as campa an mar.

La sità a l'ha quatr chilòmeter ëd rive ëd giàira.

## Demografìa
Villeneuve-Loubet a l'ha avù un gròss dësvlup demogràfich a parte dal 1945.
A la fin dla sconda guèra mondial a l'era un cit vilage rural ëd 1.402 abitant.
Dël 1954 a n'avìa 1.914, për passé a 2.852 dël 1962 e a 3.872 ant ël 1968.
Dël 1975 la popolassion a l'era già rivà a 6.119 abitant.
Dël 1982 Villeneuve-Loubet a conta 8.210 abitant e dël 1990 a riva a 11.539; ël censiment dël 1999 a conta 12.935 përson-e.

## Leu anteressant
*Ël castel
*Musé Escoffier dl'art culinaria

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Richard Camou (dal 2001).

## Sità gemelà
Villeneuve-Loubet a l'é gemelà con:
*  Forlimpopoli, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Alp Marìtime
Coltricia cinnamomea

## Coltricia cinnamomea
### Descrission
La ***Coltricia cinnamomea***  l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Hymenochaetaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **consolëtta** o 'd **ventaj**, gròss 5-10 cm, con la surfassa superior zonà (con dë strìe), 'd color brun giaunastr . Ij pòr a son cit (2-4 për mm), riond, 'd color brun . La carn a l'é dura e coramiosa, brun-a . Le spore a son brun-e.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Coltricia cinnamomea** (Jacq.) Murril

Categorìa:Coltricia
Dichomitus campestris

## Na lenga: Dichomitus campestris

### Descrission
Fonz sovens anuaj, ressupinà, riond o elissòid, a rivo a 10 cm ëd longhëssa e në spëssor ëd 10-15 mm ant ël mes, con ël bòrd pi sùtil. La surfassa poròida a l'ha un color crem ocra, ij bòrd a son prima sùtij, peui a ven-o brun. Ij përtus a son pa regolar, 1-2 për mm. La carn a l'é gorëgna, biancastr ocra ciair e a l'ha në spëssor ëd 1-3 mm. Ij tùboj a peulo esse a në strat sol o a pi strat, dël midem color dla surfassa poròida e a l'han në spëssor ëd 5-15 mm. 

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mòrt ëd latifeuje, soens an dzora a branch mòrt ma ancora tacà a la pianta.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Dichomitus campestris** (Quél.) Domanski & Orlicz

Categorìa:Dichomitus
Chris Perret

**Chris Perret** a l'era nassù an Fransa ai 26 ëd giugn dël 1930 e a l'é mòrt a Deià (ìsola ëd Mallorca), për un sangiut dël sangh, ai 6 dë dzèmber dël 1965).

A l'é stàit n'espert ëd polìtica e un poeta franch-american.

A l'ha arseivù soa educassion an Fransa, andoa a l'era nàit, e a l'é peui mudasse ant jë Stat Unì, anté che a l'ha furnì jë studi e a l'ha peui fàit ël militar ant ij Caràib e an Almagna.

A l'achit ëd j'ani '50 a l'ha tacà a studié siense polìtiche a la Sorbon-a 'd Paris e a l'ha ancaminà a scrive 'd poesìe, peui publicà an vàire arviste ëd cola época.

A l'ha publicà 'dcò doi poema. Ant l'ann ëd soa mòrt a l'era an camin che a travajava a sò prim romanz.

Perret, Chris
Renzo Contratto

**Renzo Contratto** (Borghi, 5 dzèmber 1959) a l'é stàt un difensor piemontèis che a l'ha giugà tuta soa cariera al sènter ëd la difèisa.

A l'ha ancaminà bin soa cariera già ant le categorìe pì cite (an Serie C a Lissandria e an Serie B a Pisa) e a l'é ruvà an Serie A ant la Fiorentin-a dël 1980-81.

Dventà sùbit amportant për la difèisa a l'ha giugà eut stagion da titolar. A l'é peui passà a l'Atalanta anté che a l'ha fàit tre bèj campionà e a l'ha furnì la cariera a l'Udinèisa.

Contratto, Renzo
Rembrandt

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn**, nassù ël 15 ëd luj dël 1606 e mòrt ël 4 d'otóber dël 1669, a l'é stàit un avosà pitor e artista olandèis.

A l'era nassù a Leida. Ant ël 1631 a l'era andàit a sté a Amsterdam, përchè motobin ëd përson-e a l'avìo sentì parlé ëd chiel e a vorìo che aj piturèissa l'artrat. A l'era mariasse con Saskia van Uylenberg, e a l'avìo avù quatr cit, ma tre a j'ero mòrt motobin prest. D'apress che a l'era mòrt-ie Saskia, Rembrandt a l'avìa vivù con na fomna ciamà Hendrickje Stoffels che a l'era stàita serva da lor, e a l'avìo avù na fija, ciamà Cornelia. Rembrandt a l'é mòrt an Amsterdam.

Rembrandt a l'ha piturà vàire quàder motobin avosà. Cheicun a son motobin gròss, e cheicun a son sombr e dur. A l'é stàit un pitor talment an gamba, che vàire ëd soe piture a fan chërde a la gent che chiel a l'abia pijà part a lòn che a-i é piturà. Le piture ëd Rembrandt a peulo esse vëddùe an drinta a le pì avosà galerie d'art ëd tut ël mond.

Rembrandt
Diplomitoporus flavescens

## Na lenga: Diplomitoporus flavescens
### Descrission
Ël ***Diplomitoporus flavescens*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Polyporaceae, caraterisà da 'n còrp resupinà o a forma 'd consolëtta, 'd color bianch o crema, ch'a ven giaunastr con l'età . Ij pòr a son cit (3-5 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é mòla e fròla, bianca . Le spore a son bianche.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Scandinavia, Italia) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Diplomitoporus flavescens** (Bres.) Domanski

Categorìa:Diplomitoporus
Donkioporia expansa

## Na lenga: Donkioporia expansa

### Descrission
Fonz ressupinà, a viv pi d'agn, lignos. Surfassa poròida da brun a brun sombr, përtus cit. La carn a l'é brun-a. Fin or a l'é pa staita trovà an Italia e an Europa a l'é bin raira.

### Ambient
A viv dzor a bòsch ëd latifeuje travajà..

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Donkioporia expansa** Kotl. & Pouzar

Categorìa:Donkioporia
Categorìa:Figure da buté
Favolaschia calocera

## Na lenga: Favolaschia calocera

### Descrission
Fonz anual, com elàstich e mòl, con la gamba, pian o bombà, a mes cercc o a rognon. A mzuro 3-15 mm ëd diàmetr e a vivo a bocc. La surfassa dël capel a l'è seulia, a l'ha un color giaun brilant, con noanse color arancion. Ij bòrd a son sùtij, ondulà, dël midel color dla surfassa. La surfassa poròida a l'é giaun limon, ij përtus a son largh, pa regolar. La gamba a l'é lateral o nen ant ël mes, motobin curta, curva e dël color dël capel o pòch pi ciaira. La carn a l'é motobin sutila, giaunastra, sensa odor ni savor. Tut ël fonz a ven fròl, scur fin a ocra e pi cit an sëccand.

### Ambient
A chërs an dzora a cit ramet. A l'é na specie tropical, a l'é stàita trovà për la prima vòta an Liguria.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Favolaschia calocera** R. Heim

Categorìa:Favolaschia
Fomes fomentarius

## Na lenga: Fomes fomentarius

### Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuje, ëdcò an dzora a piante già mòrte.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Fomes fomentarius** (L.) Fr.

Categorìa:Fomes
Fomitopsis iberica

## Na lenga: Fomitopsis iberica
### Descrission
La ***Fomitopsis iberica*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Fomitopsidaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **sòch** o 'd **consolëtta**, gròss 5-15 cm, con la surfassa superior da bianca a gris giaunastr, peui brun-a . Ij pòr a son cit (2-4 për mm), riond, 'd color bianch o crema . La carn a l'é dura e coramosa, bianca . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1996 dal micòlogh italian Annarosa Bernicchia .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mars ëd conìfere (pin) e ëd latifeuje (rol), ant ij bòsch ùmid . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa meridional (dzortut an Italia, Spagna) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Fomitopsis iberica** Melo & Ryvarden

Categorìa:Fomitopsis
Categorìa:Figure da buté
Fomitopsis labyrinthica

## Na lenga: Fomitopsis labyrinthica
### Descrission
La ***Fomitopsis labyrinthica*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Fomitopsidaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **sòcol** o 'd **consolëtta**, gròss 5-20 cm, con la surfassa superior da seulia a un pòch rugosa, 'd color brun giaunastr o òcra . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da tùboj cit (2-4 për mm), d'un color bianch o crema, ch'a ven-o giaunastr con l'età . La carn a l'é dura e com ël coram, bianca, con odor e savor nen particolar . Le spore a son bianche .

### Ambient
A chërs an dzora a Abies alba (sapin bianch), e a càusa na marseugna brun-a dël bòsch . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Svìssera) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Fomitopsis labyrinthica** Bernicchia & Ryvarden

Categorìa:Fomitopsis
Categorìa:Figure da buté
Fomitopsis officinalis

## Na lenga: Fomitopsis officinalis

### Descrission
Fonz ch'a viv pi agn, lignos, con ël capel prima riond peui con la forma dël sòch ëd caval, 5-40 cm d'autëssa e 20 ëd larghëssa, quatà da na crosta dura, sutila, con vaire zòne 'd color dal bianch al giaun al gris, gris sombr, quatà da cite scaje ch'as formo quand la crosta a së scaja, orl pi ciair. Tuboj a strat, pa regolar, longh 5-10 mm për strat, biancastr, surfassa poròida da bianca a crem a ocra ciair. Carn spëssa fin a 10 cm, suita, lingera, spugnosa, fròla, prima bianch giaun ciair, peui ocra ciair. Odor gradèivol e savor amer.

### Ambient
A chërs an dzora a Larix decidua.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Fomitopsis officinalis** (Vill.) Bondartsev & Singer

Categorìa:Fomitopsis
Siligo

**Siligo** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 960 abitant , an provincia ëd Sàssari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppina Ledda (dal 10/05/2005).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Sàssari
Ganoderma adspersum

## Na lenga: Ganoderma adspersum

### Descrission
Për la descrission ch'as vëdda Ganoderma lipsiense.

Costa lenga a smija motobin a G. lipsiense; l’unica possibilità ëd diferensié le doe specie macroscopicament a l’é quand ij fonz a l’han vàire agn; an col cas, G. lipsiense/applanatum a l’ha jë strat ëd tuboj separà da dij sutij strat ëd contest.

### Ambient
A chërs al pé e an sël bion ëd latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Ganoderma adspersum** (Schulz.) Donk

Categorìa:Ganoderma
Ganoderma carnosum

## Na lenga: Ganoderma carnosum
### Descrission
Ël ***Ganoderma carnosum*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Ganodermataceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **sòch** o 'd **consolëtta**, gròss 5-15 cm, con la surfassa superior lùcida, 'd color brun rossastr . Ij pòr a son cit (3-5 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é dura e coramosa, brun-a . Le spore a son brun-e . A l'é stàit descrivù dël 1889 dal micòlogh fransèis Lucien Quélet .

### Ambient
A chërs da la prima a l'otonn an dzora a suche ëd Picea abies (sapin), ant ij bòsch ùmid, an montagna . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa sentral e setentrional (dzortut an Scandinavia, Alp) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Ganoderma carnosum** Pat.

Categorìa:Ganoderma
Ganoderma pfeifferi

## Na lenga: Ganoderma pfeifferi
### Descrission
Ël ***Ganoderma pfeifferi*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Ganodermataceae. Ël fonz a l'é a forma 'd mènsola, gròss 15-25 x 10-15 cm, con na surfassa superior lùcida, 'd color ramà o porpra, ch'a l'ha sota na seulia dë spërzin-a giàuna, motobin anfiamàbil . La carn a l'é dura e com ël coram, color brun, con odor piasèivol. Ij përtusin (pòr) a son cit (4-5 për mm), bianch peui giaunastr .

### Ambient
A chërs al pé e an sël bion ëd latifeuje, dzortut ëd fò (*Fagus*) e rol (*Quercus*), ant ij parch e le leje con teren argilos . A l'é un debol parassita ch'a viv an sj'erbo viv, peui sapròfit an sij bion mòrt . A l'é na specie **ràira e localisà** an Euròpa, con na distribussion limità a le foreste termòfile, e a l'é considerà "Near Threatened" (NT) da l'IUCN .

### Notissie e comestibilità

As peul nen mangesse për la carn dura e lignosa . A l'ha n'anteresse medicinal amportant: a conten ëd sostanse ùniche, ciamà **ganomicine**, ch'a l'han mostrà n'atività antibiòtica fòrta contra dij bater gram-positiv, comprèis ël Staphylococcus aureus meticilin-resistent (MRSA) . D'àutri compòst a l'han ëdcò proprietà antiviraj (contra l'influensa e l'herpes) e protetive contra ij ragg UV .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Ganoderma pfeifferi** Bres.

Categorìa:Ganoderma
Ganoderma resinaceum

## Na lenga: Ganoderma resinaceum
### Descrission
Ël ***Ganoderma resinaceum*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Ganodermataceae. Ël fonz a l'é peren, a forma 'd mènsola (5-50 cm), con na surfassa superior motobin caraterìstica: da giovo a l'ha n'aspet ëd **resin-a lùcida e mòla** ch'a ced a la pression dël dil, peui a dventa dura e crostosa, con color ch'a va dal ross ram al brun scur fin a nèir . La part inferior (imenòfor) a l'ha 'd përtusin cit (2-3 për mm) bianch ch'a ven-o brun al contat . La carn a l'é dura e com coram, con odor ch'a smija a col dle spessie .

### Ambient
A chërs al pé e an sle suche ëd latifeuje, dzortut ëd rol (*Quercus*), ma 'dcò ëd castagné e d'orm. A l'é na specie comun-a, ch'as treuva tut l'ann ant ij parch, le leje e ij bòsch pian, e a càusa na marseugna dël bòsch .

### Comestibilità e usagi

As peul nen mangesse . A l'é nen comestìbil për la carn dura e com coram, ma a l'ha n'anteresse medzinal amportant. La medzin-a tradissional cinèisa a deuvra sto géner ëd fonz da sécoj . Jë studi modern a l'han confermà che la *G. resinaceum* a conten ëd sostanse con proprietà antiossidante e antibatérica . Dle arserche a l'han identificà dij compòst, dzortut ëd triterpen, ch'a l'han mostrà d'atività contra le célule tumoraj e an sla regolassion d'enzim hepàtich. A l'é considerà na risorsa natural pressiosa, e as fan dë studi për coltivelo artificialment .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Ganoderma resinaceum** Boud.

Categorìa:Ganoderma
Gloeophyllum abietinum

## Na lenga: Gloeophyllum abietinum
### Descrission
Ël ***Gloeophyllum abietinum*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Gloeophyllaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **consolëtta** o 'd **ventaj**, gròss 5-10 cm, con la surfassa superior da giovo vilosa, peui seulia, 'd color brun giaunastr . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da lamele o da pòr (a sconda dla madurassion), 'd color brun giaunastr . La carn a l'é dura e coramiosa, brun-a . Le spore a son bianche.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Gloeophyllum abietinum** (Bull.) P. Karst.

Categorìa:Gloeophyllum
Gloeoporus dichrous

## Na lenga: Gloeoporus dichrous
### Descrission
Ël ***Gloeoporus dichrous*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Meruliaceae, caraterisà da 'n còrp resupinà o a forma 'd consolëtta, 'd color bianch o crema . Ij pòr a son cit (2-4 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é mòla e fròla, bianca . Le spore a son bianche . A l'é stàit descrivù dël 1794 dal micòlogh sudafrican Christiaan Hendrik Persoon .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje (rol, fò), dle vire an dzora a d'àutre lenghe (fonz), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Gloeoporus dichrous** (Fr.) Bres.

Categorìa:Gloeoporus
Haploporus odorus

## Na lenga: Haploporus odorus
### Descrission
L***Haploporus odorus*** a l'é un fonz polipor pereni dla famija dle Polyporaceae, conossù an piemontèis coma **lenga d'àniş** o **lenga ch'a sà d'àniş**. Ël fonz (basidiòma) a chërs an sij bion dij sàles viv, a l'é gròss (fin a 15 cm ò pì) e a forma 'd sòch o d'onge, con surfassa motobin caraterìstica .

La part superior a l'é crema o giàuna, peui grisa; la carn a l'é suberosa. La caraterìstica pì amportanta a l'é l'odor fòrt e piasèivol d'àniş (o vanija) ch'as sent fin-a a 10 méter e ch'a dura për agn ëdcò ant ij campion sech . La part inferior a l'ha 'd përtusin cit (3-4 për mm) bianch. Le spore a son elissòidaj, con cite vërvëtte, e a ven-o ross-brun-e ant la reassion ëd Melzer (dextrinoid).

### Ambient
A viv an sle suche e bion dij sàles (dzortut *Salix caprea*) viv ant ij bòsch vej e naturaj ëd la taiga e dle foreste boreaj. A càusa na marseugna bianca dël bòsch. A l'é tìpich dle foreste nen gestì, andoa ij sàles a peulo anvejé . Ant le region pì setentrionaj as treuva 'dcò an sle biole e j'òpi .

### Distribussion
A l'ha na distribussion circumboreal: pais nòrdich (Svessia, Finlandia, Norvegia), Russia, Canadà, Cin-a nòrd-oriental . An Finlandia a l'é considerà Vulneràbil (VU), an Norvegia e Svessia Vulneràbil . An Italia a l'é nen present.

### Comestibilità

As peul nen mangesse: a l'é dur e suberos. L'àniş a l'é mach për odor, nen për savor. **A l'ha anteresse medzinal**: djë studi a l'han trovà d'àcid haplopòrich A con possibilità d'usagi ant la terapìa contra 'l càncher .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Haploporus odorus** Bondartsev & Singer ex Singer

Categorìa:Haploporus
Heterobasidion annosum

## Na lenga: Heterobasidion annosum
### Descrission
L**'Heterobasidion annosum** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Bondarzewiaceae . A l'é considerà 'l pì important patògen forestal ëd l'emisfer setentrional për le pèrdite econòmiche ch'a càusa .

Ël fonz (basidiòma) a l'é resupinà, gròss fin a 40 cm, con la surfassa superior da brun-a a nèira, vilosa, con bòrd bianch. Ij pòr a son cit (3-5 për mm), bianch, ch'as macio 'd brun al contat . La carn a l'é bianca o ciàira, elastica da giovo peui lignosa, con odor fòrt ëd fonz . Le spore a son ovaj, 5 x 4 µm .

### Ambient
A chërs dzortut an dzora a conìfere vive (pin, sapin, malëzzo), al pé dël bion e an sle rèis, ma a peul ëdcò vive an dzora a latifeuje . A càusa un **marsum bianch** dle rèis (*annosus root rot*), ch'a men-a a la mòrt ëd l'erbo . L'anfetassion a riva dzortut da le ferìe . A l'é spantià an tut l'emisfer setentrional .

### Comestibilità

As peul nen mangesse .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Heterobasidion annosum** (Fr.) Bref.

Categorìa:Heterobasidion
Heterobasidion parviporum

## Heterobasidion parviporum
### Descrission
Ël ***Heterobasidion parviporum*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Bondarzewiaceae, un patògen ch'a càusa la **marseugna dle rèis** (*annosus root rot*) dzortut an dzora al sapin (*Picea abies*) . A l'é stàit separà dël 1998 da *Heterobasidion annosum* për soe caraterìstiche genétiche e sò spetr ëd piante òspite .

Ël fonz a l'é resupinà o a forma 'd consolëtta, con la surfassa superior da brun-a a nèira, e un bòrd bianch. Ij pòr a son cit (3-5 për mm), bianch, ch'as macio 'd brun al contat . La carn a l'é bianca, elàstica da giovo peui lignosa, con odor fòrt ëd fonz . Le spore a son ovaj, 4-6 × 3-4 µm .

### Ambient
A chërs dzortut an dzora a Picea abies (sapin), ma a peul ëdcò anfeté d'àutre conìfere e, da ràir, latifeuje . A càusa na marseugna bianca dle rèis e dël tronch, ch'a men-a a la mòrt ëd l'erbo . L'anfetassion a riva dzortut da le ferìe . A l'é spantià an Euròpa e an Asia .

### Comestibilità

As peul nen mangesse . A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Heterobasidion parviporum** Niemelä & Korhonen

Categorìa:Heterobasidion
Félix Aublet

Pitor, architet e decorator.
**Félix Aublet** a l'era nà a Tùnis ai 25 ëd fërvé dël 1903 e a l'é mòrt a Aix-en-Provence dël 1978.

An soa atività a l'ha realisà oget da decorassion, proget d'architetura, machëtte ëd viture për j'areclam, piture e dissègn.

Aublet, Félix
Aublet, Félix
Hexagonia nitida

## Na lenga: Hexagonia nitida
### Descrission
L’***Hexagonia nitida*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Polyporaceae, ch'a chërs dzortut an dzora a rol vive o mòrte . Ël fonz (basidiòma) a l'é a forma ëd ventaj o 'd crosëtta, con na surfassa superior lùcida, zonà, con dle bande color brun rossastr e giàun . La part inferior a l'ha dij pòr gròss, da riond a esagonaj (da sì ël nòm), ch'a son bianch grisastr e peui a ven-o sombr fin a nèir . A l'é un fonz lignìcol ch'a càusa la marseugna bianca dël bòsch, an degradand la lignin-a grassie a dj'enzim specìfich .

### Ambient
A chërs an dzora a rol (*Quercus* spp.), dzortut an dzora a rol viva, rol da nate e rol tomentosa ant le region mediteranie . A l'é stàit trovà an Fransa, Italia (Sicilia comprèisa), Svìssera, Portugal, an nòrd-àfrica (Algerìa, Maròch) e a Cipro . A frutìfica tut l'ann .

### Comestibilità

As peul nen mangesse për la carn dura e gorëgna. A l'ha n'anteresse sientìfich për soa capacità ëd degradé la lignin-a e për soe potensiaj aplicassion biotecnològiche .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Hexagonia nitida** Durieu & Mont.

Categorìa:Hexagonia
Hyphodontia latitans

## Na lenga: Hyphodontia latitans

### Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora a le conìfere ma ëdcò dzora a le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Hyphodontia latitans** (Bourdot & Galzin) Ginns & M.N.L. Lefebvre

Categorìa:Hyphodontia
Categorìa:Figure da buté
Inonotus hastifer

## Na lenga: Inonotus hastifer

### Descrission
Fonz anuaj, ressupinà, sovens grotolù quand a chërso an vertical e an costi cas a formo dle cite surfasse dël capel. A son motobin gròss, fin a 8-10 cm ëd longhëssa e 5-15 mm dë spëssor; a son carnos e mòj, a ven-o com ël coram e fròj quand a son sech. Ij bòrd a son giaunastr o brun rusment, motobin sutij ma bin evident. La surfassa poròida a l'ha un color brun, brun canela con arfless giaunastr. La carn a l'é fibrosa, lignosa e a l'ha un color brun canela e në spëssor ëd 5-10 mm. Ij tuboj a son a në strat sol, dël midem color dla carn e a l'han në spëssor ëd 3-6 mm.

### Ambient
A chërs dzortut dzora al fò, dzor branch a tèra o anco' tacà a la pianta.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Inonotus hastifer** Pouzar

Categorìa:Inonotus
Categorìa:Figure da buté
Inonotus nidus-pici

## Na lenga: Inonotus nidus-pici
### Descrission
L' ***Inonotus nidus-pici*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Hymenochaetaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **sòch** o 'd **consolëtta**, gròss 5-10 cm, con la surfassa superior da giovo vilosa, peui seulia, 'd color brun giaunastr . Ij pòr a son cit (2-4 për mm), riond, 'd color brun . La carn a l'é dura e coramiosa, brun-a . Le spore a son brun-e.

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuje (rol, fò), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Inonotus nidus-pici** Pilát

Categorìa:Inonotus
Categorìa:Figure da buté
Inonotus obliquus

## Na lenga: Inonotus obliquus
### Descrission
Ël ***Inonotus obliquus***  a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Hymenochaetaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **gnòch** (scleròssi) nèir, gròss 10-30 cm, ch'a seurt da la scòrsa dj'erbo . La surfassa a l'é fissurà e d'aspet carbonisà . La part inferior (imenòfor) a l'é resupinà, con dij pòri cit (3-5 për mm), 'd color brun . La carn a l'é dura e coramosa, brun-a . Le spore a son brun-e . A l'é stàit descrivù dël 1783 dal naturalista fransèis Jean Baptiste François Pierre Bulliard .

### Ambient
A chërs an dzora a latifeuje (dzortut biola, fò), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional. A l'é dovrà ant la medzin-a tradissional për soe proprietà medicinaj .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Inonotus obliquus** (Pers.) Pilát

Categorìa:Inonotus
Inonotus ulmicola

## Na lenga: Inonotus ulmicola
### Descrission
L**'Inonotus ulmicola** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Hymenochaetaceae. A l'é stàit descrivù për la prima vira dël 1990 an Danimarca e an Svessia . A l'é motobin davzin a *Inonotus obliquus* (ël Tschaga), ma a l'é caraterisà da **sede solitarie** ant la trama e da la chërsùa dzor j'orm .

Ël fonz a l'é resupinà, anual, a forma 'd crosta larga (fin a 1 m) brun-a o brun rossastra, carnosa peui dura e fròla quand a l'é sùita . Ij pòr a son cit, 3-6 për mm, brun òcra, peui brun viòla . La carn (subiculum) a l'é brun rossastra, spëssa 1-2 mm, dura quand a l'é sùita . Ij tùboj a son longh 1-3 mm . Le spore a son seulie, da elìtiche a sfériche, giàune ciàire, gròsse 6,5-10 × 5,5-7 µm .

### Ambient
A chërs sota la scòrsa ëd j'orm (géner *Ulmus*) viv o mòrt, e a ven fòra mach quand la scòrsa as fissura. A l'é un **parassita** ch'a càusa 'l marsum dël bòsch e a men-a l'erbo a la mòrt . A l'é segnalà an Scandinavia, Fransa, Italia, Polònia (Bosch ëd Białowieża), Bulgarìa e Russia . A l'é considerà **ràira** e an Bulgarìa a l'é classificà "an perìcol" (EN) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Inonotus ulmicola** Corfixen

Categorìa:Inonotus
Categorìa:Figure da buté
Irpex lacteus

## Na lenga: Irpex lacteus

### Descrission
**Irpex lacteus** a l'é un fonz crostos, sùtil e dentà. A l'ha un color da bianch a crem.

### Ambient
A chërs an dzora a branch e bion ëd latifeuje.

A l'é stàit trovà an vàire paìs an Euròpa e an vàire region an Italia.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Irpex lacteus*** (Fr.) Fr. (1828)

Categorìa:Irpex
Inonotus rheades

## Na lenga: Inonotus rheades

### Descrission
Fonz anuaj, fait a lenga, da soj o a bocc, a mzuro 5-10 cm ëd longhëssa e 2-3 cm dë spëssor. La surfassa dë dzora a l'é grotolùa, peilosa, giaunastra ocra, brun rossastra, a dventa peui brun scur. Ij bòrd a son pi ciair che la surfassa. La surfassa poròida a l'é giaun brun-a, peui brun rossastra. La carn a l'é brun-a, brun-rossastra, com ël coram, fibrosa, zonà, spëssa 2 cm. A-i é present na nos miceliar, globosa e gorëgna, granulosa, brun scur, con cite venadure bianche. Ij tuboj a son a në strat sol, a son brun, brun rusment o brun canela; a son spess 3-15 mm. Gnun odor ni savor.

### Ambient
A chërs dzortut an dzora a albre vive, ma a continua a chërse dzora a suche e bion mòrt.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Inonotus rheades** (Pers.) P. Karst.

Categorìa:Inonotus
Irpex oreophilus

## Na lenga: Irpex moreophilus
### Descrission
L' ***Irpex moreophilus*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Meruliaceae, caraterisà da 'n còrp resupinà o a forma 'd consolëtta, 'd color bianch o crema . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da dë spin-e cite, bianche . La carn a l'é dura e coramiosa, bianca . Le spore a son bianche.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje (dzortut fò, rol), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Irpex oreophilus** (Lindsey & Gilb.) Niemelä

Categorìa:Irpex
Categorìa:Figure da buté
Cerro Maggiore

**Cerro Maggiore** (*Scêr* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 15.257 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Teresina Rossetti (dal 25/05/2014).

## Sità gemelà
Cerro Maggiore a l'é gemelà con:
*  Bad Neustadt an der Saale, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Felino

**Felino** (*Flén* an dialèt parmesan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna d'8.983 abitant , ant la provinsa 'd Parma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elisa Leoni (dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Felino a l'é gemelà con:
*  Cumières, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Parma
Bagaladi

**Bagaladi** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.158 abitant , an provincia ëd Res ëd Calabria.

## Aministrassion
Ël sìndich Angelo Curatola a l'é mòrt ël 4/05/2009.

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res ëd Calabria
Cerro al Lambro

**Cerro al Lambro** (*Cèrr al Làmber* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.061 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Sassi (dal 16/05/2011, scond mandà dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Cerroallambro
Cerroallambro
Cerro al Volturno

**Cerro al Volturno** a l'é un comun dël Molise ëd 1.401 abitant , an provincia d'Isernia.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é Vincenzo Iannarelli (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Isernia
Cerro

***Cerro*** a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:

* **[[Casal dla Cort Cèra|Casale Corte Cerro (Casal dla Cort Cèra)]]**, ant la provincia dël Verban-Cusio-Òssola

* **[[Cerro al Lambro]]**, an provincia ëd Milan

* **[[Cerro al Volturno]]**, an provincia d'Isernia

* **[[Cerro Maggiore]]**, an provincia ëd Milan

* **[[Ser|Cerro Tanaro (Ser)]]**, an provincia d'Ast

* **[[Cerro Veronese]]**, an provincia ëd Veron-a

* **[[San Pietro in Cerro]]**, an provincia ëd Piasensa
Cerro Veronese

**Cerro Veronese** a l'é un comun dël Véneto ëd 2.424 abitant , an provincia ëd Veron-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Scala (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Veron-a
San Pietro in Cerro

**San Pietro in Cerro** (*San Pédar* an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna d'860 abitant , ant la provinsa ëd Piasensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Manuela Sogni (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanpietroincerro
Età ëd mes

Conforma a l'arpartission pì spantià dla stòria europenga da part dj'anteletuaj, l**'età ëd mes**, an latin *media tempestas* o ëdcò *media aetas* (paròla dovrà la prima vira da Flavius Blondus), a l'é ël perìod an tra l'età clàssica e la moderna.

An tuta Euròpa l'età ëd mes a ancamin-a d'l'ann 476, scond na convension decidùa da jë stòrich, che a l'é l'ann dla deposission dl'ùltim imperator roman Ròmol Augùstul e dla fin dl'Imperi Roman d'Ossident. 

La fin dl'età ëd mes a l'é pa l'istessa daspërtut. Le conseguense dla fin ëd l'età 'd mes a la longa a son ëstàite lë s-ciòde dl'Arnassensa e dle monarchìe nassionaj.

J'agn pì dovrà për marché la fin dl'età ëd mes a son ël 1453, ann ch'a-i dròca la sità ëd Costantinopòl ant le man dij Turch e dla la fin dla Guèra dij sent agn an tra la Fransa e l'Anghiltèra, ël 1492, ann dla dëscuverta dj'Amériche e dla fin dël perìod islàmich an Ëspagna o ëdcò ël 1517, ann dl'arforma protestanta. Cheidun a dis che la fin dl'età ëd mes a l'é a la mità dl'ann 1250, ann dla mòrt ëd Federich II dë Svevia.

L'età ëd mes a l'é dividùa an doe part: 
* L*'àuta età ëd mes*, (ciamà ëdcò *sécoj sombr*) ch'a dura dal sécol V fin-a al X, caraterisà da na granda miseria, e da le continue anvassion da part djë slav, dj' àrabo, dij vichingh e dj'ùngar. 
* La *bassa età ëd mes* ch'a dura dal sécol ch'a fa XI fin-a al sécol ch'a fa XV e ch'a vëdd n'arnassensa dla vita ant le sità, n'atività comersial sempre pì fòrta ëdcò për ël bon goern dle sgnorìe, la costrussion ëd cese, lë s-ciòde dle banche. 

Dlongh apress ch'a-i dròca l'Imperi Roman d'Ossident, le popolassion dël nòrd e dl'est dl'Euròpa a taco a fesse guèra an tra ëd lor, për rivé a na arcostrussion, dzortut local, dl'organisassion aministrativa, militar, econòmica e giurìdica. 

A l'é ëdcò a disse che dël 476 a-i é gnente ch'a-i suced. Ël cambiament a l'era gia rivà con l'imperator Teodòsio, cand ël cristianésim a dventa religion ëd lë stat (380 dGC). 

Età ëd mes
Aide et Action

**Aide et Action** (**AeA**) a l'é n'organisassion nen goernativa con sede a Paris, creà dël 1981 për ël dësvlup ëd l'educassion dle masnà ant ij pais pòver dël mond.
A òpera për mojen dla tùa andividual, ma ëdcò dël sostegn a 'd class e a dë scòle.

Categorìa:Drit ëd l'òm
Junghuhnia brownii

## Na lenga: Junghuhnia brownii
### Descrission
La ***Junghuhnia brownii*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Steccherinaceae, caraterisà da 'n còrp resupinà (a chërs tacà al bòsch), 'd color bianch o crema . Ij pòr a son cit (3-5 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é mòla e fròla, bianca . Le spore a son bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1889 dal micòlogh fransèis Lucien Quélet .

### Ambient
An Euròpa a l'é stàit trovà cheich vire an sère, gave, miniere, dzortut an dzora a bòsch ëd latifeuje (rol, fò), motobin ràir . A l'é segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Junghuhnia brownii** (Humb.) Niemelä

Categorìa:Junghuhnia
Categorìa:Figure da buté
Junghuhnia lacera

## Na lenga: Junghuhnia lacera

### Descrission
Fonz anual, ressupinà, a l'é belfé dëstachelo dal sotstrat, a riva a 5-6 cm ëd longhëssa e 3-4 mm dë spëssor. La surfassa poròida a l'ha un color reusa giaunastr, reusa ocra, a ven pi sombr ant ij fonz sëccà. Ij bòrd a son spess, sovens a l'han dij cordon a a l'han un color crem ocra. Ij përtus a son cit, pa regolar, angolos, 2-5 për mm. La carn a l'é motobin sutila, ëd color crem giaunastr a a l'ha në spëssor al pi d'un mm. Ij tùboj a son a në strat sol, dël midem colr dla surfassa poròida o un pòch pi ciair, a a son spess 1-2 mm.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Junghuhnia lacera** (P. Karst.) Niemelä & Kinkunen

Categorìa:Junghuhnia
Categorìa:Figure da buté
Junghuhnia nitida

## Na crosta: Junghuhnia nitida
### Descrission
La ***Junghuhnia nitida*** (an piemontèis a l'é na **crosta**) a l'é un fonz dla famija dle Steccherinaceae (o Meruliaceae, second le classìfiche) . Ël fonz a l'é ressupinà, visadì a chërs tacà al bòsch, e a forma dë strat ëd 2-3 mm dë spessor, color da biancastr a crem-giaunastr con arfless rosà o giàun . La surfassa (imenòfor) a l'ha 'd përtusin cit (5-7 për mm) riond o poligonal . Al microscòpi, as vëddo 'd cistidi metulòid (a parete spëssa) motobin ancreus, ch'a servo për arconòss-lo .

### Ambient
A chërs dzortut ëdzora al bòsch mars ëd latifeuje, dzortut fò, ma 'dcò d'àutre latifeuje, an sle rame mòrte a tèra . A l'é na specie ch'a càusa la marseugna bianca dël bòsch . As treuva dzortut d'istà e d'otonn, e a l'é comun an vàire part dël mond .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e sensa valor nutrissional . A l'ha 'n anteresse sientìfich përchè a conten na sostansa (nitidon) con propietà antibiòtiche .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Junghuhnia nitida** (Pers.) Ryvarden

Categorìa:Junghuhnia
Junghuhnia semisupiniformis

## Na lenga: Junghuhnia semisupiniformis

### Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje, ma a l'é tròp rair për dilo con sicurëssa.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Junghuhnia semisupiniformis** (Murril) Ryvarden

Categorìa:Junghuhnia
Categorìa:Figure da buté
Lenzitopsis oxycedri

## Na lenga: Lenzitopsis oxycedri
### Descrission
La ***Lenzitopsis oxycedri*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Polyporaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **consolëtta** o 'd **ventaj**, gròss 5-15 cm, con la surfassa superior d'un color brun rossastr, da vilosa a seulia . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da lamele o da pòr (a sconda dla madurassion), d'un color brun giaunastr . La carn a l'é dura e coramosa, brun-a . Le spore a son bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1916 dal micòlogh italian Giacomo Bresadola .

### Ambient
A chërs an dzora a vej genèiver (*Juniperus oxycedrus*), ant ij bòsch ùmid e assolà, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie **ràira**, segnalà an Italia, Spagna, Fransa e an Àfrica dël Nòrd . An Italia a l'é stàita trovà an Sardëgna, Sicilia e an vàire region sentraj .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Lenzitopsis oxycedri** Malençon & Bertault

Categorìa:Lenzitopsis
Categorìa:Figure da buté
Leptoporus mollis

## Na lenga: Leptoporus mollis
### Descrission
Ël ***Leptoporus mollis*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Irpicaceae (o Polyporaceae, second le classìfiche). Ël fonz a l'é resupinà o dle vire a forma 'd consolëtta, mòl e spongios, con na surfassa superior color reusa ciair o viòla, peui brun-a con l'età . Ij përtusin (pòr) a son bianch o reusa, e a viro al ross o al brun quand a son toccà . La carn a l'é mòla e sierosa, con n'odor frutà o doss . Al microscòpi, le spore a son a forma 'd saussissa (allantoid), seulie, e a manco le "giunte a bogla" (clamp connections) .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere, dzortut ëd sapin (*Picea*) e pin (*Pinus*), e a càusa na marseugna brun-a . A l'é spantià an Euròpa, Asia, e América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp mòl e sensa valor nutrissional . A l'ha n'anteresse sientìfich për soa ecologìa e soe caraterìstiche microscòpiche .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Leptoporus mollis** (Pers.) Quél.

Categorìa:Leptoporus
Vincenzo Coppo

**Vincenzo Coppo** (Mirabèl, 3 ótober 1905) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis.

## Palmarès
 
**Campionà italian**: 1 
Inter: 1929-1930 

Coppo, Vincenzo
Riccardo Corallo

**Riccardo Corallo** (Rìvole, 31 mars 1980) a l'é un fotbaleur piemontèis che a gieuga coma difensor ant l'U.S. Avlin.

## Cariera

Soa cariera a l'é ancaminà dël 1997/98 an Serie B con ël Turin a nomach 17 ani. L'ani dòp (1998/99) a va a l'A.S. Varèis  an Serie C1 andoa a resta fin-a a gené e andoa a gieuga soa prima partìa da professionista. Dël 1999 passa a la Lassio che ant ël midem ann a lo vend a la Reggiana an Serie C1 anté che Corallo a gieuga an 15 ocasion an marcand ëdcò na grija. Dël 2000/01 a passa a l'U.S. Avlin antramentre che dël 2002/03 a artorna a la Reggiana e da lì al Messina ma sensa possibilità 'd giughé. Ant la stagion 2003/04 a riva a la Spal an C1, andoa a gieuga vàire vire e a marca 2 grije. Vendù a l'Àscoli dël 2004/05 a vagna sël camp la promossion an Serie A ma l'ani dòp costa società a lo manda an Serie B a la Cremonèisa, squadra andoa a gieuga 8 partìe. Ant ël gené dël 2005 a va torna a l Àscoli andoa a gieuga mach doe partìe ma a fa soa prima gara an Serie A ant la vitòria bianca e nèira contra 'l Milan (2 a 1).
Ant la stagion 2006/07 a gieuga 12 vire con l'Àscoli che për maleur a ven degradà an Serie B. Dal 2007/08 a l'é un giugador ëd l'U.S. Avlin.

Corallo, Riccardo
Magnum Photos

La **Magnum Photos** a l'é n'agensìa fotogràfica creà ai 17 d'avril 1947 da Henri Cartier-Bresson, David Seymour e William Vandivert a lë scond pian dël Musé d'art moderna ëd New York.
A l'é n'agensìa cooperativa, andoa ij fotògraf a son ij padron e ël diretor un salarià.

Categorìa:Fotografìa
Lindtneria leucobryophila

## Na lenga: Lindtneria leucobryophila

### Descrission
**Lindtneria leucobryophila** a l'é un fonz crostos, sùtil e a përtus. A l'ha un color da biancastr a crem, con ël bòrd bianch.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd latifeuje.

A l'é stàit trovà an cheich paìs an Euròpa e an Italia mach an Emilia-Romagna.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Lindtneria leucobryophila*** (Henn.) Jülich (1977)

Categorìa:Lindtneria
Categorìa:Figure da buté