Termos

**Termos** a l'é n'utiss isotèrmich ch'a serv a manten-e la temperadura dij lìquid (o dij sòlid) për vàire ore, sia càuda che frèida. A l'é formà da doi recipient un drinta l'àutr, con l'aria gavà da l'antërspassi (as diciara "veuid") për evité la trasmission dël calor.

## Stòria
Ël prinsipi dël termos a l'é stàit dësvlupà dël 1892 dal fìsich e chìmich scossèis James Dewar, ch'a l'avìa damanca ëd manten-e dij gas a temperadura motobin bassa për ij sò studi. Soa anvension a l'era un recipient con dle parete dobie e l'aria gavà, ma a l'ha nen brevetà l'idèja. Dël 1904, l'artisan alman Reinhold Burger e l'angigné Albert Aschenbrenner a l'han pijà l'idèja e a l'han creà un recipient pràtich për l'usage doméstich, an brevetand-lo con ël nòm *Thermos* (dal Grech *thérme*, ch'a veul dì càud).  La marca a l'é dventà parèj famosa che *termos* a l'é dventà 'n nòm comun për tutele botelie a veuid.

## Strutura e fonsionament
Un termos a l'é formà da:
* **Recipient interior**: normalment ëd véder o d'assel inossidàbil, con la surfassa specular (argentà) për arflëtte la radiassion.
* **Recipient esterior**: ëd plàstica, metal o assel, ch'a protegg col ëd drinta.
* **Antërspassi**: l'aria a l'é gavà (as diciara "veuid") për evité la convession e la condussion.
* **Nata** o **stopon**: ch'a sara ermétich për evité la convession e l'evaporassion.
La trasmission dël calor a peul capité për condussion (passage travers le parete), convession (moviment d'aria o lìquid) e radiassion (onde eletromagnétiche). Ël veuid a bloca la condussion e la convession, e la surfassa specular a arflet la radiassion, an mantenend parèj la temperadura.

## Sòrt ëd termos
A-i son vàire sòrt ëd termos, second l'usage:
* **Termos da beivanda**: a l'ha la boca larga o strèita, për manten-e càud o frèid cafè, té, làit, eva.
* **Termos da mangé**: con la boca larga, për porté mnestra, pasta, o àutr mangé càud.
* **Termos da laboratòri**: a son ciamà ëdcò "dewar", dovrà për conservé gas liquefà (azòt, ossìgen) a temperadura motobin bassa.
* **Termos da vacansa**: për manten-e frèide le beivande ant l'istà.
* **Termos da viagi**: portàtij, normalment d'assel inossidàbil.

## Utilisassion
Ël termos a l'é dovrà për:
* Porté beivande càude (cafè, té) al travaj, an gita, an montagna.
* Porté mangé càud (minestrin-e, pasta) fòra ca.
* Conservé lìquid frèid ant l'istà.
* Ant ij laboratòri për conservé gas a temperadura criogénica.
* Ant le spedission polar o an montagna, andoa le temperadure a son motobin basse.

## Manutension
Për manten-e un termos an bon-e condission a venta:
* Netié l'intern con eva càuda e bicarbonà (nen con savon, ch'a peul lassé odor).
* Lassé suvé bin duvert dòp minca usagi.
* Pa dovré la pajëtta për netié, për nen graté la surfassa interior.
* Controlé che 'l tapon a sara bin.
* Pa campélo giù o pë tèra, përché ël véder interior a peul rompse.

## Curiosità
* Ël record d'eficensa d'un termos a l'é d'agn. Cheidun a peul manten-e la temperadura për 24 ore o pì.
* Ant l'industria, ij termos për gas criogénich a peulo manten-e la temperadura për vàire di.
* La paròla "termos" a l'é dovrà an vàire lenghe com nòm comun (an Italian, Fransèis, Spagneul, etc.).

## Vardé 'dcò
* James Dewar
* Botelia a veuid
* Isolament tèrmich
* Café

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Atrass
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI