open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aegolius funereus

## Aegolius funereus

### Descrission
L**'Aegolius funereus** a l'é n'osel ravass neuité.

### Varietà
As conòsso neuv sot-specie:

* A. f. beickianus
* A. f. caucasicus 
* A. f. funereus 
* A. f. jakutorum 
* A. f. juniperi 
* A. f. magnus 
* A. f. pallens 
* A. f. richardsoni 
* A. f. sibiricus

### Ambient
A viv ëd preferensa ant ij bòsch.

### Distribussion
Costa sivìtola a viv an apropré tuta l'Eurasia e ant l'América dël Nòrd. An Italia a fa ël nì ant le Alp.

## Arferiment bibliogràfich e anliure për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Aegolius funereus** (Linnaeus, 1758)
* L'Aegolius_funereus ansima a AVIBASE
* Filmà ansima a l'Aegolius funereus
* Grup Italian Sivìtole

Categorìa:Aegolius
Dendrocopos leucotos

## Dendrocopos leucotos

### Descrission
A l'é 'l pi gròss dij pich ross e col con ël bech pi longh, ma a l'é rair e localisà. A serca erbo mars anté serché gianin e bòje. Com autr pich, a pica con ël bech për marché sò teritori.

### Ambient
A l'ha pi car ij bòsch ëd latifeuje ma a s'adata 'dco a le conìfere.

### Distribussion
A viv Euròpa sentral, Asia sentral, fin-a al Giapon.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Dendrocopos leucotos* (Bechstein, 1802)

Categorìa:Dendrocopos
Categorìa:Pich
Picoides tridactylus

## Picoides tridactylus

### Descrission
A l'é diferent da j'autr pich përchè a l'ha tre dij e nen quatr. A serca le piante marse për gavene bòje e ruve. A së stërma 'd pi che j'autr pich e a bat meno ël bech e a fà meno vers. 

### Ambient
A-j pias vive ant le conìfere a na serta autëssa.

### Distribussion
A viv ant l'Europa e l'Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Picoides tridactylus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Picoides
Categorìa:Pich
Dryocopus martius

## Dryocopus martius

### Descrission
A l'é 'l pich pi gròss ( a l'ha le dimension d'un cornajass) abitator dle foreste 'd latifeuje o conìfere. Ij sò colp ëd bech a son pi fòrt che tùit j'autr pich e as sent a granda distansa. A mangio furmije rosse e autre furmije, ma 'dcò autre bòje e da rair ëdcò dë smens. A fà un përtus motobin gròss për ël nil, e soa intrà a l'é a sàgoma d'euv. Minca vòta ch'a fà j'euv a fà un nil neuv, lassand parej ij nij vej a disposission d'autre bestie. A fà da quatr a sinch euv.

### Ambient
A-j pias vive ant le foreste, caland an Europa meridional a venta chërse d'autëssa.

### Distribussion
A viv ant l'Europa e l'Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Dryocopus martius* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Dryocopus
Categorìa:Pich
Accipiter nisus

## Sparvé

### Descrission
L**'Accipiter nisus** a l'é motobin lest ant ël vòl e bin a lo san i cit osej dël bòsch, ch'a l'han motobin por. Për cassé a vòla stërmandse daré dj'arpar naturaj për peui slansesse an longh inseguiment. A peul ëdcò stess-ne ferm a l'avait. A fà 'l nil dzor le piante, fasend da quatr a ses euv.

### Ambient
A viv an bòsch nen tròp spess e con dle raisure o zòne duverte ant le vicinanse.

### Distribussion
As treuva an Euròpa, nord Àfrica, India e Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Accipiter nisus** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Accipiter
Droné

**Droné** (*Dronero* an italian; *Drounier* an ossitan) a l’é na comun-a ëd 7.007 abitant dla provincia ëd Coni.

## Atrassion

A Droné a-i é n'arnomà *pont dël diav*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Livio Acchiardi.

## Sità gemelà
Droné a l'é gemelà con:
*  Castelnuovo di Garfagnana, Italia

## A pòrto sò nòm
*Dronerèis

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Limon (CN)

**Limon** (*Limone Piemonte* an italian) a l’é un comun ëd 1.545 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Revelli (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Dendrocopos medius

## Dendrocopos medius

### Descrission
A l'é na via 'd mes tra le rase dij pich ross; la pi part dle vire a ven scambià për ël Dendrocopos major. A mangia le bòje ant la part auta dj'erbo e nen arlongh ël bion. A bat nen ël bech com j'autri pich, ma a fà dij vers dròlo e nasaj.

### Ambient
A l'ha pi car vive ant la part auta dj'erbo.

### Distribussion
A viv ant l'Europa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Dendrocopos medius* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Dendrocopos
Categorìa:Pich
Dendrocopos syriacus

## Dendrocopos syriacus
### Descrission
Ël ***Dendrocopos syriacus*** (pich siriach) a l'é n'osel ëd la famija dij Picidae, longh 23 cm, con un pèis ëd 74-82 g. A smija motobin al pich gròss (*Dendrocopos major*), ma as diferenzia për la **macia bianca pì granda an sle spale**, la **coa quasi tuta nèira** (sensa le bare bianche dël pich gròss) e la **linia nèira an sla testa ch'a manca**. Ël **mas-cc** a l'ha na macia rossa an sël cupiss; la **fumela** a l'ha nen costa macia. La part inferior a l'é giàun-biancastra, con ël sota-coa 'd color ross o reusa. Ij giovo a l'han la part superior dla testa rossa e 'l pét strià con na fassa rossastra. Sò crij a l'é un "kik" o "keek" pì doss e pì silensios dël pich gròss, e 'l tambussament a l'é pì longh e a cala d'intensità.

### Ambient
A viv ant ij teren coltivà con erbo e busson, ij fruté, ij parch e ij bòsch duvert. A preferiss le zòne con erbo vej për nidifiché. A mangia dzortut inset, larve e d'àutri invertebrà, ma, pì che d'àutri pich, a consuma 'dcò smens e fruta durant l'ann. A peul danegé le tubassion ëd plàstica dj'impiant d'irigassion.

### Distribussion
A l'é stàit descrivù për la prima vira dël 1833 da *Hemprich* e *Ehrenberg* an sël Mont Lìban. A l'é spantià da l'Euròpa sud-oriental a l'Iran. Ant j'ùltim agn a l'ha slargà sò areal vers nòrd-òvest an Euròpa. A l'é considerà na specie "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Dendrocopos syriacus*** Hemprich & Ehrenberg, 1833

Categorìa:Dendrocopos
Categorìa:Pich
Accipiter gentilis

## Accipiter gentilis

### Descrission
A l'é un djë sparvé pi agressiv ch'as conòsso. A riess a ciapé dj'osej gròss com un cornajass o un gaj, ma 'dcò fasan, schërieuj e fin-a 'd cit ëd levr o dle levr adulte ch'a stan nen bin. A dòvra lë stërme naturaj dël teren për nen fesse vëdde a slansesse a l'atach mach a l'ùltim moment. A fà 'l nil ant la forca 'd na pianta gròssa e a fà da tre a ses euv. A l'é un migratòri parsial: le popolassion setentrionaj a peulo andé a sverné pi al sud, mentre le popolassion meridionaj a resto an zòna tut l'ann.

### Ambient
As treuva ant ij bòsch ëd conìfere e ant jë spassi duvert vzin.

### Distribussion
As treuva an Nord América e Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Accipiter gentilis** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Accipiter
Coccothraustes coccothraustes

## Coccothraustes coccothraustes
### Descrission
Ël ***Coccothraustes coccothraustes*** a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Fringillidae, caraterisà da 'n **bech gròss e robust**, adat a s-ciapé le nòs dle cirese e d'àutri frut dur . A l'é longh 16-18 cm, con n'aliura ëd 29-33 cm e a peisa an tra 45 e 70 g . Ël piumagi a l'é variàbil: la testa a l'é brun groson, la gola a l'é nèira, j'ale a son brun-e con na banda bianca, e la coa a l'é curta . Ij doi sess a son smijant, ma la fumela a l'é pì smòrta . Sò crij a l'é un "tsik" sech .

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd latifeuje e mës-cià, ij parch e ij giardin con erbo da fruta, dal livel dël mar fin a 1.500 méter . A l'é **sedentari**, ma a peul fé dë spostament a sconda dla disponibilità d'aliment . A mangia dzortut smens ëd cirese, e d'àutri frut dur (pom, pruss), ma 'dcò inset e verm . A fà 'l nil an sj'erbo e a duverta 4-5 euv .

### Distribussion
A l'é spantià an tuta l'Euròpa, ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Asia fin-a al Giapon . An Italia a l'é present an tuta la penìsola, an Sicilia e an Sardëgna, e a l'é considerà **comun** . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Coccothraustes coccothraustes*** L., 1758

Categorìa:Coccothraustes
Bombycilla garrulus

## Bombycilla garrulus

### Descrission
A ciapa le babòje al vòl a la prima e d'istà. D'invern a mangia gale e smens. A fà 'l nil dzor le piante, an cite colònie, con dle ramëtte e a lo vemp con mofe e lichen. A l'invern a migra a meridion e as fà vëdde fin-a ant ël Mediterani.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd conìfere dla taiga.

### Distribussion
A viv ant l'Euròpa setentrional estrema.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Bombycilla garrulus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Bombycilla
Garrulus glandarius

## Ël gaj: Garrulus glandarius
### Descrission
Ël ***Garrulus glandarius*** (gaj) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Corvidae, arconossìbil për sò piumagi colorà e për sò comportament ciaramlos. A l'é longh 32-36 cm, con n'aliura ëd 52-58 cm e a peisa 140-190 g. Le part superior (schin-a e ale) a son d'un brun reusa o gris, la part inferior a l'é bianca e la coa a l'é nèira. La caraterìstica pì vistosa a l'é la **macìa bleu cel** an sj'ale, con dle righe nèire, e le **bachette mustass** nèire an sle ciafele. Ël ciuff an sla testa a l'é strià 'd nèir e a l'é dëstacà quand l'osel a l'é an emossion. Ij giovo a l'han la macìa bleu pì cita e la testa pì ciàira. Sò crij a l'é un raucc "kraak" e a l'é n'imitator ëd vers d'àutri osej.

### Ambient
A viv ant ij bòsch (tant ëd latifeuje che 'd conìfere), ant ij parch e ant ij giardin, fin-a a 1.500 méter. A l'é **sedentari** . A fà 'l nil an sj'erbo e a duverta 4-7 euv. A mangia 'd tut: smens, gale, fruta, inset, verm, euv e cit d'àutri osej, e a l'é atirà da le giande (*glandarius*). D'otonn, a fà dle scòrte 'd giande stërmàndje ant la tèra.

### Distribussion
A l'é spantià an tuta l'Euròpa, l'Àfrica dël Nòrd e l'Asia fin-a al Giapon e a la Cin-a. A son arconossùe 33 sot-specie. An Italia a l'é present an tuta la penìsola, an Sicilia e an Sardëgna, con na popolassion stimà d'apopré 400.000-1.000.000 ëd cobie. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Garrulus glandarius** Linnaeus, 1758

Categorìa:Garrulus
Categorìa:Ghé
Perisoreus infaustus

## Perisoreus infaustus

### Descrission
A mangia un pòch ëd tut, da le bòje, a j'euv, ai cit dj'autr osej, a gale e fruta. A fa da tre a quatr euv ant un nil bin ambotì.

### Ambient
A viv ant le foreste 'd conìfere

### Distribussion
A viv ant l'Europa setentrional e ant l'Asia setentrional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Perisoreus infaustus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Perisoreus
Sylvia borin

## Canavròla
### Descrission
La ***Sylvia borin*** (canavròla) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Sylviidae, un-a dle specie pì comune e spantià an Euròpa. A l'é longa 13-14 cm, con n'aliura ëd 20-24 cm e a peisa an tra 16 e 22 g (fin a 35,5 g prima dla migrassion). A l'é la **pì "sensa caràter"** ëd le silvie: a l'ha 'n piumagi uniform gris-maròn an sël dòrs e pì ciàir (biancastr) sota, con na frisa giaunastr an sël pét e ij fianch. A l'ha na riga ciàira dzora l'euj e 'n cit anel bianch d'antorn; ël bech a l'é curt e robust, gris, e le piòte a son gris bleu. Ij doi sess a son idéntich, e ij giovo a smijo a j'adult ma con le part superior pì grise. Sò cant a l'é un rich e melodios "strofèt" ch'as sent da la vegetassion, pì bass e men "s-ciapà" che col dla capinera. La ciamà pì comun-a a l'é un raucc "tek-tek" o "kek-kek".

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert, le sev, le bussonà s-ciasse e ij pra con erbo, sempe con vegetassion bassa spëssa. A preferiss le zòne davsin a l'eva e a évita ij giardin tròp cit e le conìfere. A fà 'l nil a pòch da tèra (10-150 cm) ant la vegetassion s-ciassa, e a duverta 4-5 euv an magg-luj. A mangia dzortut inset e ragn, ma d'istà e an preparassion a la migrassion a consuma 'dcò gale e fruta (more, fi). A l'é **migrator a longa distansa**: a passa l'invern ant l'Àfrica a sud dël Sahara.

### Distribussion
A nidìfica an tuta Euròpa (gavà Islanda e Scandinavia nòrd) e ant l'Asia fin-a al fium Ienisej. Le popolassion a son migratris. An Italia a l'é nidificant comun an tuta la penìsola e an Sicilia, gavà le zòne pì àute dj'Alp. La popolassion italian-a a l'é stimà an 200.000-500.000 cobie e a l'é considerà **stàbil**. A l'é classificà "Arzighh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia borin*** Boddaert, 1783

Categorìa:Sylvia
Sylvia atricapilla

## Sylvia atricapilla
### Descrission
Àutri nòm an piemontèis: capinera, soa .

La ***Sylvia atricapilla*** (testanèira) a l'é un dij osèj pì comun e conossù dla famija dij Sylviidae. A l'ha na longhëssa ëd 13-15 cm, n'aliura ëd 20-23 cm e a pèisa 14-26 g . A l'é caraterisà da un marcà dimorfism sessual. Ël **mas-cc** a l'ha la part superior gris olivastr, la part inferior gris ciaira, e na **calòta nèira** (da sì 'l nòm) an sla testa . La **fumela** a l'é motobin smijanta ma a l'ha la calòta 'd color castan . Tùit e doi a l'han na colorassion discretament uniforma, sensa marcature vistose. Sò cant a l'é rich, melodios e varià, soens confondù con col dl'arsigneul, ma pì fòrt e articolà. A fà 'dcò un crij "tac" sech.

### Ambient
A viv ant ij bòsch mës-cià, ij parch, ij giardin e le sev, da la pian-a a la montagna fin a 1.500 méter . A mangia dzortut inset e gale, e a fà 'l nil ant ij busson . A l'é na specie **migratris** parsial: le popolassion dël nòrd e dl'est d'Euròpa a migro vers sud, cole dl'ovest e dël sud a son pì sedentarie .

### Distribussion
A l'é spantià an tuta l'Euròpa e ant l'Asia fin-a a la Siberia ossidental . An Italia a l'é comun an tuta la penìsola, an Sicilia e an Sardëgna, tant com nidificant che com invernant . La popolassion italian-a a l'é stimà an 1,3-2,6 milion ëd cobie e a l'é stàbil . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Sylvia atricapilla* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Sylvia
Troglodytes troglodytes

## Rè cit

### Descrission
Ël **re cit** a l'é pròpi cit, con la coa virà an su, ma a l'ha un cant bin fòrt. A serca babòje e verm tra la vegetassion bassa. A fà 'l nil drinta a cit përtus trovà ant ij ligné, ant le bale 'd paja, arlongh ij senté, ant le sev, etc. A fà da sinch a ses euv ant un nil vempì con mofa e fojëtte, e un mas-cc a peul avej pi fumele. Quand a-i riva tròp freid, a va a serché d'arparesse.

### Ambient
A s'anfila ant le filure, sia për fé 'l nil che për serché da mangé, dont sò nòm "troglodytes".

### Distribussion
Europa e Asia temperà.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Troglodytes troglodytes** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Troglodytes
Categorìa:Rè (osej)
Hippolais polyglotta

## Hippolais polyglotta

**Órdin**:   Passeriformes
**Famija**:  Sylviidae
**Géner**:   Hippolais	





### Descrission
Àutri nòm an piemontèis: ... 
A l'é ën cit osel.


### Ambient
Da finì.


### Distribussion
As treuva an nord-òvest dl'Àfrica e sud-òvest dl'Euròpa.


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Hippolais polyglotta

Categorìa:Hippolais
Hippolais icterina

## Hippolais icterina
### Descrission
L**'Hippolais icterina** (canavròla gròssa) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Acrocephalidae, caraterisà da na **testa larga** e **ale longhe** . A l'é longh 12-14 cm, con n'aliura ëd 20-24 cm e a pèisa 14-21 g . La part superior dël còrp a l'é gris-verd, la part inferior a l'é giaun uniform . A l'ha 'n dzorsign (riga dzora a j'euj) giaunastr pòch marcà, n'anel ocular ciàir e 'l bech robust con la base larga . Le piòte a son gris-bleu . Ij doi sess a son smijant . Sò **cant** a l'é na ciaciarada ràpida e nasalisà, ch'a peul imité d'àutre specie, e a l'é 'l mej mojen për arconòss-lo . Sò crij a l'é un "tec tec" àut .

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert e mës-cià, le raisure, ij parch, ij giardin e le bussonà àute, soens davzin a l'eva . A preferiss j'erbo con copa larga e vegetassion sota . A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica sota al Sahara, dzortut a sud ëd l'equator . A mangia dzortut inset e ragn, ma a la fin dl'istà a consuma 'dcò gale . A fà 'l nil a forma 'd copa pendùa ant na forca d'un branch, e a duverta 4-6 euv .

### Distribussion
A nidìfica ant la pì part dl'Euròpa setentrional e sentral (dal nòrd ëd la Fransa e Norvegia fin a l'est), e ant l'Asia fin a la Siberia . A manca ant la zòna mediterania, andova a l'é sostituì da la canavròla comun-a (*Hippolais polyglotta*) . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Hippolais icterina** (Vieillot, 1817)

Categorìa:Hippolais
Hippolais olivetorum

## Hippolais olivetorum
L**'Hippolais olivetorum** (canavròla) a l'é la pì gròssa dle silvie dël géner *Hippolais*, con na longhëssa ëd 15-18 cm e un pèis d'anviron 23 g. A l'ha 'n bech longh e pesant, scur con la base giàuna, e la testa piata con ël pont pì àut daré a j'euj. Le part superior a son gris brun, le part inferior gris biancastr, con 'n bòrd bianch an sla coa. J'ale a son longhe e a ponta, con na macia bianca bin vistosa [2][4].

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert ëd rol, ant ij fruté (dzortut ëd màndole e pistach), ant j'ulivé e ant la macia an sle pendiss ëd le colin-e, sempe con la presensa d'erba àuta. A fà 'l nil an un përtus d'un branch, a 1-4 méter da tèra, e a duverta 3-4 euv. A mangia dzortut inset e d'àutri invertebrà, ma d'istà a consuma 'dcò fruta e gale, com ij fi. Sò cant a l'é na sequensa ëd son raucc e s-ciapà, pì bass e pì lent che col dj'àutre specie dël géner.

### Distribussion
A nidìfica ant l'Euròpa sud-oriental (penìsola balcànica, Turchìa, Cipro) e ant ël Medi Orient. A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica oriental e austral, da Kenya a Sudàfrica. La popolassion europea (ch'a quata anviron 90% ëd l'areal ëd riprodussion) a l'é stimà an 10.800-25.000 cobie e a l'é considerà **stàbil**. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Hippolais olivetorum*** Strickland, 1837

Categorìa:Hippolais
Nucifraga caryocatactes

## Nucifraga caryocatactes

### Descrission
La **Nucifraga caryocatactes** a l'ha ël piumagi nèir tut macëttà ëd bianch. A-j piaso le ninsòle, ij pineuj, jë smens ch'a treuva ant ij bòsch ëd conìfere anté a viv normalment. Pi da rair a ciapa babòje, euv e cit d'autri osej. A fà ël nil an aut, e a lo rinfòrsa con mofa e tèra. A fà tre o quatr euv.

### Ambient

A viv ant ij bòsch ëd conìfere.

### Distribussion
A-i é na specie siberian-a e un-a dj'Alp.


File:Map of distribution of Nucifraga caryocatactes.png|Distribussion
File:Hoshigarasu01.jpg
File:Nucifraga caryocatactes, Kotka, Finland 1.jpg


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Nucifraga caryocatactes* (L., 1758)

Categorìa:Nucifraga
Prunella modularis

## Prunella modularis

### Descrission
A fà un vers modulà com ël re cit, ma men intens. Sò euv (da 4 a 6) a l'han un color verd-bluastr. A l'ha un bech fin, da già ch'a mangia dle babojëtte, ma d'invern a mangia 'dcò gale e smens.

### Ambient
A fà 'l nil ant la vegetassion bassa, ma a canta da 'd pòst aut.

### Distribussion
A l'é motobin comun-a an Anghiltèra, raira an Italia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Prunella modularis** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Prunella
Hippolais pallida

## Hippolais pallida
### Descrission
La ***Hippolais pallida*** (ancheuj classificà 'me *Iduna pallida*, canavròla grisa) a l'é n'osél passeriform ëd la famija dij Acrocephalidae . A l'ha na longhëssa ëd 12-14 cm e un pèis ëd 8-16 g . A l'é na silvia pitòst cita, con un bech longh e pontù, color giaunastr sota, e na testa piata . Le part superior a son gris brun (peui, vërde olivastr ant la sot-specie oriental *elaeica*), le part inferior a son bianche o crema, con ij fianch gris . A l'ha në dzorsign bianch motobin sutil e n'anel ocular ciàir . La coa a l'é longa e quadrà, e a l'ha l'abitùdin ëd bogé la coa 'n su e 'n giù (pompé) . Ij sess a son ij midem .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech con busson e erbo, com ij giardin, ij pais, le rivere dij fium e ij bòsch duvert . A l'é na specie migratris. A mangia inset e, d'otonn, 'dcò cit frut . A fà 'l nil a forma 'd copa ant ij busson . Sò cant a l'é na ciaciarada ràpida, com col d'un canarin, mentre sò crij a l'é 'n "tchèc" o "trr" .


### Distribussion
A l'é spantià an Euròpa sud-oriental (da ij Balcan a la Grecia), ant ël Medi Orient, an Anatòlia e an Àsia sentral . A nidìfica 'dcò an quàich oasi dël Sahara e ant la Val dël Nil . A passa l'invern ant l'Àfrica subsaharian-a . A l'é considerà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Hippolais pallida*** Hemprich & Ehrenberg, 1833

Categorìa:Hippolais
Hippolais caligata

## Hippolais caligata
### Descrission
L**'Hippolais caligata** (canavròla cita) a l'é la pì cita dle *Hippolais*, longa 11,5–12,5 cm e con un pèis ch'a peul rivé a 9 g . A smija pì a na silvia 'd géner *Phylloscopus* che a soe parente. La part superior dël còrp a l'é 'd color sabia (brun giaunastr) e la part inferior a l'é bianca con ij fianch un pòch pì brun . A l'ha un **dzrsign giaunastr** bin marcà dantorn a l'euj, e 'l bech a l'é curtìssim, giaunastr con la ponta scura . La coa a l'ha ij bòrd bianch ch'as vëddo an vòl .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert con busson, le sev, ij giardin e ij fruté, soens davzin a l'eva . A l'é na specie **migratris** e a passa l'invern ant l'Asia meridional (dzortut an India e Sri Lanka) . A mangia dzortut inset e a fà 'l nil an sla tèra o a pòchi centim da tèra ant un përtus. A l'é na specie motobin sbaruvosa, e a l'é pì bel sentila canté (na ciaciarada ràpida) che vëdd-la .

### Distribussion
A nidìfica ant la Russia sentral e setentrional, ant ël Kazakistan e ant la Cin-a nòrd-ossidental (fin al Sinkiang e a j' montagne dl'Altai) . A l'ha slargà sò areal vers òvest ant la sconda metà dël sécol XX, rivand fin-a an Finlandia . A l'é 'n visitator rarìssim an Euròpa ossidental e a l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Hippolais caligata** (Lichtenstein, 1823)

Categorìa:Hippolais
Sylvia hortensis

## Sylvia hortensis
### Descrission
La ***Sylvia hortensis*** (capnèir gròss) a l'é un-a dle pì gròsse silvie d'Euròpa, longa 15-16 cm. Ël **mas-cc** a l'ha la testa gris sombr, l'apendiss d'antorn a j'orije quasi nèir; la gola a l'é bianca, le part inferior gris-biancastre, la schin-a gris brun-a e la coa con ij bòrd bianch. L**'iris** a l'é bianch o giaun, bin vistos. La **fumela** a l'é pì smòrta, con la testa pì ciàira e l'iris giaunastr o gris. Ij giovo a l'han la testa brun-a e l'iris sombr. Sò crij a l'é un "tec tec" sech, e 'l cant un rich gorghëgg, pì melodios ant la part oriental dl'areal .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e càud, com ij vignè, j'olivé, ij fruté, le bussonà e ij bòsch duvert con vegetassion s-ciasse, dzortut ant le zòne colinàire fin a 700 méter. A mangia inset, larve e d'otonn 'dcò gale e frute . A fà 'l nil ant ij busson e a duverta 4-5 euv .

### Distribussion
A l'é na specie circum-mediterania. A nidìfica an penìsola ibérica, nòrd-Àfrica, Fransa meridional e Italia. An Italia a l'é **an perìcol grev** (EN) con 400-1000 adult, an declin për la perdita d'habitat (bonìfiche, gestion nen tradissional dij vignè e olivé). An Piemont a l'é present mach ant le valà pì càude . La specie global a l'é "Arzigh Mìnim" (LC).

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia hortensis*** Gmelin, 1789

Categorìa:Sylvia
Sylvia curruca

## Sylvia curruca
### Descrission
La ***Sylvia curruca*** (canavròta dij busson) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Sylviidae, longh 12-14 cm . A l'ha la part superior grisa, le part inferior biancastre, e la testa grisa con na **mascra scura** (në "strass passamontagna") travers j'euj . La gola a l'é bianca. Ij doi sess a son motobin smijant. A l'é un pòch pì cita dla canavròta gròssa (*Sylvia communis*) e a l'ha pa j'ale castan-e . Sò cant a l'é na ciaciarada lesta e sonòra "tet o che" .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert con busson, le sev, ij bòsch ùmid e le colin-e, fin a 900 méter . A mangia dzortut inset, ma d'otonn a mangia 'dcò smens e fruta . A fà 'l nil ant ij busson bass, a 0,2-1,5 méter da tèra, e a duverta 4-6 euv .

### Distribussion
A nidìfica an Euròpa (gavà ël sud-òvest) e Asia sentral . A migra an Àfrica setentrional e ant l'Asia meridional . An Italia as treuva a nidifiché **longh tut l'arch alpin**, con na popolassion stimà an 20.000-80.000 adult e considerà stàbil . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia curruca*** Linneus, 1758

Categorìa:Sylvia
Phylloscopus sibilatrix

## Phylloscopus sibilatrix

### Descrission
Con ij sò 13 cm a l'é 'l pi gròss (as fa për dì) ëd tùit ij Phylloscopus. Tra tùit, a l'é col ch'a l'ha pi car j'ambient a bòsch, dzortut ëd latifeuje aute, ma a peul contentesse 'dcò dij busson. A ciapa le bòje ispessionand le feuje e stand ferm an aria a "surplace". A fa 'l nil tra j'erbe, fasend un cit përtus ant la tèra e venpendlo d'erbe e paje. Ël nil a l'é sì stërmà che as peul nen trovesse se nen andasend dré a la mare ch'a pòrta la bëccà ai cit. Normalment a fa ses euv.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd latifeuja auta.

### Distribussion
A fa 'l nil an Europa e a passa l'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phylloscopus sibilatrix* (Bechstein, 1793)

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus bonelli

## Phylloscopus bonelli

### Descrission
Sò cant a smija a col dël Phylloscopus sibilatrix, mach a l'é curt e arpetù sla midema nòta.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd roj e pin ant ij versant dle montagne dl'Europa meridional.

### Distribussion
A fa 'l nil ant l'Europa meridional e a passa l'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phylloscopus bonelli* (Vieillot, 1819)

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus nitidus

## Phylloscopus nitidus

### Descrission
Soa aparission an Euròpa a l'é ràira.

### Ambient
A viv an montagna.

### Distribussion
A viv an sle montagne dël Càucas.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Phylloscopus nitidus** Edward Blyth, 1843

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus collybita

## Phylloscopus collybita

### Descrission
Ël tuicc cit (**Phylloscopus collybita**) as peul distingue dal ciaucin gròss (Phylloscopus trochilus) mach scotandlo canté (a l'ha 'dcò le piòte pi cite). A mangia lë bòje ch'a ciapa ant ij bòsch, e a-j piaso ij bòsch s-ciass. A fà un nil riond con erbe e mofa, ant ij bosson a na serta autëssa. Sovens la fumela a fà 'l nil da sola.

### Ambient
A viv ant ij bòsch.

### Distribussion
Euròpa e Asia e a passa l'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phylloscopus collybita* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus proregulus

## Phylloscopus proregulus

### Descrission
Soa aparission eràtica an Euròpa a l'é ràira. A l'é na via 'd mes an tra un luì e un Regulus, se as pensa a la riga giàuna sutila an sla testa.

### Ambient
A viv an sla part àuta dle piante.

### Distribussion
A viv an Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Phylloscopus proregulus** (Pallas, 1811)

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus borealis

## Phylloscopus borealis

### Descrission
A l'é 'dcò ciamà *luì boreal*. Dal setentrion estrem anté a viv, a ven a sverné pi an meridion, ansem a d'autr luì.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ùmid ëd biole e mës-cià.

### Distribussion
A fa 'l nil ant l'estrem setentrion dla Scandinavia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phylloscopus borealis* (Blasius, JH, 1858)

Categorìa:Phylloscopus
Phylloscopus trochiloides

## Phylloscopus trochiloides

### Descrission
A smija al Phylloscopus collybita e al Phylloscopus trochilus.

### Ambient
A viv ant le foreste.

### Distribussion
A viv an Euròpa oriental.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Phylloscopus trochiloides**

Categorìa:Phylloscopus
Regulus regulus

## Regulus regulus

### Descrission
Osel ëd l'órdin dij passeriform, longh apopré 9 centim, a l'ha un piumage vërd oliva an sël dòss e baross an sla pansa, con na macia giàuna o groson an sla testa.
Sò canté a l'é melodios.
A mangia dzortut bòje e gran-e.
A l'é un dj'osej pi cit d'Euròpa e a l'é mal ëd vëdde. D'invern, però, as sento ij sò vers "tzii-tzii" che a fà për tnisse an contat con j'autr.
A fà motobin d'euv, da set a ondes ant un nil fait an sla rama lateral d'un sapin.
Ël nil a l'é fait con le còse pi còtie ch'a peul trové ant ël bòsch, mofe, erbëtte e piumin-e.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd conìfere.

### Distribussion
A l'é spantià an Euròpa, Asia e Àfrica dël nòrd.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Regulus regulus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Regulus
Regulus ignicapillus

## Regulus ignicapillus
### Descrission
Ël ***Regulus ignicapillus*** (steilin) a l'é un dj'osej pì cit d'Euròpa, longh mach 9 cm, con un pèis ëd 4-7 gram e n'aliura ëd 13-16 cm. A l'ha 'n còrp riond, con la part superior vërda olivastra e na **macia bronzà** an sle spale. La part inferior a l'é biancastra.

La testa a l'é motobin caraterìstica: a l'ha un **dzorsign bianch** bin vistos dzora a l'euj, e na **riga nèira** ch'a traversa l'euj. La **crësta** an sla testa a l'é 'd color arancion viv ant ël mas-cc e giauna ant la fumela, contornà da righe nèire. Ij doi sess a son motobin smijant, ma la fumela a l'é na frisa pì smòrta. Ij giovo a l'han la testa sensa color e con dë strìe men marcà.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd conìfere (sapin, pin) e mës-cià, ma a frequenta 'dcò ij parch e ij giardin con erbo àut. A mangia dzortut inset cit (ragn, larve) ch'a sërca an sle feuje e ij branch. A l'é **sedentari** o **migrator** a sconda dle region: le popolassion dël nòrd Euròpa as ëspòsto vers sud durant l'invern. A fà 'l nil a forma 'd copa pendùa an s'un branch, e a duverta 7-12 euv, che la fumela a cova për 14-16 di.

### Distribussion
A nidìfica an tuta l'Euròpa temperà, da la Spagna a la Bielorussia, e ant l'Àfrica dël Nòrd. An Italia a l'é **comun** an tuta la penìsola, an Sicilia e an Sardëgna, con na popolassion stimà an 300.000-600.000 cobie e considerà **an chërsùa**. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Regulus ignicapillus*** Temminck, 1820

Categorìa:Regulus
Muscicapa striata

## Muscicapa striata
### Descrission
La ***Muscicapa striata*** (ciapamosche) a l'é n'osel passeriform cit ëd la famija dij Muscicapidae, longh 14-15 cm, con n'aliura ëd 23-25,5 cm e un pèis ëd 12-21 gram. A l'ha 'n piumagi gris-maròn an sle part superior, con dë strìe scure an sla testa e 'l pét. La part inferior a l'é bianca o gris ciair, con ël pét strià. J'ale a son longhe e la coa a l'é quadrà, sensa bianch. A l'ha n'anel orbital ciàir pen-a visìbil. Ij doi sess a son motobin smijant. Sò crij a l'é n'àut "tsee" o "tsree", e 'l cant a l'é na ciaciarada ràpida e pressà.

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert, le raisure, ij parch, ij giardin e ij fruté, con erba àuta e posatòi elevà (ram, fil, antene) da 'ndoa a cassa. A l'é na specie **insetìvora**: a ciapa insèt volant (mosche, avije, farfale) an vol a partì da un posatòi, e peui a torna a l'istess pòst. D'otonn a peul 'dcò mangé gale. A nidìfica an na copa d'erba e rèis ant le cavità dj'erbo o ant ij nil artifissiaj, e a duverta 4-6 euv.

### Distribussion
A l'é spantià an tuta l'Euròpa, ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Asia fin-a al lagh Baikal e a la Mongòlia. A l'é **migrator**: a passa l'invern ant l'Àfrica sota al Sahara. An Italia a l'é nidifiant e migrant regolar, con na popolassion stimà an 200.000-400.000 cobie, dzortut al nòrd e al sénter, e a l'é considerà **stàbil**. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* Muscicapa striata (Pallas, 1764)

Categorìa:Muscicapa
Ficedula parva

## Ficedula parva

### Descrission
La **Ficedula parva** a l'ha la gola tenzùa d'arancion e sovens aven confondùa con ël ver petross. Sò comportament abitual a l'é com col del ciapamosche.

### Ambient
Sò ambient a son ij bòsch nen tròp s-ciass, anté a fà 'l nil ant le filure e le coe dj'erbo.

### Distribussion
A viv ant l'Europa sènter-oriental e a migra an vers l'Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Ficedula parva* (Bechstein, 1792)

Categorìa:Ficedula
Muscicapa latirostris

## Muscicapa latirostris
### Descrission
La ***Muscicapa latirostris*** (ciapamosche bech largh) a l'é n'osel passariform ëd la famija dij Muscicapidae, parent dël ciapamosche strià (*M. striata*) . A l'é longh 12-14 cm, con n'aliura ëd 20-23 cm e a peisa anviron 11-13 g . A smija a la *M. striata* ma a l'ha 'l bech pì largh (da sò nòm) e la part superior dël còrp pì brun olivastr . Le part inferior a son bianche, con ël pét e ij fianch strià 'd gris . A l'ha n'anel ocular bianch . Ij doi sess a son motobin smijant .

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert e mës-cià, dzortut an sla riva dij fium e ant le foreste subtropical, e a nidìfica an sle forche dj'erbo . A l'é **migrator**: a passa l'invern ant l'Asia sud-oriental (India, Indocin-a, Filipin-e) . A mangia dzortut inset volant, che a cassa a la manera dle ciapamosche (da posatòi).

### Distribussion
A nidìfica ant l'Asia oriental, ant la Siberia, an Coréa, an Giapon e ant la Cin-a nòrd-oriental . A l'é 'n visitator ràir an Euròpa, con poche osservassion ant la Russia ossidental, ant ij pais bàltich e an Italia . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Muscicapa latirostris*** Pallas, 1811

Categorìa:Muscicapa
Oriolus oriolus

## Orieul

### Descrission
Anciarmant con sò piumagi giaun brilant, l**'Orieul (Oriolus oriolus)** a l'ha un canté dròlo, com un gargarism, che a lo fà identifiché fin-a sensa vëddlo.
A pend ël nil a na borcra 'd na rama dzor a dj'erbo àut, e normalment a fà quatr euv. A mangia dle gròsse babòje, dle ruve e 'dcò dle gale e djë smens.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd latifeuja e ant ij parch ëd l'Euròpa continental.

### Distribussion
A viv ant l'Euròpa continental. A l'é un migrator complet.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Oriolus oriolus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Oriolus
Phoenicurus phoenicurus

## Phoenicurus phoenicurus

### Descrission
Ël **Phoenicurus phoenicurus** a l'é n'osel dij bòsch che a l'é adatasse 'dcò a vive ant ij parch. A fà 'l nil ant ij përtus ëd le piante ma a l'é adatasse a felo 'dcò ant ij përtus ëd le muraje. A mangia dle babòje ch'a ciapa sia a tèra che an vòl. A fa ses o set euv, bluèt, ant un nil fait con mofa, piume e cit fij d'erba. La cantà a l'é na melòdica tintinà vocal.

### Ambient
Bòsch e parch.

### Distribussion
As treuva ant l'istà an Euròpa e ant l'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phoenicurus phoenicurus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Phoenicurus
Luscinia calliope

## Luscinia calliope
### Descrission
La ***Luscinia calliope*** (o ***Calliope calliope***) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Muscicapidae. A l'ha na longhëssa ëd 14-16 cm, con un pèis d'apopré 18-19 gram. A l'ha 'n ciàir **dimorfism sessual**: ël **mas-cc** a l'ha la gola e la part superior dël pét ëd color ross viv, bordà da na linia nèira e peui da un ciàir bianch; a l'ha 'dcò na lista bianca dzora a j'euj (dzorsign) e na lista bianca sota. Le part superior a son olivastre uniform, la coa a l'é brun-nèira con ij lat ross. La **fumela** a l'ha la gola biancastra o giàun crema e 'l pét strià. A l'ha 'l bech e le piòte scure.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ùmid e mës-cià (conìfere e latifeuje) con sot-bòsch spess, dzortut davzin a l'eva. As treuva ant la taiga, le zòne con busson e le rive dij fium. A mangia dzortut inset e àutri cit invertebrà. A fà 'l nil an sla tèra, ëd soens an mes a la vegetassion s-ciassa. A l'ha 'n cant motobin varià, fòrt e musical.

### Distribussion
A nidìfìca ant la Russia siberian-a e asiàtica, an Mongolia, an Cin-a setentrional e an Giapon (Hokkaido). A passa l'invern ant l'Asia sud-oriental (India, Bangladesh, Thailandia) e ant le Filipin-e. An Euròpa ossidental a l'é un visitator rairìssim. A l'é classificà "Risch Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Luscinia calliope*** Pallas, 1776

Categorìa:Luscinia
Categorìa:Arsigneuj
Ficedula hypoleuca

## Ficedula hypoleuca

### Descrission
La **Ficedula hypoleuca** a fà ij nij ant ij përtus dj'erbo com a fan le balarin-e, sovens ant ij përtus fàit dai pich. Quand as campo giù le gròsse piante pien-e 'd përtus as danegia la livia, com as danegio tùit j'osej ch'a fan ij nij ant j'erbo. A fà ses o set euv, ant un nil pien dë scòrsa, mofa e reisëtte.

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd latifeuje e nen an coj 'd conìfere.

### Distribussion
A fà 'l nil an Europa e a passa l'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Ficedula hypoleuca* (Pallas, 1764)

Categorìa:Ficedula
Ficedula albicollis

## Ficedula albicollis

### Descrission
La **Ficedula albicollis** a smija an tut a la livia nèira.

### Ambient
As peul trovesse 'dcò an ambient a erbo spatarà, com òrt, parch e giardin.

### Distribussion
A viv pi an meridion rispet a la livia nèira.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Ficedula albicollis* (Temminck, 1815)

Categorìa:Ficedula
Tarsiger cyanurus

## Tarsiger cyanurus
### Descrission
Ël ***Tarsiger cyanurus*** (coa-bleu) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Muscicapidae, longh 13-14 cm e dël pèis ëd 10-18 g . La caraterìstica pì vistosa a l'é, com ël nòm a dis, la **coa e 'l grop bleu** an tùit e doi ij sess . Ij fianch a son ëd color òcra rossastr. La gola a l'é bianca, le part inferior a son bianch-grise . Ël **mas-cc adult** a l'ha le part superior d'un bleu sombr, con na strìa bianca dzora a l'euj . La **fumela** e ij mas-cc giovo a l'han le part superior color brun ciair, ma 'l grop e la coa a resto bleu . A l'ha 'n comportament motobin viv, com ël coa rossa, an bogiand la coa soens e an voland da na përtia për ciapé d'inset a l'aria o an tèra .

### Ambient
A viv ant ij bòsch ëd conìfere mës-cià con sot-bòsch, dzortut ant le zòne ùmide . A nidìfica an sël teren o davzin, an fërmand 3-5 euv . A mangia dzortut inset e soe larve, e d'invern 'dcò cit frut.

### Distribussion
A l'é n'osel migrator. A nidìfica ant l'Asia setentrional e ant l'Euròpa nòrd-oriental, da la Finlandia orientala a la Kamchatka e al Giapon setentrional . A passa l'invern ant l'Asia sud-oriental, an tra l'India e l'Indocin-a . L'areal ëd riprodussion as ëslarga pian pian vers òvest travers la Finlandia, e a l'é 'n visitator ràir an Euròpa ossidental . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Tarsiger cyanurus*** Pallas, 1773

Categorìa:Tarsiger
Giovanni Flecchia

Filòlogh e glotòlogh.

Ël senator **Giovanni Flecchia**, grand ufissial ëd la coron-a, a l'era nassù a Pivron ij 6 ëd novèmber dël 1811 e a l'é mort-ie ij 3 ëd luj dël 1892.

Professor a l'Università 'd Turin ëd lenghe indo-europenghe e sànscrit, a l'é stàit autor dël 1856 ëd na gramàtica dla lenga sànscrita e d'un tratà d'ornitologìa për l*'Enciclopedìa popolar* ëd Pomba.

A l'era ëdcò poeta e a l'ha girà an italian vàire part dël *Mahabharata* e d'àutri poema indian.

Vàire soe arserche a son ëstàite publicà an sl'Archivio glottologico italiano, n'arvista che a l'avìa fondà ansema a Graziadio Isaia Ascoli.

## Euvre prinsipaj
**Storia delle Indie orientali* (1862)

Flecchia, Giovanni
Categorìa:Pivron
Dòm ëd Turin

Ël **dòm ëd Turin** as treuva an piassa San Gioann a Turin.
Soa costrussion a l'é ancaminà ij 27 ëd luj dël 1491 con la prima pera posà da la duchëssa Bianca 'd Savòja.
L'architet a l'era Meo dël Caprin-a da Setignan.

## Anans ch'a-i fussa 'l Dòm
Ant ël midem pòst andoa al dì d'ancheuj a-i é 'l Dòm, për vàire sécoj ëd cese a-i é stàine tre. Chèich marca dla pì antica, la Cesa ëd San Salvator, a l'é trovasse ant na campagna dë sgav fàita da Alfredo d'Andrade e Céser Bërtéa dël 1909. Ansema al batù dla cesa a l'é trovasse un fiamengh mosàich dël paviment, che al dì d'ancheuj a l'é conservà al Musé dj'Antichità ëd Turin. A në resto mach dij tòch, che a smon-o ëd midajon con ëd bes-ce e na siren-a, e dzortut cheidun dij sìmboj dij Taròch, an particolar la Roa dël Boneur e ël Mond. Ës mosàich a l'é stàit datà al sécol ch'a fa XII, e ansema a chiel a son trovasse ëdcò dle decorassion a tërsa ëd gora, d'adoss longobarda. Ëd j'àutre doe cese, la Basìlica ëd San Gioann e la Cesa ëd Santa Marìa ëd Dòmpno, a son resta-ie dle marche squasi mach ant ij papé nodarij e eclesiàstich. Tute e tre ansema a son ëstàite campà giù dël 1490, për feje pòst al neuv cantié dël Dòm.

## Bibliografìa
* 
* 

Categorìa:Cese ëd Turin
Giandojòt

Ël **giandojòt** a l'é 'n cicolatin còti, tìpich ëd Turin, anventà ant ël 1865 da n'idèja ëd Michele Prochet.
A l'é na bodra ëd sùcher, cacào, vanija e crema ëd ninsòle dle Langhe rasatà e ciapolà.
A pija 'l nom da Giandoja, ch'a dava via ij cicolatin durant ël carlevé.

Categorìa:Mangé a la piemontèisa
San Francisco

* **[[San Francisco (Argentin-a)|San Francisco]]**, an Argentin-a (provincia ëd Còrdoba)
* **[[San Francisco (Califòrnia)|San Francisco]]**, ant jë Stat Unì d'América (stat federal ëd la Califòrnia)
Monede Euro ëd l'Àustria

Le monede Euro ëd l'Àustria a mostro un dissègn diferent për minca taj, e a l'han n'argoment comun për minca serie ëd monede. Ij taj minor a figuro le fior tìpiche dla nassion, ij taj ëd mes a mostro dj'esempi d'architetura ch'a-i son a Vien-na, le monede dël taj pì grand a arfiguro doi personalità arnomà dl'Àustria.

Tuti ij taj a son stàit dissegnà da Josef Kaiser e a inserisso ëdcò le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa e l'ann dël cònio.


Figura:2 Euro coin At.gif|**2 euro** Bertha von Suttner




## Monede comemorative da 2 euro
Dël 2005 l'Àustria a l'ha emëttù na moneda comemorativa da 2 euro, an ocasion dl' aniversari ch'a fa 50 dël Tratà d'Ëstat. A mostra la signadura an sla pàgina dël tratà e la scrita "50 JAHRE STAATSVERTRAG" (50 agn dal Tratà d'Ëstat).



Dël 2007 l'Àustria, tanme tut j'àutri Stat ëd l'Union, a l'ha emëttù la moneda comemorativa pëe ij 50 agn ëd la signadura dij Tratà ëd Roma, ch'a l'han sancì la nàssita dla futura Comunità Europenga.



Austria
Categorìa:Àustria
Monede Euro dël Belgi

Le monede Euro dël Belgi a mostro mach un ùnich dissègn për minca taj, con ël ritrat dël re Albert II e ël sò mònograma real (un-a A con na coron-a ansima). 

La moneda a l'è stàita dissegnà da Jan Alfons Keustermans e a inseriss le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa e l'ann dël cònio.





## Monede comemorative da 2 euro

Ël Belgi a l'ha emëttù na moneda comemorativa da 2 euro ant ël 2005 e ant ël 2006. La moneda dël 2005 a sélebra l'Union Econòmica Belgi-Lussemborgh e a mostra ij ritrat dij doi sovran Albert II dël Belgi e Henri ëd Lussemborgh.
La moneda dël 2006 a mostra l'Atomium, un dij sìmbol ëd Brussel.



Dël 2007 ël Belgi, tanme tut j'àutri Stat ëd l'Union, a l'ha emëttù la moneda comemorativa pëe ij 50 agn ëd la signadura dij Tratà ëd Roma, ch'a l'han sancì la nàssita dla futura Comunità Europenga.



Belgio
Categorìa:Belgi
La Ronda

**La Ronda** a l'era n'arvista literaria, fondà a Roma dal 1919 al 1923 da 'n grop dë scritor formà da Vincenzo Cardarelli (ël prinsipal animator), Riccardo Bacchelli, Antonio Baldini, Emilio Cecchi, Lorenzo Montano, Bruno Barilli, Aurelio Emilio Saffi.

Categorìa:Giornaj
Potsdam

**Potsdam** a l'é na sità dla Gërmania ëd 150.000 abitant (2008).
A l'é la capital dël Land Brandeborgh. 

## Geografìa

La sità, 26 km a sud-òvest ëd Berlin, a l'é travërsà dal fium Havel e a presenta tuta na serie ëd lagh colegà tra lor. 

## Stòria
Potsdam, inissialment un cit vilagi d'orìgin slava, a ancamin-a a dventé importanta quand ch'ël Prinsi Eletor Federich Guglielm I ëd Brandeborgh, ant ël Sessent, a la soasiss come sconda residensa për soa cort, prinsipalment per soe batùe ëd cassa. Con la fondassion dël Regn ëd Prussia, ant ël 1701, Potsdam a dven sede real. Sota ël regn ëd Federich II ëd Prussia (*ël Grand*), la sità a ven anbelìa con palass e giardin fiamengh. La residensa pì conossùa a rësta ël Palass ëd Sanssouci (mòt fransèis ch'a significa "*sensa sagrin*"). A la fin dla Sconda Guèra Mondial, apress esse stàita devastà daj violent bombardament ëd la RAF, Potsdam a l'é stàita sërnùa per un-a conferensa internassional (ciamà pròpi Conferensa ëd Potsdam) ch'a l'avrìa definì ël futur ëd Berlin e dla Gërmania. A la conferensa a l'han pià part Harry Truman, Winston Churchill e Stalin.

## Monument pi important

Ancheuj Potsdam a l'é na sità turìstica. Ij sò parch e ij sò palass a son stàit diciarà Patrimòni dl'Umanità da l'UNESCO. Tra ij pì important as arcordo ël compless ëd Sanssouci, ch'a conten ël *Palass ëd Sanssouci*, ël Palass dl*'Orangerie* (*Orangerieschloss*), ël Palass Neuv (*Neues Palais*), ij Bagn Roman (*Römische Bäder*), ël Palass ëd *Charlottenhof* e un-a Sala da tè cinèisa (* Chinesisches Teehaus*). A son ëdcò arnomà ël Vej Palass ëd Sità (*Altes Rathaus*), ël Giardin Neuv (*Neuer Garten*) con ël Palass ëd *Cecilienhof*, sede dla Conferensa ëd Potsdam. Ël palass imperial ciamà *Alter Markt* a l'è andà perdù con la guèra e a-i son dij proget ëd ricostruìlo parèj ch'a l'era.

Potsdam a l'era meta d'imigrassion për via dël clima ëd toleransa religiosa: fransèis ugonòt, olandèis, boem e russ imigrà a l'han creà dle comunità ant la sità. As peulo visitè la Cesa Fransèisa (*Französische Kirche*), ël Quartiè Olandèis (*Holländisches Viertel*) e ël Quartié Russ ëd *Alexandrowka*.

A Potsdam a-i é ëdcò n'arnomà industria dël cinema (ant jë studi ëd *Babelsberg*).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jann Jakobs.

## Sità gemelà
Potsdam a l'é gemelà con:
*  Bobigny, Fransa
*  Bonn, Gërmania
*  Jyväskylä, Finlandia
*  Luserna, Svìssera
*  Opole, Polònia
*  Perugia, Italia
*  Sioux Falls, Stat Unì d'América

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Riga

**Riga** (*Rīga* an létone) a l’é la capital dla Letònia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Letònia, con 727.578 abitant (2006).

## Geografìa

Riga as treuva davsin al Mar Bàltich, an sël fium Daugava.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Nils Ušakovs.

## Sità gemelà
Riga a l'é gemelà con:

Categorìa:Sità létone