open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zhuang Zi

Filòsof.

Nassù anviron dël 360 aGC e mòrt anviron dël 280 aGC, **Zhuang Zi** a l'é 'l fondador dël pensé taoista.

Categorìa:Filòsof
Provincia ëd Fërara

La **Provincia ëd Fërara** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 26 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.631 km² e a conta 349.774 abitant.
Sò capleugh a l'é Fërara.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa) e 'l Véneto (provincia ëd Rovigh), a sud con le provinse ëd Ravënna e Bològna, a òvest con la provincia ëd Mòdena. A l'é bagnà a est dal Mar Adriàtich.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Marcella Zappaterra (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Ferara
Provincia ëd Ravënna

La **Provincia ëd Ravënna** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 18 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.858 km² e a conta 373.449 abitant.
Sò capleugh a l'é Ravënna.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Fërara, a sud con la Toscan-a (provincia ëd Firense) e con la provincia ëd Forlì-Cesen-a, a òvest con la provincia ëd Bològna. A est a l'é bagnà dal Mar Adriàtich.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Francesco Giangrandi (dal 29/05/06).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Ravenna
Provincia ëd Bològna

La **Provincia ëd Bològna** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 60 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.703 km² e a conta 944.297 abitant.
Sò capleugh a l'é Bològna.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Fërara, a est con la provincia ëd Ravënna, a sud con la Toscan-a (provinse ëd Firense, Prato e Pistòja) e a òvest con la provincia ëd Mòdena.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Beatrice Draghetti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Bologna
Provincia ëd Piasensa

La **Provincia ëd Piasensa** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 48 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.859 km² e a conta 944.297 abitant.
Sò capleugh a l'é Piasensa.

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a òvest con la Lombardìa (provinse ëd Lòd, Cremon-a e Pavìa), a òvest con ël Piemont (provincia ëd Lissandria), a sud con la Liguria (provincia ëd Génoa) e a est con la provincia ëd Parma.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Massimo Trespidi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Piasensa
Carlo Denina

Scritor ëstòrich anluminista.
**Carlo Denina** a l'era nassù a Revel ël 18 ëd fërvé dël 1731 e a l'é mòrt a Paris ël 5 dë dzèmber dël 1813.
A l'era ancarià a l'Academia 'd Berlin.

A sostnìa che a ventava soagné dij test teatraj, ëd fàule për le masnà a la scòla e dij test religios an lenga piemontèisa.

## Euvre prinsipaj
* *De studio theologiae et norma fidei* (1758)
* *Discorso sopra le vicende della letteratura* (1761)
* *Saggio sopra la letteratura italiana* (1762)
* *Delle rivoluzioni d'Italia* (1769-1770)
* *Istoria politica e letteraria della Grecia* (1781-1782)
* *La Prusse littéraire sous Frédéric II* (1790-1791)
* *Dell'impiego delle persone* (1803)
* *La clef des langues* (1803)
* *Le rivoluzioni della Germania* (1804-1809)
* *Istoria della Italia occidentale* (Turin, 1809)

Denina, Carlo
Denina, Carlo
Denina, Carlo
Provincia ëd Forlì-Cesen-a

La **Provincia ëd Forlì-Cesen-a** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 30 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.377 km² e a conta 377.993 abitant.
Sò capleugh a l'é Forlì.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Ravënna, a est con la provincia ëd Rìmin, a sud con le Marche (provincia ëd Pésaro-Urbin), a est con la Toscan-a (provinse ëd Firense e Aress). A l'é bagnà a est dal Mar Adriàtich.

## Stòria
Fin al 1992, quand a l'é dëstacase la provincia ëd Rìmin, ël nòm dla provincia a l'é stàit *Provincia ëd Forlì*.
Ëdcò la targa dle viture a l'é cambià: prima a l'era "FO"; dël 1998 a l'ha tramudà a "FC".

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Massimo Bulbi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Forli-Cesen-a
Provincia ëd Rìmin

La **Provincia ëd Rìmin** a l'é an Emilia-Romagna e a comprend 20 comun.
A l'ha na surfassa ëd 534 km² e a conta 294.074 abitant.
Sò capleugh a l'é Rìmin.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Forlì-Cesen-a, a sud con le Marche (provincia ëd Pésaro-Urbin), a òvest con la Repùblica ëd San Marin. A l'é bagnà a est dal Mar Adriàtich.

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1992, dëstacandse da la provincia ëd Forlì.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Stefano Vitali (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Emilia-Romagna
Rimin
Piccio

***[[Giovanni Carnovali]]**, pitor mej conossù coma ***ël Piccio***

***[[Giuseppe Piccio]]**, lenghista conossidor dla lenga venessian-a
Graziadio Ascoli

**Graziadio Isaia Ascoli** a l'era nassù a Gorissia ël 16 ëd luj dël 1829 e a l'é mòrt a Milan ël 21 ëd gené dël 1907.

A l'é stàit un lenghista e në studios ëd glotologìa.
Dël 1873 a l'ha fondà l'arvista Archivio Glottologico Italiano ch'a l'é publicà ancora adess.

## Euvre prinsipaj
* *Zigeunerisches* (1865) 
* *Lezioni di fonologia comparata del sanscrito, del greco e del latino* (1870) 
* *Saggi ladini*

Ascoli, Graziadio
As Somozas, As Somozas

**Santiago Seré** d**'As Somozas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Somozas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 671 abitant (343 fomne e 328 òm), distribuì an 57 categorìe ëd popolassion.

Somozas
Seixas, As Somozas

**Santa María** ëd **Seixas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d' As Somozas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 151 abitant (75 fomne e 76 òm), distribuì an 34 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'As Somozas
Santa Mariña do Monte, San Sadurniño

**Santa Mariña** ëd **Santa Mariña do Monte** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd San Sadurniño. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 384 abitant (185 fomne e 199 òm), distribuì an 24 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd San Sadurniño
Cervás, Ares

**San Pedro** ëd **Cervás** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Ares. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 618 abitant (319 fomne e 299 òm) distribuì an 18 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Ares
Katharina Szelinski-Singer

**Katharina Szelinski-Singer**, nòm da marié: **Singer** (nassùa ij 24 ëd magg dël 1918) a Neusassen, frassion ëd Šilutė (Heydekrug), Teritòri ëd Memel, a l’é na scultris tedësca. Dal 1945 a la sta a Berlin.

## Travaj
L’artista a l’é stàita anleva dël mèistr Richard Scheibe ant l'Universität der Künste Berlin (Università dle Bele Art ëd Berlin). Anvers a la mità dj’ann ‘50, pen-a apress d’avèj finì sò studi, a-j dan l'ancàrich dë fé un monument për ël Volkspark Hasenheide (Parch dël Pòpol ëd Hasenheide), a Berlin. Ël monument a resta n’arconossiment a le Trümmerfrauen (le fomne ch’a l’han travajà a gavé via le macerie dapress a la sconda guèra mondial). Sta scultura-sì a resta fin ël dì d’ancheuj soa euvra pì conossùa dal gran pùblich. 

Passà na serie d’àotri cit ancàrich, antra ‘l 1956  e ‘l 1986 a l’ha travajà pì che d’àotr a restaoré ël Schloss Charlottenburg (castel ëd Charlottenburg). Coma *sorprèisa* dla produssion artìstica  a randa ëd sò travaj professional a l’ha fàit vàire sculture, che fin al 1987 a son restà për la pì gran part an colession privà. 

Combin ch’a l’abia pijàit part con chèich sò tòch sìngol a vàire esposission coletive, a l’é mach dël 1987/1988 ch’a së smon torna al gran pùblich daspërchila, na vira che ël Georg Kolbe-Museum (musé Georg Kolbe) a organisa la prima esposission mach fàita ëd soe euvre, con na colession ëd 45 tòch. 

Sò travaj figurativ a ancludo anviron 100 sculture. A l’ha creà squasi mach còrp e teste ëd fomne, che soèns a l’han d’element d’autoritrat ò pura che a son determinà da dij tema biogràfich. An particolar, soa serie *Köpfe* (teste) dj’ann ‘70 a l’é dëstacasse da ‘nt l'anfluensa ëd sò mèistr Richard Scheibe e a l’é rivà a na soa espressività original.

## Materiaj e crìtica
Katharina Szelinski-Singer a l’ha sempe avù pì car travajé ant sla pera natural, ma ant ël moment ch’a l’é rivà a ‘n sò dësvlup andipendent a l’ha tacà a travajé viaman pì soèns ëdcò con bronz e giss. Jë stòrich ëd l'art a buto soa euvra ant la tradission dla scòla dë scultura ëd Berlin.

## Nòte


## Referense (catàlogh dj'esposission)
* Katharina Szelinski-Singer: *Bildhauerarbeiten*. Mit Texten von Ursel Berger und Helmut Börsch-Supan. Hrsg.: Georg-Kolbe-Museum (Ausstellungskatalog), Berlin 1987, 48 Seiten, 33 Abb.
* Katharina Szelinski-Singer: *Stein und Bronze*. Mit Texten von Wolfgang Schulz. Eine Veröffentlichung der Stiftung Deutschlandhaus, Berlin. 1997, Katalog zur Ausstellung Deutschlandhaus, 19.10. - 14.12. 1997; Meissen, Albrechtsburg 8.2. - 13.4. 1998. 60 S. mit zahlr. Abb., teils farbig.
*

Szelinski-Singer, Katharina
Provincia ëd Potensa

La **Provincia ëd Potensa** a l'é an Basilicà e a comprend 100 comun.
A l'ha na surfassa ëd 6.548 km² e a conta 420.056 abitant.
Sò capleugh a l'é Potensa.

## Geografìa
A confin-a a òvest con la Campania (provinse ëd Salern e Avlin), a nòrd con la Pulia (provinse ëd Fògia, Barletta-Andria-Trani e Bari), a est con la provincia ëd Matera e a sud con la Calabria (provincia ëd Cosensa). A òvest a l'é bagnà, mach për un cit trat, dal Mar Tireni. 

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Pietro Lacorazza (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Basilicà
Potensa
Silogism

Conforma a la definission d'Aristòtile ant j**Analìtich prim'', ël silogism a l'é 'n discors anté che an avend fortì dle còse, cheicòs d'àutr a dev për fòrsa ven-e ëd conseguensa, e sòn sensa avèj da manca ëd gionté d'àutri termo al discors.<br>
Bele che costa definission a fasa nen distinsion antra 'l silogism e d'àutre forme d'anferensa, l'anàlisi d'Aristòtile as consentra dzora un tipo spessìfich ëd rasonament ch'a deuvra lòn che chiel a ciama l**enonsià categòrich''.
A-i son quatr forme ëd costi enonsià.
Mincadun a consist d'un quantificator, un termo soget e un termo predicà.
A peulo esse arpresentà parèj:
:Minca A a l'é B (afermativ universal)
:Gnun A a l'é B (negativ universal)
:Chèich A a l'é B (afermativ particolar)
:Chèich A a l'é nen B (negativ particolar)

Conforma a l'usage, un silogism a l'é na sequensa ëd tre enonsià categòrich, dont doi a son le premësse e ël ters a l'é la conclusion dël silogism.
Un silogism a l'é vàlid cand la conclusion a l'é na conseguensa necessaria dle premësse.
Parèj, un silogism vàlid a peul avèj: premësse vere e conclusion vera; premësse fàusse e conclusion vera; premësse fàusse e conclusion fàussa.
Ma a peul pa avèj premësse vere e conclusion fàussa.

L'esempi clàssich ëd silogism vàlid a l'é:
:Tuti j'òm a son mortaj
:Tuti ij grech a son d'òm
:Donca tuti ij grech a son mortaj

Ël problema che Aristòtile a l'ha smonù e sërcà d'arzòlve a l'é ëd dé na caraterisassion general dij silogism vàlid.
Ës problema a l'é stàit arzolvù da Christine Ladd-Franklin vers la fin dël sécol ch'a fa XIX.

Categorìa:Filosofìa
Provincia ëd Catanzaro

La **Provincia ëd Catanzaro** a l'é an Calabria e a comprend 80 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.391 km² e a conta 368.923 abitant.
Sò capleugh a l'é Catanzaro. 

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Cosensa, a nòrd-est con la provincia ëd Croton, a sud con la provincia ëd Res ëd Calabria e a sud-òvest con la provincia ëd Vibo Valentia. A l'é bagnà a òvest dal Mar Tireni e a est dal Mar Jòni.

## Stòria
Dël 1992 ël teritòri dla provinsa a l'é calà anviron dël 50% con l'istitussion dle neuve provinse ëd Croton e Vibo Valentia. 

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'è Wanda Ferro (dal 28/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Calabria
Catanzaro
Provincia ëd Cosensa

La **Provincia ëd Cosensa** a l'é an Calabria e a comprend 155 comun.
A l'ha na surfassa ëd 6.650 km² e a conta 732.615 abitant.
Sò capleugh a l'é Cosensa.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la Basilicà (provinse ëd Matera e Potensa) e a sud con le provinse ëd Catanzaro e Croton. A l'é bagnà a òvest dal Mar Tireni e a est dal Mar Jòni.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'è Mario Oliverio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Calabria
Cosensa
Provincia ëd Res ëd Calabria

La **Provincia ëd Res ëd Calabria** a l'é an Calabria e a comprend 97 comun.
A l'ha na surfassa ëd 3.183 km² e a conta 168.894 abitant.
Sò capleugh a l'é Res ëd Calabria.

## Geografìa
A confin-a a nòrd-est con la provincia ëd Catanzaro e a nòrd-òvest con la provincia ëd Vibo Valentia. A l'é bagnà a òvest dal Mar Tireni e a sud e a est dal Mar Jòni. A dista 3,2 km da la Sicilia (Strèita ëd Messin-a).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'è Giuseppe Morabito (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Calabria
Resedcalabria
Mohall, Dakota dël Nòrd

**Mohall** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 2,8&nbsp;km² e na popolassion ëd 812 abitant (2000).

## Anliure esterne
*Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Provincia ëd Gorissia

La **Provincia ëd Gorissia** a l'é an Friul-Venessia Giulia e a comprend 25 comun.
A l'ha na surfassa ëd 466 km² e a conta 142.386 abitant .
Sò capleugh a l'é Gorissia.

## Geografìa
A confin-a a òvest con la provincia d'Ùdin, a sud-est con la provincia ëd Triest e a sud con la Slovenia. A l'é bagnà a sud dal Mar Adriàtich.

## Stòria
Dòp dla Sconda guèra mondial a l'a perdu gran part dël sò teritòri, ch'a l'é passà a la Jugoslavia (adess Slovenia).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Enrico Gherghetta (dal 7/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Friul-Venessia Giulia
Gorissia
Provincia d'Ùdin

La **Provincia d'Ùdin** a l'é an Friul-Venessia Giulia e a comprend 137 comun.
A l'ha na surfassa ëd 4.095 km² e a conta 531.603 abitant.
Sò capleugh a l'é Ùdin.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con l'Àustria, a est con la Slovenia e con la provincia ëd Gorissia, a òvest con la provincia ëd Pordenon e con ël Véneto (provinse ëd Belun e Venessia). A l'é bagnà a sud dal Mar Adriàtich.

## Stòria
Dël 1968 a l'ha perdu ël teritòri ëd Pordenon, istituì capleugh ëd provincia.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Pietro Fontanini (dal 16/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Friul-Venessia Giulia
Udin
Provincia ëd Pordenon

La **Provincia ëd Pordenon** a l'é an Friul-Venessia Giulia e a comprend 51 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.178 km² e a conta 302.288 abitant.
Sò capleugh a l'é Pordenon.

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a est con la provincia d'Ùdin e a òvest e a sud con ël Véneto (provinse ëd Belun, Venessia e Trevis).

## Stòria
A l'è stàita istituìa dël 1968, dëstacandse da la provincia d'Ùdin.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Alessandro Ciriani (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Friul-Venessia Giulia
Pordenon
Provincia ëd Venessia

La **Provincia ëd Venessia** a l'é an Véneto e a comprend 44 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.462 km² e a conta 829.418 abitant.
Sò capleugh a l'é Venessia.

## Geografìa
A confin-a a nòrd-est con ël Friul-Venessia Giulia (provinse ëd Pordenon e Ùdin), a sud con la provincia ëd Rovigh e a òvest con le provinse ëd Pàdoa e Trevis. A l'é bagnà a est dal Mar Adriàtich.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Francesca Zaccariotto (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Véneto
Venessia
Provincia ëd Rovigh

La **Provincia ëd Rovigh** a l'é an Véneto e a comprend 50 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.790 km² e a conta 244.625 abitant.
Sò capleugh a l'é Rovigh.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con le provinse ëd Veron-a, Pàdoa e Venessia), a òvest con la Lombardìa (provincia ëd Màntoa) e a sud con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Fërara). A l'é bagnà a est dal Mar Adriàtich.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Tiziana Michela Virgili (dal 22/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Véneto
Rovigh
Provincia ëd Trevis

La **Provincia ëd Trevis** a l'é an Véneto e a comprend 95 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.477 km² e a conta 881.454 abitant .
Sò capleugh a l'é Trevis.

## Geografìa
A confin-a a nòrd con la provincia ëd Belun, a est con ël Friul-Venessia Giulia (provincia ëd Pordenon), a sud con le provinse ëd Pàdoa e Venessia, a òvest con la provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Leonardo Muraro (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Véneto
Trevis
Provincia ëd Pàdoa

La **Provincia ëd Pàdoa** a l'é an Véneto e a comprend 104 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.142 km² e a conta 882.779 abitant.
Sò capleugh a l'é Pàdoa.

## Geografìa
A confin-a a nord con le provinse ëd Trevis e Vicensa, a est con la provincia ëd Venessia, a sud con la provincia ëd Rovigh, a òvest con le provinse ëd Vicensa e Veron-a.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Barbara Degani (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Véneto
Padoa
Provincia ëd Vicensa

La **Provincia ëd Vicensa** a l'é an Véneto e a comprend 121 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.723 km² e a conta 823.914 abitant.
Sò capleugh a l'é Vicensa.

## Geografìa
A confin-a a nòrd e a òvest con ël Trentin-Sud Tiròl (provincia ëd Trent), a est con le provinse ëd Belun e Trevis), a sud-est con la  provincia ëd Pàdoa e a òvest con la provincia ëd Veron-a.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Attilio Schneck (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Véneto
Vicensa
Lenga Matengo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Matengo** o **Matengo** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Tanzania.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Matengo** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Sentraj
******* lenghe Manda
******** **lenga Matengo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MGV**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mgv

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Makhuwa-Marrevone

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Makhuwa-Marrevone** o **Makhuwa-Marrevone** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Mosambich.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Makhuwa-Marrevone** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Sentraj
******* lenghe Makua
******** **lenga Makhuwa-Marrevone**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **XMC**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xmc

Categorìa:Lenghe dël Mosambich
Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Burton Dreben

Filòsof e matemàtich.
**Burton Dreben** a l'era nassù a Boston dël 1927.
A l'era laureasse a lë Harvard College dël 1949.
Apress a l'é stàit professor ëd filosofìa a Harvard fin-a al 1990; dël 1991 a l'é trasferisse, sempe 'me professor ëd filosofìa, a l'Università ëd Boston.

Dreben a l'ha travajà an sël problema decisional për la lògica dël prim órdin.
Ant j'agn 1960, con dij colaborador, a l'ha dëscoatà ij bàilo ant la dimostrassion d'Herbrand ëd sò teorema e a l'ha coregiùje 'me ch'a l'era possìbil.
A l'é stàit un dij pionié e un përsonage amportant ant lë studi stòrich dla filosofìa analìtica e la stòria dla lògica moderna.

A l'é stàit ëdcò redator dl'arvista The Journal of Symbolic Logic e mansé dl'Assossiassion ëd Lògica Simbòlica.

Burton Dreben a l'é mòrt ëd linfòma a j'11 ëd luj 1999.

## Euvre prinsipaj
*The decision problem: solvable classes of quantificational formulas (con Warren Goldfarb, 1979).

Dreben, Burton
Dreben, Burton
Vincenzo Armando

Studios ëd coltura piemontèisa.
**Vincenzo Armando** a l'era nassù a Turin ël 6 dë dzèmber dël 1858 e ambelelà a l'é mòrt ël 15 ëd fërvé dël 1928.

Armando, Vincenzo
Gir dla Spagna

Ël **Gir dla Spagna** (*Vuelta a España* an spagneul) a l'é un-a dle pi importante corse ciclìstiche a tape.
La prima edission a l'é disputasse dël 1935.

## Vincitor
* 4 vire
**  Roberto Heras (Spagna)

Categorìa:Ciclism
Luigi Gramegna

Scritor an lenga italian-a.
**Luigi Gramegna** a l'era nassù a Borghlavzar ai 3 d'otóber dël 1846 e a l'é mòrt a Turin ai 29 ëd mars dël 1928.

A vint'agn a l'era sot-tenent, peui a l'é dventà colonel.
Chità la cariera militar cand ch'a l'é mariasse, a l'era butasse a scrive.
A l'é arnomà pr'ij sò romanz ëstòrich sël Piemont, ch'a l'ha scrivù durant trant'agn; ma a l'ha ëdcò publicà dij travaj ëd divulgassion ëd conomìa, polìtica e moral.
Vàire soe conte a son surtìe su Cuor d'Oro.

## Euvre prinsipaj
**Progresso e bisogni* (Turin, 1894)
**Popolo e religione* (Turin, 1895)
**La strega*
**Il castello di Rouvres*
**La Sibilla del re*
**Occhio di gazzella*
**Il tesoriere del duca*
**Monsù Pingon*
**Il portarchibugio*
**Il barbiere di Sua Altezza*
**La speciaria di Sant'Eusebio*
**Corte gioconda*
**Bastian contrario* (a conten ëdcò le conte *La rocca di Zumaglia* e *I biscotti di Novara*)
**Epidemia d'amore*
**I dragoni azzurri*
**Il cicisbeo*
**Il Tre paletti*
**La bella Gigogin* (a comprend le conte *I due droghieri*, *Addio, mia bella, addio!* e *Fides*)
**Caratteri della monarchia e del popolo piemontese*

Gramegna, Luigi
Gramegna, Luigi
Giovanni Battista Morandi

Studios dë stòria noarèisa.
**Giovanni Battista Morandi** a l'era nassù da na famija dla borzoasìa dlë dzèmber 1876.
Brav ëstudent, a l'era meritasse l'ospitalità al Colege Caccia, arservà ai giovo noarèis ch'a frequentavo l'Università ëd Turin.
A studiava litre, ma a l'era anrolasse ant un batajon alpin e dël 1903 a l'ha chità l'università.

Apress avèj publicà an sij giornaj locaj d'artìcoj an sla stòria e le costume noarèise, dël 1906 Morandi, ansema a Alessandro Viglio e d'àutri, a l'ha soagnà un volum dë studi noarèis dedicà al sivalié Raffaele Tarella, diretor dla Biblioteca Cìvica, ch'a andasìa an pension.
Ai 10 dë dzèmber 1906, a l'ha publicà an sël Giornale di Novara n'anvit a colaboré a tuti coj ch'a j'ero anteressà a l'arserca stòrica su Noara e soa provinsa.
Sòn a l'ha dàit l'andi a col ch'a sarà ël Bollettino Storico per la Provincia di Novara, dont ël prim nùmer a l'é surtì dël 1907.
A l'han ëdcò afidaje ël badò d'ordiné ij repert dël Musé Cìvich (1906) e dla Basìlica ëd San Gaudensi (1908).
Dël 1910 a l'ha pijà la diression dël neuv Musé Cìvich.

S-ciopà la prima guèra mondial, Morandi a l'é partì coma ufissial ant j'alpin.
A l'é mòrt an sël Carso ai 15 ëd novèmber dël 1915 e a l'é stàit sotrà ant ël camposanto ëd guèra ëd San Pé an sl'Isons; dl'avril 1923, sò còrp a l'é stàit tramudà a Noara.

## Euvre prinsipaj
* *Novaresi e mussulmani*

Morandi, Giovanni Battista
Achille Giovanni Cagna

Scritor an lenga italian-a.
**Achille Giovanni Cagna** a l'era nassù a Vërsèj l'8 dë stèmber dël 1847 e a l'é mòrt-ie ël 23 ëd fërvé dël 1931.

## Euvre prinsipaj
* *Provinciali* (1886)
* *Alpinisti ciabattoni* (1888)
* *La rivincita dell'amore* (1891)
* *Contrada dei gatti* (1924) 

Cagna, Achille Giovanni
Cagna, Achille Giovanni
Emily Brontë

Scritris e poetëssa anglèisa.
**Emily Jane Brontë** a l'era nassùa a Thornton (Yorkshire) ël 30 ëd luj dël 1818 e a l'é mòrta a Haworth (Yorkshire) ël 19 dë dzèmber dël 1848.

## Euvre prinsipaj
* *Wuthering Heights* ("Sime burascose") (1847)

Brontë, Emily
Brontë, Emily
Brontë, Emily
Lenga Dimbong

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Dimbong** o **Dimbong** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Dimbong** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Nòrdossidentaj
******* lenghe Bafia
******** **lenga Dimbong**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DII**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=dii

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Yasa

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Yasa** o **Yasa** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Yasa** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Nòrd-ossidentaj
******* lenghe Bube-Benga
******** **lenga Yasa**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **YKO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yko

Categorìa:Lenghe dël Cameron
Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Braoggi

**Braoggi** a l'è 'n giornal local ch'a seurt tuti ij màrtes e arpòrta 'l neuve dla zona 'd Bra.
A l'è slargà e vendù 'dcò 'nt ël Roé e 'nt ël Langhe.

Ël diretor a l'é Giuseppe Grosso.

A fa part dël grup editorial *Agagrafica* 'd Coni, ansema a j'àutri giornaj locaj *Cuneo Sette* e *Saluzzo Oggi*.

La redassion a l'é a Bra, an via Principi di Piemonte 6.

## Anliure esterne
* Sit internet

Categorìa:Giornaj
Categorìa:Bra
Tònga

Ël regn ëd **Tònga** a l'é un pais dl'Osseania.
A l'é formà da apopré 177 ìsole (mach 40 abità), spartìe an tre arsipélagh ant l'Océan Pacìfich, 650 km a est dle Figi.

La capital a l'é Nuku'alofa.
A l'ha na surfassa ëd 748 km² e a conta anviron 100.209 abitant.

## Anté ch'as treuva



## Stòria moderna
Tònga a l'é stàit un protetorà dël Regn Unì dal 1900 al 1970, quand a l'ha otnù la completa indipendensa.

## Lenghe ofissiaj
Le lenghe ofissiaj ëd Tònga a son ël tongan e l'anglèis.

## Spòrt
Lë spòrt nassional a l'é 'l rugby.
La squadra nassional (stranomà *Ikale Tahi* = *Òje dël mar*) a l'ha partecipà a quatr Campionà dël Mond e a l'é fra le 13 pi fòrt al mond. 

## Organisassion polìtica
Tònga (nòm ofissial: **Pule'anga 'o Tonga** / **Kingdom of Tonga**) a l'é un regn.
Ël re a l'é Tupou VI (dal 2012).
Ël prim ministr a l'é Siaosi Sovaleni
(dal 2021).
Anca, Neda

**San Pedro** d**'Anca** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Neda. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 621 abitant (315 fomne e 306 òm) distribuì an 21 categorìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Neda
Siaosi Tupou V

**Siaosi Tupou V** (dit ëdcò **George Tupou V**) a l'é nassu a Tongatapu ël 4 ëd magg dël 1948 e l'é mòrt dël 2012
A l'é stàit ël re ëd Tònga dal 2006 al 2012.

Ai 24 ëd fërvé 2012 a l'é stàit arseivù an udiensa da Benedet XVI.

## Note


Categorìa:Re ëd Tònga
Wilhelm Ackermann

Matemàtich alman.
**Wilhelm Ackermann** a l'era nassù a Herscheid ël 29 ëd mars dël 1896 e a l'é mòrt a Lüdenscheid ël 24 dë dzèmber dël 1962.

Anlev ëd David Hilbert, Ackermann a l'ha colaborà con chiel a lë studi dla teorìa dla dimostrassion.
Ij sò travaj a son consentrà an sla lògica matemàtica e a l'é anteressasse dzortut d'arcorsività e ëd dimostrassion ëd coerensa.

## A pòrto sò nòm
*Fonsion d'Ackermann

## Euvre prinsipaj
*Grundzüge der theorethischen Logik (con D. Hilbert, Berlin, 1928).
*Solvable cases of the decision problem (Amsterdam, 1954).

Ackermann, Wilhelm
Nuku'alofa

**Nuku'alofa** a l’é la capital ëd Tònga.

A conta apopré 35.000 abitant (2003).

## Geografìa
Nuku'alofa a resta ant la part setentrional dl'ìsola ëd Tongatapu.

Categorìa:Sità dl'Osseania
Categorìa:Tònga
Suva

**Suva** a l’é, dal 1882, la capital dle Figi.

A conta apopré 80.000 abitant.

## Geografìa
Suva a resta ant la part sud-oriental dl'ìsola ëd Viti Levu.

Categorìa:Figi
Categorìa:Sità dl'Osseania
Port Vila

**Port Vila** a l’é la capital ëd Vanuatu.

A conta apopré 40.000 abitant.

## Geografìa
Port Vila a resta ant la part meridional ëd l'ìsola d'Efate.

Categorìa:Sità dl'Osseania
Categorìa:Vanuatu
San Xiao de Narón, Narón

**San Xiao** ëd **San Xiao de Narón** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Narón. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 987 abitant (504 fomne e 483 òm) distribuì an 11 partìe ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Narón
Fonsion d'Ackermann

La **fonsion d'Ackermann**  Ack: \mathbb N^2 \rightarrow \mathbb N  a l'é la fonsion definìa 'd fasson arcorsiva da

 Ack(n,m)= \left \{ \begin{array}{ll}
m+1 & \mbox{si } n=0 \\
Ack(n-1,1) & \mbox{si } m=0,n \geq 1 \\
Ack(n-1,Ack(n,m-1)) & \mbox{si } m \geq 1,n \geq 1.
\end{array} \right . 

Categorìa:Lògica matemàtica
Lenga Bubia

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bubia** o **Bubia** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bubia** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Nòrdossidentaj
******* lenghe Duala
******** **lenga Bubia**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BBX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbx

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Brión, Ferrol

**Santa María** ëd **Brión** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ferrol. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 360 abitant (183 fomne e 177 òm) distribuì an 4 grup ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Ferrol
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** a l'era nassù a Bonn ël 16 dë dzèmber dël 1770 e a l'é mòrt a Vien-a ël 26 ëd mars dël 1827.
A l'é stàit un dij pi grand compositor dla stòria dla mùsica.

## Euvre prinsipaj
* 9 sinfonìe
* 5 consert për pianofòrt e orchestra
* 1 consert për violin e orchestra
* 32 sonade për pianofòrt
* 10 sonade për pianofòrt e violin
* 5 sonade per pianofòrt e violonsel
* *Fidelio* (òpera lìrica)

Beethoven, Ludwig van
Gioachino Rossini

**Gioachino Rossini** (o **Gioacchino**) a l'era nassù a Pésaro ël 29 ëd fërvé dël 1792 e a l'é mòrt a Paris ël 13 ëd novèmber dël 1868.
A l'é stàit un grand compositor d'òpere lìriche.

## Euvre prinsipaj
* *La cambiale di matrimonio* (1810) 
* *L'equivoco stravagante* (1811)
* *Demetrio e Polibio* (1812)
* *L'inganno felice* (1812)
* *Ciro in Babilonia* (1812)
* *La scala di seta* (1812) 
* *La pietra del paragone* (1812)
* *L'occasione fa il ladro* (1812)
* *Il Signor Bruschino* (1813)
* *Tancredi* (1813)
* *L'italiana in Algeri* (1813)
* *Aureliano in Palmira* (1813)
* *Il turco in Italia* (1814) 
* *Sigismondo* (1814)
* *Elisabetta, regina d'Inghilterra* (1815)
* *Torvaldo e Dorliska* (1815)
* *Il barbiere di Siviglia* (1816)
* *La Gazzetta* (1816)
* *Otello* (1816)
* *La Cenerentola* (1817)
* *La gazza ladra* (1817)
* *Armida* (1817)
* *Adelaide di Borgogna* (1817)
* *Mosè in Egitto* (1818)
* *Adina* (1818)
* *Ricciardo e Zoraide* (1818)
* *Ermione* (1819)
* *Eduardo e Cristina* (1819)
* *La donna del lago* (1819)
* *Bianca e Falliero* (1819)
* *Maometto secondo* (1820)
* *Matilde di Shabran* (1821)
* *Zelmira* (1822)
* *Semiramide* (1823)
* *Il viaggio a Reims* (1825)
* *Le siège de Corinthe*, revision ëd *Maometto secondo* (1826)
* *Moïse et Pharaon*, revision ëd *Mosè in Egitto* (1827)
* *Le comte Ory* (1828)
* *Guillaume Tell* (1829)

Rossini, Gioachino
Ospissi ëd Car

L**'ospissi ëd Car** a l'era n'ospissi valdostan, mensionà dël 1436 e dël 1439.
A restava arlongh la stra e a l'é andàit an ruin-a con la cesa ëd Car e ël Borgh ant la granda inondassion dël 1449.

Ospissi ed Car
Ospissi ëd Nus

L**'ospissi ëd Nus** a l'era stàit fondà da jë sgnor ëd Nus vers l'ann 1200, e aministrà da lor.
A restava al Borgh e a dasìa ospitalità almanch a doi pelerin për vira.
Dël 1413 a l'era già ruinà da la veciaja.
Tutun, jë sgnor ëd Nus a l'han continuà l'ospitalità an soa ca fin-a vers l'ann 1750.

Ospissi ed nus
Categorìa:Ospissi
Joseph Haydn

**Franz Joseph Haydn** a l'era nassù a Rohau ai 31 ëd marz dël 1732 e a l'é mòrt a Vien-a ai 31 ëd magg dël 1809.
A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich.

## Euvre prinsipaj
* 104 sinfonìe
* 11 concert për pianofòrt
* 3 concert për violin
* 2 concert për violoncel
* 68 quartèt d'arch
* 52 sonade për pianofòrt
* 13 òpere lìriche
* 14 mësse
* 3 oratòri

Haydn, Joseph
George Friedrich Händel

**George Friedrich Händel** a l'era nassù a Halle ai 23 ëd fërvé dël 1685 e a l'é mòrt a Londra ai 14 d'avril dël 1759.
A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich.

## Euvre prinsipaj
* *Water Music* (Londra, 1717)
* *Music for the Royal Fireworks* (Londra, 1749)
* 42 òpere lìriche
* 24 oratòri
* 12 consert për òrgan e orchestra

Handel, George Friedrich
Dmitrij Šostakovič

**Dmitrij Dmitrievič Šostakovič** (Дмитрий Дмитриевич Шостакович an cirìlich) a l'era nassù a San Peroborgh ël 25 dë stèmber dël 1906 e a l'é mòrt a Mosca ël 9 d'agost dël 1975.
A l'é stàit ël pi important compositor russ dël perìod soviétich.

## Euvre prinsipaj
* 15 sinfonìe
* 3 concert për pianofòrt, 2 për violin, 2 për violonsel
* 15 quartèt d'arch

Sostakovic, Dmitrij
O Sequeiro, Valdoviño

**Santa María** dël **Sequeiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Valdoviño. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 693 abitant (363 fomne e 330 òm) distribuì an 17 grup ëd popolassion. 

Sequeiro
Pantín, Valdoviño

**Santiago** ëd **Pantín** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Valdoviño. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 600 abitant (314 fomne e 286 òm) distribuì an 35 grup ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Valdoviño
Esteiro, Cedeira

**San Fiz** d**'Esteiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cedeira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 575 abitant (187 fomne e 288 òm) distribuì an 26 grup ëd popolassion. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Cedeira
Italo Svevo

**Italo Svevo** a l'é lë pseudònim ëd **Aron Hector Schmitz**, scritor an lenga italian-a.
A l'era nassù a Triest (quand ch'a fasìa ancora part ëd l'Àustria-Ungherìa) ël 19 dë dzèmber dël 1861 e a l'é mòrt a Motta di Livenza ël 13 dë stèmber dël 1928.

## Euvre prinsipaj
* *Una vita* (1892)
* *Senilità* (1898)
* *La coscienza di Zeno* (1923)

Svevo, Italo
Svevo, Italo
Motta di Livenza

**Motta di Livenza** a l'é un comun dël Véneto ëd 10.339 abitant, an provincia ëd Trevis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Graziano Panighel (dal 26/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trevis
Cessalto

**Cessalto** a l'é un comun dël Véneto ëd 3.703 abitant , an provincia ëd Trevis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Artico (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trevis
Valley City, Dakota dël Nòrd

**Valley City** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd ant'jë Stat Unì d'América.
A l’ha na surfassa ëd 8,6 km² e na popolassion ëd 6.826 abitant (2000).

## Anliure esterne
*Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Castelfranco Veneto

**Castelfranco Veneto** (*Casteo* an veneto) a l'é un comun dël Véneto dë 33.048 abitant, an provincia ëd Trevis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Gomierato (dal 19/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trevis
Dino Campana

**Dino Campana**, poeta, a l'era nassù a Marradi ël 20 d'agost dël 1885 e a l'é mòrt a Scandicci, an na ca dij mat, ël 1m ëd mars dël 1932.
A l'é arcordà ëdcò për la relassion sentimental con la scritris Sibilla Aleramo.

## Euvre prinsipaj
* *Canti orfici* (1914)

Campana, Dino
Campana, Dino
Stanton, Dakota dël Nòrd

**Stanton** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 1,2&nbsp;km² e na popolassion ëd 345 abitant (2000).

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Lenga Bonkeng

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bonkeng** o **Bonkeng** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bonkeng** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Nòrdossidentaj
******* lenghe Lundu-Balong
******** **lenga Bonkeng**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BVG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bvg

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Kol

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Kol** o **Kol** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kol** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Bantu Nòrd-ossidentaj
******* lenghe Makaa-Njem
******** **lenga Kol**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BIW**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=biw

Lenga kol
Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Erbalus ëd Caluso

L**'Erbalus ëd Caluso** a l'é 'n vin bianch canavzan: la region ëd produssion a së spantia, truch e branca, da Ajé a Caluso, da San Giòrs a Vëssgné, dal lagh ëd Candia a col dël Vivron.

Dël 1967 a l'é staje arconossuje la denominassion DOC.

Categorìa:Vin bianch
Categorìa:Caluso
Fransesch ëd Pàola

**Fransesch ëd Pàola** a l'era nassù a Paola ël 27 ëd marz dël 1416 e a l'é mòrt a Tours ël 2 d'avril dël 1507.
A l'é stàit ël fondador, dël 1474, dl'Órdin dij Mìnim.
Ël papa Leon X a l'a fa-lo sant dël 1519, mach 12 agn dòp soa mòrt. A l'é considerà 'l protetor dla gent dël mar.

Fransesch ed Paola
Paola

**Paola** a l'é un comun dla Calabria ëd 16.978 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Përsonalità
* San Fransesch ëd Pàola, nassù a Paola dël 1416

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Roberto Perrotta (dal 10/06/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Laino Castello

**Laino Castello** a l'é un comun dla Calabria ëd 921 abitant, an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Cosenza (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Lainocastello
Laino

**Laino** (*Lain* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 499 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cipriano Soldati (da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014; dagià sìndich dal 1990 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Laino (omònim)

***Laino*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Laino (CO)|Laino]]**, comun dla provincia ëd Còm
* **[[Laino Borgo]]**, comun dla provincia ëd Cosensa
* **[[Laino Castello]]**, comun dla provincia ëd Cosensa


**Laiño** a l'é 'l nòm ëd doi munissipi galissian:

* **[[Laíño, Dodro]]**
* **[[San Xoán de Laíño, Dodro]]**
Cipressa

**Cipressa** (*Çipressa* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 1.264 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Filippo Rinaldo Guasco (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Pornassio

**Pornassio** (*Pornasce* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 576 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emilio Fossati (dal 07/05/2012).

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Prelà

**Prelà** (*Prelà* 'dcò an lìgure) a l'é un comun dla Liguria ëd 500 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Eliano Brizio (dal 30/05/2006, second mandà dal 16/05/2011, ters mandà dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Prelà a l'é gemelà con:
*  Châteauneuf, Fransa

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Taggia

**Taggia** (*Tàgia* an lìgure) a l'é un comun dla Liguria dë 14.169 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Genduso (dal 29/05/2007, second mandà dal 07/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Provincia d'Imperia

La **Provincia d'Imperia** a l'é an Liguria e a comprend 67 comun.
A l'ha na surfassa ëd 1.156 km² e a conta 217.354 abitant.
Sò capleugh a l'é Imperia. 

## Geografìa
A confin-a a òvest con la Fransa, a nòrd con ël Piemont (provincia ëd Coni) e a est con la provincia ëd Savon-a. A l'é bagnà a sud dal Mar Lìgure.

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Gianni Giuliano (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Liguria
Imperia
Mott, Dakota dël Nòrd

**Mott** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 2,3&nbsp;km² e na popolassion ëd 808 abitant (2000).

## Anliure esterne
*Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Kick-boxing giaponèisa

La **kick-boxing giaponèisa** an anglèis a l'é ciamà *oriental kick-boxing*. Për cheidun, l'espression kick-boxing a sarìa stàita anventà, an Giapon, ant j'agn 1950 dai karateka ch'a l'avìo dëbzògn ëd confrontesse con un contat total. 

Ant ël 1958, un praticant ëd kick-boxing ëd l'época a l'era lë student an lenghe orientaj, ël birman Maung Gyi, anlev d'espert ëd bando an Birmania e ëdcò dël grand espert ëd karate, Gogen Yamaguchi dit *ël gat*. Maug Gyi a combat an Giapon sota diferent nòm e a fa conòsse la bòcs birman-a (o lethwei) a l'ocasion dij torneo ëd kick-boxing giaponèisa.

Për d'àutri, la kick-boxing giaponèisa a sarìa stàita anventà, apress ij gieugh olìmpich dël 1964, da l'organisator ëd combatiment Osamu Noguchi, për designé na version giaponèisa dël muay thai. Chiel-sì an viagi dë studi ant ij pais dël sud-est asiàtich a l'é inspirasse a lòn ch'a vëdìa an sij ring thailandèis. Pòch ëd temp apress, mersì a l'antusiasm ëd Kenji Kurosaki passionà ëd Kyokushinkai (forma ëd karate ch'a autorisa ij contat) a l'é nassùa la kick-boxing giaponèisa (na bòcs anté ch'ël regolament a përmetìa ëd tiré càuss, pugn, ginojà e colp ëd ghëmmo, an dzorpì ëd chèiche caraterìstiche ëd judo). Noguchi a sërca un nòm merican për costa neuva dissiplin-a dont a fussa bel fé visess-ne; la kick-boxing a l'ha avù dlonch sucess. 
Apress avèj creà sò pròpi stil ëd combatiment, Kenji Kurosaki a l'ha butà sù n'arnomà camp d'alenament, ant ël 1969, ël Méjiro-Gym ëd Tokyo. Cost-sì a sarà ël ni dla kick-boxing dj'agn 1970. A l'ha avù 'me anlev dij praticant notéivoj tanme Akio Fujihira, Toshio Tabata, Yoshiji Soéno, ël fransèis Patrick Brizon, l'olandèis Jan Plas (alenador arnomà) e ël fiamengh Toshio Fujiwara (legenda dla kick-boxing giaponèisa, con 129 vitòrie). Durant ij prim agn, ij kick-bocseur giaponèis a vnisìo drit dal Kyokushinkai.

La forma ëd kick-boxing pì mediàtica dël mond a l'é cola praticà an ocasion dl'arnomà torneo dël K1 che a buta ansema ij mèj combatent dël pianeta. A l'é Kazuyoshi Ishii, fondador ëd në stil ëd karate, che a l'ha anventalo. An particolar le régole ëd kick-boxing ciamà *K1 rules* o *oriental rules* a son ëstàite detà an Giapon da dij karateka.

Categorìa:Art marsiaj
Villarrobledo

**Villarrobledo** a l'é un comun ëspagneul ëd 25.417 abitant (2007) ëd la comunità autònoma ëd Castilla-La Mancha.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità spagneule
Douglas MacArthur

**Douglas MacArthur** a l'era nassù a Little Rock ël 26 ëd gené dël 1880 e a l'é mòrt a Washington ël 5 d'avril dël 1964.
A l'é stàit general ant l'esèrcit ëd jë Stat Unì durant la sconda guèra mondial.

MacArthur, Douglas
Olivetta San Michele

**Olivetta San Michele** (*(L'Auriveta* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 212 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Adriano Biancheri (dal 26/05/2014).

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Costarainera

**Costarainera** (*A Còsta* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria d'801 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonello Gandolfo (dal 06/06/2016).

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Armo

**Armo** (*Armu* an lìgure) a l'é un comun dla Liguria ëd 123 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Cacciò (dal 06/06/2016).

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia
Vintmija

**Vintmija** (**Ventimiglia** an italian) a l'é un comun dla Liguria ëd 24.310 abitant, an provincia d'Imperia.
A resta a la ponta ossidental ëd la Liguria, a lë sboch dla Ròja.

## Conomìa
La sità, sede d'un gròss mërcà ch'as dësrola al vënner, a l'é un sènter amportant ëd produssion e comersi dle fior e an sël teritòri as treuvo d'andustrie ch'a son gropà a 's comersi (materiaj d'ambalage).
A-i son ëdcò d'asiende alimentar e dla faitura.
Ël torism a l'é fosonant.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Ioculano (dal 09/06/2014).

## Cese

* Cesa ëd San Michel (Vintmija)
* Dòm ëd Vintmija

## Vardé ëdcò

* Ferovìa Coni-Vintmija

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Diano

**Diano** a l'é 'l nòm ëd sinch comun italian:

* **[[Diano Arentino]]**, an provincia d'Imperia

* **[[Diano Castello]]**, an provincia d'Imperia

* **[[Dian|Diano d'Alba (Dian)]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Diano Marina]]**, an provincia d'Imperia

* **[[Diano San Pietro]]**, an provincia d'Imperia
Lenga Bamun

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bamun** o **Bamun** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Cameron.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bamun** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide meridionaj
****** lenghe Wide Grassfields
******* lenghe Narrow Grassfields
******** lenghe Nun
********* **lenga Bamun**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BAX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bax

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Minot, Dakota dël Nòrd

**Minot** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 14,6&nbsp;km² e na popolassion ëd  abitant (2000).

## Anliure esterne
*Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Apricale

**Apricale** (*Brigar* an lìgur) a l'é un comun dla Liguria ëd 624 abitant, an provincia d'Imperia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Silvano Pisano (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Imperia