Luigi Pietracqua

Scritor an lenga piemontèisa e ëdcò an italian, conossù ëdcò con lë stranòm **Fra Giocondo**.

## Biografìa
**Luigi Pietracqua** (an piemontèis **Luis Pietraqua**) a nass a Voghera ij 23 'd gené dël 1832; la famija a tramuda a Turin che chiel a l'era cit e ambelelì a meuir ij 28 d'otóber dël 1901.

A 14 agn a l'era già al travaj coma pròto al Pòpol, peui colaborator al midem giornal, al Fischietto e al Birichin.
A l'é stàit neuv agn a la Gazzetta Piemontese, su propòsta ëd Casimiro Favale, fin-a al 1879. Anvers a la fin ëd col ann-lì, ël senator Luigi Guala a l'ha smonuje d'andé a Vërsèj, 'me diretor dël giornal liberal progressista La Sesia. Ës pòst Pietracqua a l'ha goernalo për ses agn, a ancaminé dal 1881.
Soa creatura periòdica a l'é stàita la Gasëta d' Gianduja, ch'a l'é surtìa prima doe vòte a la sman-a e peui tre dal 1866 al 1868.

A l'é arnomà për soe euvre teatraj e sò romanz, ch'a scriv ant un piemontèis ch'a conten soens vàire italianism.

## Ij tema
Pietracqua a l'é 'd sicur në scritor che a fa nen part dla literatura granda, ma ch'a fa bin part ëd na literatura an piemontèis ch'a l'é nen - e nen meno sicurament - da pòch. An piemontèis a l'era adatasse a scrive (an prinsipi squasi come 'n dovèj vers la gent d'estrassion pì popolar, për podèj parle-je mej e pì dësgenà) 'd comedie rapresentà da Toselli e da soa companìa («Le sponde dël Po», «Sablin a bala», «Gigin a bala nen», «Un pòver parco», «La famija dël soldà»). A la stessa manera a l'ha scrivù an piemontèis ëd romanz *en feuilletons* che ant j'edission Viglongo a së stampo 'ncora ancheuj (mach chèich tìtoj: «Don Pipeta l'Asilé», «Lucio dla Venerìa», «La Còca dël Gamber»). E a l'ha 'dcò scrit - sempe an piemontèis - ëd bele canson popolar a la manera 'd Brofferio. Ant la Gasëta d' Gianduia Pietracqua a fa profession 'd patriotism, a làuda Vitòrio Emanuel II e a sosten la guèra contra l'Àustria quand che dël '66 as trata 'd gionté a l'Italia chèich tòch ch'a manco 'ncora. Moderà e patriòtich, as mostra sabaudista, gradualista, progressista e - gnanca a dilo - anticlerical. Le soe euvre a l'han giutà 'l Risorgiment a rivé al cheur e a la ment dla pì bassa gent, cola che magara a savìa nen lese, ma che ai sò spetacoj (coma a conta 'dcò Augusto Monti) a 'ndasìa për trové 'n pò 'd fiusa e 'd consolassion.

## Euvre prinsipaj
### Teatro
J'euvre teatraj ch'as son goernasse ëd Luigi Pietracqua a son na sessanten-a, ma i soma da chiel-midem ch'a n'avìa scrivune pì che sent; vàire as son spërdusse përchè dovrà an sena an n'ùnica còpia.
Chèich tìtoj:
* *Le sponde dël Pò* (drama romàntich, 1859)
* *La famija dël soldà* (comedia an tre at, 1859)
* *Ël boletin* (farsa, 1859)
* *Le sponde dla Dòra* (1859)
* *Rispeta toa fomna*
* *Giòrs ël sansuari*
* *Gigin a bala nen*
* *Tirie vërde*
* *Ël beu 'd Natal*
* *Sablin a bala, misteri d'un pruchè* (comedia an quatr at, 1859)
* *La miseria*
* *Un pòver paroco* (1860)
* *Le grame lenghe* (comedia an 3 at, 1862)
* *Ël cotel* (drama an 4 at, 1871)
* *Question dël pan*
* *Spatuss e débit* (5 at)
* *Rispeta tò òm*
* *La fia sola*
* *Ernesta la mondin-a*

### Pròsa
Ëdcò ij romanz ëd Luigi Pietracqua a son motobin numeros. Chèich tìtoj:
* *Còs val-lo n'òm mòrt*, publicà dzora la Gasëta d' Gianduja (1866)
* *Fisionomia 'd Piassa Castel trant'e singh ani fa. Pcita biografia 'd Don Pé*, publicà dzora la Gasëta d' Gianduja (1867)
* *Don Pipeta l'asilé* (la prima pontà a seurt an sla Gasëta d' Gianduja ai 15 ëd giugn 1867)
* **Lucio dla Veneria** (1877)
Chèiche righe dl'euvra: 
*Ai temp 'd na vòlta a-i na sucedìa pro dle còse dròle tant e quant a peul sucedijne adess: la deferensa a stà an sòn, che anlora a-i esistìa gnun giornaj ch'a registrèisso di për di tuti ij fat pì rimarchevol, mentre adess a-i na esist fin-a tròpi, con licensa parland.*
* *L'amor d'un baraba* (1887)
* *La còca dël gamber* (1891)
* *La sposa dl'ebanista* (1891)
* *La bela panatera d' Pòrta Palass* (1891)
* *Un cheur mòrt* (1892)
* *I misteri 'd Vanchija* (publicà an 89 pontà an sël Compare Bonom antra 'l 1893 e ël 1894)
* *La masnà ch'a piora* (1897)
* *La bionda polaiera*
* *L'ùltim dij Castelverd*
* *La bomba 'd via Arsenal*
* *Lorenss 'l suicida*

Ant j'apendis dla Sesia Pietracqua a l'ha publicà vàire conte: 
**La piccola derelitta* (quatr pontà, daj 16 ai 23 ëd gené 1881), 
**La bottiglia del latte* (doe pontà, 11 e 13 ëd fërvé 1881), 
**Una sera in bettola* (des pontà, daj 22 d'avril ai 15 ëd maj 1881), 
**La notte d'Ognissanti* (neuv pontà, daj 17 ëd maj ai 5 ëd giugn 1881), 
**Una famiglia in rovina* (dódes pontà, daj 27 dë stèmber ai 28 d'otóber 1881).

### Poesìa
Luigi Pietracqua a l'avìa ëdcò provà come poeta.  Ij tìtoj ëd chèiche soe poesìe:
* **Al bon sens**
Chèich vers ëd la poesìa:
*tut da lor son butasse an cadrega; <BR> *
*e, ciamandse ij tutor dla famija, <BR>*
* 'd costa Italia l'han fàit na botega ... <BR>*
*Sapientìssim però për  ... mangé <BR>*
*...*
* *La sèira dij mòrt*
* *Canson trista*

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Gianrenzo P. Clivio - *Profilo di storia della letteratura in piemontese*

Petracqua, Luigi
Pietracqua, Luigi