Ora 'd ponta

L**'ora ëd ponta** (ciamà 'dcò **ora dij pendolar**, o an anglèis *rush hour*, *peak hour*) a l'é 'n perìod dla giornà, generalment la matin bonora e la sèira, quand ël tràfich ëd veìcoj e l'utilisassion dij mojen ëd traspòrt pùblich a rivo al màssim. Costa congestion a l'é causà dzortut dal moviment ëd **pendolar** ch'a van o a torno da 'l travaj, da la scòla e da àutre atività regular.

## Caraterìstiche
L'ora ëd ponta a l'é un fenòmen tìpich dle **àree urban-e** e metropolitan-e, e as manifesta an vàire forme:
* **Traspòrt terestr**: stra congestionà, autostrà pien-e, longhe file d'atèisa ai semàfor.
* **Traspòrt pùblich**: tren, metro e autobus motobin pien, con passegé ch'a stan an pé e temp d'atèisa pì longh.
* **Temp ëd viagi**: ij temp ëd percorensa a peulo esse da 2 a 5 vire pì longh che ant j'ore fòra ponta.

Le ore prinsipaj a son:
* **Ponta dël matin**: sòlitaman **7:00–9:00** (prima dël travaj e dla scòla).
* **Ponta dla sèira**: **17:00–19:00** (dòp ël travaj e la scòla).

Ant le sità pì gròsse, a peulo ess-ie 'd ponte secondarie 'd mesdì (për le pause disné) o 'd vèsper (për ël cine o lë spetàcol).

## Càuse
Le càuse prinsipaj a son:
# **Concentrassion dj'atività econòmiche e dij servissi** ant ël sènter urban.
# **Separassion spassial antra le zòne 'd residensa** e cole 'd travaj/scòla.
# **Sincronisassion dj'orari** ëd travaj e 'd scòla.
# **Mancansa d'alternative vàlide** ëd traspòrt o d'orari flessìbij.
# **Coltura dl'automòbil privà** an vàire società.

## Conseguense
### Sociaj
* **Stress e frustrassion** pijà da 'd pendolar.
* **Pèrdita 'd temp** produtiv.
* **Dificoltà 'd conciliassion vita-travaj** për ij genitor.

### Econòmiche
* **Cost 'd produssion pì àut** për le companìe (retard dij dipendent).
* **Pèrdita econòmica** për la comun-a (men produtività).
* **Aument dij cost d'esercissi** dij veìcoj (carburant, usura).

### Ambientaj
* **Aument dl'inquinament atmosfèrich** (emisssion ëd gas sèra, pover fin-a).
* **Problem acùstich**.
* **Consum d'energìa** pì àut.

### 'd Sicurëssa
* **Arzigh d'assident stradaj** aumentà për la congestion e la nervosità.

## Strategie 'd gestione
J'aministrassion a peulo dovré vàire strategìe për mitighé l'ora ëd ponta:

### An sij traspòrt
* **Potensiament dël traspòrt pùblich**: pì 'd corse, linee neuve, veìcoj pì grand.
* **Corsie preferensiaj** për autobus e veìcoj multi-ocupant (HOV).
* **Sistema ëd biciclëtte pùblich** e pista ciclàbil.
* **Tarife diferensià**: tìchet pì car an ponta, bon an ore fòra ponta.

### An sj'orari
* **Orari flessìbij** ëd travaj (*flexitime*).
* **Travajé da ca** (*smart working*) parèj part dla sman-a.
* **Scajonament d'orari** ëd scòla e d'ufissi pùblich.

### An sl'organisassion urbanìstica
* **Dessentralisassion** dij servissi e dj'ufissi.
* **Svilup ëd zòne polifunsionaj** (andova a-i é residensa, travaj, servissi).
* **Pedonalisassion** dij sènter.
* **Tarife ëd congestion** (për esempi, a Londra e Stocolma).

## Cas particolar
* **Ora 'd ponta ant le metropolitan-e**: a peulo avèj vàire ponte an sël di.
* **Ora 'd ponta ant ij pòrt e j'aeropòrt**: colegà a j'ariv e partense dij vòl o dle nav.
* **Ponta dël fin-sman-a**: an sle vie ëd surtìa da le sità për le vacanse.

## Da l'anglèis ''Rush Hour''
Ël termo anglèis *rush hour* (literalmant "ora ëd core") a l'é motobin spantià ant ël mond e a l'é passà 'dcò an piemontèis, ma la forma "ora ëd ponta" a l'é cola pì dovrà an manera ufissial.

## Vëdde 'dcò
* Pendolarism
* Congestion stradal
* Traspòrt pùblich
* Mobilità sostenìbil
* Smart working

## Ligam da fòra
* TomTom Traffic Index - Classìfica dle sità pì congestionà dël mond.
* United States Department of Transportation – Congestion Management

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Sociologìa
Categorìa:Economìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI