open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parch nassional dël Mercantour

Ël **Parch nassional dël Mercantour** a l'é stàit creà dël 1979.
As dëstend ansima a na surfassa ëd 6850000 are, ansima a vintedoe comun-e dj'Alp Marìtime e a ses comun-e dj'Alp d'Àuta Provensa.
Soa autëssa a varia antra 590 e 3143 méter e a comprend 600 chilòmeter ëd senté marcà.
Sò teritòri a corëspond a la part al di d'ancheuj an Fransa ëd n'antica arserva ëd cassa dij re 'd Sardëgna.

Dal 1998 ël parch a l'é binelà con ël Parch nassional ëd j'Alp Marìtime, con ël qual a partagia 33 chilòmeter ëd frontiera.

## La fàuna e la flòra
Ël parch a a acheuj pì 'd neuv-mila camoss, eut-sent moflon e sinch-sent bochetin ëd j'Alp.
Ij bòsch a autëssa mesan-a a conten-o serv, cravieuj, levr e marmòte.
Antra j'osej, as conto dle përnis ëd le fiòche e dj'òje.

A son presente doimila spece vegetaj, dont malëzzo, saxifrage florulenta, rododendr, gensian-e e na senten-a ëd varietà d'orchidee.

Categorìa:Fransa
Rougemont (Doubs)

**Rougemont** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd la Franca Contà, ant ël Doubs (dipartiment). As dëstend an sna surfassa ëd 18,33 km², con 1 233 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 67 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Belmont (Doubs)

**Belmont** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Franca Contà, ant ël dipartiment ëd Doubs. A së stend për na surfassa ëd 4,72 km², con 60 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Ohio (fium)

L’**Ohio** a l'é un fium djë Stat Unì e un dj prinsipal afluent dël fium Mississippi.

As forma a Pittsburgh, an Pennsylvania a la confluensa dij fium Allegheny e Monongahela e a pija la diression nòrd e apress sud-òvest an marcand ël confin antrames jë Stat ëd l'Ohio a nòrd e la Virginia Ossidental a sud-est, apress a marca ël confin antrames l'Ohio a nòrd e ël Kentucky a sud. A bagna la sità ëd Cincinnati, a pija la diression sud-òvest an marcand ël confin meridional dl'Indian-a con ël Kentucky. 
A traversa le sità ëd Louisville e Evansville e a arsèiv j’eve dël Wabash an marcand ël confin meridional dl'Illinois con ël Kentucky fin a che as buta ant ël Mississippi, apress 1.579 km da l'inissi, davzin a la sità ëd Cairo an Illinois. 
So bassin idrogràfich a l’é ëd 620.000 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Catedral ëd Mònaco

La **catedral ëd Mònaco** a l'é stàita fabricà dal 1875 al 1911, an në stil romànich bisantin che a andasìa ëd mòda a coj temp.

L'autar magior a l'é an màrmol bianch, ancrostà ëd mosàich e d'aram.
Ant la capela a-i é un bel autar dël 1662, ant lë stil dl'Arnassensa spagneula.

Catedraledmonaco
Categorìa:Prinsipà ëd Mònaco
Jacques-Yves Cousteau

Ël comandant **Jacques-Yves Cousteau** a l'era nà dël 1910 e a l'é mòrt dël 1997.
Dal 1957 al 1988 a l'é stàit diretor dël Musé oceanogràfich ëd Mònaco.

Mèmber ëd l'Academia fransèisa, Cousteau a l'era angagià për la protession dij mar e dl'ambient.
La realisassion dij film *Le monde du silence* e *Le monde sans soleil* a l'ha falo ven-e arnomà.

Cousteau, Jacques-Yves
Mons (Var)

**Mons** (*Mouns* an lenga local) a l'é na comun-a d'863 abitant ant ël Var.

## Eveniment e manifestassion
*Mërcà dj'ole, la prima dumìnica d'ost
*Festa patronal ai 15 d'ost

## Leu anteressant
La comun-a a l'ha óndes dòlmen, dont tre classificà tanme monument ëstòrich, ch'a armonto a la fin dl'età dla pera.
Mach ël dòlmen ëd Riens, anteressant për soe pilie a ògiva, as peul visitesse.
La pì antica fontan-a ëd Mons, an pera, a l'é dël 1790 e a pòrta 'l nòm provensal ëd *Plu louancho fouan*.
*La cesa

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Joan Miró

** Joan Miró ** (dont ël nòm complet a l'era **Joan Miró i Ferrà**), nassù a Barslon-a ai 25 d'avril dël 1893 a l’é stàit un pitor, scultor e siramista spagneul d’orìgin catalan-e considerà un dij pi grand arpresentant dël surealism.
Joan Miró a l'é mòrt a Palma ëd Majòrca, ai 25 dë dzèmber dël 1983.

## Euvre prinsipaj

* *Natura morta del sabatot* (1937)

### Galarìa


Image:Barcelona.Miro.Dona.i.Ocell.jpg|Fomna e osel (1982)

Image:Hakone open air museum (10).jpg|Hakone
Image:MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|euvra al Musé Reina Sofia


Miró, Joan
Vaire-Arcier

**Vaire-Arcier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Franca Contà, ant ël dipartiment dël Doubs. As dëstend an s'na surfassa ëd 12,78 km², con 526 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 41 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Pontarlier

**Pontarlier** a l'é na comun-a fransèisa, sede dël dipartiment ëd Doubs, ant la region ëd la Franca Contà.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Doubs
Arcey

***Arcey*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Arcey (Côte-d’Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d’Or

* d'un **[[Arcey (Doubs)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Doubs
Maurice Gottlob

Artista.
**Maurice Gottlob** a l'era nà dël 1885 e a l'é mòrt dël 1970.
Dal 1924 al 1960 a l'ha vivù a Mougins.
A l'é autor ëd piture e siràmiche.

Gottlob, Maurice
Baciass ëd Fontmerle

Ël **baciass ëd Fontmerle** a l'é un baciass ëd 500 are, an bordura dël Parch dipartimental ëd la Valmasque.

Protegiù e popolà ëd lòto (Nelumbo nucifera) ch'a òcupo mità 'd soa surfassa, costa-sì a l'é la pì amportanta colònia europenga ëd sa pianta.
A l'é un pont ëd fërmada për j'osej ëd passage.

Categorìa:Dòire, canaj, lagh e rivo dla Fransa
Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Nissa Marìtima)

La **cesa ëd San Fransesch ëd Pàula** a resta an contrà San Fransesch ëd Pàula a Nissa Marìtima.
A l'é dël sécol ch'a fa XVIII, a smon na bela fassada bes e bleuva e un cioché colorà.

San Fransesch ëd Pàula (Nissa Marìtima)
Categorìa:Nissa Marìtima
Catedral ëd Santa Riparà ëd Nissa Marìtima

La **catedral ëd Santa Riparà** a resta an piassa Rossetti a Nissa Marìtima.
A l'é stàita costruìa dël 1650 da l'architet J.-A. Guiberto e a l'é consacrà a la patron-a dla sità.
Soa cùpola dë stil genoèis dël sécol ch'a fa XVIII a pòrta quatòrdes-mila cop vernisà; soa fassada colorà, ëd gust baròch, a l'é dël sécol ch'a fa XIX.

Dzora l'autar magior, a drita dël tablò *La glòria ëd santa Riparà*, a-i é na vista ëd Nissa Marìtima con sò castel ant ël sécol ch'a fa XVII.

Santa Riparà ëd Nissa Marìtima
Categorìa:Nissa Marìtima
André Masséna

**André Masséna** a l'era nà dël 1758 e a l'é mòrt dël 1817.
General dal 1793, a s'é fassé armarché durant la campagna d'Italia.
A l'ha vagnà la bataja ëd Zurigh contra austrìach e russ e a l'ha përmëttù a Bon-a-part ëd vagné cola ëd Marengh.
A l'ha conquistà ëd regn ëd Nàpoli dël 1806.

## A pòrto sò nòm
*Musé Masséna

Massena, Andre
Giuseppe Garibaldi

Fieul d'un matlòt genoèis, **Giuseppe Garibaldi**, stranomà l*'eròe dij doi mond*, a l'era nà dël 1807 a Nissa Marìtima.
Con Mazzini, a l'é batusse për l'unità dl'Italia.

Esilià an Mérica dël sud, a l'ha difendù ij republican d'Uruguay e Brasil.

A l'é mòrt dël 2 giugn 1882.

Garibaldi, Giuseppe
Marc Chagall

**Marc Chagall** (nòm ver: *Moishe Segal*) a l'é stàit un pitor franseis d'orìgin bielorussa.

A l'era nassù a Vitebsk, dël 7 ëd giugn 1887 e mòrt a Saint-Paul-de-Vence, dël 28 ëd mars 1985.

A l'ha travajà ëdcò la siràmica.

## A pòrto sò nòm
*Musé Marc Chagall

Chagall, Marc
Birgit Zotz

Scritris an lenga alman-a.

**Birgit Zotz** a l'é nassua a Waidhofen an der Thaya ël 7 d'agost dël 1979.

## Euvre prinsipaj
* *Das Image des Waldviertels als Urlaubsregion*
* *Das Image Tibets als Reiseziel im Spiegel deutschsprachiger Medien* (Linz, 2008)
* *Das Waldviertel - Zwischen Mystik und Klarheit. Das Image einer Region als Reiseziel* (Berlin, 2010)
* *Destination Tibet. Touristisches Image zwischen Politik und Klischee* (Amborgh, 2010)
* *Zur europäischen Wahrnehmung von Besessenheitsphänomenen und Orakelwesen in Tibet* (2010)

Zotz, Birgit
Zotz, Birgit
Courcelles

***Courcelles*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Courcelles (Charente-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime

* d'un **[[Courcelles (Doubs)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Doubs

* d'un **[[Courcelles (Meurthe-et-Moselle)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Meurthe-et-Moselle

* d'un **[[Courcelles (Nièvre)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Nièvre

* d'un **[[Courcelles (Belfort)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Teritòri ëd Belfort
Musé dë stòria natural ëd Nissa Marìtima

Creà a la mità dël sécol ch'a fa XIX dai naturalista Jean-Baptiste Vérany e Jean-Baptiste Barla, ël **Musé dë stòria natural** a l'é stàit ël prim musé ëd Nissa Marìtima.

A goerna dij repert ëd zoologìa, botànica e geologìa.

Categorìa:Musé dla Fransa‎
Categorìa:Siense naturaj
Categorìa:Nissa Marìtima
Orsay

**Orsay** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment d'Essonne, ant la region d'Île-de-France.

## Colegament
* Sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Saclay

**Saclay** a l'é na cita comun-a con 2.883 abitant (censiment dël 1999) vzin a Paris. 

## Comun-e confinante
* Orsay
* Saint-Aubin
* Vauhallan
* Palaiseau
* Bièvres
* Jouy-en-Josas
* Villiers-le-Bâcle
* Gif-sur-Yvette
* Toussus-le-Noble

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Saint-Jean-de-Beauregard

**Saint-Jean-de-Beauregard** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa d'Île-de-France, ant ël dipartiment d'Essonne. A së stend për na surfassa ëd 2,83 km², con 265 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 94 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Orveau

**Orveau** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl'Ìsola 'd Fransa, ant ël dipartiment dl'Essonne. As dëstend an sna surfassa ëd 4,3 km², con 183 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 42 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Barslon-a

**Barslon-a** (*Barcelona* an catalan e an ëspagneul) a l’é na sità dël Regn dë Spagna capital dla Catalògna.

A l’é ëdcò la sgonda sità dla Spagna për popolassion, con 1.615.908 abitant, apopré 3.161.852 abitant s'as conta ëdcò tuta l'àrea metropolitan-a.

## Leu d'anteresse
### Ël Fossar de les Moreres
Ël *Fossar de les Moreres* a l'é na piassa 'd Barslon-a che as treuva davzin a la basìlica 'd Santa Marìa dël Mar. Sota la piassa a son sotrà ij catalan mòrt ant la dësfèisa dla sità quand a-i é staje l'assedi 'd Barslon-a dël 1714 (fàit che a fasìa part ëd la Guèra 'd Sucession Ëspagneula).

Ij mòrt barslonèis a son arcordà an costa piassa përchè pròpi bele-sì a j'ero sotrà ij sitadin che a muirìo ant la dësfèisa 'd soa sità. An tut pì che 40.000 barslonèis a son mòrt ant l'assedi dla sità, dzortut quandi a-i é staje l'atach final dël Duca 'd Berwick.

La Catalògna, che dòp l' Acòrdi 'd Génoa a l'era butasse ansema ai teritòri ch'a fasìo part ëd la Coron-a d'Aragon-a da banda dl'arsiduca Carl d'Àustria, e donca contra Flip V ëd Castija, a l'ha përdù la guèra e, con la derota, a l'ha 'dcò përdù tute soe libertà polìtiche.
Con ij Decret ëd Nova Planta a son ëstàite sganfà le lèj e j'institussion catalan-e, a l'é stàit proibì l'us ëd la lenga catalan-a e a son ëstaite creà 'd taje neuve da fé paghé a tut ël pais.

Già dël sécol ch'a fasìa XIX, dël 1821, ël simiteri ëd Les Moreres e la piassa a son ëstàite pavimentà për l'órdin del re spagneul Ferran VII, che a vorìa slontané ij simiteri parociaj d'la sità për buteje fòra da le muraje 'd Barslon-a.

Ancheuj la piassa a l'é 'n leu andoa, minca 11 dë stèmber, as arcòrda col fàit stòrich con la Diada nassional ëd la Catalògna, an arcordand ël sacrifissi dij sitadin massà dai tropié 'd Flip V.

Ant na placa 'd marmo butà al fond ëd la piassa dël 1915, a-i é na frase gavà da un poema original *Pitarra* ëd Frederic Soler, scrivù për arcordé la resistensa barslonèisa an coj tràgich di:

*Al fossar de les Moreres no s'hi enterra cap traïdor, fins perdent nostres banderes serà l'urna de l'honor*.

.

### Monument pi amportant

* *Barrio Gòtico*

* *Catedral*

* *Sagrada Familia*

Categorìa:Sità spagneule
Palaiseau

**Palaiseau** a l'é na comun-a fransèisa, situà a 18 kilòmetr da Paris.

## Colegament
* Sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Longjumeau

**Longjumeau** a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa d'Île-de-France, ant ël dipartiment d'Essonne.

## Colegament
* http://www.ville-longjumeau.fr/

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Cesa ëd Santa Gioana d'Arch (Nissa Marìtima)

La **cesa ëd Santa Gioana d'Arch** a l'é an contrà Gramont 11 a Nissa Marìtima.
A l'é dël 1934, euvra an ciman ëd l'architet Jacques Droz.
A l'ha tre cùpole, un pòrti elissoidal e un cioché ëd 65 méter.
La stra dla cros a l'é piturà a fresch da Klementief.

Santa Gioana d'Arch (Nissa Marìtima)
Categorìa:Nissa Marìtima
Victor D'Hondt

**Victor d'Hondt** a l'era nà dël 1841 e a l'é mòrt dël 1901.
A l'era un giurista passionà ëd matemàtica e dël 1878 a l'ha arproponù un métod ëd giusta arpartission che an efet a l'era già stàit proponù da Jefferson dël 1791.

Hondt, Victord
André Sainte-Laguë

Matemàtich.
**André Sainte-Laguë** a l'era nà dël 1882 e a l'é mòrt dël 1950.

Dël 1910 a l'ha proponù un métod për la giusta arpartission che an efet a l'era già stàit proponù da Daniel Webster.

Saintelague, Andre
Jules Romains

Scritor an lenga fransèisa.
Nassù dël 1885, mòrt dël 1972.

## Euvre prinsipaj
**La douceur de la vie* (romanz ambientà a Falicon)

Romains, Jules
Romains, Jules
Mont dël Grand Capelet

Ël **Mont dël Grand Capelet** a l'é na montagna àuta 2935 méter ant ël Parch nassional dël Mercantour.

Grandcapelet
Joseph Vollmer

**Joseph Vollmer**, nassù a Baden Baden ai 25 ëd fërvé dël 1871, a l’é stàit n'ingegné alman, avosà për avèj progetà ij car armà alman durant la prima guèra mondial.

Joseph Vollmer a l'é mòrt a Brunswick ai 25 d'otóber dël 1955.

Vollmer, Josep
Car armà

Un **car armà** a l'é un veìcol militar armà e blindà e con un sistema ëd trassion tut teren. 
Ij prim veìcoj a son ëstàit utilisà da l'Armada britànica durant la Prima guèra mondial‎ a la bataja dla Somme dël 1916.
Ël grand desvelup a l'é rivà durant e apress la Sconda guèra mondial‎.

Categorìa:Gran guère
Categorìa:Tecnologìa
Abondant

**Abondant** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 34,74 km², con 1.494 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 43 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Eure-et-Loir
Berchères-Saint-Germain

**Berchères-Saint-Germain** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir. As dëstend an sna surfassa ëd 28,29 km², con 594 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 21 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Eure-et-Loir
Nozay

***Nozay*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Nozay (Aube)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aube

* d'un **[[Nozay (Essonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Essonne
Nozay (Essonne)

**Nozay** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa d'Île-de-France, ant ël dipartiment d'Essonne. A së stend për na surfassa ëd 7,33 km², con 4732 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 594 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Essonne
Cesa ëd San Pé (L'Escarène)

La **cesa ëd San Pé** ëd L'Escarène a l'é dël sécol ch'a fa XVII, euvra dl'architet Guibert, ël progetista dla catedral ëd Nissa Marìtima.

Afiancà da doe capele dij Penitent bianch e nèir, la cesa a smon na fassada baròca motobin travajà.
L'andrinta a l'é pitòst grand.
Ël bassin dl'eva benedìa a l'é scavà an n'antich autar gal-roman, dzormontà da na cita statua dël sécol ch'a fa XVII.
L'òrgo a l'é dël 1791, euvra dij frej Grinda.

San Pé (L'Escarène)
Illiers-Combray

**Illiers-Combray** a l'é na comun-a fransèisa situada na region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment dël Eure-et-Loir. A së stend për na surfassa ëd 33,63 km², con 3.329 abitant e densità ëd ëd 99 ab/km², segundo o censo dël 1999.

Anteriormente, a comuna chamava-se apenas *Illiers* - por uma deformação dël &quot;Hilário&quot;, nòm  do santo padroeiro da cidade. A denominação composta atual foi adotada em 8 dël abril dël 1971, por ocasião do centenário dël Marcel Proust, que a descreveu em seu romance &quot;Em busca do tempo perdido&quot;, sob o nòm  dël Combray.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Eure-et-Loir
Montreuil

***Montreuil*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Montreuil (Pass ëd Calais)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais

* d'un **[[Montreuil (Eure-et-Loir)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir

* d'un **[[Montreuil (Vendée)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vendée
Magny

***Magny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Magny (Àut Ren)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àut Ren

* d'un **[[Magny (Eure-et-Loir)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Eure-et-Loir

* d'un **[[Magny (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Cesa dla Madòna ëd Villevieille

La **cesa dla Madòna ëd Villevieille** a Châteauneuf-Villevieille a l'é dël sécol ch'a fa XI.
Dël sécol ch'a fa XVII a l'han archincala con na vòlta a fresch.

Madòna ëd Villevieille
Cesa ëd Gilette

La **cesa ëd Gilette** a l'é na cesa baròca dël sécol ch'a fa XVII.
Ij cop e le fassade a son ëstàit restaurà dël 1994 da la comun-a.

Gilette
Mont Vial

Ël **mont Vial** a l'é na montagna àuta 1549 méter an Fransa.
Da la sima, s'a fa bel, la vista a së spantia an sël cors dël Var, da Puget-Théniers fin-a a sò sboch.

Vial
Cesa ëd Peille

La **cesa ëd Peille** a s'treuva a Peille, an Fransa e a armonta ai sécoj XII-XIII.
A goerna un fresch dël sécol ch'a fa XIV ch'a figura sant'Ana, la Vèrgin e ël Bambin.
Da banda dla cesa a-i é n'elegant cioché piramidal.

Peille
Le Pradet

**Le Pradet** (*Lou Pitchoun prat* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 10100 abitant ant ël Var.

A resta a la bariera oriental ëd Tolon, al pé ossidental dla colin-a ëd Paradis e dël mont dj'Osej.
A l'é na stassion balnear.

## Leu anteressant
*La cesa ëd San Raimond
*Ël Musé dla min-a ëd Cap-Garonne
*Ël bòsch ëd Courbebaisse

Pradet
Cesa ëd San Raimond (Le Pradet)

La **cesa ëd San Raimond** dël Pradet a l'é stàita fabricà dël sècol ch'a fa XIX.
L'andrinta a l'é stàit arfàit an në stil d'Arnassensa roman-a.
La stra dla cros a l'é stàita portà dël 1962 da la cesa ëd San Ciprian dla Cela an Algerìa.
Daré 'd n'autar tut ëd màrmol a-i son dij fresch e piture ëd Michel Deguil e Daniel Ballay.

San Raimond (Le Pradet)
Karl Benz

**Karl Friedrich Benz**, (conossù ëdcò 'me **Carl Friedrich Benz**) nassù a Karlsruhe ai 25 ëd novèmber dël 1844, a l’é stàit n'ingegné alman, avosà për esse un pionié dl’invension dl’automòbil.
Karl Friedrich Benz a l'é mòrt a Ladenburg ai 4 d'avril dël 1929.

Benz, Karl Friederich
Argol

**Argol** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment ëd Finistère. A së stend për na surfassa ëd 31,73 km², con 698 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Finistère
Ramatuelle

**Ramatuelle** a l'é na comun-a ëd 2271 abitant ant ël Var.

Ël pais a resta isolà an sna colin-a ëd macia e ëd vigne.
Ambaronà a lumassòla, le ca ëd Ramatuelle a formo n'architetura difensiva tìpica dle veje borgià provensaj.

## Stòria
Ël pais a l'é stàit arcostruì dël 1620, apress soa distrussion durant le guère ëd religion.

## Leu anteressant
*La cesa
An facia al campossanto dël pais a-i é un monument ai mòrt dij servissi speciaj dla Difèisa nassional.

## Eveniment e manifestassion
*Santons et douceurs de Provence: an avril, salon dedicà a l'art dle statue dël presepi
*Les temps musicaux: mùsica clàssica, la sconda quindzen-a ëd luj
*Festival ëd Ramatuelle: teatro e varietà, la prima quindzen-a d'ost
*Jazz Festival Ramatuelle, a mità ost
*Provence des Noëls, da mità dzèmber al prinsipi ëd gené, esposission ëd presepi

### Mërcà
A la dumìnica e al giòbia as dësrola ël mërcà.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Saint-Vougay

**Saint-Vougay** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Brëtagna, ant ël dipartiment dël Finistère. As dëstend an s'na surfassa ëd 15,11 km², con 801 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 53 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Finistère
Brest

**Brest** a l'é na sità fransèisa localisà ant la region dla Brëtagna, sede dël dipartiment ëd Finistère. Sua popolassion dël 2005 a l'era ëd 145.700 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Finistère
Hanvec

**Hanvec** a l’é na comun-a fransèisa localisà ant ël dipartiment ëd Finistère ant la region ëd Brëtagna.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Finistère
Valensia

**Valensia** (*València* an valensian e *Valencia* an ëspagneul) a l’é na sità dël Regn dë Spagna capital dla Comunità Valensian-a.

A l’é la tersa sità dla Spagna për popolassion, con 810.064 abitant, apopré 1.832.274 abitant s'as conta ëdcò tuta l'àrea metropolitan-a.

## Monument pi amportant

* *Torres de Serrans*

* *Catedral ëd Santa Maria*

* *Lonja de la Seda*

Categorìa:Sità spagneule
Montréal (Canadà)

**Montréal** a l'é na sità dël Canadà. 
A l'ha 2.625.919 abitant e la sità metropolitan-a a conta anviron 4 milion d'abitant.

Montréal a l'é la sità pi popolà dla provinsa federal ëd Québec e la lenga offisial a l’é ël fransèis.

Categorìa:Québec
Categorìa:Sità dël Canadà
Aigues-Mortes

**Aigues-Mortes** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd Gard, ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Nîmes

**Nimes** a l'é na sità dël mesdì dla Fransa, capital dël dipartiment dël Gard, con na popolassion ëd 144.600 abitant (2005).

## Popolassion

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jean-Paul Fournier (UMP).

## Liure
* Sit ëd la sità

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Caveirac

**Caveirac** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 15,2 km², con 3 430 abitant, scond ël censiment dël 2005, con na densità ëd 225 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Beaucaire (Gard)

**Beaucaire** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. As dëstend an s'na surfassa d'86,52 km², con 14 900 abitant, conforma al censiment dël 2005, con ma densità ëd 172 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Julien Sanchez.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Indianapolis

**Indianapolis** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital e sità pi granda dlë Stat ëd l'Indian-a.

A conta na popolassion ëd 791.926 abitant (2010) e la sità metropolitan-a a conta na popolassion d'anviron 2 milion d'abitant.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Indian-a
Sènter d'art Sébastien

Ël **Sènter d'art Sébastien** as treuva a Saint-Cyr-sur-Mer, an lèja Jean-Jaurès 12, an na veja fàbrica ëd tàpari.

Dal 1993 a smon d'esposission temporanie e na partìa d'euvre dl'artista Sébastien (1909-1990).

Senterdartsebastien
Senterdartsebastien
Cesa ëd Saint-Paul-de-Vence

La **cesa ëd Saint-Paul-de-Vence** a l'é na cita costrussion dl'ancamin dël sécol ch'a fa XIV, postà an cò dël pais ëd Saint-Paul.
Le vòlte a son torna stàite fàite dël sécol ch'a fa XVII e ël cioché ant ël sécol ch'a fa XVIII.

L'andrinta dla cesa a l'é a tre navà, con quatr capele.
A goerna vàire euvre d'art.
Al fond ëd la navà a snistra, un tablò atribuì a Claudio Coello a figura Santa Catlin-a 'd Lissandria ancoronà, ant un fiamengh mantel ross e con na spa an man.
Ant ël còro a-i son dij cadreghin scurpì dël sécol ch'a fa XVII.
La capela a drita a l'ha na rica decorassion ën ëstuch e ël dëdnans ëd l'autar a l'é 'n bass riliev ch'a dovrìa figuré ël martiri ëd San Clement.
Dë dzora a l'autar a-i é na tèila con San Carl Boromé ch'a eufr soe euvre a la Vèrgin; a snistra a-i é n'Assonsion ëd la scòla ëd Murillo.
La capela apress a l'é archincà con na Madòna dël Rosari dël 1588: antra la furfa dij fidej as arconòss la cera ëd Catlin-a dij Médici.
La stra dla cros a l'é moderna e a l'é piturà con la técnica dla tempra a la còla.

Ël tesòr a l'é rich ëd tòch ch'a van dal sécol ch'a fa XII a col ch'a fa XV.

Saint-Paul-de-Vence
Saint-Martin-des-Champs

***Saint-Martin-des-Champs*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Martin-des-Champs (Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cher

* d'un **[[Saint-Martin-des-Champs (Finistère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Finistère

* d'un **[[Saint-Martin-des-Champs (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania

* d'un **[[Saint-Martin-des-Champs (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne

* d'un **[[Saint-Martin-des-Champs (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Aramon

***Aramon*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Aramon (vin)|vin nèir]]** ëd la Liguria

* d'un **[[Aramon (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard
Roquebrune-sur-Argens

**Roquebrune-sur-Argens** (*Roco Bruno* an lenga local) a l'é na comun-a d'11349 abitant ant ël Var.

## Stòria
La sità a l'é formasse apress la vitòria an sij sarasin.

La sinta a l'é stàita dësblà dël 1592, durant le guère ëd religion.

## Leu anteressant
*La cesa
*Ca dël patrimòni
*La ròca ëd Roquebrune

## Eveniment e manifestassion
*Salon dij savor ëd jer e d'ancheuj, la dariera fin dë sman-a ëd mars: presentassion ëd prodot agrìcoj, dla vigna e culinari
*Scoltura an libertà: për doe sman-e antra luj e ost esposission a lë Spassi Barbacane
*Festa dl'amel: la prima fin dë sman-a d'otóber j'apicultor dla region as artreuvo an piassa G. Ollier

### Ij mërcà
Ij mërcà as ten-o al vënner ëd matin an piassa Alfred Perrin, al saba 'd matin ant ël postegg dij cìvich.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Saint-Cyr-sur-Mer

**Saint-Cyr-sur-Mer** (*Sant Ceri* an lenga local) a l'é na comun-a d'11562 abitant ant ël Var.

As compon ëd tre quarté prinsipaj: a nòrd a-i é ël sènter, con da banda la ferovìa; për un longh cors as riva al mar con a òvest ël pòrt dij Lecques e a est col dla Madrague.
Antra ij doi pòrt a-i son doi chilòmeter ëd riva sabiosa.

## Stòria
Ij roman a son rivà ambelessì a la fin dël I sécol aGC e a l'han arbatià ël pòst *Tauroentum*.
La sità a l'é restà prosperosa e ocupà findi al III sécol.

## Leu anteressant
Ant ël cheur dël pais, an piassa Portalis, a-i é na còpia pì cita dla statua dla Libertà ëd New York, euvra dlë scultor Bartholdi e anstalà ambelessì dal 1903.
*Musé ëd Tauroentum
*Sènter d'art Sébastien

### Ij pòrt
Ël neuv pòrt dij Lecques a l'ha 431 pòst; col ëd la Madrague a n'ha 400, dont 37 arservà a le barche ëd passage.

## Eveniment e manifestassion
*Festa dla vëndëmmia, a stèmber

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Saint-Laurent-d'Aigouze

**Saint-Laurent-d'Aigouze** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 89,81 km², con 3 117 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 34 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Saint-Marcel-de-Careiret

**Saint-Marcel-de-Careiret** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. As dëstend an s'na surfassa ëd 10,17 km², con 752 abitant, scond ël censiment dël 2010, con na densità dë 73 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Trèves

***Trèves*** a l'é 'l nòm:

* ëd na **[[Trèves (Ròno)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment ëd Ròno

* ëd na **[[Trèves (Gard)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment ëd Gard
Saint-Raphaël (Var)

**Saint-Raphaël** (*Sant Rafèu* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 32700 abitant ant ël Var.

A l'é na stassion balnear e as dëstend arlongh ij darié pendis dël massiss ëd l'Esterel.
La sità a l'ha l'arconossiment dë *stassion nàutica*, për la varietà e la qualità dj'atività oferte.
An sl'ansëgna dla sità a-i é l'arcàngel Rafael.

## Stòria
Saint-Raphaël a l'avìa già 's nòm ant ël sécol ch'a fa XI.
Dël sécol ch'a fa XII a l'han butalo sota la tua dij templar.

Ai 9 d'otóber 1799 Bon-a-part a l'é dësbarcà a Saint-Raphaël an rintrand d'Egit apress quaranteut di 'd viage.
Ai 28 d'avril 1814, batù, Napoleon a l'é torna a Saint-Raphaël, an partensa për l'ìsola d'Elba.

## Leu anteressant
*La cesa ëd Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto
*Ël musé archeològich

## Eveniment e manifestassion
*La festa dla mimosa, la sconda sman-a ëd fërvé
*Competission ëd jazz, tre di a luj
*Festa tradissional ëd San Pé, al prinsipi d'ost, con procission, torneo, feu d'artifissi.
*Le feste dla lus: an dzèmber, la sità a l'é anluminà e animà con teatro dë stra e mërcà 'd Natal

### Ij mërcà
Tute le matin, gavà ël lùn-es, a-i é ël mërcà an piassa dla Repùblica e piassa Victor Hugo.
Ël mërcà dël pess a l'é tute le matin al vej pòrt a parte da set e mesa.

Saintraphaelvar
Québec (sità)

**Québec** (an lenga fransèisa *Ville de Québec*, an lenga anglèisa *Quebec City*) a l'é na sità dël Canadà. 
A l'ha 532.329 abitant e la sità metropolitan-a a conta anviron 717.600 abitant.

Québec a l'é la capital dla provinsa federal ëd Québec e la lenga offisial a l’é ël fransèis.

## Geografìa
La sità a resta a lë sboch ëd la region dij Grand Lagh vers l'Atlàntich, ant ël pont andoa ël fium San Lorens, gionzend-se al San Carl, a së slarga për formé un gran estuari.

## Stòria
Québec a l'é ël pi vej insediament europengh an Canadà.
A l'é stàit fondà dël 1608 da l'esplorator fransèis Samuel de Champlain e a l'é la capital ëstòrica dël Canadà francòfon.

## Galerìa

Immagine:QDSC00759.JPG|Château Frontenac
Immagine:Quebec City Map 1906.jpg|Carta dla sità ëd Québec dël 1906
Immagine:Edifice-Price-Bassin-Louise.JPG|L'edifissi Price  

## Anliure esterne

Categorìa:Québec
Categorìa:Sità dël Canadà
Pierre-André de Suffren

Navigador.
**Pierre-André de Suffren** a l'era nà dël 1729.

Capitani ëd vassel dla marin-a real fransèisa, a l'é stàit mandà an ranfòrs ant j'Indie, anté ch'a l'é fasse armarché con vàire vitòrie contra ij britànich an na campagna prodigiosa.
Na vira sot-signà la pas ëd Versailles, chiel a l'é stàit promuvù vice-amiraj.

Suffren a l'é stàit sivalié peui balivi ëd l'órdin ëd Malta.
A l'é mòrt dël 1788.

Suffren, Pierreandrede
Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Saint-Tropez)

La **cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion** ëd Saint-Tropez a l'é dl'ancamin dël sécol ch'a fa XIX.
A l'é an stil baròch e a l'ha 'n cioché.
Andrinta a-i son dle bele statue e dij travaj ëd bòsch ëd l'época dla Restaurassion.
Ant la capela dë snistra a-i é ël bust ëd San Torpé, dovrà ant ij festegiament dij 16-18 ëd maj.

Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Saint-Tropez)
Cesa ëd Saint-Vallier-de-Thiey

La **cesa ëd Saint-Vallier-de-Thiey** a l'é na cesa romànica dël sécol ch'a fa XII, modificà ant ël sécol ch'a fa XVII.
A l'ha na bela navà dël sécol ch'a fa XIII e un cioché ëd 17 méter.

Saint-Vallier-de-Thiey
Alphonse Karr

Giornalista.
**Alphonse Karr** a l'era nà dël 1805.

Ant ël 1839 a l'é stàit diretor dël Figaro.
Da Nissa Marìtima, anté ch'a l'era artirasse, a scrivìa dj'ansagg contra Napoleon III.

Dël 1864 a l'ha tramudà a Saint-Raphaël.
A l'é mòrt dël 1890.

Karr, Alphonse
Cesa ëd Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto (Saint-Raphaël)

La **cesa ëd Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto** ëd Saint-Raphaël, an Fransa, a l'é l'euvra dl'architet Pierre Aublé, ch'a l'ha fabricala dël 1883 an gres reusa dl'Esterel, an në stil neobisantin con na cùpola tìpica ëd së stil.

L'edifissi a l'é àut 35 méter.
La pitura dla vòlta dël còro a arciama la decorassion dla basìlica ëd Santa Sofìa a Istanbul.

Nòstra Sgnora dla Vitòria ëd Lépanto (Saint-Raphaël)
Belvézet

**Belvézet** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 22,86 km², con 210 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 9 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Vauvert

**Vauvert** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon , ant ël dipartiment dël Gard. As dëstend an s'na surfassa ëd 109,86 km², con 11 675 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 106 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jean Denat (socialista).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Vissec

**Vissec** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment ëd Gard. As dëstend an sna surfassa d'8,28 km², con 1196 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 144 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Alès

**Alès** (anticament ciamà dl' *Alais*) a l'é na comun-a dla Fransa, localisà ant ël dipartiment dël Gard, region dël Lengadòca-Rossijon.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Saumane

***Saumane*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saumane (Alp d'Àuta Provensa)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Alp d'Àuta Provensa

* d'un **[[Saumane (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard
Sauveterre

***Sauveterre*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Sauveterre (Àut Pirené)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àut Pirené

* d'un **[[Sauveterre (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard

* d'un **[[Sauveterre (Gers)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gers

* d'un **[[Sauveterre (Tarn-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Tarn-et-Garonne
Màssima

As conòsso nen le dàite ëd nassensa e mòrt ëd **Màssima**, ma la tradission a buta sa santa antra 'l 650 e ël 750.
A sarìa stàita la fija dël cont ëd Grasse, sgnor d'Antibes.
La fija a sarìa partìa për serne la povertà.
A sarìa stàita motobin apressià da la comunità dël monasté d'Arluc, an sla colin-a ëd Saint-Cassien, e ambelelà a l'avrìa pijà ij vot.
Pì tard a sarìa stàita sernùa për dirige ël convent ëd Callian, davzin a Fayence, anté che a son goernà la pì part ëd soe arlichie.

Soa festa a l'é ai 15 ëd maj.
A l'é patron-a ëd Sainte-Maxime.

## A pòrto sò nòm
*Sainte-Maxime

Massima
Sainte-Maxime

**Saint-Maxime** (*Santo Massimo* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 13800 abitant ant ël Var.

A resta an sla bordura dël massiss dij Maures.
A l'ha des chilòmeter ëd rive ëd sabia fin-a: cola dla Crosëtta, con la scòla ëd vela; dla Madrague; la Nartelle, un dij pont dë sbarch ëd j'Alià dl'ost 1944; cola dj'Elefant; cola dla Garonnette.

## Stòria
Ij monio ëd Lérins a l'han ocupà si leu vers ël sécol ch'a fa VII e a l'han daje ël nòm ëd costa santa ëd sò órdin, ch'a l'avìa fondà ël convent ëd Callian.

A mità dël sécol ch'a fa XIV, la sità a l'é stàita ravagià da la pest nèira.

La sità a l'é stàita liberà ai 15 d'ost 1944.

## Leu anteressant
*La cesa
*Ël Musé dle tradission locaj

## Eveniment e manifestassion
*Festa dla mimosa, la prima dumìnica ëd fërvé
*Festa ëd Santa Màssima, ai 15 ëd maj; ël bust ëd la santa a l'é portà an procission
*Festa dla vigna e dla vëndëmmia, a stèmber
*Festa dl'euli e dl'oliva, a novèmber

### Ij mërcà
Tute le matin, gavà ël lùn-es an invern, a-i é ël mërcà coatà an piassa dël Mërcà.
Al vënner ëd matin an piassa Jean Mermoz as ten la fera.
Ël mërcà dij prodot regionaj as dësrola ël giòbia 'd matin an piassa dij Sarrazins.
Da mità giugn a mità stèmber a-i é ël mërcà dj'artisan, da sinch ore dël dòp-disné a óndes ore dla sèira, ant le stra pedonaj dël sènter.

Saintemaxime
Cesa ëd Sainte-Maxime

La **cesa ëd Sainte-Maxime** a l'é stàita costruìa dël 1672 e a l'ha avù dj'angrandiment an vàire perìod.
A l'ha 'n cioché elegant an fer forgià e un portal decorà con un tìmpan modern an siràmica.
Andrinta a-i é n'autar baròch an màrmol òcra e verd, ch'a ven dal monasté dla Verne, e dij cadreghin dël sécol ch'a fa XV.
A-i son ëdcò tre teste d'angiolet dla scòla ëd Puget e dle vëdrià contemporanie.

Sainte-Maxime
Saorge

**Saorge** a l'é na comun-a ëd 431 abitant ant j'Alp Marìtime; a resta ant l'àuta comba dla Roya.

Ël pais a l'é struturà su tre livej, mincadun con soa fontan-a e soa piassa.

## Stòria
A l'era n'antica sità ligurin-a, peui roman-a.

Dël 1794 a l'é rendusse a Masséna.

## Leu anteressant
*La cesa dël Sant Salvator

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Alp Marìtime
Cesa dël Sant Salvator (Saorge)

La **cesa dël Sant Salvator** a Saorge a l'é stàita costruìa dël sécol ch'a fa XVI.
Dël sécol ch'a fa XVIII a l'han arfaje la vòlta.
A l'é formà da tre navà separà da dle colòne coj capitej corint dorà.
A l'ha 'n bel tabernàcol Arnassensa, na Vèrgin an bòsch dorà con baldachin dël 1708, dij bassin batesimaj dël sécol ch'a fa XV dzormontà da 'n cit tablò dël 1532.
An sl'autar dl'Anonsiassion a-i é 'n tablò primitiv dël sécol ch'a fa XVI.
L'òrgo dël 1847 a l'é dij costrutor Lingiardi ëd Pavìa.
Apress un viage an mar da Génoa a Nissa Marìtima, a l'é stàit portà dal pòrt ëd Nissa a Saorge an gropa ëd mul.

Sant Salvator (Saorge)
Sanary-sur-Mer

**Sanary-sur-Mer** (*San Nazaire* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 17400 abitant ant ël Var.

## Stòria
A parte dal 1933, Sanary-sut-Mer a l'é dventà arpar ëd vàire anteletuaj ch'a scapavo dal regim ëd Hitler.
Ij nòm dj'arfugià a son massionà da na targa dacant a l'ufissi 'd torism.
Antra i pì arnomà a-i ero Thomas Mann e sò frel Heinrich, Lion Feuchtwanger, Alma Mahler, Franz Werfel, Stefan Zweig.
A l'armistissi dël 1940, mersì a l'antërvension ëd la fomna dël pressident Roosevelt, la pì part a l'ha podù arfugesse ant jë Stat Unì.
D'àutri a son ëstàit antërnà ant ël camp dij Milles, davzin a Aix-en-Provence.

## Eveniment e manifestassion
*Les floralies, tuti j'agn dëscobi an maj
*Ël vent ëd l'art, tuti j'agn cobi an maj
*Festa ëd San Pé e dla lavanda, la dariera fin dë sman-a ëd giugn
*Festa ëd San Nasari, an ost, con torneo provensaj

### Mërcà
Al mërco a-i é ël grand mërcà al pòrt.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Michel Pacha

**Marius Michel** a l'era nà dël 1819.
A l'avìo stranomalo **Michel Pacha** përchè a l'avìa costruì 110 faro an sle còste otman-e.

A l'é stàit sìndich ëd Sanary-sur-Mer; durant sò mandà, dël 1890 a l'ha fàit arcostruì la cesa ëd San Nasari.
A Tamaris, davzin a la Seyne, a l'ha fàit fabriché tut un quarté 'd vile neo-moresche.

Soa fomna a l'é stàita massà dël 1893.
Chiel a l'é mòrt dël 1907.

Pacha, Michel
Seillans

**Seillans** a l'é na comun-a ëd 2543 abitant ant ël Var.
Ël pais a l'é costruì motobin an pendensa.

## Leu anteressant
*La cesa

## Eveniment e manifestassion
*Festa dle fior, a Pentecòst ëd j'agn cobi
*Festa ëd Nòstra Sgnora dij Bòsch, la prima fin dë sman-a ëd luj
*Festa ëd San Ciro e San Leger, la dariera fin dë sman-a ëd luj
*Ai 15 d'ost mërcà dj'olé an piassa dla Repùblica, con laboratòri për le masnà

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Six-Fours-les-Plages

**Six-Fours-les-Plages** (*Sièis-Fours en proùvenço* an lenga local) a l'é na comun-a ëd 34000 abitant ant ël Var.
A resta 11 chilòmeter a òvest ëd Tolon e as dëstend an sla part ossidental ëd la penìsola ëd Sicié.
Ëd soe vàire rive, la pì gròssa a l'é cola ëd Bonnegrâce, ëd doi chilòmeter ëd sabia.

## Ël nòm
Ël nòm *Six-Fours* a smijërìa ven-e da ses fòrt, ch'a armontërìo a la colonisassion dij focèis ëd Massilia.

## Leu anteressant
*La colegià ëd San Pé

## Eveniment e manifestassion
*Festa dla bouillabaisse, an giugn
*Vos ëd la Colegià, la prima quindzen-a ëd luj a la Colegià

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Var
Samuel de Champlain

**Samuel de Champlain** (Hiers-Brouage, 1567 – Québec, 1635) a l'é stàit un navigator e n'esplorator fransèis. 

Dël 1608 a l’ha fondà la sità ëd Québec e dël 1611 a l’ha fondà la sità ëd Montréal ant la colònia fransèisa ëd Canadà.

Dël 1620 a l’é stàit nominà leu-tenent general dla colònia dal re ëd Fransa.

de Champlain,Samuel
Colegià ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion (Tenda)

La **colegià ëd Nòstra Sgnora dl'Assonsion** ëd Tenda a l'é dl'ancamin dël sécol ch'a fa XV, gavà na tor lombarda romànica a cùpola.
A l'é an sist verd.

Ël portal Arnassensa a l'é formà da doe colòne dòriche pogià ansima a doi lion d'anspirassion romànica.
L'antaulament, archincà con dle statuëtte dël Crist e dj'apòstoj, a l'é dzormontà da 'n tìmpan semi-sircolar con l'Assonsion an bass riliev.
L'andrinta a l'é partagià an tre navà da dle gròsse colòne an sist. L'òrgo a l'é dij costrutor Serrassi.

Categorìa:Cese dla Fransa
Max Ernst

Pitor.
**Max Ernst** a l'era nà dël 1891.
A l'é stàit n'animator motobin ativ dël moviment dada, ch'a l'é trasformasse an surealism.

Con soa fomna, la pitris Dorothéa Tanning, dël 1964 a l'ha tramudà a Seillans, anté ch'a l'ha decidù 'd passé ij darié agn ëd soa vita.
A l'é mòrt dël 1976.

Ernst, Max
Ala (fisica)

N**'ala** a l'é na surfassa utilisà per produve na fòrsa aerodinàmica normal a la diression dël moviment per bogé ant l'atmosfera dla Tèra, l'aria o n'àutr mojen gaseus, che a fassìlita ël vòl.

N'ala a l'é un mojen motobin eficass për generé na fòrsa assensional.

Categorìa:Fìsica
Achal Prabhala

**Achal Prabhala** a l'é në scritor, ativista e investigator indian.
A viv atualment a Bangalore, Karnataka. A l'é conossù specialment për sò travaj an sij drit ëd proprietà inteletual dla medzin-a e dla conossensa. A l'é un mèmber dël consèj d'aministrassion del Sènter për l'aragnà e la socetà (an anglèis: Centre for Internet and Society) e ëd la tàula ëd consèj dla Fondassion Wikimedia.

Prabhala, Achal
Cesa ëd San Fransesch ëd Pàula (Tolon)

La **cesa ëd San Fransesch ëd Pàula** ëd Tolon a l'é stàita costruìa dël 1744.
Për soa fassada reusa e sò cioché genoèis a arciama ël baròch nissèis.


Figura:Église Saint-François-de-Paule de Toulon-7969.jpg
Figura:Église Saint-François-de-Paule de Toulon-7970.jpg
Figura:Église Saint-François-de-Paule de Toulon - maître-autel-7973.jpg
Figura:Église Saint-François-de-Paule de Toulon - chaire à prêcher-7972.jpg

San Fransesch ëd Pàula (Tolon)
Paulin Bertrand

Pitor e scultor franseis.
Nassù dël 4 fërvè 1852 a Tolon e mòrt dël 27 mars 1940 a La Garde.

Bertrand, Paulin
Blaise de Vigenère

**Blaise de Vigenère** (Saint-Pourçain-sur-Sioule, 5 avril dël 1523 – Paris, 19 fërvé dël 1596) a l'é stàit un diplomàtich, un criptògraf e n'alchimista fransèis.

Sò nòm a l'é famos për ël Gifrari 'd Vigenère, che a l'han arconossuje për eror dël sécol ch'a fa XIX.

Vigenère a l'é nassù ant ël vilagi 'd Saint-Pourçain. A 17 ani a l'ha ancaminà sò servissi coma diplomàtich che a l'ha mnà 'nans për trent'ani, quandi a l'é artirasse dël 1570.
A nomach 22 ani a l'han mandalo coma segretari a la ciambrea 'd Worms. A 24 ani a l'ha tacà a travajé për ël duca 'd Nevers. A l'ha vivù a Roma për doe ani, dal 1549, an mission diplomàtica e a l'é staje torna fin-a 'l 1566. An costi doi viagi-sì a l'ha trovà ëd lìber ëd [criptografìa] e a l'ha ancontrà ëd criptògraf.

A l'é mariasse con na Marie Varé.

Quandi Vigenère a l'é artirasse a 47 ani, a l'ha fàit cadò 'd soa pension ëd mila lire ai pòver ëd Paris. Dël 1584 a l'é dventà segretari dël re [Enrich III ëd Fransa. Ant j'ani 'd soa pension a l'é stàit autor ëd pì che 20 lìber e tra costi:

*Traicté des Cometes
*Traicté des Chiffres ou Secrètes Manières d'Escrire (1585)
*Traicté du Feu et du Sel (1608)

Ant ël Traicté des Chiffres, a parla ëd n'"autociav" anventà da chiel midem. Sò metòd a l'é stàit al prim ëd gifratura dòp col ëd Bellaso.

Vigenère a l'é mòrt për un ciàncher al gariòt dël 1596.

Vigenere, Blaisede
Converxencia Nacionalista Galega

**Converxencia Nacionalista Galega** a l'é stàit un partì dla Galissia, soa orientassion a l'era nassionalista e a l'é formasse dël 1992 da na division ant ël partì Coalició Gallega, 
guidà da Adolfo de Abel Vilela. Ël teritòri 'd competensa a l'era dzortut col ëd la provinsa 'd Lugo.
Dël 1999, ansema a 'd grop indipendent, a l'ha formà 'l partì Iniciativa Galega.

Categorìa:Galissia
Categorìa:Partì polìtich
Adolfo de Abel Vilela

**Adolfo de Abel Vilela** (Lugo, 13 ëd giugn dël 1946) a l'é n'òm polìtich e në stòrich ëd la Galissia, deputà për Alianza Popular (AP) ant j'elession al Parlament ëd Galissia dël 1981, e delegà dël consèj për la coltura ëd la Gionta ëd Galissia a Lugo (1986). Dòp che a l'ha chità AP a l'é intrà ant la Coalició Gallega (CG) e a l'é dventà diretor general ëd la polìtica lenghìstica an Galissia (1987-1989). 

Da l'ancamin ëd j'ani '90 a l'ha creà soa formassion polìtica, la Converxencia Nacionalista Galega, dont a l'é stàit segretari general.

Abelvilela, Adolfode
Abelvilela, Adolfode
Arre

***Arre*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Arre (Pàdoa)|comun italian]]** ëd la provincia ëd Pàdoa

* d'un **[[Arre (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard
Arre (Gard)

**Arre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Lengadòca-Rossijon, ant ël dipartiment dël Gard. A së stend për na surfassa ëd 7,26 km², con 283 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 38 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gard
Tourtour

**Tourtour** a l'é na comun-a ëd 519 abitant ant ël Var.

## Stòria
Dël sécol ch'a fa XII dij monio ëd Citeaux a l'han fondà a Tourtour l'abassìa ëd Florielle, prima d'anstalesse al Thoronet.

## Leu anteressant
*La cesa ëd San Denis
*Ël Musé dij fòssij

## Eveniment e manifestassion
*Natal pastoral: an dzèmber e gené, animassion an tut ël pais

### Ij mërcà
Al màrtes ëd matin e al saba ëd matin as ten ël mërcà an piassa dj'Orm.

Categorìa:comun-e dël dipartiment ëd Var
Cesa ëd San Denis (Tourtour)

La **cesa ëd San Denis** ëd Tourtour a l'é dël sécol ch'a fa XI, ma a l'é stàita motobin modificà an età moderna.

San Denis (Tourtour)
Foresta ëd Turini

La **foresta ëd Turini** a l'é na foresta ëd 350000 are antra le combe dla Vésubie e dla Bévéra, ant j'Alp Marìtime.

Categorìa:Fransa
Alianza Popular

**Alianza Popular**, a l'é un dij partì conservador nassù ant j'ani 'd transission democràtica an Ëspagna, guidà da Manuel Fraga Iribarne. A l'é stàit creà ai 9 d'otóber dël 1976 e a l'era formà da vàire mèmber dël regim franchista.

Ant j'elession dël 1977 a l'ha otnù 16 ëscagn e l'8,2% dij vot. Ant j'ani '80 a l'ha formà na coalission con ël PDP e a l'ha pijà 'l nòm ëd Coalició Popular për peui cangé sò nòm con Partit Popular, ancora dovrà al di d'ancheuj.

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Spagna
Coalició Popular

La **Coalició Popular** a l'é n'argropament ëd partì 'd sénter-drita che a son presentasse a j'elession 
locaj ëd vàire comunità regionaj spagneule.

Ant ël Pais Valensian a l'era formà 'dcò da Alianza Popular e da l'Unió Valenciana.

Ant j'Ìsole Balear a l'era formà da Alianza Popular, dal Partit Demòcrata Liberal e da la Unió Liberal; al Parlament, a l'ha vagnà 21 ëscagn.

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Spagna
Partit Demòcrata Liberal

Ël **Partit Demòcrata Liberal** (PDL) a l'é stàit un partì liberal ëspagneul creà dël 1982 da 
Antonio Garrigues Walker e formà da vàire partì locaj federà. Costa formassion a l'é peui stàita la base dël Partit Reformista Democràtic guidà da Miquel Roca. 

Ël PRD a l'é presentasse a j'elession generaj spagneule dël 1986, andoa a l'ha perdù sens'àutr. La dërota a l'ha portà a la sparission dël PRD tant 'ma a cola dël PDL.

Dël 1994 na partìa ëd mèmber dël Partit Demòcrata Liberal ëd Catalògna a l'ha torna creà 'l PDL an Ëspagna an formand dël 1995 na federassion ëd partì liberaj dont a fasìo part ël PDL e l'Unió Progressista Liberal ma 'dcò costa federassion a l'é pa stàita bon-a a argionze 'd bon arzultà.

Categorìa:Partì polìtich
Categorìa:Spagna
Auch

**Auch** a l'é na comun-a fransèisa ant ël sud-est dël país, localisà ant ël dipartiment ëd Gers, ant la region ëd Mesdì-Pirené. A l'é la capital da region stòrica dla Gascogna. Populassion ëd 24.725 abitant (1999) e surfassa ëd 72.48 km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Gers
Cesa ëd San Veran (Utelle)

La **cesa ëd San Veran** d'Utelle a l'é stàita costruìa dël sécol ch'a fa XIV, an sna pianta basilical, e a l'é stàita modificà dël sécol ch'a fa XVII.

Sota l'elegant pòrti gòtich d'intrada a l'é figurà San Veran.
L'andrinta dla cesa a smon un contrast sorprendent antra l'architetura montagnin-a severa e la bondosa decorassion baròca, con dij bej stuch ch'a rivo fin-a an sj'arch.
Daré l'autar magior a-i é na statua ëd San Veran; sota l'autar dla navà lateral drita a-i è un Crist cogià dël sécol ch'a fa XIII an bòsch polìcrom.
Ij bassin batesimaj ëd pera e bòsch ëscurpì a son dël sécol ch'a fa XVI, ij travaj an bòsch dël còro e dla cadrega ëd col ch'a fa XVII.

Ant la sacristìa as treuvo dj'ornament sacerdotaj an ëvlù ëd Génoa e seda e na bela cros parochial.

San Veran (Utelle)