Ël Borgh ëd San Martin

**Ël Borgh ëd San Martin** o mach **Borgh San Martin** (*Borgo San Martino* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.398 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta al sènter ëd la pian-a comprèisa antra ël Pò e 'l Bass Monfrà, a sud-est ëd Casal Monfrà.

## Stòria
Ël Borgh ëd San Martin a nass ant l'Età 'd Mes an sël teritòri anté ch'as trovava la borgà 'd *Sarmassia*, dont as conòss pòch foravìa dël nòm ch'a lassa pensé ch'a fussa n'antich ansediament dël pòpol dij Sarmass (ëdcò ciamà *Sarmati* an lenga latin-a) ch'a j'ero instalasse ant l'Imperi Roman dël sécol ch'a fa IV dòp Crist. Sarmassia a l'é documentà mach a parte dal 988 ant le forme 'd *Sarmaza*, *Sarmassa*, *Sermacya*, *Sarmatia*, *Farmacia* e *Sermacia*. Ël pais a l'avìa na cesa dedicà ai sant Quìrich e Giulita, dont l'antitolassion a sarà trasferìa ant ël pais ëd neuva fondassion, sempre sota la giurisdission dij vësco 'd Pavìa. La nàssita dël borgh neuv a l'é sancìa ai 20 ëd novèmber 1278 për inissiativa dël marchèis ëd Monfrà Vielm VII ël Grand, con n'at rogà a Civass dal nodar *Ruffinus de Brandoleno*. La comun-a a dovìa ospité j'abitant ëd Sarmassia e dé disponibilità a ospité 'dcò j'abitant ëd Vila Moneda (n'àutra tenùa agrìcola dj'anviron). La neuva fondassion a l'é alvasse aranda a la Grangia San Martin, ëd proprietà dl'abassìa 'd Lucedi, rason për la qual l'at costitutiv dël pais a assegna 'l nòm ëd Vila San Martin, con l'òbligh da part dël marchèis ëd munì 'l borgh d'euvre 'd dësfèisa (cinta, fossà, spàut, pòrte e pont) e d'un castel. Sò aspet fortificà a fa cambié an pressa 'l nòm an Borgh ëd San Martin e a l'é bin prèst angagià ant le vicende polìtiche e militar dël Marcheisà, sota la giurisdission ëd j'Aleràmich (fin al 1305), peui sota ai Paleòlogh (fin al 1536) e anfin sota ai Gonsaga e ai Gonsaga-Nevers (fin al 1708). 

Quand che Casal a ven la capital dël Monfrà, l'importansa dël Borgh fortificà a chërss sia an tèrmin ëd dësfèisa che d'atach an cas d'ocopassion strangera;  ij marchèis a-i ten-o 'n presidi costant e për sòn ël castel a ven sovens dësblà e arcostruì, dzoratut ant ël perìod dj'assedi 'd Casal e dle guère 'd sucession. Dël 1499 ël feod a ven assegnà dal marchèis Teodor II al capitan ëd ventura Facin Can, an arconossiment djë sfòrs contra j'atach dij prinsi d'Acaja. Tornà ai marchèis, dël 1590 a l'é anfeodà a Pròsper Gonsaga ëd Lusèra e ij sò dissendent dël 1625 a lo vendo a Cesar Ardisson. Jë sgnor Ardisson a goerno 'l feod fin al 1750, quand che la famija as dëstissa e 'l feod a passa a jë Scramp. Dël 1708, an séguit a la Guèra 'd Sucession Ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, ël Borgh ëd San Martin a passa ansema a tut ël Monfrà al Ducà 'd Savòja, che pì tard a dventa Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Casal e al Mandament ëd Tisnèis. 

La famija Ardisson, për inissiativa 'd Cesar e peui 'd Cesar Antòni, a fa edifiché 'n palass prinsipesch motobin rich ëd decorassion baròche e che a resta meison sgnoril dla famija e peui residensa d'istà dij marchèis Scramp. Dël 1870 Don Bòsch a cata 'l palass për tramudé 'mbelelì la cà 'd Mirabèl, ël prim colegi salesian fondà fòra 'd Turin. Ël Colegi San Carl a l'é rangià tanme istitut d'educassion e d'istrussion media, e a riva a ospité fin-a 400 anlev; a resta operativ fin a l'ann 2000.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Serazzi (dal 05/06/2016, dagià sìndich dal 2001 al 2011).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Borghedsanmartin