open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argynnis pandora

## Pandoriana pandora

Argynnis pandora MHNT CUT 2013 3 23 Teruel Male Dorsal.jpg|♂  
Argynnis pandora MHNT CUT 2013 3 23 Teruel Male Ventral.jpg|♂  △  
Argynnis pandora MHNT CUT 2013 3 23 Teruel Female Dorsal.jpg|♀  
Argynnis pandora MHNT CUT 2013 3 23 Teruel Female Ventral.jpg|♀  △ 

### Ambient
La ruva a viv dzora a Viola. Na generassion a l'ann, ël parpajon a vòla da giugn a aost.

### Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, ma pì sones an Sardëgna e ant ël meridion.

### Sinònim

* *Papilio pandora* (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Pandoriana pandora* (Denis & Schiffermüller, 1775)
* *Papilio maja* (Cramer, 1776)
* *Pandoriana maja* (Cramer, 1776)

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Pandoriana pandora** Schiff.

Categorìa:Argynnis
Polygonia c-album

## Polygonia c-album

### Ambient
La ruva a viv an dzora a vàire erbe e busson. Doe generassion a l'ann, la farfala a vola da magg a aost.

### Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole, da la pian-a a 1500 méter.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Polygonia c-album** L.

Categorìa:Polygonia
Vanessa atalanta

## Vanessa atalanta


Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle Dos.jpg|*Vanessa atalanta*
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle ventre.jpg|*Vanessa atalanta* △


### Ambient
La ruva a viv an dzora a j'urtije. Doe o tre generassion a l'ann.

### Distribussion
A viv an tuta Italia e ant j'ìsole.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Vanessa atalanta** L.

Categorìa:Vanessa
Henri Cochet

**Henri Jean Cochet** a l'era nassù a Villeurbanne ai 14 dë dzèmber dël 1901 e a l'é mòrt a Saint-Germaine-en-Laye ël 1m d'april dël 1987.
A l'é stàit un tenista fransèis, ruvà al massim lìvel ëd cost spòrt a la fin ëd j'ani '20 e ant l'achit ëd j'ani '30 ansema a Lacoste, Brugnon e Borotra.

Cochet a l'ha vagnà set Gran Ëslam ant ël singolar. A l'é stàit prim ant ël ranking mondial masculin për tre ani 'd fila dal 1928 al 1930.
Sò pare a travajava coma consergi ant ël club ëd tenis ëd Lion (Tenis Lyon) e për lòn già da giovo Cochet a l'ha avù la manera 'd conòsse ij segret dël gieugh.
Ant l'achit ëd soa cariera a podìa pa dedichesse dël tut al tenis, ma a l'avìa da andé a travajé ant na sedarìa. Antramentre che a fasìa 'l servissi militar a l'ha avù la possibilità d'antrenesse dabon për la prima vira e parèj a l'é sùbit ruvà ai prim pòst dël tenis fransèis. Mersì al nòm che a l'era fasse a l'ha dovert na botega ëd ròba sportiva.

Dël 1927 al'ha vagnà la Copa Davis ansema a Lacoste, Borotra e Brugnon. Tra 'l 1928 e 'l 1933 a l'ha perdù mach un match an sij des che a l'ha giugà al Roland Garros.

## Record ant ël Grand Ëslam

**Open ëd Fransa**
* Campion ant ël singol: 1922, 1926, 1928, 1930, 1932
* Finalista ant ël singol: 1933 
* Campion dël dobi: 1927, 1930, 1932 (sëmper con Brugnon) 
* Finalista ant ël dobi: 1925 
* Campion ant ël dobi mist: 1928, 1929 (sëmper con Bennett
* Finalista ant ël dobi mist: 1930 

**Torneo ëd Wimbledon**
* Campion ant ël singol: 1927, 1929  
* Finalista ant ël singol: 1928  >
* Campion ant ël dobi: 1926, 1928 (con Brugnon) 
* Finalista ant ël dobi: 1927, 1931 

**US Open** 
* Campion ant ël singol: 1928 
* Finalista ant ël singol 1932 
* Campion ant ël dobi mist: 1927 (con Bennett)

Cochet, Henri
Petacciato

**Petacciato** a l'é un comun dël Molise ëd 3.640 abitant , an provincia ëd Campobass.

## Stòria
Ël comun ëd Petacciato a l'é autònom dal 30 dë dzèmber dël 1923; prima a fasìa part dël comun ëd Guglionesi. 

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Gabriele Domenico La Palombara (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Campobass
Bianco di Luna

Ël vin **Bianco di Luna** as prodov ant la comun-a ëd Cenate Sotto an provinsa ëd Bérghem.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Bonarda (dl'Oltrepò pavèis)

Ël vin **Bonarda** as prodov ant ël teritòri dla provinsa ëd Pavìa.

L'uvagi **Croatin-a** localment a l'é ciamà *Bonarda*. A second ëd la zòna ëd produssion, sto vin-sì a ven ciamà *Bonarda piemontèisa*, *Bonarda dl'Oltrepò pavèis* o *Bonarda dij Còj piasentin*.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Bonarda

***Bonarda*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Bonarda (piemontèisa)|vin nèir]]** produvù an Piemont

* d'un **[[Bonarda (dl'Oltrepò pavèis)|vin nèir]]** produvù an Lombardìa
Botticino (vin)

Ël vin **Botticino** as produv ant le comun-e ëd Botticino e Rezzato an provinsa ëd Bressia.

Lë scù dla comun-a ëd Botticino a l'é un botal ëd vin.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Botticino (omònim)

***Botticino*** a l'é ël nòm:

* d'un **[[Botticino|comun]]** an provinsa ëd Bressia

* d'un **[[Botticino (vin)|vin neir]]** ch'as fa ant ël midem comun
Buttafuoco

Ël vin **Buttafuoco** as prodov ant le comun-e ëd Canneto Pavese, Stradella, Broni, Castana e Cigognola an provinsa ëd Pavìa.

Ël nòm a podrìa vnì da *"Buta me l' fogh"*.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Università ëd Cambridge

L**'Università ëd Cambridge** a l'é stàita fondà dël 1209 a Cambridge.
A l'era modlà an sl'Università 'd Paris e, parèj 'd costa-sì, a l'avìa ël but ëd pronté a le profession coltivà e a la cariera eclesiàstica.

## Stòria
Vers ël 1209, an rason ëd batibeuj s-ciopà për ël massament ëd na fomna d'Oxford atribuìa a në student, l'atività an cola università a l'é stàita sospendùa e chèich ëstudios a l'han tramudà ant ël paisòt ëd Cambridge, sota la giurisdission dël vësco d'Ely, andoa a l'han fondà na neuva università.
Ël papé pì antich su costa atività a l'é dël 1231.
L'arconossiment formal a l'é avnùit con na bola dël vësco 'd Roma Gioann XXII dël 1318.

L'arforma dij sò statù a l'é avnùita dël 1856, possà dai sugeriment ëd na comission real (1852-1853).

Cambridge
Categorìa:Cambridge
Cerura erminea

## Cerura erminea

### Ambient
La ruva a viv an dzora a sàles e albre. Na generassion a l'ann, la farfala a vola da magg a luj.

### Distribussion
A viv an vàire pòst an Italia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Cerura erminea** Esp.

Categorìa:Cerura
Lonsdale

La **Lonsdale** a l'é n'asienda britanica d'abijament sportiv.

## Stòria

Lonsdale a pija sò nòm dal cont ëd Lonsdale ch'a fa sìnch, Hugh Cecil Lowther. Lord Lonsdale a combinava d'ancontr ëd bòcs dël 1909 e a l'é stàit pressident ëd la National Sporting Club of Britain. Tuti ij bocseur che a dventavo campion e a j'ero bon a dësfende 'l tìtol për tre vire a vagnavo la sintura 'd Lonsdale.  

Ant j'ani '60 Bernard Hart a l'ha visità 'l Lòrd për ciameje 'l përmess ëd dovré sò nòm e creé l'abijament con la marca Lonsdale.
Parèj a l'é nàita a Londra dël 1960 la Lonsdale, n'asienda ch'a fasìa abijament për la bòcs e che peui a l'ha 'dcò tacà a realisé abijament sportiv e 'd mòda an general.

Dël 1979 ël cantant Paul Weller (dij Jam) a l'é butasse 'd majëtte Lonsdale e dòp lòn la Lonsdale a l'é dventà na marca famosa e dovrà 'dcò da coj ch'a j'ero pa d'atleta.
Da la fin ëd j'ani '60 la marca a l'é stàita dovrà dai *mod* e peui da jë *skinhead*.

Ant j'ùltimi ani j'artìcoj Lonsdale a son dventà torna famos mersì a bocseur coma Mike Tyson, Henry Cooper, Muhammed Ali e Lennox Lewis.

## Fótbal

La Lonsdale a l'é stàit sponsor técnich ëd vàire squadre anglèise coma Sunderland, Birmingham City, Brentford, Swindon Town, Millwall e Blackburn Rovers. Con  Blackburn Rovers l'acòrdi a l'é stàit pa nomach técnich ma 'dcò comersial e parèj la marca Lonsdale a l'é dventà sponsor ofissial.

## Lonsdale e Skinhead

Fin da soa nàssita 'l moviment skinhead a l'ha dovrà l'abijament Lonsdale coma a l'avìo fàit ëdcò ij mod, moviment da andoa a rivavo jë skinhead. A la fin ëd j'ani '70, ëd partì dla drita radical a l'han tacà a fé dla propaganda ai concert skinhead e parèj a l'é nàita n'union tra drita radical e moviment skinhead.

Da col moment ij mojen d'anformassion a l'han sempre sërcà 'd trové 'd neuve dzora ij Naziskin (valadì jë Skinhead neonasista) an dësmentiand parèj l'esistensa dël moviment original, che a l'era pa politicisà, e an creand na plancia sbalià ëd jë Skinhead. L'unica ròba che Naziskin e Skinhead a l'avìo an comun a l'era l'abijament: ëdcò ij naziskin a dovravo 'l midem look ëd j'àutri Skinhead e donca as butavo dzortut ròbe dla Lonsdale. Ancheuj tanta gent a pensa che Skinhead a sia un sinònim ëd Neonasista e che Lonsdale a sia na marca rassista.

Belavans la paròla Lonsdale a l'é stàita dovrà da la gioventù dla drita radical olandèisa: ij giovo nasista 'd col pais as buto 'n bomber Lonsdale con na modìfica dla marca: parèj as nòto dzortut le paròle NSDA (dla paròla Lonsdale) valadì mach na litra an meno ëd l'acrònim NSDAP che a veul dì Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, ël partì Nassional Socialista ëd Hitler.

Categorìa:Industria
Balotolé

Ël **balotolé** a l'é n'utiss ch'a përmet ëd fé dij càlcoj sempi e a l'era dovrà për mostré a le masnà a fé da cont.
A l'é constituì da vàire fij paralej arlongh ij quaj a scoro ëd balin-e forà (ëd sòlit a-i son des file da des balin-e mincadun-a).
Soens le balin-e a son ëd bòsch e ij fij an metal.

Categorìa:Àlgebra
Categorìa:Utiss
Paolo Gaidano

**Paolo Gaidano** a l'era un pitor, nassù a Poirin ai 28 dë dzèmber dël 1861 e mòrt a Turin ai 3 ëd fërvé dël 1916.
Tra soe euvre pì conossùe, ij fresch dla "Via Crucis" ant la cesa ëd Santa Marìa Asunta ëd Fubin-i e coi ant ël dom ëd Carignan.

Gaidano, Paolo
Gaidano, Paolo
Microsoft Office

**Microsoft Office** a l'é la serie 'd programa dla produtività përsonal ëd Microsoft. A-i é sia për Windows che për Macintosh.

Microsoft Office a l'ha ij programa 'd **Word** (editor ëd test), **Excel** (papé 'd cont), **Power point** (për fé 'd presentassion), **Publisher** (për fé 'd volantin, bijet ëd presentassion e sit dl'Aragnà). **Access** (base ëd dàit), **Outlook** (gestion ëd la pòsta e ëd l'adressari), **OneNote** (nòte), **Visio** (gràfica).

La serie Microsoft Office a l'é pa nàita coma n'ùnich prodòt, ma a l'é l'arzultà ëd l'union dij sìngoj prpgrala che a la fòrmo. Le prime version ëd Word e d'Excel an efet a j'ero 'd programa motobin diferent ëdcò coma antërfassa për l'utent.
Savèj dovré ant la giusta manera Office a peul esse franch amportant an vàire tipo 'd travàj.
Për lòn Microsoft a l'ha creà 'd certificassion për mostré se na përson-a a l'ha o a l'ha pa d'abilità (*Microsoft Office Specialist*).

A l'é dròlo armarché che Microsoft Office a l'é un dij prodòt pì amportant ëd Microsoft ma a l'é 'dcò un dij motiv dël sucess ëd l'asienda rival Macintosh. An pì a venta dì che 'l progèt Windows a l'é nassù për dé a Word e Excel n'antërfassa gràfica sël DOS.

L'instalassion ëd vàire version d'Office as peul fesse mersì a la lògica *Last In First Out*, lolì për tuti ij sistema operativ (Windows, Linux, Mac) anté che as veulo buté pì version d'Office. Për esempi, an vorend dovré *Office 2003* e *2007*, a ventrà anans instalé la version 2003 antramentre che për gavé a venta dësinstalé anans ël 2007 o la version pì neuva.

L'aversari pì fòrt d'Office a l'é la serie, a sorgiss duverta, OpenOffice. Costa-sì a l'é n'antërfassa pa tròp diferenta da le veje version ëd Microsoft Office (la version 2007 ëd Microsoft a l'é motobin diferenta e arnovà) e 'd fonsion ch'a son squasi le mideme, con an pì ël vantagi d'ësse un programa lìber e a gratis.

Categorìa:Informàtica
Tavo Burat

Poeta an lenga piemontèisa
**Tavo Burat** (**Gustavo Buratti** a l'anàgrafe), valdèis, a l'é nassù dël 1932 a Stezà, an provincia ëd Bérghem e a l'é mòrt al 18 dë dzèmber 2009.

Pijà la làurea an lege dël 1956 con na tesi an sël drit pùblich ant ël canton dij Grison, a l'é stàit consijé ant la comun-a 'd Biela e assessor a l'agricoltura ant la comunità montagnin-a da soa fondassion dël 1994.
Professor ëd fransèis a la scòla mesan-a dal 1968 al 1994, dël 1961 a l'ha fondà a Crisseul, con Pinin Pacòt, l'Escolo dóu Po për giuté le parlade d'oc a dzorvive ant j'àute valade 'd Coni e Turin.

A l'é stàit tra ij fondador ëd la Ca dë Studi Piemontèis e a l'é motobin dedicasse a le tradission popolar e ai problema dla siviltà alpin-a.
Dël 1974 a l'ha fondà Alp, *vos dl'arvira piemontèisa*.

A l'é stàit ël prim diretor dl'arvista La slòira., , 

## Euvre

### An italian
* *Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni* (1957)
* *La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia*, an *I diritti delle minoranze etnico-linguistiche* (1974)
* *In difesa degli altri*, an U. Bernardi, *Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica* (1976)
* *Decolonizzare le Alpi*, an *Prospettive dell’arco alpino* (1981)
* *Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni* (1989)
* *Tavo Burat-Rossano Munaretto. Melodie popolari del biellese. Comune di Muzzano* (1996)
* *Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni* (1997)
* *Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi* (2000)
* *L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita* (2002)
* *Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità* (2004)
* *Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene* (2006) 

A l'ha peui scrivù vàire artìcoj dë stòria e dzora ij problema lenghìstich ëd le minoranse.

### An piemontèis
* *Prusse mulinere* (Roma, 1959)
* *Finagi* (Turin, 1979)
* *Lassomse nen tajé la lenga* (2005)
* *Ciri vacior* (Ivrèja, 2007)
Dël 2008 la Ca dë studi piemontèis a l'ha cujì soe poesìe ant un sol volum:
* *Poesìe* (2008)

## Arferiment


Burat, Tavo
Cabanon blanc

Ël vin **Cabanon blanc** as prodov ant la comun-a ëd Godiasco an provinsa ëd Pavìa.

Ël nòm a ven da la cassin-a an dova a l'é produvù.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Acontia lucida

## Acontia lucida

### Ambient
Na generassion a l'ann, la farfala a vola da magg a giugn.

### Distribussion
Segnalà an vàire part d'Italia, dal Véneto a la Sicilia a la Sardegna.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Acontia lucida** Hfng.

Categorìa:Acontia
Paul Weller

**Paul Weller**, nassù coma **John William Weller** (Woking, 25 ëd magg 1958), a l'é 'n cantant, ghitarista e composidor anglèis.

A l'é stàit leader ëd doe formassion musicaj avosà: The Jam e jë Style Council, peui a l'ha tacà soa cariera da solista dòp la dësparission ëd jë Style Council avnùita dël 1989. Ant ël Regn Unì a l'é squasi na legenda da già che vàire test ëd soe canson as arfan a la coltura anglèisa e për lòn a l'é na star nomach an Anghiltèra e ant ël mond a l'é pa tròp famos.
A l'é 'dcò stàit un përsonage amportant dël moviment Mod Revival.

## Discografìa (solista)

**Àlbom **
*1992 - *Paul Weller* - #8 UK 
*1993 - *Wild Wood* - #2 UK 
*1994 - *Live Wood* - #13 UK 
*1995 - *Stanley Road* - #1 UK 
*1997 - *Heavy Soul* - #2 UK 
*1998 - *Modern Classics* - *The Greatest Hits* - #7 UK 
*2000 - *Heliocentric* - #2 UK 
*2001 - *Days Of Speed* - #3 UK 
*2002 - *Illumination* - #1 UK 
*2003 - *Fly on the Wall* - *B Sides and Rarities* - #22 UK 
*2004 - *Studio 150* - #2 UK 
*2005 - *Stanley Road* *(10th Anniversary Edition)* - #51 UK 
*2005 - *As is Now* - #4 UK 
*2006 - *Hit Parade* 
*2006 - *Catch-Flame!* - #17 UK 
*2007 - *Wild Wood (Deluxe Edition)* 
*2008 - *22 Dreams* 
*2008 - *At BBC* 

**Sìngoj**

da *Paul Weller*
*1991 - *Into Tomorrow (come Paul Weller Movement)* - #36 UK 
*1992 - *Uh Huh Oh Yeh* - #18 UK 
*1992 - *Above The Clouds* - #47 UK 

da **Wild Wood**

*1993 -* Sunflower* - #16 UK 
*1993 - *Wild Wood* - #14 UK 
*1993 - *The Weaver* - #18 UK 
*1994 - *Hung Up*- #11 UK 

da *Stanley Road*

*1994 - *Out Of The Sinking* - #20 UK 
*1995 - *The Changingman* - #7 UK 
*1995 - *You Do Something To Me* - #9 UK 
*1995 - *Broken Stones* - #20 UK 
*1996 - *Out Of The Sinking*- #16 UK 

da **Heavy Soul**

*1996 - *Peacock Suit* - #5 UK 
*1997 - *Brushed* - #14 UK 
*1997 - *Friday Street* - #21 UK 
*1997 - *Mermaids* - #30 UK 

da **Modern Classics - The Greatest Hits**

*1998 - *Brand New Start* - #16 UK 
*1999 - *Wild Wood*(feat. *Portishead*)- #22 UK 

da **Heliocentric**

*2000 - *He's The Keeper* 
*2000 - *Sweet Pea, My Sweet Pea* - #44 UK 

da **Illumination**

*2002 - *It's Written In The Stars* - #7 UK 
*2002 - *Leafy Mysteries* - #23 UK 

da **Studio 150**

*2004 - *The Bottle* - #13 UK 
*2004 - *Wishing On A Star* - #11 UK 
*2004 - *Thinking Of You* - #18 UK 
*2005 - *Early Morning Rain/Come Together* - #40 UK 

da **As Is Now**

*2005 - *From The Floorboards Up*' - #6 UK 
*2005 -* Come On/Let's Go* - #15 UK 
*2005 - *Here's The Good News* - #21 UK 

2006 - *Wild Blue Yonder* 

da **22 Dreams**

*2008 - *Have You Made Up Your Mind/Echoes Around The Sun* 
*2008 - *All I Wanna Do(Is Be With You)/Push It Along* 
*2008 - *Sea Spray/22 Dreams* 

### Videografìa (solista)

**VHS ** 

*1991 - *The Paul Weller Movement Live* 
*1994 - *Live Wood* 
*1994 - *Highlights & Hung Ups* 

**DVD**

*2000 - *Live At The Royal Albert Hall* 
*2002 - *Two Classic Performance* 
*2003 - *Live At Braehead* 
*2004 - *Studio 150* 
*2004 - *Modern Classics On Film 90-01* 
*2006 -* As Is Now* 
*2006 - *Hit Parade* 
*2008 - *AT BBC* 
*2009 - *Just A Dream - 22 Dreams Live (including Live CD From Brixton Academy nov'08)*

Weller, Paul
Agriopis aprilina

## Agriopis aprilina

### Ambient
La ruva a viv an sla rol.

### Distribussion
Segnalà an vàire region d'Italia, dal Trentin-Sud Tiròl a la Sicilia, ma ràira.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Agriopis aprilina** L.

Categorìa:Agriopis
Mod Revival

Ël **Mod Revival** a l'é 'n géner musical ma a l'é'dcò na sot-coltura dij giovo nàita tra 'l 1978 e 'l 1979 an Anghiltèra.

Costa mùsica a l'ha avù na vita motobin curta ma con na granda influensa sla società. An efet ël Mod Revival a gionta ansema l'abijament e la mùsica e për lòn a l'ha avù gran boneur tra ij giovo anglèis ëd cola época e ancora al di d'ancheuj a l'ha assé 'd sucess.
Costa corent a l'é peui spantiasse an tuta Euròpa e ant jë Stat Unì, dzortut an Califòrnia.

Categorìa:Géner musicaj‎
Front ëd Liberassion Nassional ëd Còrsica

Ël **Front ëd Liberassion Nassional ëd Còrsica** (an lenga còrsa *Fronte di Liberazione Naziunale Corsu*), squasi sempre ciamà con la sigla **FLNC**, a l'era na formassion militanta che a veul na Còrsica indipendenta e donca la separassion ëd l'ìsola da la Fransa.

Soa sigla a l'era n'omagi al FLN algerin che a la fin ëd j'ani '70 a l'ha combatù na guèra për liberé sò teritòri dai fransèis e soa nàssita a-i é staje aj 5 ëd magg dël 1976, con la prima conferensa stampa ant ël Convent ëd Sant Antòni ëd Casabianca, andoa Pasquale Paoli a l'ha proclamà l'indipendensa dla Còrsica aj 14 ëd lùj dël 1755.

Present daspërtut an Còrsica e motobin meno an Fransa, fin da soa fondassion a l'ha fàit na caterva d'atentà contra caserme, banche e edifissi pùblich fransèis. La neuit tra 'l 4 e 'l 5 magg dël 1976 a l'ha combinà na serie 'd 22 esplosion an Còrsica, Nissa Marìtima e Marsèja.
Ai 13 ëd gené dël 1978, ël FLNC a l'ha tacà la base NATO a Solenzara.

Ant l'agost dël 1982, ël FLNC a l'ha organisà la "Conferensa internassional ëd j'organisassion e moviment ëd liberassion nassional".

Dësparù aj 5 ëd gené dël 1983, ël FLNC a l'ha lassà 'l pòst a lë Brigade Rivolussionarie Còrse (BRC) e a l'Armada 'd Liberassion Nassional Còrsa (ALNC). Dal 1987 a l'é 'dcò nàit un partì polìtich: la Cuncolta Naziunalista. A na conferensa stampa fàita a j'11 ëd gené dël 1996 al vilagi 'd Tralonca a-i ero 600 militant.

Për tute ste rason ël govern fransèis a considera ël FLNC n'organisassion terorìstica.

Ant j'ani passà a-i son staje 'd guère tra l'FLNC e d'àutre organisassion nassionaliste còrse che a l'han portà a la mòrt ëd vàire militant. Ancheuj coste violense a son terminà përchè le diferente fassion a son butasse d'acòrd.

Categorìa:Polìtica
Ponte-Novo

**Ponte-Novo** (**Ponte Novu** an còrs) a l'è 'n borgh dla Còrsica, frassion dël comun ëd Castello-di-Rostino.
A conta anviron 50 abitant.

## Geografìa
Ponte-Novu as treuva an sla RN 193, tra Bastia e Corte, a un'autëssa ëd 167 mèter.

## Stòria
A Ponte Novu j'8 ëd magg dël 1769 a-i é stàita 'na bataja tra ij tropié còrs ëd Pasquale Paoli e ij tropié fransèis ëd Luis XV.
Costa bataja a l'é stàita la fin për la Republica 'd Còrsica, nà dël 1755 con capital Corte.

## Epitafi
An sël pont n'epitafi an lenga còrsa arcòrda 'l sacrifissi dij militar còrs:

*Qui casconu u 9 maghju 1769 e milizie di Pasquale de Paoli luttendu per a libertà di a patria*

("Bele-sì a son ëstàit batù aj 9 ëd magg dël 1769 ij tropié 'd Pasquale Paoli che a l'han lotà për la libertà dla patria").

Categorìa:Stòria dla Fransa
Pasquale Paoli

**Filippo Antonio Pasquale de Paoli** (an Lenga còrsa *Filippu Antone Pasquale de Paoli*), passà a la stòria nomach coma **Pasquale Paoli**, (Morosaglia, 5 avril 1725 - Londra, 5 fërvé 1807) a l'é stàit un patriota e 'n general còrs, famos ant l'ìsola con lë stranòm d*'U Babbu di a Patria* (ël Pare dla Patria).

## La vita

Paoli a l'é nassù a Stretta di Morosaglia, an Còrsica, fieul ëd Giacinto Paoli, che a l'avìa guidà l'arvira còrsa contra 'l domini 'd Génoa. Pasquale a l'é andàit con sò pare an esili dël 1739, an combatend con onor ant l'armada dël Regn ëd Nàpoli; quandi a l'é artornà an Còrsica, aj 19 avril dël 1755, a l'é dventà comandant dij rivoltos (General ëd la Nassion Còrsa). Ant ël midem ani a novèmber, a l'é proclamasse l'indipendensa dla Còrsica e a l'é fasse la constitussion, l'aministrassion, un sistema giudissiari e n'armada. Dòp vàire operassion militar bin soagnà, Paoli a l'ha slontanà ij genovèis da squasi tuta l'ìsola e a l'é peui dedicasse a l'organisassion dël govern an fasend vàire arforme. 

Dël 1767 a l'ha pijà l'ìsola'd Capraia ai genovèis che a cola mira a l'han lassà tuta la Còrsica ai fransèis. Ij fransèis a l'han sùbit ocupà l'ìsola con na granda armada për fene 'n teritòri ëd Luis XV.
Për doi ani Paoli a l'ha lotà contra ij neuv invasor fin a quandi dël 1769 a l'é stàit batù dai tropié dël Cont de Vaux ant la bataja dël Ponte Novu e obligà a scapé an Gran Brëtagna. Dël 1789 a l'é andàit a Paris ant la Ciambrea Constituent e a l'é stàit torna mandà an Còrsica coma general.

Contrari a le violense dla rivolussion fransèisa e acusà 'd tradiment da la Convension, a l'ha convocà na riunion anté che chiel a l'era president e a l'é separasse da la Fransa an smonend la sovranità dla Còrsica al govern britànich. Bandonà da j'anglèis a l'é torna andàit an esili antramentre che la Còrsica a l'é dventà 'n dipartiment fransèis.

Dël 1796 a l'é mudasse a Londra andoa a l'é mòrt dël 1807.

## Paoli e jë Stat Unì

L'associassion american-a Sons of Liberty a l'é stàita anspirà a Paoli për soa bataja contra 'l dëspotism.
Dël 1768, l'editor dël New York Journal a l'ha parlà 'd Paoli coma d'"un grand òmo sla tèra".

Vàire topònim american a arcòrdo Pasquale Paoli:
*Paoli, Pennsylvania, an orìgin leu d'ancontr dij Sons of Liberty, ciamà 'dcò "General Paoli's Tavern" për arcordé 'l grand "General dij Còrs"
*Paoli, Colorado
*Paoli, Indiana
*Paoli, Oklahoma

Paoli, Pasquale
Convent ëd Sant Antòni ëd Casabianca

Ël **Convent ëd Sant Antòni ëd Casabianca** (an lenga còrsa *Cunventu di Sant'Antone di a Casabianca*) a l'é stàit construì dël 1420 ant la comun-a 'd Casabianca ant la Castagniccia, e a l'é 'n leu motobin amportant ant la stòria dla Còrsica.
Bele-lì a-i son staje vàire riunion dij mèmber ëd la lòta për la liberassion còrsa anans da Génoa e peui da la Fransa.
Ancheuj a-i resta na part dël cioché antramentre che andrinta al convent as vëddo ancora bin ij fresch.
Da fòra na placa a arcòrda ij fàit capità aj 14 ëd luj dël 1755.

## Quàich data
* Aj 13, 14 e 15 luj dël 1755, na ciambrea riunìa ant ël convent a l'ha proclamà Pasquale Paoli General ëd la Nassion Còrsa.
* Dël 1797 j'arvirà dla Crosëtta a fan ant ël convent ij sò ancontr.
* Aj 5 ëd magg dël 1976, a nass ambelessì ël Front ëd Liberassion Nassional ëd Còrsica, che a fa ant ël convent soa prima conferensa stampa.

Categorìa:Architetura dla Fransa
Alexis Carrel

Chirurgh e biòlogh fransèis.
**Alexis Carrel** a l'era nà a Sainte-Foy-lès-Lyon ai 28 ëd giugn dël 1873 e a l'é mòrt a Paris ai 5 ëd novèmber dël 1944.
Dël 1912 a l'é stàit insignì dël Premi Nobel për la Meisin-a.

Carrel, Alexis
Carrel, Alexis
Carreò, Alexis
Gerolamo Gaslini

**Gerolamo Gaslini** a l'era nà a Monza ai 3 ëd luj dël 1877 e a l'é mòrt a Génoa ai 9 d'avril dël 1964.
A l'é stàit n'amprenditor ant ël setor dj'euli vegetaj e 'n benefator.

Dël 1938 a l'ha inaugurà n'ospidal ch'a l'avìa fàit tiré su a soe spèise e antitolà a soa fija Giannina, ch'a l'era mòrta dël 1917 a óndes agn.
Gaslini a l'era marià con Lorenza e a l'avìa ëdcò n'àutra fija, Germana.

## J'amicissie polìtiche
Durant ël fassism Gaslini a l'era gropà a Mussolini: dal 1928 a l'é stàit anscrivù al fassi e a l'era ëdcò stàit nominà senator dël regn d'Italia.
Durant l'Arzistensa a sta da la part dij partisan e dòp la guèra as gropa a Giuseppe Siri e a Alcide De Gasperi.

Gaslini, Gerolamo
Toni Sailer

**Anton Engelbert** (**Toni**) **Sailer** a l'era nà a Kitzbühel ai 17 ëd novèmber dël 1935 e a l'é mòrt a Innsbruck ai 24 d'ost dël 2009.

A l'é stàit un campion dë schi: ai Gieugh olìmpich d'invern ëd Cortin-a dël 1956 a l'ha vagnà la mudaja d'òr ant la dissèisa, ël gigant e lë slàlom; ai campionà dël mond dël 1956 e 1958 a l'ha pijà set tìtoj e na mudaja d'argent.
A l'era stranomà *la lòsna nèira ëd Kitzbühel*, për ël color ëd sò tòni.

Dël 1959 a l'é artirasse e a l'ha fàit l'ator, an arsitand an na vinten-a ëd film e a teatro, e ël cantant.

Sailer, Toni
Canneto amèr

Ël vin **Canneto amèr** as produv ant la comun-a ëd Canneto Pavese an provinsa ëd Pavìa.

A esist ëdcò ël Canneto doss, che a l'é produvù con na vinificassion che a serca ëd gaveje l'amèr.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Agrotis exclamationis

## Agrotis exclamationis

### Ambient
Tre generassion a l'ann. A peul esse danosa për l'agricoltura.


Agrotis exclamationis-s.jpg
Agrotis exclamationis-f.jpg
Agrotis exclamationis-o.jpg


### Distribussion
A viv an Italia setentrional e sentral.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Agrotis exclamationis** L.

Categorìa:Agrotis
Agrotis ipsilon

## Agrotis ipsilon

### Ambient
La ruva a peul dé ëd dann a le coltivassion. La farfala a vòla da luj a stèmber.

### Distribussion
A viv an tuta Italia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Agrotis ypsilon** Rott.

Categorìa:Agrotis
Le Coq Sportif

**Le Coq Sportif** (che an fransèis a veul dì *ël gal sportiv*) a l'é n'asienda fransèisa che a fàbrica abijament sportiv (pì che d'àutr maje e scarpe). A l'é stàita creà dël 1948 da Emile Camuset che a l'é stàit pressident për vàire ani.

L'asienda a l'é sponsor ëd vàire squadre 'd fótbal, coma Manchester City F.C., AJ Auxerre, Sheffield United, Wolverhampton Wanderers, Queens Park Rangers e Hibernian.
A l'é 'dcò sponsor dël Quick Step-Innergetic e dël Team Milram, n'echip ciclìstica. Le Coq Sportif a l'ha 'dcò sponsorisà l'Everton F.C. a metà dj'ani '80, época anté che costa squadra-sì a l'ha vagnà assé an Anghiltèra e an Euròpa.

Ël nòm ëd la marca a l'é nassù dal gal, sìmbol ëd la selession nassional fransèisa.

Categorìa:Industria
Puma

La **Puma AG Rudolf Dassler Sport** (**Puma**) a l'é n'asienda multinassional alman-a d'abijament sportiv.

## Stòria

La società a l'é stàita fondà, con ël nòm ëd Gebrüder Dassler Schuhfabrik, dël 1924 a Herzogenaurach da Rudolf Dassler, frel d'Adolf Dassler, fondator ëd l'Adidas. Dël 1948 a l'ha sërnù 'l nòm PUMA Schuhfabrik Rudolf Dassler e a l'é dvntà na società për assion dël 1986.

Tra ij giugador pì fòrt e famos che a l'han dovrà maje e scarpe Puma as arcòrdo: Diego Armando Maradona, Johan Cruyff, Lothar Matthäus, Pelé, Gianluigi Buffon, Samuel Eto'o.

## Puma ancheuj

Ancheuj Puma a l'ha apopré 3.200 travèt e a vend ij sò prodòt an pì che 80 pais. Dël 2003 a l'ha guadagnà 1.274 milon d'euro.
Ij prodòt pì vendù a son abijament e scarpe sportive. L'asienda a l'ha avù ancora pì 'd sucess quandi a l'ha sponsorisà ij mondiaj alman dël 2006 e quandi a l'ha fàit na colaborassion con la Ferrari e la Ducati Corse.

Vàire squadre 'd fótbal a l'han la Puma coma ansersionista técnich sia coma selession nassionaj (Cameron, Repùblica Ceka, Svìssera, Uruguay, Angola, Ghana, Tunisìa, Togo, Arabia Saodita e Italia) sia coma socetà (Lassio, Valladolid, Villareal, Sporting Lisbona e via fòrt).

Categorìa:Industria
Rudolf Dassler

**Rudolf Dassler** (Herzogenaurach, 26 mars 1896 – Herzogenaurach, 27 otóber 1974) a l'é stàit n'ampresari alman, fondator ëd la marca d'abijament sportiva Puma e frel d'Adolf Dassler, fondator ëd l'Adidas.

A l'achit a l'ha decidù 'd ciamé soa asienda *Ruda*, an dovrand le prime litre 'd sò nòm e 'd sò nòm ëd famija. Soa asienda a l'é sempre stàita na cita realtà fin-a quandi 'l podèj a l'é passà al fieul Armin.

Rudolf Dassler a l'é mòrt dël 1974 për un càncher ai polmon.

Dassler, Rudolf
Adolf Dassler

**Adolf Dassler** (Herzogenaurach, 3 novèmber 1900 – Herzogenaurach, 6 stèmber 1978) a l'é stàit n'impresari alman, fondator ëd l'asienda d'abijament sportiv Adidas e frel ëd Rudolf Dassler, fondator ëd la Puma.

Adolf, ciama da tuti *Adi*, a l'ha tacà a fé soe prime scarpe sportive a la fin ëd la prima guèra mondial, giutà dal pare, Cristoph, e dai frèj Zehlein e Rudolf, che a l'ha peui chità l'Adidas për fondé la rival Puma. Ël midem nòm Adidas a ven dal nòm ëd sò fondator, Adi Dassler.

L'asienda a l'ha da sùbit otnù 'n gran sucess e a l'ha vagnà l'atension antërnassional cand a l'ha sponsorisà Jesse Owens ai gieugh olìmpich dël 1936.

Dël 1973 ël fieul Horst a l'ha fondà soa asienda, l'Arena, specialisà ant l'abijament për ël nov.

Dòp la mòrt d'Adolf, dël 1978, a son ocupasse dl'asienda soa fomna Kathe e 'l fieul.

Dassler, Adolf
Capriano del Colle ross

Ël vin **Capriano del Colle ross** as prodov ant le comun-e ëd Capriano del Colle e Poncarale an provinsa ëd Bressia, ant l'anfiteatr natural ëd la Fransacurta.

A peul ëdcò rivé a doi agn d'anvejament.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Musé d'Orsay

Ël **musé d'Orsay** a l'é un dij pì important musé dla Fransa e un dij pì grand dël mond. As treuva a Paris davzin a la Sen-a.

A l'ha duvertà dël 1986 e a l'ha na surfassa ëd 57.400 méter quàder.
Dël 2007 a l'ha argistrà 3.200.000 vìsite.

Categorìa:Musé ëd Paris
Rota Greca

**Rota Greca** a l'é un comun dla Calabria dë 1.228 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Ermanno Albano (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Bena prasinana

## Bena prasinana

### Ambient
La ruva a vis an dzora a latifeuja. Doe generassion a l'ann, la farfala a vòla an avril-giugn e luj-stèmber.

### Distribussion
A viv an Italia, dzortut al setentrion.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Bena prasinana** L.

Categorìa:Bena
Categorìa:Figure da buté
Autographa bractea

## Autographa bractea

### Ambient
La farfala a vòla da luj a aost.

### Distribussion
A viv an Italia setentrional, dzortut an montagna.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Autographa bractea** F.

Categorìa:Autographa
Autographa gamma

## Autographa gamma

### Ambient
Doe o tre generassion a l'ann, la farfala a vòla da la prima a l'otonn tard.

### Distribussion
A viv an tuta Italia, motobin comun-a.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Autographa gamma** L.

Categorìa:Autographa
Casotte Bellavista

Ël vin **Casotte Bellavista** as prodov ant la comun-a d'Erbusco ant la provinsa ëd Bressia.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Cucullia formosa

### Ambient
Parpajon caraterìstich dle zòne stepose dl'Euròpa oriental.

### Distribussion
An Italia a l'é stàit, fin or, segnalà mach antorn al Lagh ëd Garda e an provinsa ëd Veron-a.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Cucullia formosa** Rghf.
* *"Farfalle"* - ëd *Sandro Ruffo*

Categorìa:Cucullia
Categorìa:Figure da buté
Cellatica (vin)

Ël vin **Cellatica** as prodov ant le comun-e ëd Cellatica, Gussago e Collebeato an provinsa ëd Bressia.

A-i é ëdcò ël **Chiaretto di Cellatica**, vinificà an bianch.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Dysgonia algira

## Dysgonia algira

### Ambient
Doe generassion a l'ann, ël parpajon a vòla an magg e an aost.

### Distribussion
A viv an Italia, dal Trentin-Sud Tiròl a la Sicilia.

### Àutri nòm
**Phalaena algira* Linnaeus, 1767
**Noctua triangularis* Hübner, 1803
**Ophiusa albivitta* Guenée, 1852
**Ophiusa festina* Walker, 1858
**Ophiusa olympia* Swinhoe, 1885
**Grammodes algira var. europa* Schawerda, 1912
**Grammodes algira f. defecta* Stauder, 1923
**Parallelia algira sinica* Bryk, 1949
**Dysgonia achatina* Sulzer, 1776
**Dysgonia defecta* Stauder, 1923

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Dysgonia algira** L.

Categorìa:Dysgonia
Virgilio Savona

**Antonio Virgilio Savona** a l'era nà a Palerm al 1m ëd gené dël 1920 e a l'é mòrt a Milan ai 27 d'ost dël 2009.

A l'ha fàit part dël Quartèt Cetra.

Savona, Virgilio
Università ëd Kent

L**'Università ëd Kent** a l'é n'università duvertà dël 1965 a Canterbury.

Kent
Categorìa:Canterbury
Chiaretto dël Garda

Ël vin **Chiaretto del Garda** as prodov ant la comun-a ëd Moniga del Garda ant la provinsa ëd Bressia.

Ël color a s'oten con na parsial vinificassion an bianch.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Sideridis reticulata

## Sideridis reticulata

### Ambient
La ruva a vin an dzora a Cariofillaceae. Na generassion a l'ann, la farfala a vòla da magg a aost.

### Distribussion
A viv an Italia setentrional e sentral.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Heliophobus reticulata** Vill.

Categorìa:Sideridis
Macdunnoughia confusa

## Macdunnoughia confusa

### Ambient
Na generassion a l'ann, la farfala a vòla da giugn a stèmber.

### Distribussion
A viv an tuta Italia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Macdunnoughia confusa** Stph.

Categorìa:Macdunnoughia
John Locke

Filòsof empirista.
**John Locke** a l'era nà a Wrington ai 29 d'aost dël 1632, da na famija dla borzoasìa puritan-a, e a l'é mòrt a Oates ai 28 d'otóber dël 1704.

Dël 1693 a l'ha scrivù un dij prim lìber an sla ment dle masnà, për esse dovrà dai pare e le mare.
A fortìa che, cand un gnero a nass, soa ment a l'é 'me na taulëtta bianca; anrichila ëd contnù a l'é dzortut ël travaj ëd pare e mare, an trasmëtendje ëd costume e ëd comand.
J'esperiense andividuaj amprendùe, parèj ëd tanti element constitutiv, a formo le fondamenta dla përsonalità dla masnà.

## Euvre prinsipaj
* *An essay concerning the human understanding* (1690).

Locke, John
Grammodes stolida

## Grammodes stolida

### Ambient
Doe generassion a l'ann, la farfala a vòla an magg e an luj.

### Distribussion
A viv an Italia, dal Trentin-Sud Tiròl a la Sicilia.

### Sinònim
**Prodotis stolida*
**Noctua stolida*
**Noctua cingularis*
**Euclidia stupida*
**Grammodes curvilinea*
**Grammodes attenuata*
**Grammodes incompleta*
**Grammodes odontota*

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Grammodes stolida** F.

Categorìa:Grammodes
Chiavennasca

Ël vin **Chiavennasca** as prodov ant la comun-a ëd Chiuro an provinsa ëd Sondri.

Ël Nebieul localment a l'é ciamà Chiavennasca.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Clastidio bianch

Ël vin **Clastidio bianch** as prodov ant la comun-a ëd Casteggio an provinsa ëd Pavìa.

Con ël Pinòt bianch la gradassion a cress motobin. 

Ant l'antichità, ël nòm ëd Casteggio a l'era **Castidium**, dont ël nòm dël vin.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
K-Way

La giaca **K-Way** an nylon o an pvc a l'é stàita creà dël 1965 a Paris da Léon-Claude Duhamel.
La K-Way a l'é la marca che për prima a l'ha butà sël mërcà cost tipo 'd prodòt dont la virtù pì amportanta a l'é cola d'ocupé në spassi vreman cit fin-a a la mira 'd podèj sté ant na sacòcia e as peul ëdcò butesse an vita.

An general a son ëd color ross o bleu e a l'han le manie larghe e për lòn as peulo butesse dzora n'àutra giaca.

Al di d'ancheuj K-Way a l'é na marca registrà 'd BasicNet S.p.A., società turinèisa che a l'ha 'dcò la marca Kappa.

Kway
Marco Boglione

**Marco Boglione** (Turin, 9 magg 1956) a l'é fondator e pressident ëd la BasicNet S.p.A., società che a contròla na partìa d'imprèise industriaj famose an tut ël mond: Kappa, Robe di Kappa e Jesus Jeans.

Nassù ai 9 ëd magg dël 1956, Boglione a l'é chërsù con ij doi frèj a Turin. Ël pare, Lorenzo Boglione, ant ij ani '60 a l'era dirigent ëd n'importanta companìa ëd suransa, antramentre che la mare, Anna Pecco, fomna artirasse dal mond ëd l'imprèisa, a controlava na famosa atività turinèisa ant ël camp ëd l'aredament intern ëd la ca.
A la metà dj'ani '70 ij doi frèj pì grand, Francesco e Enrico, a son unisse al pare an catand na società 'd brokeragi assicurativ, peui dventà "l'atività 'd famija". Marco però a l'ha sërnù për chiel midem n'àutra stra.

Diplomasse dël 1974 a l'Istitut Filippin a Padern dël Grappa, na scòla catòlica privà, a l'ha già dovrà j'ani dla scòla coma na granda adoss d'esperiensa; già da giovo a l'ha mostrà na gran capacità imprenditorial an fasend, ant la scòla andoa a studiava, na scòla 'd fotografìa e an avend ël permess ëd dé 'd lession a j'àutri scolé, còsa che a-j fasìa dovré 'l laboratòri 'd chìmica e col ëd fotografìa. Parèj, a nomach 16 ani, a l'avìa già na cita atività 'd fotografìa për na comunità dë student-client.

A la fin dël 1975 Marco Boglione a l'ha chità jë studi d'ingegnerìa al Politécnich ëd Turin e a l'ha avù 'n travàj coma copywriter ant na cita agensia d'areclam. Ses mes pì tard a l'han pijalo a travajé al Maglificio Calzificio Torinese SpA come assistent dël diretor për ël mërcà e la comunicassion. Dël 1978 a l'ha otnù 'd duverté ant l'asienda na session dedicà a l'abijament sportiv e dël 1981, a nomach 25 ani, a l'é dventà diretor comersial e dël mërcà dël Maglificio Calzificio Torinese.

Dël 1983 Boglione a l'ha fondà, ansema a l'amis Luciano Antonino, la Football Sport Merchandise SpA, ancheuj BasicNet S.p.A., che a l'é stàita la prima asienda a prodùe e vende l'abijament sportiv con le marche e ij color ëd le prinsipaj squadre 'd fótbal. Dòp 11 ani, la Football Sport Merchandise a l'ha catà 'l Maglificio Calzificio Torinese SpA.

Marco Boglione a l'é mariasse con Daniela Ovazza e con chila a l'ha catà doe masnà: Lorenzo (nassù dël 1986) e Alessandro (nassù dël 1988).

Boglione, Marco
BasicNet S.p.A.

**BasicNet** a l'é n'asienda fondà dël 1983 e che dël 1994 a l'ha catà le marche e j'atività dël Maglificio Calzificio Torinese S.p.A.
BasicNet a fa travajé 390 përson-e an manera direta antramentre che an tut a son pì che 1500 j'arsorse che a travajo për l'asienda an pì che 77 pais diferent.
Dël 2001 ël grop a l'ha vendù prodòt për 300 milion d'euro.

Ël but ëd BasicNet a l'é col ëd cissé soe marche mersì a n'integrassion completa ëd tuti ij process industriaj e comersiaj coma l'arserca, ël dësvlup, la produssion, ël marketing, l'aministrassion e via fòrt.

Pressident ëd BasicNet S.p.A. a l'é Marco Boglione. 

Categorìa:Industria
Jesus Jeans

**Jesus Jeans** a l'é stàita la prima marca 'd jeans turinèisa ant ël mërcà piemontèis e an col italian, ant un prim moment për ël Maglificio Calzificio Torinese (MCT) , antramentre che dal 1994 për ël grop BasicNet S.p.A.

A la fin ëd j'ani '80, dòp la mòrt ëd Maurizio Vitale fondator ëd l'asienda, la produssion "Jesus" a l'é chità për decision ëd l'asienda prinsipal (MCT) che, dël 1994, a l'ha da saré për faliment.

Ant l'otóber dël 1994 tute le proprietà dël Maglificio Calzificio Torinese, a son ëstàite butà a l'incant e catà, për la gifra 'd 21 miliard ëd lire, da Marco Boglione che parèj a l'é'dcò dventà padron ëd le marche Kappa e Robe di Kappa, marche che giontà ansema a l'han peui portà a la fondassion dël grop BasicNet S.p.A.

Ai 25 dë dzémber dël 2000, Marco Boglione a l'ha arfondà torna la Jesus Jeans e a l'ha ancaminà na neuva produssion.

Categorìa:Industria
Robe di Kappa

La **Robe di Kappa** a l'é na marca dl'asienda turinèisa Kappa che a l'é proprietà dla BasicNet S.p.A., angagià ant la produssion d'abijament sportiv. Dventà famosa ant j'ani '70 ëdcò mersì al sìmbol che a mostra doi giovo, mas-cc e fumela, disegnà setà schin-a contra schin-a e con le gambe ancrosià, a l'é stàita na marca dzortut për la produssion d'abijament "casual" coma jeans e majëtte.

Categorìa:Industria
Campello sul Clitunno

**Campello sul Clitunno** a l'é un comun ëd l'Umbria ëd 2.513 abitant , an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Paolo Pacifici (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Campello sul Clitumno a l'é gemelà con:
*  San Giòrs, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Kappa

La **Kappa** a l'é n'asienda piemontèisa che a travaja ant ël camp ëd l'abijament sportiv e nen sportiv, fondà dël 1916 a Turin. A l'achit a fasìa dzortut causset e lingerìa con ël nòm ëd *Maglificio Calzificio Torinese - Aquila*, për peui passé dël tut a l'abijament sportiv.
La Kappa a l'ha vàire àutre marche men amportante che a son: Robe di Kappa, Jesus Jeans, Lanzera, K-Way e Superga.

La Kappa a fa 'dcò l'abijament për fótbal, rugby, gòlf, schi, vela e ciclism, an fasend le divise për la selession italian-a 'd rugby e vàire squadre 'd club coma Partizan Belgrad, Roma, Turin, Sampdoria, Valencia CdF, Borussia Dortmund e Siena.

Proprietaria ëd tute le marche Kappa a l'é la società turinèisa BasicNet S.p.A. dont ël pressident a l'é Marco Boglione.

Categorìa:Industria
Superga

La **Superga** a l'é na marca asiendal nàita a Turin dël 1913, quandi la società Walter Martiny a l'ha ancaminà a prodùe dë scarpe con la sòla an goma. Dël 1929 a l'é ancaminà la produssion dë scarpe an tèila con sòla an goma vulcanisà. Dòp la sgonda gùera mondial, Superga a l'ha tacà torna a fé soa produssion dë scarpe e dal 1975, për sërché d'afronté mèj la crisi ch'a l'avìa colpì 'l mërcà piemontèis e italian, a l'é concentrasse sla produssion d'artìcoj sportiv. Dal fërvé 2004 la BasicNet S.p.A. a l'ha la licensa për prodùe e distribuì an tut ël mond ij prodòt Superga.

Categorìa:Industria
Asics

**ASICS** (アシックス, *ashikkusu*) a l'é n'asienda d'artìcoj sportiv nàita dël 1949 quandi Kihachiro Onitsuka a l'ha ancaminà a prodùe scarpe sportive a Kobe, an Giapon.
Asics a fa scarpe da fótbal, atlética, ténis, cricket, gòlf, wrestling e vàire àutri spòrt. Le scarpe sportive Asics a son ruvà ant jë Stat Unì dël 1977 con ël nòm ëd "Tiger".

A l'achit l'asienda as ciamava *Onitsuka Tiger* e a fasìa nomach scarpe da bala a sësta peui, ai 21 ëd lùj dël 1977, la società a l'é unisse con la GTO e la JELENK an fasend la ASICS Corporation. Cost nòm a l'era gnente d'àutr che l'acrònim latin "Anima Sana In Corpore Sano", na frase na frisa diferenta da l'original "Mens Sana In Corpore Sano".

Dël 2006, ASICS a l'ha vendù 'd material për 171 miliard, an vagnand an tut 13 miliard. Squasi la metà dël material a l'é stàit vendù an Giapon antramentre che 'l rest a l'é vendusse për ël 18% an América e për ël 29% an Euròpa. Al di d'ancheuj la companìa a l'ha 3800 dipendent.

## Sponsorisassion

Asics a l'é sponsor técnich ëd vàire squadre masculin-e e femenine ëd la NAIA e dla NCAA, coma 'dcò ëd le selession nassionàj ëd: Brasil, Canadà, Italia, Giapon, Spagna e Svessia. A l'ha 'dcò sponsorisà ij Gieugh Olìmpich Invernaj nùmer XX ch'a son fasse a Turin.

## Anliure esterne

*Sit uffisial

Categorìa:Industria
NCAA

La **National Collegiate Athletic Association** a l'é n'associassion che a buta ansema apopré 1200 institut separà an conference, valadì d'organisassion che a pronto le stagion sportive ëd j'università ëd jë Stat Unì.

Soa sede as treuva a Indianapolis, ant l'Indian-a, e a l'é guidà da Myles Brand. La NCAA a l'é l'organisassion sportiva universitaria pì granda dël mond e, mersì al fàit che vàire spòrt a son praticà an tute j'università american-e, an vàire stat american a son pì amà dij campionà locàj.

Categorìa:Spòrt
Categorìa:Stat Unì d'América
Minicalcolator Papy

Ël **minicalcolator Papy** a l'é n'àbaco ch'a pija 'l nòm da sò ideator, ël matemàtich Georges Papy.

A l'é constituì da vàire taulëtte quadrà, mincadun-a spartìa an quatr casele quadrà da le median-e dle bande e piassà da drita a snistra për arpresenté ël pòst ocupà ant un nùmer da j'unità dij vàire órdin: as peul donca parlesse ëd taulëtta dj'unità, dle desen-e e via fòrt.
Minca casela a l'é colorà (ëd sòlit a-i é na casela bianca, un-a rossa, un-a viòla e un-a maròn ansima a minca taulëtta), për giuté la përcession visiva.
Ij nùmer a son arpresentà an butand dij geton (o d'àutri oget) ant le casele dle taulëtte con la convension che un geton a arpresenta 1, 2, 4 o 8 a sconda ch'as treuva an na casela bianca, rossa, viòla o marròn.
Cand ansima a na taulëtta a-i é un nùmer da 10 an su, as gavo ij geton corëspondent e as na buta un ansima a la taulëtta ch'a ven sùbit pì a snistra.
As fa an manera che andrinta a minca casela a-i é mai pì che un geton; sòn a sarìa a dì che ansima a minca taulëtta as travaja ant la base 2.

Cost àbaco a përmet ëd travajé ëdcò con ij nùmer decimaj.

Categorìa:Àlgebra
Categorìa:Utiss
Haiku

N**'haiku** (俳句 an giaponèis) a l'é un componiment poétich ëd tre vers caraterisà da sinch, set e torna sinch sìlabe. A l'é na poesìa sempia che a elìmina le congiunsion e a pija fòrsa da le sugestion ëd la natura e dle stagion.

L'haiku a l'é stàit creà an Giapon ant ël sécol che a fa XVII. 

Da già che a l'é motobin curt, a-i é dabzògn ëd na gròssa sìntesi ëd pensé e d'ìmaginassion. Tradissionalment l'ùltim vers a l'é l**arferiment stagional'' o ''Kigo'', visadì n'arferiment a la stagion che a definiss ël moment ëd l'ann ëd la composission o dla dédica.

Sogèet ëd l'haiku a son sen-e leste e intense che a rapresento, ëd sòlit, la natura e le emossion che a lasso ant l'ànima dl**haijin'' (ël poeta). 

La mancansa dë liam an tra ij vers a lassa spassi a un veuid rich d'emossion, com na trassa che ël letor a deuv finì.

J'haiku tradissionaj a l'han pa gnun tìtoj.

### Haiku an piemontèis
Fin an piemontèis a son ësperimentasse j'haiku. N'esempi, scrivù da le masnà dle scòle ëd Canèj e publicà con l'agiut ëd la Region Piemont:

Ant j'anviron dël Mondvì l'usage dl'haiku come forma métrica a l'é spantiasse mersì a Carlo Regis, ch'a l'ha vagnà ël "Salutme 'l Mòro 2012" con na cheuja antitolà pròpi Haiku. Apress a chiel a l'é vnuje Nicòla Duberti, con Taj curt - Haiku ("Salutme 'l Mòro 2013"). Ma 'dcò Tavo Burat a l'avìa scrivù d'haiku (J'haiku dël Ciri Vacior) e pì recentement a l'é surtije na cheuja 'd Sergio Donna ch'a l'ha për tìtol Ciameje nen haiku. 100 taj curt o slussi 'd poesìa. 

Haiku
Clastidio nèir

Ël vin **Clastidio nèir** as prodov ant la comun-a ëd Casteggio an provinsa ëd Pavìa.

Ant ël sò cit, cost vin a peul arcordé ël Bareul.

Categorìa:Vin ëd la Lombardìa
Diagrama ëd fluss

As dis **diagrama ëd fluss** minca model gràfich ëd n'assion decomponùa an na sequensa d'operassion e confront, ordinà an manera lògica o temporal.

Categorìa:Informàtica
Kashmir

Ël **Kashmir** a l'é na region ëd la part setentrional dël sot-continent indian tra ij teritòri d'India e Pakistan, stat che a arvèndico la sovranità dzora tuta la region, e Cin-a che a arvèndica nomach la part che a contròla adess (Aksai Chin e Shaksgam).

Ël Kashmir a l'é stàit un sènter amportant për la religion induista e peui 'dcò për ël Budism.

## Stòria
Apopré a la metà dël sécol ch'a fa XII ël sià Mirza a l'é dventà 'l prim re mussulman dël Kashmir e a l'ha ancaminà la dinastìa dij Salatin-i-Kashmir (Sultan dël Kashmir). Parèj për sinch sécoj ël Kashmir a l'é stàit goernà da 'd sovran mussulman che a l'han controlà la region fin-a al 1751. La dinastìa dj'afgan Durrani a l'ha controlà 'l Kashmir dal 1752 al 1820.

Dël 1820 ij Sikh, guidà dal maharajah Ranjit Singh a l'han ocupà la region e a l'han controlala fin-a al 1846; da col ani-lì 'l maharajah Gulab Singh a l'é dventà governator dël Kashmir con l'agiut dij britànich. La dinastìa dij Dogra a l'ha comandà fin-a al 1947.

Con la fin dël Raj britànich an India, ël prinsipà a l'é dventà 'n but ëd la polìtica strangera për India, Pakistan e Cin-a.

Categorìa:Geografìa ëd l'Asia