open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ettore Lena

Mùsich.
**Ettore Lena** a l'era nà a Pescara ai 28 ëd fërvé 1870.
A l'é diplomasse al liceo musical ëd Bològna, anté ch'a l'avìa frequentà ij cors ëd Giuseppe Martucci.
Për sinquant'agn a l'ha mostrà pianofòrt, cant e composission a Turin.

Abilità al cant coral, a l'é stàit prima vice-diretor e peui diretor ëd l'Academia Stefano Tempia.

Ettore Lena a l'é mòrt a Turin ai 27 ëd gené 1950.

## Soe composission
Lena a l'é stàit autor ëd mùsica coral, fàule musicaj, mùsiche për ël teatro dij buratin, operëtte.
Cheidun dij sò tìtoj a son: *Amore e lavoro*, *Ritorno dei pescatori*, *Notte*, *All'Italia*, *3 novembre 1918*, *Oropa*.

A l'ha scrivù chèiche canson piemontèise ansima a dij test ëd Gev, G. Bono e Barbacin.

Lena, Ettore
Carlo Dionisotti

Magistrà e stòrich.
**Carlo Dionisotti** a l'era nà a Vërsèj dël 1824, fieul ëd n'angigné.

Apress la làurea an drit a l'é intrà ant la magistradura, andoa a l'ha fàit na cariera fiamenga a Vërsèj, Salusse, Biela e Turin, anté ch'a l'é stàita consejé ëd Cort d'apel e peui ëd Cort ëd cassassion.
A l'ha chità soa atività ëd giùdes dël 1893, apress 45 agn ëd servissi.

A l'é mòrt ant ël mars dël 1899 për un tumor.
A l'era vidov d'Emilia Eugenia Stara e a l'avìa avù eut masnà, dont quatr a j'ero mòrte da cite.

## Euvre prinsipaj
**Cenni statistici sul vercellese* (1861)
**Notizie biografiche di vercellesi illustri*
**Memorie storiche della città di Vercelli*
**La Vallesesia e il comune di Romagnano Sesia* (1871)
**Storia della magistratura piemontese* (doi volum, 1881)
**Della servitù delle acque*

Dionisotti, Carlo
Barberier

**Barberier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment d’Allier. A së stend për na surfassa ëd 8,31 km², con 108 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Allier
Bellerive-sur-Allier

**Bellerive-sur-Allier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd l'Allier. As dëstend an s'na surfassa ëd 18,98 km², con 8.543 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 450 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Allier
Stanislao Cordero ëd Pamparà

Musicòlogh.
**Stanislao Cordero**, marchèis ëd Pamparà, a l'era nà dël 1857 e a l'é mòrt dël 1932.

## A pòrto sò nòm
*Anstitù ëd mùsica antica Stanislao Cordero ëd Pamparà

Cordero ëd Pamparà, Stanislao
Luigi Capello

**Luigi Capello** a l'era nà dël 1859.

Comandant d'armada durant la prima guèra mondial, a l'ha partissipà a la conquista ëd Gorissia dël 1916 e a la bataja dla Bainsizza dël 1917.
Apress Caporet a l'han gavaje ël pòst.

Franch-masson, acusà d'avèj fàit part ëd la rej cospirativa organisà da Tito Zaniboni ant l'atentà a Mussolini, a l'é stàit arestà a Turin e condanà a 20 agn.
A l'é mòrt dël 1941.

Capello, Luigi
Capello, Luigi
Battista Santhià

**Battista Santhià** a l'é stàit un dij fondador dël Partì comunista d'Italia.

A l'era nà, motobin pòver, a Santià dël 1898.
Rivà a Turin motobin giovo, a l'é dventà ovrié mecànich e ativ propagandista sossialista.
Dël 1920 a l'é stàit organisator ëd l'ocupassion ëd le fàbriche.
A l'é stàit sernù për fé part ëd la delegassion italian-a al III rëscontr ëd l'Antërnassional comunista a Mosca.

Santhià a l'ha fàit l'Arzistensa ant ël bielèis; finìa la guèra a l'ha travajà a la FIAT, d'andoa a l'é stàit licensià ai temp ëd Valletta përchè comunista.

A l'é mòrt ai 9 ëd novèmber 1988.

Santhià, Battista
Aeropòrt ëd Cà Mau

L'aeropòrt ëd **Cà Mau** a l’é localisà a Cà Mau, Cà Mau, Vietnam, Asia.

Sò còdes aeropòrt IATA a l’é VCM. 

Categorìa:Aeropòrt
Aeropòrt ëd Đà Nẵng

L'aeropòrt ëd **Đà Nẵng** a l’é localisà a Đà Nẵng, ant la Provinsa ëd Đà Nẵng, Vietnam, Asia.

Sò còdes aeropòrt IATA a l’é VCM. 
Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é VVDN. 

Aeropòrt ëd Da Nang
Categorìa:Vietnam
Le Breuil (Allier)

**Le Breuil** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, no dipartiment  de Allier. A së stend për na surfassa ëd 34,55 km², con 553 abitant, scond ël censiment dël 1999, con scond ël censiment dël ëd 16 ab/km².

Breuil
Noarèis

Ël *noarèis* (**nuares** an parlà local, **nuaresat** an Lenga lombarda) a l'è un dialèt dla Lenga lombarda (Lombard ossidental) parlà a Noara e provincia.

Contut che la provincia a l'é motobin influensà d'la vzin-a Milan, fin-a a la riva ocidental dla Sesia as parla na varianta pì vzin-a al Piemontèis, formand un dialèt ëd transission tra 'l Lombard e 'l Piemontèis.

L'apartenensa dël noarèis a la lenga lombarda a l'é motivà dal fàit che, fin-a al sécol ch'a fa XVIII, ël teritòri ëd Noara a fasìa part dël Ducà ëd Milan.

Categorìa:Lombard ossidental
Categorìa:Noara
Lomlin-a

La **Lomlin-a** (*Ümléna* an lombard, *Lomellina* an italian) a l'é un teritòri ëd la provincia ëd Pavìa, an Lombardìa. As treuva an sël confin con ël Piemont.

### Lese ëdcò
*dialèt lomlin

Categorìa:Lombardìa
Ally (Cantal)

**Ally** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment dël Cantal. As dëstend an sna surfassa ëd 23,27 km², con 698 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 30 abitant al chilòmeter quàder.

Ël pais a resta a 720 méter d'autëssa.
Sò còdes postal a l'é 15700.
Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Cantal
Mỹ Thủy, Lệ Thủy

**Mỹ Thủy** a l'é na comun-a vietnamèisa ant la region aministrativa ëd Bac Trung Bo, ant la provinsa ëd Quảng Bình. As dëstend su na surfassa ëd 13,64 km², con 5.011 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 368 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Provinsa ëd Quảng Bình
Estivareilles

***Estivareilles*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Estivareilles (Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lòira

* d'un **[[Estivareilles (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier
Anglards-de-Salers

**Anglards-de-Salers** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd Cantal. A së stend për na surfassa ëd 49,59 km², con 843 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Cantal
Ségalassière

**Ségalassière** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd Cantal. As dëstend su na surfassa ëd 6,5 km², con 78 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 12 abitant al chilòmeter quàder.

Segalassière
Châtillon

***Châtillon*** a l'é 'l nòm:
* ëd na **[[Châtillon (Val d'Osta)|comun-a italian-a]]** ant la Val d'Osta
* ëd na **[[Châtillon (Allier)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment d'Allier
* ëd na **[[Châtillon (Ròdano)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment ëd Ròno
* ëd na **[[Châtillon (Jura)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment ëd Jura
* ëd na **[[Châtillon (Vienne)|comun-a fransèisa]]** ant ël dipartiment ëd Vienne
Beaulieu

***Beaulieu*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Beaulieu (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Beaulieu (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Beaulieu (Àuta Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Lòira

* d'un **[[Beaulieu (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme

* d'un **[[Beaulieu (Calvados)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Calvados

* d'un **[[Beaulieu (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or

* d'un **[[Beaulieu (Indre)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Indre

* d'un **[[Beaulieu (Nièvre)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Nièvre

* d'un **[[Beaulieu (Orne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Orne
Saint-Georges

***Saint-Georges*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Georges (Lot-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot-et-Garonne

* d'un **[[Saint-Georges (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Saint-Georges (Pass ëd Calais)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais

* d'un **[[Saint-Georges (Gers)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gers

* d'un **[[Saint-Georges (Mosela)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mosela

* d'un **[[Saint-Georges (Tarn-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Tarn-et-Garonne
Saint-Clément

***Saint-Clément*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Clément (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Saint-Clément (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Saint-Clément (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Saint-Clément (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze

* d'un **[[Saint-Clément (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard

* d'un **[[Saint-Clément (Meurthe-et-Moselle)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Meurthe-et-Moselle

* d'un **[[Saint-Clément (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Salins

***Salins*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Salins (Valèis)|comun svìsser]]** ant ël canton dël Valèis

* d'un **[[Salins (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Salins (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne
Alessandro Locardi

Poeta ant la varianta lissandrin-a dla lenga piemontèisa.
**Alessandro** (**Sandro**) **Locardi** a l'era nà a Lissandria dël 1924.
A l'ha fàit vàire mësté: ovrié, botié, savatin.
A l'inissi dj'agn 1980 a l'ha dëscoatà sò talent literari.
A l'é mòrt dël 2010.

## Euvre prinsipaj
**La sghiaròla* (Castelneuv Scrivia, 1989)
**Fat an là...* (Castelneuv Scrivia, 1995)
**Gajoud dal Paradis* (Castelneuv Scrivia, 1997)
**A scòla con Gajoud* (Lissandria, 1998)

Locardi, Alessandro
Giovanni Nicola Fozzi

Poeta an lenga piemontèisa.
**Giovanni Nicola** (**Gianni**) **Fozzi** a l'era nà a Lissandria dël 1929 e a l'é mòrt dël 2006.

Fozzi, Giovanni Nicola
Nino Morano

Poeta an lenga piemontèisa.
**Gioann Batista** (**Nino**) **Morano** a l'era nà a Roma dël 1881, da na famija piemontèisa.

Tornà da giovo a Turin, a l'ha frequentà l'Anstitù sossial e a l'é peui andà a l'università, sensa però livré jë studi an litre.
Dël 1937 a l'é mariasse con Norma Rosa (ëd trant'agn pì giovo che chiel).
Ant j'agn 1950 a l'ha colaborà a Ij Brandé.

Nino Morano a l'é mòrt dël 1962.

Morano, Nino
Alessandro Del Piero

**Alessandro Del Piero** (Conejan, 9 novèmber 1974) a l'é un fotbaleur italian, del Delhi Dynamos e capitani del pasa' dla Juventus  . 

Con la nassional italian-a a l'é stàit campion dël mond dël 2006. 

Fin da giovo a l'ha pijà le stranòm ëd *Pinturicchio*, dàit da l'avocat Gianni Agnelli.

Dël 2004 a l'é stàit butà andrinta la "FIFA 100", n'elench dij 125 pì grand fotbaleur vivent. 

Categorìa:Fotbaleur dla Juventus
Le Chambon-sur-Lignon

**Le Chambon-sur-Lignon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Lòira. As dëstend an s'na surfassa ëd 41,97 km², con 2.854 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 68 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
La sindichëssa a l'é Éliane Wauquiez-Motte.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Lòira
Aiguilhe

**Aiguilhe** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd l’Àuta Lòira. A së stend për na surfassa ëd 1,1 km², con 1.452 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 1.320 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Lòira
Allègre

**Allègre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Lòira. As dëstend an sna surfassa ëd 23,52 km², con 1.176 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 50 abitant al chilòmeter quàder.

Ël pais a resta a 1000 méter d'autëssa.
Sò còdes postal a l'é 43270.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Lòira
Ludovich

**Ludovich** a l'é col ch'a fa XX ant la lista dij prinsi ëd ca Savòja.

Nassù ai 24 ëd gené 1410, tersa masnà ëd Medeo VIII, a suced a sò pare dël 1440, apress l'elession ëd chiel-sì a antipapa con ël nòm ëd Felis V.

## La situassion polìtica
L'arsàut nassional provocà an Fransa da l'arpossament dj'anglèis da part ëd Gioana d'Arc a l'avìa butà la monarchìa fransèisa an na posission ëd primassìa ant ij rapòrt con jë stat ëvzin.
Carl VII, re 'd Fransa, a veul arpijé 'l contròl an sla Savòja, an sot-mëtendla a Paris.

Da part soa, ël duca Ludovich a sërca ëd goerné sò stat indipendent, an spantiandlo, an cas dë bzògn, al ducà ëd Milan.
Soa seur Marìa a l'avìa marià Flip-Marìa Viscont; mòrtie chiel-sì, Ludovich a arvèndica la sucession su Milan.
Soe spedission militar për ampadroniss-ne a-j fan ëspende un baron ëd sòld.

Ludovich a l'ha aquisì la Sìndone da Margrita ëd Charny.

### Ij sipriòta a la cort ëd Savòja
Ludovich ëd Savòja a l'era marià con Ana ëd Lusignan, fija ëd Gioann re 'd Cipro.
La fomna a l'era nen un-a ch'a risparmièissa e a l'era sircondasse ëd na partìa ëd sipriòta motobin anfluent a la cort.

### Ludovich e la polìtica valdostan-a
Dël 1444 Ludovich a l'ha concedù dle franchise a la comunità ëd Saint-Vincent e quatr agn pì tard a l'ha confirmà cole ch'a l'avìa già la Valdigne.

A l'ha gavaje ij castej a Giaco ëd Challant-Le-z-Amaveulle e a Medeo ëd Challant-Varey, colpèivoj d'un complòt contra la duchëssa Ana.
Torna antëgrà, pòch temp apress, ant ij sò possediment, ij doi as son artrovasse amplicà ansema a Bonifass II ëd Challant-Fén-is ant l'arvira ëd Flip Sensa Tèra.

Ludovich a l'é antërvenù ant le violente ruse ch'a oponìo Catlin-a ëd Challant, fija dël cont Fransesch, e Giaco ëd Challant-Le-z-Amaveulle, për la sucession al contà 'd Challant.
Dël 1456 Ludovich a l'ha assignà tìtol e sgnorìa a Giaco, ch'a l'era sò consejé.

### L'arvira dël fieul Flip
Ludovich e Ana a l'han avù quìndes masnà.
Un dij fieuj ëd Ludovich, Flip (ël futur Flip II Sensa Tèra), a l'ha partissipà a 'n complòt contra ij consejé ëd sò pare, lòn ch'a l'ha mnà a la mòrt ëd Giaco ëd Valperga, ël canslé ëd Ludovich.
Ël duca a l'ha avù oror dj'assion ëd sò fieul, ma a l'ha përdonalo cand Flip a l'é stàit ampërzonà për órdin ëd Luis XI, re 'd Fransa.
A l'é andàit fin-a a supliché Luis ëd lasselo lìber, ma chiel-sì a l'ha arfudà.
Ludovich a l'é antlora tornass-ne vers la Savòja, ma a l'é mòrt a l'amprovista a Lion ai 25 ëd gené dël 1465.

A l'ha suceduje sò fieul Medeo.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Les Villettes

**Les Villettes** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, no dipartiment de Haute-Loire. A së stend për na surfassa ëd 11,78 km², con 1097 abitant, scond ël censiment dël 2005, con uma densità ëd 92 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Lòira
Beaumont

***Beaumont*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Beaumont (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Beaumont (Àuta Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Lòira

* d'un **[[Beaumont (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme

* d'un **[[Beaumont (Corrèze)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Corrèze

* d'un **[[Beaumont (Gers)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gers

* d'un **[[Beaumont (Meurthe-et-Moselle)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Meurthe-et-Moselle

* d'un **[[Beaumont (Vienne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vienne

* d'un **[[Beaumont (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Ambert

**Ambert** (*Embèrt*) a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme. As dëstend an sna surfassa ëd 60,33 km², con 7.420 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 123 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Puy-de-Dôme
Grèzes

***Grèzes*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Grèzes (Dordogne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Dordogne

* d'un **[[Grèzes (Àuta Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Lòira

* d'un **[[Grèzes (Lot)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot

* d'un **[[Grèzes (Lozère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lozère
Chazelles

***Chazelles*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Chazelles (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Chazelles (Àuta Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'(Àuta Lòira)

* d'un **[[Chazelles (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura
Bussières

***Bussières*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Bussières (Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd la Lòira

* d'un **[[Bussières (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme

* d'un **[[Bussières (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or

* d'un **[[Bussières (Àuta Saône)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône

* d'un **[[Bussières (Saône-et-Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Saône-et-Loire

* d'un **[[Bussières (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne

* d'un **[[Bussières (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Bussières (Puy-de-Dôme)

**Bussières** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, ant ël dipartiment ëd Puy-de-Dôme. A së stend për na surfassa ëd 13,2 km², con 132 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 10 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Puy-de-Dôme
Le Vernet

***Le Vernet*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Le Vernet (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier

* d'un **[[Le Vernet (Àuta Lòira)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Lòira

* d'un **[[Le Vernet (Alp d'Àuta Provensa)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Alp d'Àuta Provensa
Ansem triàdich ëd Cantor

L**'ansem triàdich ëd Cantor** a l'é l'antërsession
: \mathcal C = \bigcap_{n \in \mathbb N } \mathcal C_n,
anté che j'ansem  \mathcal C_n a son definì për andussion:
: \mathcal C_0=[0,1]
e, dàit  \mathcal C_n union ëd 2^n antërvaj sarà,  \mathcal C_{n+1} a l'é otnu da  \mathcal C_n an gavand, da mincadun ëd si antërvaj sarà [*a*,*b*], l'antërval duvert ]a+ \frac 13 (b-a),a+ \frac 23 (b-a)[.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Mini (BMW)

La **Mini** a l'é na meison viturìstica dël grop BMW e ant ël midem temp, un model ëd vitura.

Soa fabrica prinsipal a l’é a Cowley ant ël Regn Unì.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'ha pijà so achit d'la Morris Mini-Minor produvùa d'la British Motor Corporation dal 1959.

Dël 2001 la marca a l'ha butà an produssion na neuva vitura ciamà Mini.

Categorìa:Meison viturìstiche
Jozerand

**Jozerand** (ex-nòm  : **Joserand**) a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Alvernia, no dipartiment de Puy-de-Dôme. A së stend për na surfassa ëd 10,76 km², con 362 abitant, scond ël censiment dël 2004, con uma densità ëd 34 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Puy-de-Dôme
Saint-Maurice

***Saint-Maurice*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Maurice (Bass Ren)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Bass Ren

* d'un **[[Saint-Maurice (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme

* d'un **[[Saint-Maurice (Àuta Marna)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Marna

* d'un **[[Saint-Maurice (Àuta Marna)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Marna

* d'un **[[Saint-Maurice (Val-de-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Val-de-Marne
Saint-Saturnin

***Saint-Saturnin*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Saturnin (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Saint-Saturnin (Puy-de-Dôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Puy-de-Dôme

* d'un **[[Saint-Saturnin (Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cher

* d'un **[[Saint-Saturnin (Lozère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lozère
Amnesty International

**Amnesty International** a l'é n'associassion fondà dël 1961 ch'a lòta contra le violassion dij drit uman.

Categorìa:Violassion dij drit ëd l'òm
Ferrari

La **Ferrari** a l'é na meison viturìstica italian-a dël grop FIAT e soa sede a l'é a Maranello ant la region Emilia-Romagna.
## Stòria

### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1929 da Enzo Ferrari, 'me scudarìa ëd preparassiòn ëd viture sportive Alfa Romeo.

Dël 1947, con la 125 S Enzo Ferrari a l'ha ancaminà la costrussion ëd viture sportive con sò nòm.

Al di d'ancheuj a l'é part del grop Fiat.

Categorìa:Meison viturìstiche italian-e
Ferdinand Porsche

**Ferdinand Porsche** (Maffersdorf, 3 dë stèmber 1875 – Stocarda, 30 ëd gené 1951) a l’é stàit n'ingegné e antrepreneur austrìach, avosà per avej fondà la meison viturìstica Porsche e avej dissegnà, ancarià dal ditator alman Adolf Hitler, ël model conossù ‘me *Givo* (*Käfer* an alman), ël prim model dla marca Volkswagen.

Porsche, Ferdinand
Kenneth Jon Barwise

Matemàtich.
**Kenneth Jon Barwise** a l'era nà a Independence, ant ël Missouri, ai 29 ëd giugn dël 1942.
A l'ha studià a Yale, andoa a l'é laureasse an Filosofìa e matemàtica dël 1963 e a Stanford, anté che dël 1967 a l'ha pijà ël dotorà an Matemàtica.
Soa dissertassion as antitolava *Infinitary logic and admissible sets*, e a l'avìa Solomon Feferman tanme tuor.

Barwise a l'ha travajà an lògica matemàtica e soe aplicassion al langage e a l'anformassion.
Con sò colaborador e amis John Etchemendy a l'ha dësvlupà dij métod anformàtich për lë studi dla lògica; për sòn ij doi a l'han vagnà dël 1997 la Mudaja Educom.

A l'era marià con Mary Ellen.
Jon Barwise a l'é mòrt ai 5 ëd mars 2000 d'un càncher al còlon, ch'a l'avìo dëscoataje an gené 1999.

## Arconossiment e ufissi
Barwise a l'ha ocupà dle posission académiche a Yale (tanme professor assistent ëd matemàtica dal 1968 al 1970), Università dël Wisconsin (anté che dël 1970 a l'é dventà professor associà e a l'ha avù sò prim ëstudent ëd dotorà; a l'é peui tornaje dël 1981), Stanford e, a la fin, Indian-a.
A l'ha coatà dle posission ëd visitator a UCLA, Stanford, Oxford e a la Ca dë studi avansà dle siense comportamentaj, davzin a Stanford.
A l'é stàit ël prim diretor dla Ca dë studi dël langage e dl'anformassion.
A l'ha avù vintun ëstudent ëd dotorà.

Dël 1992 Barwise a l'ha arseivù na làurea a onor da l'Università dla Pennsylvania e dël 1999 a l'é vnù mèmber ëd l'Academia merican-a d'art e siense.

A l'é stàit segretari ëd l'Associassion për la lògica simbòlica dal 1975 al 1978, peui mèmber dël comità esecutiv dal 1984 al 1987 e dal 1994 al 1997.
Al moment ëd la mòrt a l'era vice-pressident.

## A pòrto sò nòm
*Teorema ëd Barwise-Gandy-Moschovakis

## Euvre prinsipaj
**Admissible sets and structures* (1975)
**Situations and attitudes* (con J. Perry, Cambridge, 1983)
**The situation in logic* (Stanford, 1989)
**Hyperproof* (con John Etchemendy, Stanford, 1995)
**Vicious circles* (con L. Moss, Stanford, 1996)

Barwise, Kenneth Jon
Calvi (Còrsica)

**Calvi** a l'é na sità fransèisa che as treuva ant la region aministrativa dla Còrsica ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica.  

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Morosaglia

**Morosaglia** a l'é na comun-a dl'ìsola dla Còrsica, situà ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica. Pasquale Paoli, ël pi avosà përsonagi dla Còrsica, a l'era nassù a Morosaglia ai 6 d'Avril dël 1725.

## Colegament
* http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=31152
* http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=2B169&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE
* http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&amp;req=Morosaglia
* http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=42.4361111111111&amp;longitude=9.30027777777778&amp;zoom=8

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Vivariu

**Vivariu** (*Vivario* an fransèis) a l'é na comun-a fransèisa ant la region dla Còrsica, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica. A së stend për na surfassa ëd 79,28 km², con 509 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 ab/km² .

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Santa-Reparata-de-Moriani

**Santa-Reparata-de-Moriani** (an Lenga còrsa **Santa Riparata di Moriani**) a l'é na cita sità dla Fransa, ant la region dla Còrsica, ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica. Con na surfassa ëd 9,25 km2, ant ël 1999 a l'avìa 43 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Humberto 1°

Humberto 1° a l'é un pais dl'Argentin-a, precisament ant ël dipartiment ëd Castellanos dla Provinsa ëd Santa Fe ed 5.321 abitant.
Humberto 1° a resta anviron a 135 km da Santa Fe.
## Gemelage
Humberto 1° dal 1997 a l'é gemelà con Fàule, an Provincia ëd Coni, Piemont.
## Aministrassion
Ël sindich d' Humberto 1° a l'é Omar Ortiz.
## Festa provincial dla Bagna Càuda
A luj as ten a Humberto 1° la festa provincial dla Bagna càuda, ch'a ricòrda ij piemontèis ch'a j'ero rivà 'nt l'Argentin-a
ant ël 1890.

Categorìa:Sità argentin-e
Calvi

***Calvi*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Calvi (Benevent)|comun italian]]** ant la provincia ëd Benevènt

* d'un **[[Calvi (Còrsica)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àuta Còrsica
Vieux-Fort

**Vieux-Fort** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Guadalupa. A l'ha 1 749 abitant. A l'é situà ant l'Ìsola ëd Basse-Terre.

## Colegament

* Sit dël Consèj General ëd Guadeloupe.

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Pointe-à-Pitre

**Pointe-à-Pitre** a l'é la sità prinsipal dël dipartiment d'oltramar fransèis ëd Guadalupa, ant ij Caràib.

## Colegament
* Pàgina ufissial

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Basse-Terre

**Basse-Terre** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Guadalupa, ant ij Caràíb. A l'é la capital e la pi gran sità dl'ìsola ëd Basse-Terre e as treuva ant la part sudoriental ëd l'ìsola.

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Anse-Bertrand

**Anse-Bertrand** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Guadalupa, ant ël dipartiment ëd Guadalupa. A së stend për na surfassa ëd 53,8 km², con 5 028 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 93 ab/km².

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Manso

**Manso** a l'é na comun-a fransèisa ëd 106 abitant, situà ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica, ant l'ìsola dla Còrsica.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
La Désirade

**La Désirade** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Guadalupa, ant ël dipartiment ëd Guadalupa. As dëstend an sna surfassa ëd 22 km², con 1 621 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità dë 74 abitant al chilòmeter quàder. A l'é formà da j'ìsole La Désirade e Petite-Terre.

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Corscia

**Corscia** a l'é ël nòm ëd na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment ëd l'Àuta Còrsica, ant la region dla Còrsica.

## Demografia

## Colegament
*  http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=31062

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Capesterre-de-Marie-Galante

**Capesterre-de-Marie-Galante** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Guadalupa. A l'ha 3 469 abitant. A l'é situà ant l'ìsola ëd Marie Galante.

## Colegament

*  Portal Turìstich ëd Marie-Galante.
*  Sit ufissial dël Turism ëd Marie Galante.

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Saint-Louis

***Saint-Louis*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Louis (Àut Ren)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Àut Ren

* d'un **[[Saint-Louis (Guadalupa)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Guadalupa

* d'un **[[Saint-Louis (Mosela)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mosela
Enzo Ferrari

**Enzo Anselmo Ferrari** (Mòdena, 18 fërvé 1898 – Mòdena, 14 d'ost 1988) a l’é stàit un pilota, n'antrepreneur e anfin n'ingegné *honoris causa* italian, avosà per avèj fondà la meison viturìstica ch’a porta sò nòm.

Ferrari, Enzo
Les Abymes

**Les Abymes** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Guadalupa. A l'ha 60 000 abitant, Les Abymes a l'é la comun-a pi populà ëd Guadalupa. 

## Polìtica e Aministrassion

Les Abymes a l'é dividùa an 5 canton:

* 1° canton a l'ha 9 754 abitant;
* 2° canton a l'ha 14 559 abitant;
* 3° canton a l'ha 12 109 abitant;
* 4° canton a l'ha 16 807 abitant;
* 5° canton a l'ha 9 825 abitant.

## Colegament

* Sit ufissial dla sità ëd Les Abymes
* Sit dël Consèj General ëd Guadalupa.

Categorìa:Comun-e ëd Guadalupa
Date Masamune

Ardité ëd na famija potenta ëd la region ëd Tohoku (ant ël nòrd-est dël Giapon), **Date Masamune** a l'era nà dël 1567.

A l'é ël fondador ëd la sità 'd Sendai.
A l'ha arcostruì a l'ancamin dël sécol ch'a fa XVII ël templi ëd Zuigan-ji.

A l'é mòrt dël 1636.

Categorìa:Daimyō
Teide

Ël **Teide** a l'é la montagna pì àuta dla Spagna, con ij sò 3.718 m.
A l'é a Tenerife, e a l'é ël ters volcan pì àut dël mond da la base. 

Categorìa:Spagna
Categorìa:Vulcan
Saint-Laurent-du-Maroni

**Saint-Laurent-du-Maroni** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltremar fransèis ëd la Gujan-a Fransèisa. A òspita na base militar.

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Kourou

**Kourou** a l'é na comun-a (munissipi) dël dipartiment d'oltremar fransèis ëd la Gujan-a Fransèisa. A l'ha 19.170 abitant, an essend lë scond munissipi pi popolos ëd la Gujan-a Fransèisa, superà mach da Caiena.

A òspita ël Sénter Spassial ëd Kourou (*Centre Spatial Guyanais*, CSG).

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Rémire-Montjoly

**Rémire-Montjoly** a l'é un munissipi ëd 46 km² e sirca 16 mila abitant ant la Gujan-a Fransèisa, periferìa residensial ëd la capital Caiena.

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
São Jorge do Oiapoque

**São Jorge do Oiapoque** (an fransèis *Saint-Georges-de-l'Oyapock*) a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltremar ëd la Gujan-a Fransèisa. Soa popolassion ant ël 1999 a l'era stimà an 2.153 abitant.

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Templi ëd Zuigan-ji

Ël **templi ëd Zuigan-ji** a l'é un sit bodista zen ch'a armonta al sécol ch'a fa IX.
As treuva an sl'ansen ëd Matsushima e a l'é stàit arcostruì an sinch agn a l'ancamin dël sécol ch'a fa XVII da lë sgnor Date Masamune.
L'edifissi prinsipal a l'é classificà ant la lista dij tesòr nassionaj ëd Giapon.

Categorìa:Architetura
Categorìa:Giapon
Laodicea

**Laodicea** a l'é na sità ëd 450.000 abitant an Siria.

Categorìa:Siria
Categorìa:Sità asiàtiche
Camopi

**Camopi** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltremar ëd la Gujan-a Fransèisa. Soa popolassion ant ël 2007 a l'era ëd 1 469.

## Colegament
* http://photos.guyane-guide.com/photos.php?idalbum=19
* http://pagesperso-orange.fr/eric.lignier/
* http://pagesperso-orange.fr/camopi/

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Iracoubo

**Iracoubo** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltramar ëd la Gujan-a Fransèisa.
A resta antra Kourou e Saint-Laurent-du-Maroni.
Soa popolassion a l'é ëd 1 600 abitant. 

## Liure

* Sit dël Consèj General ëd la Gujan-a

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Roura

**Roura** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltramar ëd la Gujan-a Fransèisa. Soa popolassion ant ël 2007 a l'era ëd 2 823 abitant. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é David Riché.

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Toury-Lurcy

**Toury-Lurcy** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Borgògna, ant ël dipartiment ëd Nièvre. As dëstend për na surfassa ëd 26 km², con 420 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 17 ab/km².

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Guy Hourcabie (PS).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Nièvre
Dornes

**Dornes** a l'é na comun-a ëd 1300 abitant ant la Nièvre.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Max Chaussin.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Nièvre
Yoplait

**Yoplait** a l'é na marca alimentar.

## La stòria
A l'é stàita creà dël 1965 da dij dirigent ëd cooperative dël làit ch'a vorìo cissé a dle manere neuve ëd consumassion dël làit ch'a fasìo.
Focalisà an sij yoghurt, dël 1967 Yoplait a l'ha fàit ëd tapage con l'intrada ant ël mërcà dël yoghurt a la fruta; dël 1968 a l'ha smonù dij petit-suisse a forma ëd fior.
Ant ël 1971 a-i compariss *Yopfrais*, na neuva serie ëd formagg fresch; l'ann apress a-i riva *Silhoette*, na serie ëd prodot leger për le fomne ch'a veulo resté màire.
Dël 1974 ël yoghurt da bèive *Yop* a treuva sò pòst antra j'adolessent.

### Lë spantiament
Otnùa an pressa na part amportanta dël mërcà fransèis, Yoplait a l'ha antroduvù soa marca an Svìssera (1969), an Québec (1971), ant jë Stat Unì (na franchisa con General Mills a armonta al 1977), prima dë sbarché an Àfrica e an Asia dël 1979.

Categorìa:Industria
Categorìa:Mangé e bèive
Kangxi

**Kangxi** a l'era nà dël 1654 e a l'é mòrt dël 1722.
Dal 1662 al 1722 a l'é stàit imperator dl'amper Qing.

Kangxi a l'ha promovù la coltura e le siense.
A l'ha fàit publiché n'enciclopedìa dla matemàtica, dont ij 53 volum a son ëstàit livrà dël 1723, n'ann apress la mòrt ëd l'imperator.

Categorìa:Sovran
Dai Xu

Matemàtich.
**Dai Xu** a l'era nà dël 1805 e a l'é mòrt dël 1860.
A l'ha publicà ël dësvlup an serie dël logaritm.

Xu, Dai
Xu, Dai
Ming Antu

Matemàtich.
La dàita ëd nàssita ëd **Ming Antu** as conòss nen.
A l'é mòrt anviron dël 1763.

Antu, Ming
Antu, Ming
Li Shanlan

Matemàtich.
**Li Shanlan** a l'era nà dël 1811.

Dël 1845 a l'ha publicà tre lìber, anté ch'a l'ha studià d'antëgraj për mojen ëd serie.
Dël 1852 a l'ha tramudà a Shangai e a l'ha dëscoatà che la matemàtica ossidental a l'era motobin pì anans che cola an Cin-a.
Dal 1852 al 1859 a l'é dedicasse a la tradussion ëd lìber ëd matemàtica ossidentaj.
Na bon-a part ëd la terminologìa matemàtica moderna ant la lenga cinèisa e ëdcò an cola giaponèisa a l'é dovùa a soe tradussion an cinèis ëd la terminologìa ossidental.

Dël 1860 a l'ha arpijà soa arserca matemàtica e a l'é dedicasse a la combinatòria e peui a la teorìa dij nùmer.
Dël 1868 a l'é stàit nominà ansegnant ëd matemàtica ëd la neuva scòla fondà a Pechin dal goern cinèis, scòla che peui a sarà antëgrà ant la fondassion dl'Università ëd Pechin.

Li Shanlan a l'ha ëdcò componù dle poesìe patriòtiche contra j'anvasor anglèis durant la guèra ëd l'òpi.
A l'é mòrt dël 1882.

Shanlan, Li
Shanlan, Li
Grand-Santi

**Grand-Santi** a l'é na comun-a fransèisa dël dipartiment d'oltremar ëd la Gujan-a Fransèisa. Soa popolassion ant ël 2007 a l'era ëd 3 427 abitant. 

## Colegament

* Sit dë Consèj General ëd la Gujan-a

Categorìa:Comun-e dla Gujan-a Fransèisa
Congetura jacobian-a

La **congetura jacobian-a** (proponùa da Keller dël 1939) a fortiss che na fonsion polinomial f: \mathbb C^n \to \mathbb C^n con determinant jacobian diferent da 0 a l'é n'automorfism polinomial ëd  \mathbb C^n.

An rampiassand *polinomial* con *linear*, as oten ël teorema ëd Cramer.

Ëd la congetura jacobian-a a son ëstàite publicà vàire dimostrassion falà, dont un-a ëd Segre e un-a ëd Gröbner (1961).

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Alexandre-Joseph-Hydulphe Vincent

Matemàtich.
**Alexandre-Joseph-Hydulphe Vincent** a l'era nà dël 1797 a Hesdin, ant ël Pas-de-Calais e a l'é mòrt a Paris ai 25 ëd novèmber dël 1866.

Soa contribussion matemàtica pì amportanta a l'é l'ansidit teorema ëd Vincent.

Vincent, Alexandre-Joseph-Hydulphe
Vincent, Alexandre-Joseph-Hydulphe
Gérardmer

**Gérardmer** a l’é na sità dël nòrd-est ëd la Fransa, ant ël dipartiment dij Vosges. Soa popolassione a l’é ëd sirca 8845 abitant (1999).

## Colegament
* Sit ëd la sità ëd Gérardmer
* Ufissi dël turism
* http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=88196 
* http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=94884
* https://web.archive.org/web/20061125112314/http://vosges.orgues.free.fr/ 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Domrémy-la-Pucelle

**Domrémy-la-Pucelle** a l’é na sità e comun-a fransèisa dël dipartiment dij Vosges, ant la region aministrativa dla Loren-a. 

Soa populassion ant ël 1999 a l’era ëd 167 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Épinal

**Épinal** a l’é na sità situà ant ël nòrd-est ëd la Fransa, capital dël dipartiment dij Vosges, ant la region ëd la Loren-a. La sità a l’é travsà dal ri Mosela.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Cornimont

**Cornimont** a l’é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment dij Vosges, ant la region ëd la Loren-a. Popolassion ëd 3.861 ab. (1999) e surfassa total ëd 40,23 km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Neufchâteau

**Neufchâteau** a l’é na  comun-a fransèisa dël dipartiment dij Vosges, situà ant la region ëd la Loren-a, ai bòrd dël ri Mosa.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Hagiwara Teisuke

Matemàtich.
Nassù dël 1828, mòrt dël 1909.

## Euvre prinsipaj
*Reikan sanpō (1910)

Categorìa:Matemàtich dël 1900
Problema dla gucia ëd Buffon

Dël 1733, an na ciambrea dl'Academia dle siense ëd Paris, George-Louis Leclerc, cont ëd Buffon, a l'ha smonù ël problema ëd càlcol dle probabilità sì-dapress: an s'un parchet fàit d'ass ëd larghëssa ugual *a*, as campa a asar na gucia ëd longheur lp= \frac{2l}{ \pi a} .

Ël travaj ëd Buffon, intrà ant la stòria dël càlcol dle probabilità sota ël nòm ëd **problema dla gucia ëd Buffon**, a l'é stàit publicà dël 1777 ant ël IV volum dël *Supplément a l'histoire naturelle*.
Dël 1812, Pierre Simon de Laplace a l'ha arpijà ël problema proponend-ne n'estension: nopà ëd supon-e j'ass dël parchet ëd longheur infinìa, considereje coma 'd retàngoj ëd longheur *b* e larghëssa *a*.
Parèj Laplace a treuva che la probabilità d'antërsession a l'é
:p= \frac{2(a+b)l-l^2}{ \pi ab} .
Për b \rightarrow + \infty  as artreuva la probabilità ëd Buffon.

Categorìa:Probabilità
Uriménil

**Uriménil** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Loren-a, ant ël dipartiment dij Vosges. A së stend për na surfassa ëd 15,62 km², con 1 397 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 89,44 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Étival-Clairefontaine

**Étival-Clairefontaine** a l’é na comun-a dël dipartiment dij Vosges, region dla Loren-a an Fransa, con na popolassion ëd 2 466 abitant (2007). 

Etival
Vroville

**Vroville** a l’é na sità e comun-a ant ël dipartiment dij Vosges, ant ël nòrd-est ëd la Fransa. Le coordinà a son: .

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Thiéfosse

**Thiéfosse** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Loren-a, ant ël dipartiment dij Vosges. As dëstend an s'na surfassa ëd 7,62 km², con 602 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Remiremont

**Remiremont** a l'é un munissipi dël dipartiment dij Vosges, ant la region dlaLoren-a, ant ël nòrd-est dla Fransa. A l'é ël quart munissipi pi popolos dël dipartiment, sùbit d'apress a Épinal, Saint-Dié-des-Vosges e Gérardmer.

## Colegament

Mapa

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Bellefontaine (Vosges)

**Bellefontaine** a l'é na cita comun-a dël dipartiment dij Vosges. As treuva vzin a Remiremont e a l'ha na popolassion ëd 913 abitant scond ël censiment dël 2005.

## Colegament
*["Bellefontaine" dla Wikipédia fransèisa](http://fr.wikipedia.org/wiki/Bellefontaine_(Vosges)/Artigo)

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Dounoux

**Dounoux** a l'é un cit vilagi vzin a Épinal. La comun-a a l'ha na popolassion ëd 798 abitant scond ël censiment dël 1999.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Vittel

**Vittel** a l'é na comun-a Fransa, situà ant ël dipartiment dij Vosges ant la region dla Loren-a. 

## Colegament
* Sit ëd la sità
* https://web.archive.org/web/20100407173532/http://www.vittelcongrestourisme.com/
* Sit ëd le Terme

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Contrexéville

**Contrexéville** a l'é na comun-a fransèisa, ant ël dipartiment dij Vosges, ant la region dla Lorena, ant ël nòrd-est dla Fransa. La comun-a a l'ha na popolassion ëd 3 507, scond ël censiment dël 2006.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Darnieulles

**Darnieulles** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Loren-a, ant ël dipartiment dij Vosges. A së stend për na surfassa ëd 10,1 km², con 1 112 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 110,10 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dij Vosges
Châtenois

***Châtenois*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Châtenois (Bass Ren)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Bass Ren

* d'un **[[Châtenois (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Châtenois (Àuta Saône)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Saône

* d'un **[[Châtenois (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura
Sainte-Hélène

***Sainte-Hélène*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Sainte-Hélène (Gironde)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd la Gironde

* d'un **[[Sainte-Hélène (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Sainte-Hélène (Lozère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lozère

* d'un **[[Sainte-Hélène (Morbihan)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Morbihan

* d'un **[[Sainte-Hélène (Saône-et-Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Saône-et-Loire
Saint-Julien

***Saint-Julien*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Julien (Ròno)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Ròno

* d'un **[[Saint-Julien (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Saint-Julien (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or

* d'un **[[Saint-Julien (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura

* d'un **[[Saint-Julien (Var)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Var
Charmes

***Charmes*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Charmes (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier

* d'un **[[Charmes (Vosges)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dij Vosges

* d'un **[[Charmes (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Charmes (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or

* d'un **[[Charmes (Àuta Marna)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Àuta Marna
Giovan Francesco Cigna

Fìsich, anatomista e fisòlogh.
**Giovan Francesco Cigna** a l'era nà al Mondvì ant ël luj 1734.

Con Lagrange e ël cont Salusse a l'ha fondà la *Sossietà filosòfica-matemàtica privà* che dël 1762 a l'é vnùita la Real academia dle siense.
Dël 1766 Cigna a l'ha smonù ij sò esperiment ch'a l'han ëmnà Alessandro Volta a comuniché la dëscuverta ëd l'elétrod ant ël 1775.

A l'é mòrt a Turin dël 1790.

Cigna, Giovan Francesco
Cigna, Giovan Francesco
Alfa Romeo

L**'Alfa Romeo** a l'é na meison viturìstica italian-a che, dal 1986, a aparten al grop FIAT.
La marca a l'é stàita fondà ai 24 giugn 1910 a Milan ‘me A.L.F.A e sò nòm a veul dì *Anonima Lombarda Fabbrica Automobili*.
## Stòria
### J'achit

L'antrepreneur fransèis Alexandre Darracq avia fondà an Fransa la meison vituristica Darracq.
Dël 1906 a l’era nàita la *Società Italiana Automobili Darracq*, con sede a Nàpoli. 
Màch pòchi mèis aprèss, për la raison che ël mercà a l’era an prevalensa al nòrd la sede a l'ha tramudà a Milan, ant la zòna ciamà Portello.

Ma le vèndite a son restà scarse ansì, dël 1909, la sossietà a l’é stàita butà an liquidassion e peui catà da na partìa d'antrepreneur lombard an seguitand a fabriché dle viture Darracq.

La prima vera ALFA, la 24 HP, progetà da Giuseppe Merosi, a l'é stàita fabricà dl’otonn 1910.

Al di d’ancheuj a l’é part del grop Fiat.

Categorìa:Meison viturìstiche italian-e
Grand'Rivière

Munissipi localisà an sla còsta nòrd ëd l'ìsola dla Martinica, dominà dal Mont Pellé.
Categorìa:Comun-e dla Martinica
Basse-Pointe

**Basse-Pointe** a l'é na comun-a fransèisa situà a nòrd ëd l'ìsola dla Martinica,  dipartiment d'oltremar.
Sò nòm , *Basse-Pointe* (*ponta bassa*) a riva da soa geografìa, përchè a l'é butà dzora a na ponta rociosa pòch elevà.
Categorìa:Comun-e dla Martinica
Sainte-Luce

**Sainte-Luce** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Martinica, ant ël dipartiment dla Martinica. A së stend për na surfassa ëd 28 km², con 8 910 abitant.

Categorìa:Comun-e dla Martinica
Josse Badius Van Asche

Umanista e stampador.
**Josse Badius Van Asche** (o **Jodocus Ascensius Badius**) a l'era nà a Gand dël 1462.

Dal 1492 al 1499 a l'é stàit professor a Lion.
Ambelelà a l'ha publicà, tra l'àutr, un Terensi stampà da Jean Trechsel, dont a l'ha marià na fija.
Dël 1503 a l'é vnù stampador a Paris, anté ch'a l'é mòrt dël 1535.

Soe stampe a son arsercà da j'amator, dzortut cole anté ch'a-i compariss soa marca tipogràfica, ch'a arpresenta l'andrinta ëd na stamparìa dj'inissi dël sécol ch'a fa XVI, con le paròle *prelum Ascensianum*.

Badius Van Asche, Josse
Pierre Fournier

Dissegnator.
**Pierre Fournier** a l'era nà dël 1937 e a l'é mòrt d'un colp al cheur dël 1973.

Ant ël novèmber 1972 a l'ha fondà ël mensil ecologista La gueule ouverte.

Fournier, Pierre
Saint-Pierre (Martinica)

**Saint-Pierre** a l'era la prinsipal sità dël dipartiment d'oltremar fransèis ëd la Martinica, ant ij Càraib. A l'é stàita fondà dël 1635 da Pierre Belain d'Esnambuc. A l'erana sità ëd gran amportansa econòmica prima dla soa dëstrussion a motiv d'un fluss piroclàstich ëd n'erussion dël Mont Pelée ai 8 ëd Magg dël 1902. La sità a l'é stàita torna fàita d'apress ëd l'erussion, ma a l'ha mai pi rivà a la veja amportansa econòmica ni a la popolassion.

Categorìa:Comun-e dla Martinica
Saint-Joseph (Martinica)

**Saint-Joseph** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dla Martinica. A së stend për na surfassa ëd 43,29 km², con 17 107 abitant, scond ël censiment dël 2006.

Categorìa:Comun-e dla Martinica
Saint-Joseph

***Saint-Joseph*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Joseph (Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Loire

* d'un **[[Saint-Joseph (Martinica)|comun fransèis]]** ant l'ìsola ëd Martinica

* d'un **[[Saint-Joseph (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania
Giusep Robino

**Giusep Robino** a l'era nà a Costiòle dël 1901.
A l'é stàit campion italian ëd maraton-a.
A l'é mòrt a l'ospidal Maurissian ëd Turin ai 7 d'otóber dël 1982.

Robino, Giusep
Savojard

Ij **savojard** a son dij bëscheuit a forma ëd cilìnder na frisa sgnacà e con ij canton ariondà.
Ij sò angredient a son: euv, farin-a, sùcher, un pëssion ëd sal, sùcher a vel da sposa siassà.

Categorìa:Mangé a la piemontèisa
Giuseppe Arcimboldo

**Giuseppe Arcimboldo**, o Arcimboldi (Milan, 5 avril 1527 – Milan, 11 luji 1593), a l'é stàit un pitor manerista.

Arcimboldo, Giuseppe
Quaquara

Le **quaquare** a son dij bëscheuit piemontèis, tìpich ëd Genola.
A l'han na forma ch'a jë smija a cola dij torcèt, con la surfassa grotulùa, e ij sò angredient a son: farin-a ëd gran tënner, butir, sùcher, bianch d'euv e na frisa ëd pleuja ëd limon.

La tradission pì gënita a vorìa che le famije a prontèisso l'ampast e peui ch'a fèisso cheuse ij bëscheuit ant un forn comun.

Categorìa:Mangé a la piemontèisa
Courrières

**Courrières** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Pas-de-Calais e region ëd Nord-Pas-de-Calais. A fà part ëd la comunità dl’aglomerà d’Hénin-Carvin che a radun-a 14 comun-e, con 125 000 abitant.

Courrieres
Cauchy-à-la-Tour

**Cauchy-à-la-Tour** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Nord-Pas-de-Calais, ant ël dipartiment ëd Pas-de-Calais. A së stend për na surfassa ëd 3,13 km², con 2856 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 912 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais
Arras

**Arras** l’é na sità e capital dël dipartiment ëd Pass ëd Calais.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais
Hesdin

**Hesdin** a l'é na comun-a fransèisa dël nòrd dla Fransa. A l’é la principal sità dël canton d’Hesdin, ant ël distret ëd Montreuil, ant ël dipartiment ëd Pas-de-Calais. 

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais
Lens (Pass ëd Calais)

**Lens** a l’é na comun-a situà al nòrd dla Fransa, localià ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais

Popolassion: 36.192 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais
Loos-en-Gohelle

**Loos-en-Gohelle** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Nòrd-Pass ëd Calais, ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais. As dëstend an sna surfassa ëd 12,7 km², con 6992 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 550 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jean-François Caron (EELV).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais
Felice Nazzaro

Pionié dl'andustria dle viture e campion ësportiv, **Felice Nazzaro** a l'era nà a Montèu dël 1881, fieul d'un mërcant ëd carbon.

A l'ha vagnà la Targa Florio e vàire d'àutre corse e a l'ha ëdcò produvù dle viture sota ël so nòm.
A l'é mòrt dël 1940.

Nazzaro, Felice
Gemma Cuniberti

**Gemma Cuniberti** a l'era nà dël 1872.

Nassùa an na famija d'ator e cap-còmich, da masnà a l'ha fàit l'atris.
Tutun a l'ha decidù ëd chité ch'a l'era ancor na cita.
A l'ha studià, a l'é laureasse, a l'ha scrivù ëd comedie e a l'ha giutà sò pare ant la diression dël Teatro Rossini, che peui a l'ha resù da sola.

A l'é mòrta dël 1940.

Cuniberti, Gemma
Isbergues

**Isbergues** a l’é na comunidade francesa ant la region aministrativa ëd Nòrd-Pass ëd Calais, ant ël dipartiment ëd Pass ëd Calais. A së stend për na surfassa ëd 14,37 km², con 9836 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 684 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Pass ëd Calais