Nav ëd linia

Na **nav ëd linia** a l'é stàita na nav da guèra a vele motobin granda, motobin armà e bon-a a combate ant la **linia ëd bataja**, visadì la formassion ëd fila ëd nav ch'a costituìa la prinsipal tàtica naval da la mità dël sécol ch'a fa XVII a l'inissi dël sécol ch'a fa XIX. A l'era 'l mojen ëd combatiment pì poderos ëd soa época e a l'é stàita l'antenà dla corassà a vapor dël sécol ch'a fa XIX.

## Stòria e dësvlup
L'orìgin dël nòm a riva da la tàtica dla **linia ëd bataja**, anté che le nav a së schieravo an fila për dé 'ndaré al màssim ëd soa potensa 'd feu. Con l'angrandiment ëd l'artijarìa naval, le nav pì cite e pòco protete a son dventà tròp vulneràbij për resiste ant la linia. A l'é donca l'esigenza ëd costrùe 'd nav sempe pì gròsse, con vàire pont ëd canon e na protession ëd bòsch dë spessor.

Ij prim esempi a armonto a l'Inghilterra dël sécol ch'a fa XVII (coma la *[[Sovereign of the Seas]]* dël 1637). Ël pont ëd mòda a l'é rivà ant l'Età dla *Nàutica dël bòsch* (c. 1650-1850), con le gròsse **nav a doi pont** (74-100 canon) e **a tre pont** (98-120 canon) ch'a dominavo le bataje dl'Età napoleònica.

La decadensa dle nav ëd linia a l'é ancaminà con l'antrodussion dël vapor, dël blindagi d'assel e dij cano a retrocaria ant la mità dël sécol ch'a fa XIX, ch'a l'han portà a la nassita dle prime **corassà**. Nen tutun, vàire nav ëd linia a son restà an servissi fin a la mità dl'Eutsent.

## Caraterìstiche
### Dissegn e dimension
Le nav ëd linia a j'ero caraterisà da:
* **Fòrt artijarìa**: Dai 50 ai 120 canon ëd fer, organisà an baterìe su doi o tre pont continu (*gun deck*).
* **Material**: Scaf fàit ëd rol, con ël fòl ëd bòsch dur (tipo rover) për le part che a dovìo soporté ël feu.
* **Velatura**: a tre àlber con vele quadre, ch'a dasìo na bon-a manovrabilità e velocità con bon vent.
* **Echipagi motobin numeros**: Da 500 a 1200 òm, comprendend mariné, soldà për l'artijarìa, e ofissiaj.

### Classificassion
Le nav ëd linia a j'ero classificà 'me:
* **Nav ëd prim rangh** (100 canon o pì): a tre pont. Nav amiraje për comandé la flòta.
* **Nav ëd scond rangh** (90-98 canon): a tre pont, ma pì cite.
* **Nav ëd ters rangh** (64-80 canon): a doi pont. Ël tipo pì comun e versàtil.
* **Nav ëd quart rangh** (50-60 canon): a doi pont pì cite, dovrà për scondiment.

## Ròl e tàtiche
La tàtica prinsipal a l'era la **linia ëd bataja**, con le nav schierà a fila sensa anterussion për fé seurte tuta la potensa ëd feu vers ël nemis. L'obietiv a podìa esse lë sfondament dla linia nemisa o l'angagg, visadì manovré për taché soa linia an doi pont.

Dle vire, na squadra a podìa ancaminé un **combatiment a la cassa** për ciapé na nav nemisa. Antlora, ij soldà e ij mariné a provavo a monté a bòrd dël nemis për ciapelo con la fòrsa dle man.

Le nav ëd linia a j'ero ëdcò dovrà për blòche ij pòrt nemis e për sostnì operassion ëd sbarch.

## Esempi famos
* **[[HMS Victory]]**: Nav amiraja ëd l'amiràj Horatio Nelson a la Bataja ëd Trafalgar (1805). A l'é conservà 'me nav museo a Portsmouth.
* **[[Santissima Trinidad]]**: La pì granda nav ëd linia dl'época napoleònica, spagneula, con 140 canon (4 pont). Sfondà a Trafalgar.
* **[[USS Constitution]]**: Fregà a gròsse dimension american-a, an servissi dal 1797 e ancora a gala al di d'ancheuj.

## Eredità
Le nav ëd linia a l'han lassà 'n gròss segn ant la stòria naval. Sò disegn a l'é l'evolussion final ëd la nàutica a vele militar, e sò concet dle baterìe ëd canon an linia a l'ha influensà la costrussion dle prime corassà a vapor. Ël termo anglèis *ship of the line* a l'é restà ant ël léssich naval për definì le nav bon-e a combate ant la linia prinsipal.

## Vëdde 'dcò
* Fregà
* Corassà
* Linia ëd bataja
* Bataja ëd Trafalgar
* Marin-a a vele

## Arferiment
* Nicholas Blake, Richard Lawrence, "The Illustrated Companion to Nelson's Navy" (2005), Stackpole Books
* Rif Winfield, "British Warships in the Age of Sail" (2007), Seaforth Publishing

## Ligam ëd fòra
* HMS Victory - Sit ofissial dla nav conservà a Portsmouth

Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Arm
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI