Nestor Makhno

**Nestor Ivanovič Makhno** (Нестор Іванович Махно an ucraìn,  26 d'otóber dël 1888 – 25 ëd luj dël 1934) a l'é stàit un rivolussionari anarco-comunista ucraìn ch'a l'ha arfudà dë butesse an riga coj Bolsievich dapress a la Rivolussion d'Otóber. A l'ha organisà un motobin gran esperiment sossial ant la pràtica dij valor anàrchich, che peui a l'é stàit liquidà daj Bolsievich, na vira che a l'han fàila a pijé 'l podej.

## Prinsipi ëd soa vita e rivolussion ucrain-a

Nestor Makhno a l'era nà ant na famija ëd bonòm ëd campagna a Hulyai Pole, n'Ucrain-a, e a l'era ël pì giovo ëd sinch masnà. Ij lìber dla gesia a lo marco coma nà dij 27 d'otóber dël 1888, ma ij sò a l'han registralo coma nà dël 1889 (sòn a peul esse ch'a fussa për felo andé coscrit pì tard, ò pura ch'a sia rivà peui, për evité ch'a lo ampichèisso dapress a che l'avìo arestalo dël 1910 për soa partecipassion a na sela anàrchica e a vàrie ruberìe con but polìtich). A l'avìa studià a la scòla parochial da 8 a 12 agn d'età.

Pen-a dapress a la Rivolussion Russa dël 1905 Makhno a l'era rintrà ant na sela d'anàrchich e a l'era stàit amplicà an vàire espròpri ëd proprietà, lòn ch'a l'avìa ëdcò mnà a massé vàire polissiòt. A l'era stàit arestà dël 1906, processà e giudicà inossent. A l'é stàit arestà n'àutra vira dël 1907, ma a l'é pa podusse ancriminé e j'acuse a son stàite chità. La tersa vira a l'han arestalo dël 1908, quand n'anfiltrà a l'ha testimoniaje contra. Dël 1910 Makhno a l'é stàit condanà a esse ampicà, ma la sentensa a l'é stàita cambià an përzon a vita, e dapress a sòn a l'han mandalo a la përzon Butyrskaya a Mosca. Ambelelà a l'ha passà 6 agn, fin a che a l'é stàit liberà dël 1917, dapress a la Rivolussion dël Fërvé. Ën stand an përzon a l'ha podù studié, con l'agiut ëd vàire inteletuaj ch'a j'ero sò compagn dë stansia (notaman Pëtr Aršinov). Dapress a soa liberassion Makhno a l'é giontasse al moviment rivolussionari an Ucrain-a e a l'ha giutà a organisé l'espròpri dle proprietà djë sgnor e dij capitalista ant la part oriental dël pais.

Dël prinsipi dël 1918, ël neuv goèrn bolsievich an Russia a l'ha firmà ël Tratà ëd Brest-Litovsk, ën fasend la pas coj Podej Sentraj, al pressi dla cession ëd na gran quantità ëd teritòri, Ucrain-a comprèisa. La popolassion rural dl'Ucrain-a a l'é arvirasse. A son formasse dj'unità ëd partisan contra ai soldà  tedësch e àustro-ungàrich. Ant la provinsa ëd  Yekaterinoslav st'arvira motobin prest a l'ha pijait n'andi anàrchich. Nestor Makhno (ansema a Aršinov e Volin) a l'é trovasse a esse un dij pì gran organisator dë ste bande partisan-e, che a la fin dle fin a son unisse a formé l'Esércit rivolussionari ansuressional dl'Ucrain-a (ERAU), conossù ëdcò coma Armada Nèira (për via ch'a combatìo sot ël drapò nèir anàrchich). L'ERAU a combatìa ëdcò contra ij bianch (contra-rivolussionari), ij nassionalista ucrain, e j'anti-semita ch'a 'ndavo për ël pais a fé pògrom contra j'ebrèo (visadì a massé j'ebréo). Ël moviment anàrchich an ucrain-a a l'é peui stàit soèns ciamà "Makhnovism" ò, con un pegiorativ russi "Makhnovshchina" (ch'as podrìa disse an piemontèis coma "makhnolerìa").

Ant ij pòst andova a son na-ie j'unità dl'ERAU, campagnin e ovrié a sërcavo d'abolì tant ël capitalism che lë stat midem ën organisand-se an assemblée ëd vilagi, comun-e e consej lìber. Tera e fàbriche as espropriavo e as butavo sot a contròl diret ëd campagnin e ovrié, ma comsëssìa ij dirigent soèns a rivavo pitòst da 'nt l'esércit ëd Makhno, pitòst che da 'nt la gent dël pòst. La question se 'l goèrn ëd Makhno a restèissa pì democràtich che nen la RSFSR a l'é anco' duvèrta për jë stòrich.

## La Makhnovshchina (Ucrain-a anàrchica)

L'ataman Pavlo Skoropads'kyj, cap dla motobin criticà Repùblica Popolar Ucrain-a (considerà da vàire coma na repùblica marionëtta, a l'avù ëd gran sagrin ën sërcand d'ocupé l'Ucrain-a, pròpe për via ch'as trovava dadnans l'esércit ansuressional ëd Makhno. Na vira che Gërmania e Àustria a l'han përdù la Prima guèra mondial Skoropads'kyj a l'é peui scapà an Gërmania. Dël mars 1918, l'ERAU a l'avìa fàila a bate ij tedësch, j'austrìach, ij nassionalista ucraìn ëd Simon Petljura e vàire regiment ëd l'esércit dij Bianch.

Ant ës moment-sì, la fonsion militar che Makhno a l'avìa pijait ant sò prim agn a l'é tramudasse anvers a l'organisassion. Ël prim congress ëd la Confederassion dij Ragrupament  Anàrchich, sot ël nòm ëd Nabat ("la ciòca"), a l'ha deliberà sinch pont prinsipaj: 
# L'arfud ëd tuti ij partì polìtich,  
# L'arfud ëd qualsëssìa forma ëd ditatura (an particolar dël dògma marxista dla "Ditatura dël Proletarià"), 
# La negassion ëd qualsëssìa concet dë Stat, 
# L'arfud ëd qualsëssìa "moment ëd transission" ch'a podèissa avej da manca ëd na ditatura, 
# L'àuto-goèrn d'ovrié e campagnin për mojen dij "consej" (sòviet). 
Contut che ij Bolsievich a disèisso che sò concet ëd "Ditatura dël Proletarià" a fussa da capì coma "goèrn dij consej dj'ovrié", la piataforma makhnovista a 'l l'avìa dzortut contra l'amzura "temporanea" dla "ditatura dël partì". D'àutra part, coma peui a l'é s-ciairasse, st'amzura-lì "temporanea" a la sarìa pro nen ëstàita e a sarìa durà fin a la fin dl'Union Soviética.

Dal novémber dël 1918 al giugn dël 1919, ij makhnovista a l'han continuà a dì che n'Ucrain-a a l'era dapress a creesse na sossietà anàrchica, andova campagnin e ovrié a l'avrìo goernà an manera democràtica. 

As pensava che 's neuv paradigma sossial-sì a dovèissa fé nasse ëd neuv valor e sistema ëd relassion, lòn ch'a l'ha mnà ij makhnovista a formalisé la polìtica dle lìbere comun-e coma  forma pì àuta ëd giustissia sossial. L'educassion a l'era organisà ant sëj prinsipi ëd Francisco Ferrer, e l'economìa a l'era basà ansima al barat lìber antra comun-e ruraj e urban-e, a parte da gran e carn fin a rivé ai prodot ëd manufatura, conforma a le teorìe ëd Kropotkin.

Ij crìtich da la part dij Bolsievich a diso che sta descrission dl'Ucrain-a makhnovista a sia mitològica. A treuvo ch'a sia malfé a chërde che dle region agrìcole rovinà da la guèra, e isolà da na mira econòmica (contut che l'ucrain-a oriental a l'avèissa le pì gran minere ëd carbon e fèr dël vej Imperi Russ, e a fussa pitòst andustrialisà për coj temp-là) a peulo esse vnùite un paradis anàrchich an chèich dì ò an chèich mèis, mach ën dovrand la giusta ideologìa anàrchica. Trockij, ant na serie d'artìcoj, a l'ha dit che la "repùblica anàrchica" a l'era nomach che na ditatura militar con pòche elession, dont vàire mach për finta, e che tuti ij pòst amportant a vnisìo dàit da Makhno ò pura da sò leutenent, e che soèns as fasìo dj'esecussion somarie. L'esempi pì famos dë ste acuse a l'é che Makhno, ën ciaciarand sot a soa tenda, a l'abia decidù che un dij sò ufissiaj a fussa un reassionari e a l'abia fàit che masselo ant sël pòst. A-i é gnun-a preuva nì che sossì a sia vèira, nì che ant la repùblica anàrchica a-i sia mai sta-ie da bon la democrassìa. Comsëssìa, a venta ëdcò dì che le categorìe marxiste a l'é belfé ch'a sio nen le pì còmode për giudiché dj'event ch'a resto motobin pì comprensibij e *normaj* se s-ciairà ant ël quàder dle costume ëd lìber goèrn anco' medioevaj dij Cosach ëd Zaporož'e, e che miraco, sot a la coèrta ideològica anàrchica, a l'é belfé ch'a sio manifestasse dij comportament motobin tradissionaj për la sossietà campagnin-a ucrain-a.

A-i son ësta-ie vàire conte d'atrossità fàite da l'esércit ëd Makhno. Makhno midem a podìa nen vëdde monàrchich e nòbij, e lor-sì a son stàit massà sensa pietà quand a drocavo ant le man dij makhnovista, com a rivava ëdcò con j'ufissiaj bianch. Dapress a la fin dl'aliansa coj Bolsievich ij comandant ross e ij comissari ch'as caturavo a fasìo la midema final. Comsëssìa, Makhno për sòlit a l'avìa pì car lassé andé lìber ij coscrit ch'a finìo përzoné, coma "fradej proletari", con la possibilità 'd sërne se resté con sò esèrcit ò torness-ne a cà soa, na vira che tuti ij comandant a fusso stàit massà. Sòn, pr'esempi, a l'é rivà con na brigà eston-a dl'Armada Rossa, ch'a l'era arendusse a Makhno dël 1919, e con vàire àutre unità tedësche, nassionaliste e dl'Armada Rossa. Sta clemensa as aplicava a tuti, gavà ij Bianch, e a l'era nen tant basà ansima a n'ideal romàntich, ma pitòst a restava na strategìa precisa. A l'ha dàit dij gran arzultà, e a l'ha fàit chërse motobin tant ël nùmer ëd sò soldà, për via che an motobin tanti a sërnìo dë resté con j'anàrchich.

## Vita përsonal
Dël 1919, Nestor Maknho a l'ha marià Agafya Kuzmenko (ch'a disìo ëdcò Galina), che dnans dla rivolussion a fasìa la magistra dë scòla elementar (1892-1978), ch'a l'é vnuita ëdcò sò agiutant. A l'han avù na fija, Elena. Galina Kuzmenko a l'avrìa eseguì ëd person-a la sentensa ëd mòrt ëd l'otaman Nikifor Grigoriev, un comandant subordinà ch'a l'avìa fàit na serie ëd pògrom anti-semita (ma conforma a dj'àutre version Grigoriev a sarìa stàit massà da Chubenko, component dla squadra ëd Makhno, ò pura da Makhno midem).

Doj dij fradej ëd Makhno a son stàit ativ ant ël moviment. A son stàit caturà an bataja daj tedësch e fusilià. A-i son vàire conte rësgoard a l'estrema licensiosità ëd Makhno, e ëd sò stat magior e soldà, ma gnun a l'ha mai smonù gnun-a preuva. Un dij proclama makhnovista ch'a fa diviet ëd maltraté "viturin, ator e picie, përchè tuti lor-lì a-j servo al Pòpol" a l'é soèns ëmnà coma evidensa dla moral licensiosa dj'anàrchich.

## Antra Ross e Bianch
Makhno a l'ha fërmà ij tentativ dij Bianch d'anvade l'Ucrain-a da sud-òvest për tré mèis, anans che ij Ross a-j rivèisso an agiut. Ma bele che dapress a la congiunsion con l'Armada Rossa, j'anàrchich a l'han tenusse soe struture polìtiche prinsipaj e a son arfudasse tant d'arfé j'elession dij consej che d'aceté *comissari polìtich* nominà dai Bolsievich. L'Armada Rossa për chèich temp a l'ha acetà ste condission, ma motobin prest a l'ha chità dë deje ai makhnovista dj'arforniment base, coma gran e carbon. Ël giornal *La ciòca* a l'é stàit proibì e 'l Tèrs Congress (ant la person-a ëd Pavel Dybenko) a l'ha diciarà ël moviment makhnovista *fòra lege e contra-rivolussionari*. An arspòsta ël Congress Anàrchich an pùblich a l'ha butà an dùbit la legitimità dij soviétich coma podej. 
 
La giustìfica mnà da la stampa bolsievica a la question dla rotura dij rapòrt con j'anàrchich a l'é stàita basà ansima a vàire fator:
* lë "stat anàrchich" ëd Makhno a sarìa stàit mach na ditatura militar personal, con dj'aministrator sivij nominà (e nen elegiù) da Makhno midem e da dj'àutri cap militar, 
* Makhno midem a sarìa arfudasse dë deje da mangé a ferovié e telegrafista soviétich, 
* na "session special" dla costitussion anàrchica a l'avrìa përmetù esecussion segrete e tortura, 
* le fòrse ëd Makhno a l'avrìo rubà dj'arforniment da un tren dl'Armada Rossa, e a Briansk a l'avrìo rubà un blindà ch'a dovìo mach rangé e peui dé andré, 
* la distribussion ëd 'La ciòca' a l'avrìa anandià na burà d'atentà ant le sità russe. 

Lenin motobin prest a l'ha mandà Lev Kamenev an Ucrain-a, andova a l'ha avù na conversassion motobin cordial con Makhno. Quand Kamenev a l'era pen-a andà via, Makhno a l'ha antercetà doj messagi dij Bolsievich, ël prim ch'a-j dava órdin a l'Armada Rossa d'ataché ij makhnovista, lë scond ch'a ordinava dë massé Makhno an person-a. Dapress al Quart Congress (anàrchich), Trockij a l'ha ordinà an manera motobin ciàira d'aresté tuti ij partessipant al congress, peui as dis ch'a l'abia dit che "a l'é mej smon-e l'Ucrain-a antrega ai bianch ëd Denikin che nen lassé che 'l makhnovism as ëspantia". Butand an consideran che ij Ross a stavo già combatend contra ai Bianch e a j'anvasor forest daspërtut, as peul discute che Trockij da bon a l'avèissa pì car d'avej contra an Ucrain-a n'àutra fòrsa bianca, che nen n'esércit nen-alinià ëd contadin. Comsëssìa, coma arspòsta a l'atach dl'Armada Rossa, Makhno e sò colaborator pì s-ciass a son scapà. Le fòrse ëd Trockij peui a son staite batùe da Denikin e a l'han dvù artiresse da 'nt l'Ucrain-a. Makhno a l'ha torna formà soe fòrse e a l'ha batù ij Bianch ëd Denikin, ën salvand parej tant l'ERAU che ij soviètich midem.

Ën essend parej vnùita potenta e motobin popolar, la makhnovshchina a l'é dasse n'àutra vira a possé për l'auto-organisassion dla nassion. E na vira che mità dle fòrse ëd Makhno a j'ero malavie për n'epidemìa ëd tif, Trockij a l'é tornà a atacheje. 

Dl'otóber dël 1920 a-i é sta-ie na neuva tregua antra Makhno e l'Armada Rossa, quand tut e doj a son rivà tacà ai teritòri tenù da l'esércit bianch ëd Wrangel. La makhnovshchina a l'ha torna consentì a giuteje ai Ross, ma na vira che an Criméa ij Bianch a j'ero stàit eliminà d'autut, ij comunista a son torna virasse contra a Makhno. Makhno a l'ha antercetà tre messagi da Lenin a Rakovsky, ël cap dël podej bolsievich an Ucrain-a. J'órdin ëd Lenin a-i ero d'aresté tuti ij component dl'organisassion ëd Makhno e dë processeje coma criminaj comun.

## Esili
Dl'aost dël 1921, un Makhno giumaj sensa fòrse a l'ha sërnù d'andé an esili, ën scapand an Romanìa, peui an Polònia, a Dànzica, a Berlin e a la fin dle fin a Paris. Dël 1926, a l'é butasse ansema a dj'àutri ésuli russi a Paris coma part dël Ragrupament dj'Anàrchich Russi a lë Strangé (Группа Русских Анархистов Заграницей), che a stampava ël giornal mensil "Delo Truda" (Дело Труда, "La Causa dël Travaj"), Makhno a l'é stait co-autor e co-editor ëd la *Piataforma Organisativa dl'Union General dj'Anàrchich* (che soèns a ciamo *Piataforma Organisativa dij [[Comunista Libertari]]*), ch'a la fortìa soe ideje ansima a coma j'anàrchich a podèisso organisesse, basà ant sj'esperience dl'Ucrain-a rivolussionaria e ant sla sconfita për man dij Bolsievich. Ël document an prinsipi a l'é stait arfudà da vàire anàrchich, ma al dì d'ancheuj a l'é motobin popolar. A resta soget ëd controversia, e se da na banda a ispira vàire anàrchich përchè lòn ch'a smon a l'é ciàir e fonsional, da l'àutra as tira contra dle crìtiche (antra j'àutri, cole ëd Volin e Malatesta) ëd chi ch'a pensa ch'a men-a a na strutura tròp rìgida e geràrchica. (Ch'a varda ëdcò Piataformism)

A la fin ëd soa vita Makhno a lë stava a Paris e a travajava da murador e agiutant ëd sena a l'Òpera 'd Paris e an vàire studi ëd cine, coma pura ant la fàbrica dla Renault. Makhno a l'é mòrt a Paris dël 1934 ëd tubercolòsi. A l'é stàit cremà tre dì dapress a che l'era mòrt, ai funeraj a son ëvnu-ie 500 person-e, al famos cimetière du Père-Lachaise a Paris.

La vìdova e la fija ëd Makhno, Elena, a son stàite deportà an Gërmania ai travaj forsà a la fin dla Sconda guèra mondial. Dapress a la fin dla guèra a son torna stàite arestà da la NKVD, ëmnà a Kijv andova a l'han processaje dël 1946 e condanaje a 8 agn ëd travaj forsà. Na vira ch'a l'han liberaje, dël 1953, a son andàite a vive an Kazakhstan.

## Ant la coltura popolar
Makhno a intra coma personagi ëd fantasìa ant la serie ëd conte ëd Michael Moorcock centrà ansima a Jerry Cornelius. Pr'esempi, al prinsipi ëd Tango dl'Entropìa, j'armade ansuressionaj ëd Makhno a pijo na part dël Canadà.

La banda d'anàrchich punk russa Mongol Shuudan (Монгол Шуудан) a pija motobin tanta ispirassion da 'nt j'event e le conte ansima a la vita ëd Makhno.

Na miniserie televisiva an 12 pontà ciamà "Le 9 vite ëd Nestor Makhno" a l'é staita girà an Ucrain-a dël 2006.

## Da lese
* Nestor Makhno, *The Struggle Against the State & Other Essays* (AK Press).
* Alexandre Skirda, *Nestor Makhno—Anarchy's Cossack: The Struggle for Free Soviets in the Ukraine 1917-1921* (AK Press).
* Peter Arshinov, *History of the Makhnovist Movement; G.A. Kuz'menko's Diary; Makhno's Memoir* (ISBN 5-300-00585-1).
* S.N. Semanov, *Nestor Makhno: Vozhak Anarkhistov. Novoye prochteniye po novym materyalam; Nestor Makhno: Anarchist Chieftain. A New Reading Based on New Material* (Veche, Moscow, 2005).
* S.N. Semanov, *Makhno. Podlinnaya Istoriya; Makhno. An Authentic History* (AST-PRESS | 2001).

## Arferiment

Makhno, Nestor