open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aesculus hippocastanum

## La castagnera d'india: Aesculus hippocastanum
### Descrission
La **Aesculus hippocastanum** (castagnera d'India) a l'é n'erbo a feuje drocante dla famija dle **Sapindaceae** (prima classificà ant le Hippocastanaceae). A peul rivé a 20-30 méter d'autëssa, con na sima motobin larga e tonda. Le feuje a son palmà, da sinch a set lòb grand, verd scur, ch'a dan n'ombra fërma. Le fior, ch'a comparisso a la prima, a son riunìe an rape àute, motobin visìbij, bianche con na macia giàuna o rossa. Ël frut a l'é na càpsula spinosa ch'a conten un o doi **castagne d'India**, brilant e motobin amèr. La scòrsa a l'é grisa e fissurà. A l'é motobin apressià coma pianta ornamental për soa bela fioridura e soa ombra.

### Distribussion
La castagnera d'India a l'é nativa dle **montagne dij Balcan** (Grecia, Albania, Bulgaria), ma a l'é stàita antrodovùa an tuta **Euròpa** vers ël sécol XVI coma pianta ornamental. An Italia, a l'é motobin coltivà an tut ël pais, ant le stra, ij parch, le piasse e ij giardin, dzortut ant le region setentrionaj e sentraj. A preferiss ij teren fons, fèrtij e ùmid, ma a l'é motobin resistent e a së spantia 'dcò ant ij teren pì pòver. A l'é motobin comun ant le sità e a l'é dovrà për formé 'd lee e 'd corsie ombregià.

### Notissie
Le castagne d'India a son **velenos** për l'òm e për vàire animaj (a conten-o 'd saponin-a), ma a son dovrà ant la medzin-a tradissional për soe proprietà **vaso-protetive** e antiedematose. Ant ël passà, a j'ero macinà për deje da man ai cavaj (da sì l'epìtet *hippocastanum*, "castagna dël caval"). Ël bòsch a l'é mòl e pa motobin duràbil, e a l'é dovrà dzortut për la scoltura e la tornìa. A l'é 'dcò n'erbo ch'a smon motobin ëd **nétar** a le avije. Un dij sò problema pì grand a l'é la **tignola dla castagna d'India** (*Cameraria ohridella*), n'inset ch'a mangia le feuje e a-j fà sëcché.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Aesculus hippocastanum*** L. 

Categorìa:Botànica
Aesculus × carnea

## Na castagnera d'india: Aesculus × carnea
### Descrission
Ël ***Aesculus × carnea*** (castagnera d'India rossa) a l'é n'erbo ornamental ëd la famija dle Sapindaceae. A l'é n'ìbrid sterel an tra l'Aesculus pavia (nativ ëd l'América dël Nòrd) e la castagnera d'India comun (Aesculus hippocastanum). A riva a n'autëssa 'd 10-15 méter, con na sima arionda e regolar. Le feuje a son palmà e opòste, formà da 5-7 fojëtte con ël bòrd dentà, ëd color verd scur. A la prima a produv 'd gran rape pendente con dij fior rosà, ross viv ò carmini, ch'a dvento ross coram an movrand. Ij frut a son pòch spinos e a conten-o 'd grane brun rossastre, nen comestìbij. La scòrsa a l'é seulia e brun grisastra.

### Distribussion
A l'é coltivà 'me pianta ornamental an tuta Euròpa e 'd vàire part dël mond, dzortut ant le sità, ant ij parch e ant le vie. A l'é motobin resistent a l'inquinament urban e a l'ha meno tendensa a pijé maladìe che la castagnera d'India comun. As treuva 'dcò an Piemont ant ij giardin pùblich e privà.

### Notissie
A l'é n'ìbrid tra l'Aesculus pavia e la castagnera d'india (Aesculus hippocastanum). A smija che a sia stàit trovà për la prima vòta ant un giardin an Germania, prima dël 1820, e peui a l'é stàit propagà për margòta. A l'ha la particolarità 'd fé 'd fior motobin colorà, ma a produv pa 'd smens feconda. An piemontèis a peul esse ciamà **castagnera rossa**. A l'é dovrà 'me pianta da ombra e da decorassion.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Aesculus × carnea***

Categorìa:Botànica
Categorìa:Aesculus
Arbutus unedo

## Descrission
L**armlin'' l'é na pianta ch'a va da un cit [[Busson (pianta)|busson]] a n'[[erbo]] fin a 10 m, con le rame giovo barosse.<br>

Le feuje a son ovaj e a lansa, ëd 2-4 cm për 10-12, pi s-ciasse an ponta a le rame, con un picol curt. A son gorëgne, verd sombr e lùcide da dzora, pi ciaire da sota, con ël bòrd dentà. <br>

Le fior a-i son da otober a mars sla ponta dle rame, a son a rape pendèise 'd color crema o rosà. Minca fior a l'é fàita a bicer pansarù, con 5 cit dent voltà an fòra. <br>

Ij [[frut]] as ciamo ''fròle marin-e'', a son carnos, pi o men riond, con la pleuja groson-a o barossa, e an drinta a l'han vaire 'd cite smens.
A fioriss da otober a mars. <br>
Ij frut a maduro l'ann dòp, a la fin ëd l'istà e d'otonn.
<br>

Sò bòsch a l'é un bon combustìbil, dovrà për ij ròst për soe particolarità aromàtiche.

Për sò color (verd le feuje, bianch le [[fior]] e ross ij frut) a l'é un sìmbol italian, përché a arcorda ël drapò.

== Distribussion ==
A chërs ant la macia mediterania e ant ël bòsch mediterani, dal [[Mar Mediterani]] a la còsta atlàntica fin-a l'[[Irlanda]]. A l'ha pi car ij teren silicos, sabios e àcid.

== Mangé ==
Ël frut a l'é motobin presià përchè a l'é rich ëd vitamin-a C. Le fròle marin-e a peulo esse mangià cru, o con [[sùcher]] e [[vin]] licoros. As peulo fesse dle marmlade, branda, bìbite alcòliche (vin ëd fròla marìtima an [[Còrsica]]) e amel d'armlin, ch'a l'ha un savor mericant e aromàtich.

<gallery perrow=4>
Image:Arbutus_unedo_b.JPG|Le fior
Image:Strawberry_tree_berry.jpg|Ël frut
Image:Maginje_na_Kolo%C4%8Depu.JPG|Feuje e frut
</gallery>

== Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse ==
* ***Arbutus unedo*''' L., 1753

Categorìa:Botànica
Categorìa:Arbutus
Categorìa:Mangé
Buxus sempervirens

## Martel: Buxus sempervirens

### Descrission
A l'é na pianta che an natura as treuva dzortut an forma 'd busson nen tant àut, con la còma formà da tanti branchèt rèid e grotolù, coatà 'd fasson ës-ciassa da 'd cite fujëtte ovaj, contrarie antra 'd lor, motobin davzin-e, sempevërde, gorëgne, na frisa lùcide e un pòch pì ciàire da sota.
Le rèis a son fòrte, ancreuse e bin ëspantià.

A fioriss bastansa prest a la prima, con ëd fior cite, giàune, sensa làver, përfumà.
Apress la fioridura as formo ij frut, sech e ariondà, mincadun con quatr ësponcionòt cornù.
Cand ch'a son mur, ij frut as duverto dë scat e a campo leugn le smens, nèire e lusente.

Ij vej esemplar a peulo rivé a chèich méter d'autëssa, con un tronch ëd 15 o 20 centim ëd diàmeter.

### Distribussion
Da finì.

### Notissie
A peul vive fin-a a vàire sécoj.
A preferiss ij teren calcari e a arzist bin a la suitin-a.
A sopòrta motobin le poadure.

Ël bòsch a l'é giàun e motobin dur e pesant.
A l'ha na gran-a motobin fin-a e a l'é bel fé travajelo e lustrelo.
Na vira a j'era dovrà për fabriché d'oget nen tròp grand, parèj dij tòch ëd jë scach, le tabachere, ij massulèt da minusié e via fòrt.

Ant la meisin-a tradissional piemontèisa as dovrava la feuja contra malaria, frev, reumatism e ëdcò tanme tònich dël fìdich.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Buxus sempervirens*** L.

Categorìa:Botànica
Cornus mas

### Descrission
A l'é un busson con bòsch dur e feuje oponùe, ovaj, con ëd venadure caraterìstiche da banda e bòrd antregh.
A peul rivé fin-a a 6 o 7 méter d'autëssa e a l'é assè ramificà.

Ij frut a son bastansa gròss, ovaj, con na gròssa ganeuja andrinta.
A l'ancamin a son verd, peui murend a ven-o ross con un gust assè brusch.
Cand a son tut afàit mur sò color a ven pi fonsé, scasi ross-nèir, e soa polpa dossa e pien-a ëd giuss.

### Distribussion
A viv fin-a a j'800-1000 méter d'autëssa.

### Notissie
Le fior dël cornaj a dësbandisso anans ëd la surtìa dle feuje.
Ij frut a son motobin apressià da j'osej.
As peul fess-ne na marmlada na frisa brusca o as peulo mangesse bele parèj, ma mach cand a son bin mur.
As na prontava ëdcò un vinèt leger da bèive ant ij camp.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Cornus mas*** L.

Categorìa:Botànica
Eucalyptus globulus

## Eucalyptus globulus
### Descrission
L**'Eucalyptus globulus**' a l'é n'erbo sempeverd dla famija dle Myrtaceae, aut 30-50 méter, con un fust drit e na copa piramidal . La scòrsa dij branch giovo a l'é seulia e gris brun-a, peui a dventa scura e fissurà . Le feuje a son a forma 'd lansa, longhe 15-30 cm, 'd color verd scur e lustre . Le fior a son cite, bianche, butà an ombrele . Ij frut a son dle càpsule lignose . A l'é n'erbo a chërsùa lesta .

### Distribussion
A l'é nativ dl'Australia sud-oriental (Tasmania, Victoria) . A l'é stàit antrodovù an Euròpa dël sécol XIX com erbo ornamental e për la silvicoltura . An Piemont a l'é present ant ij parch e ij giardin, e a l'é naturalisasse ant le zòne costiere .

### Notissie
Le feuje a conten-o d'euli essensiaj (eucaliptol) dovrà për le maladìe respiratòrie . Ël bòsch a l'é dur e resistent, dovrà për fé 'd mobij e për la costrussion . A l'é arzistent a la suitin-a e a l'é dovrà për rimboschì ij teren . An Piemontèis a l'é ciamà **eucalipt**.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Eucalyptus globulus*** Labill. 

Categorìa:Botànica
Categorìa:Eucalyptus
Eucalyptus gunnii

## Eucalyptus gunnii

### Descrission
A l'é un-a dle specie pi arzistente e comun-e. A l'ha dle feuje giovanij rionde, con pìcol, ëd color bleu e feuje madure pi gròsse, pi streite e pi a ponta. A fioriss a luj.

### Distribussion
Amportà an Europa da l'Australia.

### Notissie
Combin ch'a sia arzistent, a patiss le gelade fòrte.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Eucalyptus gunnii*** Hook.f.
Euonymus europaeus

## Euonymus europaeus

### Descrission
Combin ch'a peussa chërse fin a vnì na cita pianta 'd 6 méter, la barëtta dël prèive as treuva pi soens an forma 'd busson. A fà dij cit bòsch dzor teren calcaros. Da ràir a l'ha un bion sol, e col pi gròss a l'ha la scòrsa color gris-verd. Le ramëtte a son seulie e pla, e a fan dle cobie 'd feuje strèite e ovaj, a ponta e verd ciair. An magg a fioriss, con fior bianch-vërdastr, an rape da 3 a eut element. Ij frut a son motobin bej, strasordinari, a ven-o an stèmber e otober. Jë smens a son anvërtojà da na carn arancion ciair e sarà da na pleuja ross ceresa.

### Distribussion
A l'é bin spatarà an Europa, fin a la Scòssia e a la Svessia. A l'é motobin comun ant ij teren gissos e calcaros dla pianura.

### Notissie
Sò nòm a riva da l'usagi dël bòsch, ch'a j'era dovrà për fé ij fus për filé la lan-a.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Euonymus europaeus*** L.
Catalpa bignonioides

## Catalpa bignonioides

### Descrission
A l'é n'erbo àut 18-20 méter, con fior bianche e voajante.

### Distribussion
Da finì.

### Notissie
A l'é originari dël Nòrd América. Da finì.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Catalpa bignonioides*** Walter

Categorìa:Botànica
Euonymus latifolius

## Euonymus latifolius
### Descrission
L**'Euonymus latifolius** (an piemontèis **barëtta dël prèive**) a l'é un busson o cit erbo a feuje drocante dla famija dle Celastraceae, aut 2-4 méter (a peul rivé fin a 7) . Le feuje a son larghe (6-16 × 3,5-10 cm), opòste, ovaj o elìtiche, a bòrd finement dentà, con na ponta fin-a . Le fior a son cite, verdastr, con 5 pétaj e a seurto an magg-giugn . Ij frut a son ëd càpsule carnose, ross viv a la madurassion (stèmber-otóber), pendente, con 5 lòb e ch'a duverto për lassé vëdde jë smens quatà da na pleuja arancion o rossastr .

### Distribussion
A l'é nativ dël sud e sentr dl'Euròpa, dël Mediterani e fin-a a l'Iran . As treuva an Spagna, Fransa, Italia, Svìssera, Àustria, Balcan, Turchìa, Càucaso e nòrd dl'Àfrica . A l'é stàit antroduvù an Anghiltèra, Belgio e Irlanda . A viv ant ij leugh fresch e ombros, ant ij bòsch ùmid, ant le ròche e davzin ai torent ëd montagna, da 720 a 1.900 méter .

### Notissie
An Euròpa a l'é comùn e pa mnassà (LC), ma an Spagna a l'é an **perìcol grev** (CR) për la rairità . A l'é dovrà com pianta ornamental për ij sò frut e feuje ch'a ven-o ross a l'otonn . Jë smens a son tòssiche .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Euonymus latifolius*** (L.) Miller
Frangula alnus

## Frangula alnus
### Descrission
La ***Frangula alnus***, ciamà comunement **verna giàuna**, a l'é un cit erbo o busson a feuje drocante dla famija dle Rhamnaceae, aut 3-6 méter. La scòrsa a l'é gris brun-a con dle mace biancastre. Le feuje a son sempie, ovà, longhe 3-7 cm, con ël bòrd antregh e le nervadure lateraj paralele. Le fior a son cite, verdastre, butà a masset ant la part bassa dle feuje. Ij frut a son ëd balin-e carnose, anviron 1 cm, ch'a cambio da giàun a ross peui a nèir quand a maduro. A son tòssich për l'òm (lassativ) ma mangià da j'osej.

### Distribussion
A l'é nativa d'Euròpa, Asia ossidental e Àfrica dël Nòrd. A viv ant ij teren ùmid e ant le rive dij fium, ant ij bòsch paludos, ant le torbiere e ant le bussonà. An Italia a l'é present an quasi tute le region, dal livel dël mar fin a 1.200 méter. An Piemont a l'é comun ant le pian-e e le colin-e, dzortut an sle rive dij fium e ant ij pòst ùmid.

### Notissie
La scòrsa a l'é dovrà an erboristerìa për soe proprietà lassative (a conten d'antrachinon). A l'é 'dcò dovrà për la produssion ëd carbon vegetal e për la tintura (a dà un color giàun). Ël bòsch a l'é dur e a l'é dovrà për cit travaj. An Piemontèis a l'é ciamà **verna giàuna**. A l'é na pianta òspite për le farfale (Gonepteryx rhamni). A l'é considerà na specie anvadenta an chèich region d'América dël Nòrd.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Frangula alnus*** L.
Fraxinus excelsior

## Un frasso: Fraxinus excelsior

### Descrission
A l'é n'erbo ch'a peul rivé fin-a a 30 méter d'autëssa.
A l'ha na sàgoma slansà e na còma ch'a ven oval e ariondà, cand a l'é lassà chërse ëd fasson ëspòtica.
Le feuje a son opòste, butà a doe a doe da banda dij branch e a l'han na longheur ch'a riva a 25 cm.
A son formà da 'n nùmer dëscobi ëd fujëtte ovaj, bëslonghe e aùsse, dentà an sij bòrd.
D'otonn a ven-o tòst giàune e a tombo.
Ij branchèt a son bastansa gròss e a l'han na session ëd forma iregolar.
La scòrsa a resta seulia për assè 'd temp, con un color gris-vërdastr.
Ant j'esemplar pi vej a l'é rupìa, con d'anchërne fin-e e s-ciasse.

Ij frut a son bondos, portà an rape pendrojante.

### Distribussion
As treuva an Euròpa.
A riva fin-a a 1.500 o 1.700 méter d'autëssa.

### Notissie
A peul rivé a vive fin-a a 150 agn.
A fioriss an avril o maj, prima ëd buté le feuje.

Ël bòsch a l'é bianch o a dà an sël reusa, con d'arfless ëd mareperla

Ant la meisin-a tradissional piemontèisa as dovrava la feuja për rèuma, gota, artritism; a l'é diurétich.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Fraxinus excelsior*** L.

Categorìa:Botànica
Fraxinus ornus

## Un frasso: Fraxinus ornus

### Descrission
A l'é na pianta àota fin-a a 8 méter.
A l'ha bion goregn e scòrsa color sënner.
Le fior, përfumà, a l'han na coron-a con quatr làver bianch e a ven-o ant l'istess perìod che le feuje, ëd color verd ciàir.

Costo artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Distribussion
A l'é spantià ant l'Euròpa meridional.

Da finì.

### Notissie
Da finì.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Fraxinus ornus*** L.
Ilex aquifolium

## Ilex aquifolium

### Descrission
A l'ha na còma a còno, s-ciassa, soens con dij branch torzù.
A l'ha dij frut ross e dle feuje sempevërde, ovaj, gorëgne, pì ciàire da sota.
Cole anferiore e cole dij but neuv a l`han le bordure crispà con dje spin-e, antant che cole pì an àut a l'han ij bòrd pì regolar.
La scòrsa a resta vërda për na desen-a d'agn, peui a ven grisa, goernand-se però sempe seulia.

Le fior, ch'a së s-ciàiro a la prima, a son cite, bianche, con quatr làver, radunà an cite partìe.

### Distribussion
A chërs fin-a vers ij 1000 méter d'autëssa.

### Notissie
Ëd sòlit as treuva coma busson, bele s'a peul rivé a n'autëssa ëd na desen-a ëd méter.
A chërs motobin dasiòt e a peul rivé a vive dle senten-e d'agn.
A-j piaso ij teren fresch, soens ëdcò coj pien ëd ròche.

Na vira le feuje e la scòrsa a j'ero dovrà për combate la frev.
Ij frut a son da consideresse tòssi, bele che chèich osej a-j mangio.

Ël bòsch, tënner e bianch, a l'era dovrà për dij travajòt d'artisanà, tanme la fabricassion dij tòch ëd jë scach.
Ël làur ëspinos a l'é dovrà për dij but ornamentaj; as prësta a esse poà ëd fasson da fene na cioenda.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Ilex aquifolium*** L.
Olea europaea

## L'uliva: Olea europaea

### Descrission
A l'ha na scòrsa pitòst sutila, partagià an tante scaje cite ëd color maròn ciàir.
Ij branchèt a son rèid e a pòrto 'd cobie 'd feuje ovaj e bëslonghe, d'un color verd argentà, pì an sël bianch da la part da sota.
A son sempevërde e gorëgne.
Tute ansema a formo na còma nen tròp ës-ciassa.

Le fior a son cite e bianche, cujìe an cite pan-e, fiorìe da avril a giugn.

### Distribussion
A l'é coltivà ëd fasson bondosa ant le zòne davzin al mar Mediterani.

### Notissie
A l'é n'ìbrid.
A peul rivé a vàire senten-e d'agn.

## La variant sërvaja
A esist ëdcò na variant ëd l'uliva ciamà uliva sërvaja (*Olea europaea var. Oleaster*), na frisa spinosa, ch'a l'é presenta ant ij leu pì càud e sùit, nen leugn da le rivere.
A l'é ambelessì che na vira as entavo le vàire spece coltivà e domestie.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Olea europaea*** L.
Paulownia tomentosa

## Paulownia tomentosa
### Descrission
La ***Paulownia tomentosa*** a l'é n'erbo a feuje drocante dla famija dle Paulowniaceae, aut 10-20 méter, con na copa larga e un bion drit . La scòrsa dij branch giovo a l'é seulia e gris brun-a, peui a dventa scura e fissurà . Le feuje a son gròsse, a forma 'd cheur, longhe 15-30 cm, 'd color verd scur . Le fior a son reusa o viòla, butà a pan-e, a seurto a la prima anans dle feuje . Ij frut a son dle càpsule ovàj. A l'é n'erbo a chërsùa lesta .

### Distribussion
A l'é nativ dla Cin-a sentral e ossidental . A l'é stàit antrodovù an Euròpa dël sécol XIX com erbo ornamental . An Piemont a l'é present ant ij parch e ij giardin .

### Notissie
Ël bòsch a l'é linger e resistent, dovrà për fé 'd mobij e për la costrussion . A l'é dovrà 'dcò com erbo ornamental për soa bela fioridura . A l'é arzistent a l'inquinament e a l'é dovrà ant le sità . An Piemontèis a l'é ciamà **paulònia**.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

****Paulownia tomentosa*** (Thunb.) Steud.
Phoenix canariensis

## Phoenix canariensis
### Descrission
La ***Phoenix canariensis*** (palma dle Canarie) a l'é na pianta dla famija dle Arecaceae, endémica dle Ìsole Canarie . A l'é na palma solitaria con un bion robust, àut 10-20 méter (a peul rivé fin a 40) e un diàmeter ëd 70-90 cm . La scòrsa a l'é gris brun-a, coatà dai rest dij pìcoj dle feuje veje, ch'a creo un motiv a romb . Le feuje a son piumà, longhe 4-6 méter, con 80-100 fojolin-e për banda, verd scur e lustr, arcà e pendente . Le fior a son giàun crema, butà an pan-e pendente . La pianta a l'é dioica . Ij frut a son ovaj (dàter), longh 2 cm, ch'a cambio da giàun a ross brun quand a maduro .

### Distribussion
A l'é nativa dle Ìsole Canarie, andoa a chërs antra 200 e 500 méter d'autëssa . A l'é coltivà 'me pianta ornamental an tute le region a clima temperà càud dël mond, dzortut an sj'aree costiere dël Mediterani . An Italia a l'é present an vàire region, dzortut al sud e ant j'ìsole. A l'é dovrà për alberature stradaj e ant ij giardin. A l'é naturalisasse an chèich zòna, com la Califòrnia, la Florida, l'Australia e la Neuva Zelanda .

### Notissie
A l'é 'l sìmbol vegetal dj'Ìsole Canarie . A l'é motobin valutà për sò valor ornamental. A l'é arzistent al frèid fin-a a -10°C . A l'ha arseivù l'Award of Garden Merit dla Royal Horticultural Society . La pianta a l'é sensìbil a l'atach dël puntereul ross (*Rhynchophorus ferrugineus*), ch'a në mnassa la sopravivensa . Jë studi genétich a mostro che l'ibridassion con la palma da dàter (*[[Phoenix dactylifera]]*) a l'é na mnassa për la conservassion dla specie .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Phoenix canariensis*** Chabaud

Categorìa:Botànica
Categorìa:Phoenix
Rhamnus cathartica

## Rhamnus catharticus

### Descrission
Da finì.

### Distribussion
Da finì.

### Notissie
Da finì.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Rhamnus cathartica** L.

Categorìa:Rhamnus
Phoenix dactylifera

## Phoenix dactylifera
### Descrission
La ***Phoenix dactylifera*** (palma da dàter) a l'é na pianta dla famija dj'Arecaceae, aut 20-30 méter, con un bion ùnich e na copa 'd feuje penà . Le feuje a son longhe 3-5 méter, con 150-200 fojolin-e për banda, vërde bluastre . Le fior a son cite, giaune, butà an pan-e; la pianta a l'é dioica . Ij frut (ij dàter) a son dle frute ovaj, longhe 3-7 cm, 'd color giaun, ross o brun a madurassion, doss e rich ëd sùcher . A l'é coltivà fin da l'antichità për sò frut .

### Distribussion
A l'é originaria dël nòrd-àfrica e dël Medi Orient (dai desert dël Sahara a l'Iran) . A l'é stàita coltivà an tuta l'area desertica e semidesertica, e a l'é stàita antrodovùa an América (Califòrnia, Arizona) e an àutre region càude . An Piemont a l'é present mach ant ij giardin botànich o an quàich sèra .

### Notissie
A l'é la pianta pì amportanta për la produssion ëd dàter, frut ch'a costituiss l'aliment base për vàire popolassion desertiche . A l'é 'dcò dovrà com pianta ornamental ant le zòne càude . A l'é arzistent a la suitin-a e a la salinità . An Piemontèis a l'é ciamà **palma da dàter**.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Phoenix dactylifera*** Chabaud

Categorìa:Botànica
Categorìa:Phoenix
Sambucus nigra

## Ël sambur: Sambucus nigra

### Descrission
As presenta com un busson o un cit erbo, ch'a peul rivé fin a 10 méter. La scòrsa dle piante veje a l'é maròn e motobin chërpà, cola dle piante giovo a l'é seulia. La pianta e le rame a l'han na miola bianca ant ël sénter. Le feuje a son butà a 7 o a 5, le fior a son cite, ma a son radunà an mape motobin gròsse e përfumà, ëd color bianch. A fioriss a giugn. Ij frut a son dle rape ëd cit asinej neir, ch'a muro a aost.

### Distribussion
A l'é present an tuta Euròpa, an gavand che pròpi al nòrd.

### Notissie
A peu chërse fin-a an sj'erbo e an sle muraje.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Sambucus nigra*** L.
Sambucus racemosa

## Ël sambur ross: Sambucus racemosa

### Descrission
A l'ha ëd fior bianche a ëd rape con asinej ross.

### Distribussion
Da noiàutr a chërs an montagna. A l'é spantià ant ël sénter Euròpa e an Scandinavia; a l'é naturalisà an Scòssia.

### Notissie
A chërs d'antorn ai giass an montagna.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sambucus racemosa*** L.
Tilia cordata

## Tilia cordata
### Descrission
La ***Tilia cordata*** (an piemontèis **tij** o **tilio**) a l'é n'erbo a feuje drocante dla famija dle Malvaceae, aut 20-30 méter, con na copa larga e na scòrsa gris brun-a, seulia da giovo, peui fissurà. Le feuje a son cite, 3-6 cm, a forma 'd cheur (da sì *cordata*) con la base a cheur, ël bòrd finement dentà, verd scur e lustre da dzora, gris-verd e con dle masse 'd pel rossa ant j'àngoj dle nervadure da sota. Le fior a son giaun-biancastre, motobin profumà, butà a bocc pendent con na fojëtta caraterìstica. Ij frut a son dë smens cite, sfériche, ch'a resto pendente .

### Distribussion
A l'é nativ d'Euròpa e Asia ossidental. A viv ant ij bòsch mës-cià ëd latifeuje, dzortut ant le colin-e e ant le montagne fin a 1.200 méter. A l'é present an tuta Italia, ma a l'é pì comun ant l'Italia setentrional. An Piemont as treuva ant le colin-e e ant le montagne, e a l'é soens piantà ant ij giardin e le stra.

### Notissie
Le fior a son dovrà an erboristerìa për soe proprietà calmante, diurétiche e sudorìfere. Ël bòsch, bianch e doss, a l'é dovrà për intaj, për fé 'd mobij e dë strument musicaj. A l'é amportanta për j'avije për sò netar. An Piemontèis a l'é ciamà **tij** pì che àutr, mentre che la specie con feuje pì gròsse (*Tilia platyphyllos*) a l'é 'dcò ciamà tilio. A l'é un dij pì bej erbo da bòsch e da ombra. A l'é arzistent al frèid e a l'inquinament, e a l'é un dij pì longh vivent, fin a 500 agn .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Tilia cordata*** Mill.
Sophora japonica

## Sophora japonica
### Descrission
La ***Sophora japonica*** (ancheuj classificà 'me *Styphnolobium japonicum* ), ciamà comunement **erbo dle pagòde** , a l'é n'erbo a feuje drocante dla famija dle Fabaceae, aut 15-25 méter, con na copa larga e arionda . La scòrsa dij branch vej a l'é gris brun-a e corugà . Le feuje a son ampëgnà (imparipenà), longhe 15-25 cm, con 7-17 fojolin-e ovaj, vërde sombre da dzora e pì ciàire da sota . Le fior a son bianche crema, butà an pan-e pendente longhe fin a 30 cm, e a seurto a la fin dl'istà (luj-stèmber) . A son motobin profumà e a son na sorgiss ëd netar për j'avije . Ij frut a son ëd dòse carnose, longhe 3-12 cm, ch'a smijo a na **fila ëd perle**, e a resto pendù tut l'invern . Jë smens a son tòssiche .

### Distribussion
A l'é originari dla Cin-a sentral e meridional . A l'é stàit portà an Giapon e an Corea motobin temp fa, e an Euròpa dël sécol XVIII com erbo ornamental . Ancheuj a l'é coltivà an vàire part dël mond, e as treuva 'dcò ant le sità përché a sopòrta bin l'inquinament .

### Notissie
Ij bocc dle fior a son dovrà ant la meisin-a tradissional cinèisa për soe proprietà astringente e emostàtiche . A conten-o 'n flavonòid ch'a l'ha 'dcò 'd propietà tintòrie (color giaun) . La pianta a l'ha damanca 'd na posission assolà e a fioriss mach apress 30-40 agn . A l'é l'istessa pianta dont a l'é pendusse l'ùltim imperator dla dinastìa Ming dël 1644 .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sophora japonica*** (L.) Schott

Categorìa:Botànica
Categorìa:Sophora
Tilia × europaea

## Tilia × europaea

### Descrission
Ël **Tilia × europaea** (an piemontèis **tijeul comun**) a l'é n'erbo àut e slansà dla famija dle **Malvaceae**. A l'é un **ìbrid natural** antra ël **Tilia platyphyllos** (tijeul a feuje grande) e ël **Tilia cordata** (tijeul a feuje cite). A peul rivé a 30-40 méter d'autëssa, con na sima tonda e larga. La scòrsa a l'é grisa, seulia da giovo e fissurà da vej. Le feuje a son a cheur, verd scur e lustr an dzora, pì ciàire con dij bocc ëd peil rossastr sota. Le fior a son giaun-e, motobin profumà e atirant për le avije; a son riunìe an d'infioressense ch'a pendo da longh pìcol. Ël frut a l'é globos, legnos, con ëd bande.

### Distribussion
St'ìbrid a l'é spontaniamen present an vàire part d'Euròpa andova a chërso le doe spéce genitris, ma a l'é dzortut coltivà ant ij parch, an sle stra e ant le piasse për sò valor ornamental. An Italia, a l'é motobin spantià ant le region setentrionaj e sentraj, ant le pian-e e ant le colin-e, an preferensa ant ij teren fons e ùmid, ma nen ristagnant. A chërs motobin bin ant le sità, resistend a l'anquinament.

### Notissie
A l'é n'ìbrid ch'a l'é motobin apressià tanme pianta ornamental për soa ombra fërma, soe fior profumà e soa resistensa. Le fior a son cojìe për fé d**'infusion** (té 'd tijeul) con proprietà calmante, antispàstiche e sudorifere. Ël bòsch a l'é leger, mòl e motobin bon për la scultura e la tornìa (es. për fé djë stamp për le scarpe). Ant la mitologìa germànica e slava, ël tijeul a l'era considerà n'erbo sacrà, sìmbol ëd l'amor e dla protession. An Euròpa sentral, sovens a-i ero 'd tijeuj vzin a le cese o ant le piasse 'd pais, andova a j'ero 'l pòst ëd riunion dla comunità. A l'é 'dcò n'erbo ch'a dà da mangé vàire spece 'd farfale e d'osej.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Tilia × europaea*** L.
Armillaria mellea

## La famiòla: Armillaria mellea

### Descrission
Capel fin a 15 cm., da brun oliva a giàun, con scajëtte fin-e brunastre, che a dròco. Lamele pòch decorente, biancastre, an pressa macià ëd brunastr. Gamba àuta fin a 20 cm. e larga fin a 1,5 cm., silìndrica, òcra giaunastra motobin ciàira, seulia o pen-e fiocosa. Anel membranos. Risomòrfe nèire, brilante, che a coro tra bòsch e scòrsa. 

### Ambient
A bocc. A l'é un parassita pericolos, peui saprofita an dzora a latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil, ma a venta fela beuje e campé via l'eva ëd cotura.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Armillaria mellea** (Vahl. : Fr.) Kummer

Categorìa:Famiòle
Categorìa:Armillaria
Armillaria ostoyae

## La famiòla: Armillaria ostoyae

### Descrission
Capel fin a 12 cm., brun scur, con scajëtte brunastre, che a dròco motobin. Bòrd fiocos. Lamele pòch decorente, bianche, peui macià ëd brun ross. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 2,5 cm., silìndrica o curvà, ciàira, ambrunenta al pé, fiocosa. Anel membranos biancastr, con pluch brun monèt da dzora. 

### Ambient
A chërs a bocc. Parassita peui saprofita, an dzora a latifeuje e conìfere.

### Comestibilità

Comestìbil, ma a venta fela beuje e campé via l'eva ëd cotura.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Armillaria ostoyae** (Romagnesi) Herink
*[= A. obscura (Schaeffer) Herink]

Categorìa:Famiòle
Categorìa:Armillaria
Armillaria tabescens

## La famiòla ëd rol: Armillaria tabescens

### Descrission
Capel fin a 5 cm., brun, con scajëtte fin-e. Lamele pòch decorente, bes rosastre. Gamba àuta fin a 12 cm. e larga fin a 1 cm., seulia, sensa anel, dël midem color o pì ciàira. 

### Ambient
A chërs motobin a bocc, dzora a latifeuje, dzortut dzora a la rol.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Armillaria tabescens** (Scopoli) Emeland

Categorìa:Famiòle
Categorìa:Armillaria
Camarophyllus pratensis

## Un pissacan: ël Camarophyllus pratensis

### Descrission
Capel fin a 6 cm, gheub o piat, da grosonà a pì ciàir. Bòrd sutil. Lamele pì ciàire. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1,5 cm, dël midem color. Carn biancastra.

### Ambient
A chërs ant ij prà.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Camarophyllus pratensis*** (Pers. : Fr.) Kummer
[= *Cyphophyllus pratensis* (Per. : Fr.) Bon]

Categorìa:Camarophyllus
Camarophyllus russocoriaceus

## Un pissacan: ël Camarophyllus russocoriaceus

### Descrission
Capel fin a 3 cm, pòch bombà, crema monèt. Lamele dël midem color. Gamba àuta fin a 3 cm e larga fin-a a 0,5 cm, dël midem color.
Carn ciàira, con n'odor fòrt com ëd meisin-e balsàmiche (a dura ëdcò dapress che a sia sëccà).

### Ambient
A chërs ant ij prà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Camarophyllus russocoriaceus*** (Berk. & Miller) J. Lange
*[= *Cyphophyllus russocoriaceus* (Berk. & Miller) Bon; *Cuphophyllus*; *Hygrocybe*]

Categorìa:Camarophyllus
Tilia platyphyllos

## Tilia platyphyllos
### Descrission
Ël ***Tilia platyphyllos***, ciamà comunement **tijeul** o **tij** an Piemont, a l'é n'erbo a feuje drocante dla famija dle Malvaceae, aut 20-30 méter, con na copa larga e na scòrsa gris brun-a, seulia da giovo, peui fissurà. Le feuje a son gròsse, longhe 6-15 cm, a forma 'd cheur, con ël bòrd dentà, verd scur da dzora e pì ciàire e con peil bianch ant j'angoj dle nervadure da sota. Le fior a son giàun-biancastre, motobin profumà, butà a rape pendente con na bràtea caraterìstica. Ij frut a son dë smens sfériche, con coste, peilos.

### Distribussion
A l'é nativ d'Euròpa sentral e meridional, e dël Càucaso. A viv ant ij bòsch mës-cià ëd latifeuje, dzortut an sle colin-e e ant le montagne fin a 1.500 méter. An Italia a l'é present an squasi tute le region, dzortut ant l'Italia setentrional. An Piemont a l'é comun ant le colin-e e ant le montagne fin a 1.200-1.300 méter, e a l'é soens piantà com erbo ornamental ant ij giardin e le stra.

### Notissie
Le fior a son dovrà an erboristerìa për soe proprietà calmant e sudorìfere (té 'd tijeul). Ël bòsch, bianch e doss, a l'é dovrà për intaj, për fé 'd mobij e dë strument musicaj. La pianta a l'é amportanta për j'avije për sò nétar. An Piemontèis a l'é ciamà **tijeul** o **tij**. A l'é considerà n'erbo sacrà an vàire culture. A l'é un dij pì bej erbo da bòsch e da ombra.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Tilia platyphyllos*** Scop.
Camarophyllus virgineus

## Un pissacan: ël Camarophyllus virgineus
### Descrission
Capel fin a 5 cm, bombà o piat, da bianch a crema al disch, con ël bòrd sutil. Lamele bianche. Gamba àuta fin-a a 5 cm e larga fin-a a 0,7 cm, bianca, dle vire rosà al pé. Carn bianca.

### Ambient
A chërs ant ij prà.

### Comestibilità

A l'é considerà comestìbil, ma as peul confondse con le Clytocibe bianche, tòssie.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Camarophyllus virgineus*** (Wulf. : Fr.) Kumm.
[= *C. niveus* (Scop. --> Fr.) Bon; *Cuphophyllus*; *Hygrocybe*]



Categorìa:Camarophyllus
Clitocybe alexandri

## Un pissacan: la Clitocybe alexandri

### Descrission
Capel fin a 15 cm, motobin bombà peui un pòch ancreus, brun dëstiss, un pòch rossastr, sliss. Lamele decurente, ciàire. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 4 cm, gorëgna, un pòch clavà, pì ciàira. Carn ciàira con odor un pòch aromàtich.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, dzortut ëd latifeuje mës-cià.

### Comestibilità

A l'é nen comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe alexandri*** (Gillet) Gillet

Categorìa:Clitocybe
Clitocybe costata

## Un pissacan: la Clitocybe costata

### Descrission
Capel fin a 7 cm, a smija motobin a la Clitocybe gibba ma a l'ha nen la pupa sentral, bes brunastr un pòch pì sombr e con ël bòrd a còste. Lamele meno decorente, biancastre. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, dël midem color, fibrilosa. Carn bianca, con odor frutà aromàtich.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, a l'ha pì car le conìfere.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe costata*** (Künher & Romagnesi)

Categorìa:Clitocybe
Clitocybe fragrans

## Un pissacan: la Clitocybe fragrans

### Descrission
Capel fin a 5 cm, piat o pòch ancavà, brunastr, pì ciàir al bòrd. Bòrd motobin strià. Lamele un pòch decorente, bianche. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,8 cm, da bes a brunastr al pé. Odor d'ànes pura.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dle vire ant le graminose.

### Comestibilità

A l'é nen comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe fragrans*** (With. : Fr.) Kummer
*[= ? *C. obsoleta* (Batsch) Quél.; *C. suaveolens* (Schum. : Fr.) Kumm.]

Categorìa:Clitocybe
Clitocybe geotropa

## Un pissacan: la Clitocybe geotropa

### Descrission
Capel fin a 25 cm, regolar, bass al sènter con na pupa ant ël mes, bes. Lamele s-ciasse, decorente, biancastre. Gamba àuta fin a 20 cm e larga fin a 3 cm, dura, un pòch clavà, dël midem color. Odor aromàtich.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, dzortud ëd latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe geotropa*** (Bulliard) Quélet

Categorìa:Clitocybe
Clitocybe gibba

## Un pissacan: la Clitocybe gibba

### Descrission
Capel fin a 6 cm, a ambossor, soens con na cita pupa sentral, da bes rosastr a òcra, fin a feltrà. Lamele decorente, bianche. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, silìndrica, drita, motobin ciàira, fibrilosa. Carn bianca, savor doss.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe gibba*** (Pers. : Fr.) Kummer
*[= *Clitocybe infundibuliformis* (Schaeffer) Quélet]

Categorìa:Clitocybe
Clitocybe odora

## Un pissacan: la Clitocybe odora

### Descrission
Capel fin a 8 cm, bombà o piat, verd pì o meno sombr, opach. Lamele pòch decorente, biancastre o a rifless glàuch. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, silìndrica, biancastra. Carn ciàira. Odor d'ànes pura.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, dzortut ëd latifeuje.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Clitocybe odora*** (Bull. : Fr.) Kummer

Categorìa:Clitocybe
Hygrocybe acutoconica

## Un pissacan: la Hygrocybe acutoconica

### Descrission
Capel fin a 8 centim, ëd color groson viv fiamà ëd ross, pì o meno lubrificà peui fibrilos-strià. Lamele groson ciàir, pòch lìbere. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, pòch sëcca, strià an sël longh, dël midem color. Carn che a ven un pòch barossa.

### Ambient
A chërs ant ij prà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Hygrocybe acutoconica* (F. Clements) Singer
*[= *H. persistens* (Britzelm.) Sing.; H. crocea ss. Bres.; H. langei Kühn.]
*syn. *Hygrocybe aurantiolutescens* P.D. Orton, Notes R.

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe aurantiosplendens

## Un pissacan: la Hygrocybe aurantiosplendens

### Descrission
Capel fin a 8 cm, sensìbil a l'umidità, groson fiamà ëd ross, con ël bòrd strià che a dura ëd pì ross viv, sliss. Lamele montante, pòch lìbere, giàun ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, a forma ëd fus, groson peui giàuniss, fibrilosa. Carn giàuna groson ciàir.

### Ambient
A chërs ant ij prà e arlongh ij bòsch, a l'ha pì car l'ambient con calcar.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe aurantiosplendens Haller

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe chlorophana

## Un pissacan: la Hygrocybe chlorophana

### Descrission
Capel fin a 6 cm, da bombà a piat, giàun viv, motobin sliss. Lamele giàun limon ciàir con ël fil biancastr. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,8 cm, dël midem color, slissa. Carn giàun ciàir.

### Ambient
A chërs ant ij prà, ant j'indrit erbos.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe chlorophana (Fr. : Fr.) Wünsche

Categorìa:Hygrocybe
Clitocybe nebularis

## Un pissacan: la Clitocybe nebularis

### Descrission
Capel fin a 18 cm, da motobin a pupa a pòch creus, bes grisastr, da seuli a pòch fibrilos. Lamele pòch decorente, crema ciàir. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 4 cm, un pòch clavà, crema grisastra ciàira, fibrilosa. Carn bianca. Odor motobin fòrt.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, soens a rotondò.

### Comestibilità

A peul esse velenosa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Clitocybe nebularis*** (Batsch. : Fr.) Kummer
*[= *Lepista nebularis* (Batsch. : Fr.) Harmaja]

Categorìa:Clitocybe
Hygrocybe conica

## Un pissacan: la Hygrocybe conica

### Descrission
Capel fin a 4 cm, a còno a ponta, ross viv, e a ven nèir. Lamele giàune, pòch lìbere, e a ven-o grise. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, slansà, dël midem color o pì giàuna, e a ven nèira. Carn che a ven nèira.

### Ambient
A chërs ant ij prà e ant ij pòst con graminose.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe conica (Scop. : Fr.) Kummer

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe ovina

## Un pissacan: la Hygrocybe ovina

### Descrission
Capel fin a 8 cm, gris-brun sombr, che a ven ross e nèir com le lamele (ventricose montante) e la gamba (àuta fin a 7 cm e larga fin a 1,5 cm, sgnacà). 

### Ambient
A chërs ant ij tajiss con graminose.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrocybe ovina** (Bull. : Fr.) Künher

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe psittacina

## Un pissacan: la Hygrocybe psittacina

### Descrission
Capel fin a 5 cm, bombà o a pupa, piturà ëd verd, giàun, groson, rossastr. Lamele vërde o piturà. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1 cm, vërda dëdzora, pì groson an bass, amacà. Carn dël midem color.

### Ambient
A chërs ant ij prà a l'indrit, un pòch daspërtut.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe psittacina (Schaeff. : Fr.) Kummer

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe punicea

## Un pissacan: la Hygrocybe punicea

### Descrission
Capel fin a 12 cm, ross profond, dëscolorant, sliss. Lamele adnà, smarginà, giàune o groson. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 3 cm, sëcca, fibrilosa, groson fiamà ëd rossastr, con ël pé bianch. Carn giaunastra, bianca ant la miola dla gamba.

### Ambient
A chërs ant ij prà, a l'ha pì car l'ambient con calcar.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe punicea (Fr. : Fr) Kummer

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe quieta

## Un pissacan: la Hygrocybe quieta

### Descrission
Capel fin a 7 cm, bombà e carnos, da rossastr a groson o giàun, seuli o sech, pòch scajos. Lamele soens giàune, frastajà. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, apopré dël midem color, nen regular. Carn apopré dël midem color. Odor ëd lëssìa o ëd pùles (com Lactarius quietus).

### Ambient
A chërs ant ij parch, tra le sev e le raisure.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe quieta Kühner
*[= H. obrussea ss. Arnolds]

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe unguinosa

## Un pissacan: la Hygrocybe unguinosa

### Descrission
Capel fin a 5 cm, bombà a pupa, bes grisastr. Bòrd strià. Lamele gris ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1 cm, gris còrn, motobin slissa, débol, amacà. 

### Ambient
A chërs ant ij prà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrocybe unguinosa** (Fr. : Fr.) P. Karsten
*[= H. irrigata (Pers. : Fr.) Bon, ss. Boertmann, non ss. Bon]

Categorìa:Hygrocybe
Hygrocybe coccinea

## Un pissacan: la Hygrocybe coccinea

### Descrission
Capel fin a 6 cm, bombà, ross viv, s-ciairent. Lamele giàune o rossastre, adnà. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, rossa, pì smòrta an bass. Carn giàuna grosonà.

### Ambient
A chërs ant ij prà, ij parch e le raisure.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*Hygrocybe coccinea (Schaeff. : Fr.) Kummer

Categorìa:Hygrocybe
Hygrophorus agathosmus

## Un pissacan: l'Hygrophorus agathosmus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, bombà o ondulà, a pupa, pòch sech an mes, gris motobin variàbil. Lamele da adnà a pòch decorente, bianche. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 2 cm, silìndrica-clavà, ciàira, granà a la sima. Carn bianca con un fòrt odor ëd màndole amère.

### Ambient
A chërs sota le conìfere. A l'ha pì car la montagna.

### Comestibilità

A l'é nen comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Hygrophorus agathosmus** (Fries) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus camarophyllus

## Un pissacan: l'Hygrophorus camarophyllus
### Descrission
Capel fin a 13 cm, bombà bin regolar, sliss, brun grisastr scur. Lamele arcà pòch decorente, da bianche a giaunastr monèt. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, un pòch pì ciàira. Carn bianca.

### Ambient
A chërs sota le conìfere. A l'ha pì car la montagna.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Hygrophorus camarophyllus** (A. & S. : Fr.) Dumée, Grandj. & Maire
* [= Hygrophorus caprinus (Scopoli) Fries]

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus chrysodon

## Un pissacan: l'Hygrophorus chrysodon

### Descrission
Capel fin a 6 cm, da bianch a crema, con dij fiòch giàun viv al bòrd. Lamele pì o meno decorente, bianche con un rifless giàun. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 1 cm, bianca con dij fiòch giàun pì s-ciass ant na zòna a cortin-a vers le lamele. Carn bianca o giàuna.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, a l'ha pì cara la càud.

### Comestibilità

A l'é nen mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus chrysodon** (Batsch : Fr.) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus eburneus

## Un pissacan: l'Hygrophorus eburneus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, bombà pòch carnos, bianch avòri o pen-a colorà, tachiss. Lamele arcà pòch decorente, bianche. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 1 cm, slansà, atenuà o a ghëmmo al pé, bianca, tachissa. Carn bianca con odor bon (ëd mandarin?).

### Ambient
A chërs sota ij fò (Fagus sylvatica), ant ij bòsch ëd latifeuje.

### Comestibilità

A l'é nen mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Hygrophorus eburneus** (Bull. : Fr.) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus karstenii

## Un pissacan: l'Hygrophorus karstenii

### Descrission
Capel fin a 10 cm, bass bombà, carnos, da bianch a biancastr, vlutà pen-a lubrificà. Lamele arcà decorente, giàune rosà spòrch. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, atenuà al pé, bianca, sëcca. Carn spalia, dossa.

### Ambient
A chërs sota le conìfere, dzortut pëssiere con mirtij. A l'ha pì car la montagna.

### Comestibilità

A ven dàit për mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus karstenii** Saccardo & Cuboni
*[= Hygrophorus melizeus (Fr. : Fr.) Fries ss. Arnolds]

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus nemoreus

## Un pissacan: l'Hygrophorus nemoreus

### Descrission
Capel fin a 12 cm, motobin carnos, òcra giàun, un pòch smajà fibros an manera radial. Lamele decorente, ciàire. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1,5 cm, òcra ciàir, ampovrà an sima. Carn bianca o ciàira. Odor farinos.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

A ven dàit për mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus nemoreus** (Pers. : Fr.) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus olivaceoalbus

## Un pissacan: l'Hygrophorus olivaceoalbus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, a pupa, tachiss, brun olivastr sombr al disch, pì giaunastr al bòrd che a l'é fin. Lamele arcà, biancastre. Gamba àuta fin a 13 cm e larga fin a 0,8 cm, slansà, penelà ëd giaunastr peui ëd brun oliva sota na zòna a forma d'anel tachissa. Carn biancastra o crema giaunastra.

### Ambient
A chërs sota ij sapin (Picea), soens tra ij bronson o ant la mofa.

### Comestibilità

A l'é dàit për mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus olivaceoalbus** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus penarius

## Un pissacan: l'Hygrophorus penarius

### Descrission
Capel fin a 15 cm, carnos, da bianch a bes ciàir, da pòch sech a feltrà. Lamele arcà, crema. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, carnosa, atenuà, bianca, sëcca. Carn bianca.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

A ven dàit për mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus penarius** Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus persoonii

## Un pissacan: l'Hygrophorus persoonii

### Descrission
Capel fin a 6 cm, tachiss, baross monèt con na nuansa olivastra al disch. Lamele bianche. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1 cm, motobin piturà sota la zòna dl'anel. Carn bianca. Reassion verd sombr a l'amonìaca.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dzortut sota la rol.

### Comestibilità

A l'é dàit për mangiativ.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus persoonii** Arnolds
*[= H. dichrous Kühn. & Romagn.]

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Hygrophorus pudorinus

## Un pissacan: l'Hygrophorus pudorinus

### Descrission
Capel fin a 13 cm, bombà carnos, òcra groson motobin ciàir, con ël bòrd un pòch pì ciàir, tachiss. Lamele pòch decorente, ciàire peui crema òcra. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 2,5 cm, biancastra, fiocosa an sima e un pòch tachissa al pé andoa a s'ambruniss un pòch. Carn bianca.

### Ambient
A chërs sota le conìfere. A l'ha pì car la montagna.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Hygrophorus pudorinus** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan