SQL

**SQL** (abreviassion ëd "*Structured Query Language*") a l'é un lengagi ëd programassion destinà a gestì e manipOlé dat ant ij database relassionaj. Progetà ant j'agn '70, a l'é diventà lë standard për comuniché con sistema ëd gestion ëd base ëd dàit (DBMS) com MySQL, PostgreSQL, e Oracle. SQL a përmet ëd creé, modifiché, e arcuvré anformassion, garantend l'antegrità e la sicurëssa dij dat.

## '''Stòria'''
* **1970**: Edgar F. Codd a presenta ël model relassional për ij database, anspirand ël dësvlup ëd SQL.  
* **1974**: Donald D. Chamberlin e Raymond F. Boyce a dësvlupo **SEQUEL** (Structured English Query Language) a IBM.  
* **1979**: Oracle (alora Relational Software) a lansa la prima version comercial ëd SQL.  
* **1986**: SQL a dventa në standard ANSI e ISO, con agiornament regolar (SQL-92, SQL:1999, SQL:2003).  
* **Ani 2000**: Espansion ëd jë standard SQL për soporté XML, JSON, e fonsion analìtiche.  
* **Al di d'ancheuj**: SQL a l'é dovrà ant j'amprese, le aplicassion web, e l'anàlisi ëd dat (Big Data).  

## '''Strutura e Component'''
Ij comand SQL prinsipaj a comprendo:  
* **DDL (Data Definition Language)**: `CREATE`, `ALTER`, `DROP` për definì struture (tàule, index).  
* **DML (Data Manipulation Language)**: `SELECT`, `INSERT`, `UPDATE`, `DELETE` për gestì ij dat.  
* **DCL (Data Control Language)**: `GRANT`, `REVOKE` për contròl d'acess.  
* **TCL (Transaction Control Language)**: `COMMIT`, `ROLLBACK` për gestì transassion.  

Caraterìstiche avansà:  
* **Join**: Combiné dat ëd vàire tàule (INNER JOIN, LEFT JOIN).  
* **Fonsion d'agregà**: `SUM()`, `COUNT()`, `AVG()` për anàlisi.  
* **Sot-query**: Query anidà për filtré dat compless.  
* **Viste**: Tàule virtuaj për semplifiché j'arserche.  

## '''Usagi Pràtich'''
* **Arcuvré dat**: Eseguì query për otnì anformassion specìfiche.  
* **Gestion ëd profil utent**: Modifiché e agiorné dat an database.  
* **Report e dashboard**: Generé statìstiche con fonsion analìtiche.  
* **Manutension ëd database**: Creé backup e otimisé performanse.  

## '''Avantagi e Svantagi'''
* **Avantagi**:  
** **Declarativ**: Descrive "còsa" nopà "coma" otnilo.  
** **Standardisà**: Compatibilità tra DBMS diferente.  
** **Versatilità**: Adatàbil a vàire càuse, dal PC al cloud.  
* **Svantagi**:  
** **Complessità**: Livej avansà (es. recursive CTE) a peulo esse difìcij.  
** **Prestassion**: Query mal otimisà a peulo ralenté ël sistema.  

## '''Evolussion Tecnològica'''
* **Ani 1990**: Estension com **PL/SQL** (Oracle) e **T-SQL** (Microsoft) për lògica procedural.  
* **Ani 2010**: Introdussion ëd **NoSQL**, ma SQL a soportìa com **NewSQL** (es. CockroachDB).  
* **Al di d'ancheuj**:  
** **SQL integrà**: An lengagi com Python (sqlite3, SQLAlchemy) e R.  
** **Database in memòria**: SQLite për aplicassion mobile e IoT.  

## '''Vardé ëdcò'''
* Database relassionaj  
* MySQL  
* NoSQL  

## '''Arferiment'''
# Date, C. J. (2003). *An Introduction to Database Systems*. Addison-Wesley.  
# Beaulieu, A. (2020). *Learning SQL*. O'Reilly.  

## '''Ligam estern'''
* Sit ufissial ëd SQL Standard  
* Tutorial SQL su W3Schools  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI