open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sassònia

La **Sassònia** (*Sachsen* an alman, *Sakska* an sorab) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.

A conta anviron **4.050.000 abitant** (2022) e a l'ha na surfassa ëd **18.415,51 km²**.

Soa capital a l'é **[[Dresda]]**.

## Geografìa

La Sassònia as treuva ant la part **oriental** dla Gërmania. A confin-a a **nòrd** con ël Brandeborgh, a **nòrd-òvest** con la Sassònia-Anhalt, a **òvest** con la Turingia, a **sud-òvest** con la Baviera, a **sud** con la Repùblica Ceca e a **est** con la Polònia.

Ël teritòri a l'é motobin varià: a **nòrd** a l'é pian, con dij lagh e bòsch (la region ëd la **Lausitz**); al **sènter** a-i son le colin-e dël **Saxon Switzerland** (ël parch nassional dla Svìssera Sàssone); a **sud** a-i son le montagne dij **Mont Metalìfer** (Erzgebirge) e dle **Montagne Lusatian**. Ël fium prinsipal a l'é l**'Elba**, ch'a traversa la capital.

## Stòria
La Sassònia a l'ha na stòria longa e rica. A l'era stàita un **ducà** ant ël Mediev e peui un **eletorà** (kurfürstentum) dël Sacrà Roman Imperi. Dël 1806 a l'é dventà un **regn** sota Frederich August I. Dòp la Sconda Guèra Mondial, a l'é stàita part dla **Repùblica Democràtica Alman-a (RDA)**. Dòp l'unificassion alman-a dël **1990**, la Sassònia a l'é stàita arcostituìa coma stat federal dla Gërmania unìa.

## Aministrassion
La Sassònia a l'é na **repùblica parlamentar**. Ël parlament regional (*Landtag*) a l'ha 119 mèmber. Ël minìster-president (*Ministerpräsident*) dal **2022** a l'é **Michael Kretschmer** (CDU). Lë stat a l'é partagià an 10 distret (*Landkreise*) e 3 sità sensa distret (*kreisfreie Städte*).

## Sità pì importante

## Economìa
La Sassònia a l'é un dij sènter econòmich pì amportant dl'Almagna oriental. Storicament a l'era famosa për l**'estrassion mineraria** (argent, carbon, urani) e për j**'industrie** (tèssil, mecànica, otomobilìstica). Al di d'ancheuj a l'ha un'anfluensa motobin ancreusa an dzor la **microeletrònica**, la **siensa dij materiaj**, l**'automassion** e j**'energie rinovàbij**. A l'é 'dcò 'n pòst amportant për l**'arserca** e l**'educassion superior**, con d'università prestigiose a Lipsia, Dresden e Chemnitz.

## Cultura
La Sassònia a l'é arnomà për soa tradission **musical**: a l'é la tèra d**'Johann Sebastian Bach**, ëd **Richard Wagner** e dël **Coro ëd San Tomà** ëd Lipsia. A Dresden as treuva la **Zwinger Gallery** e la **Semperoper** (teatr ëd l'òpera). La **lingua soraba**, na lenga slava, a l'é proteta e a l'é parlà ant la region dla Lausitz. La Sassònia a l'ha 'dcò 'd tradission artigianaj, com ij **presepi natalissi 'd Mont Metalìfer** e le **ceràmiche 'd Meissen**.

## Anliure esterne
* Sit istitussional dël govern dla Sassònia

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Sassònia-Anhalt

La **Sassònia-Anhalt** (*Sachsen-Anhalt* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 2.448.000 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 20.446,31 km².
Soa capital a l'é Magdeborgh.

## Geografìa

La Sassònia-Anhalt a confin-a a nòrd-òvest con la Bassa Sassònia, a sud-òvest con la Turingia, a sud-est con la Sassònia e a est con ël Brandeborgh.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Jacques Prévert

**Jacques Prévert**, nassù ël 4 ëd fërvé dël 1900 a Neuilly-sur-Seine, a l'é stàit un dij pì gran poeta an lenga fransèisa dël sécol ch'a fa XX.
A l'era 'dcò senarista.

Dël 1953 a l'ha tramudà ant ël quarté Véron ëd Paris, al nùmer 6.
Ambelelà a l'ha vivù vint agn.
A l'é mòrt l'11 d'avril dël 1977 a Omonville-la-Petite.

## Euvre prinsipaj
* *Paroles* (1946)
* *Contes pour enfants pas sages* (1947)
* *Le Petit Lion* (1947)
* *Les Bêtes* (1950)
* *Spectacle* (1951)
* *Lettre des îles Baladar* (1952)
* *Tour de chant* (1953)
* *La pluie et le beau temps* (1955)
* *Histoires* (1963)
* *Fatras* (1966)

Prevert, Jacques
Prevert, Jacques
Sin-i

**Sin-i** (*Sinio* an italian) a l’é un comun ëd 512 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Seghesio (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sini
Soman

**Soman** (*Somano* an italian) a l’é un comun ëd 386 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Drocco (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Rosta

**Rosta** a l’é un comun ëd 4.517 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Stòria
La comun-a ëd Rosta a l'é stàita creà dël 1694, cand a l'é dëstacasse da Rìvole.
Con ël but ëd costa autonomìa, dël 1690 a l'avìo ancaminà ij travaj ëd la neuva cesa consacrà a San Michel Arcàngel. Dël 1835 la cesa ëd san Michel a l'é dventà paròchia e lì davzin a l'han fa-ie ël prim campossanto.
Dël 1852 a l'é stàita inaugurà la ferovìa Turin-Susa, con na stassion ëdcò a Rosta.
Dël 1911 a l'é riva-ie la lus.

## Monument

* Capela dij Sant Sebastian e Ròch, dël 1121, con andrinta un fresch ëd *Madòna con Bambin* dël 1503
* Cesa ëd San Michel Arcàngel, dël 1690, soagnà con ëd fresch fiamengh

Andrinta ai confin dël comun a-i é ëdcò na part ëd l'abassìa ëd Sant Antòni ëd Ranvers.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Andrea Tragaioli (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Saraval

**Saraval** (*Serravalle Langhe* an italian) a l’é un comun ëd 352 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Oddo (dal 28/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Lenga Baka

**Lenga Baka**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Baka** o **Baka** a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Baka** a peul esse:
* lenghe nilo-saharian-e
** lenghe dël Sudan sentral
*** lenghe dël Sudan sentro-ossidental
**** lenghe Bongo Bagirmi
***** **lenga Baka**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: bdh

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bdh

Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Somariva la Àuta

**Somariva la Àuta** (*Sommariva Perno* an italian) a l’é un comun ëd 2.800 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Walter Cornero (da 'l 27/05/2019).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Somarivalaauta
Stròp

**Stròp** (*Stroppo* an italian; *Estrop* an ossitan) a l’é un comun ëd 108 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Rovera (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Strop
Biblioteca Real ëd Turin

La **Biblioteca Real** ëd Turin as treuva a pian tèra dl'ala est ëd Palass Real.
A l'é stàita progetà për comission ëd Carl Albert.
An dzorpì ëd sò patrimòni librari a goerna doi an tra ij pì avosà dissègn al mond, euvra ëd Leonard da Vinci: l*'Autoritrat* e ël *Moro dl'àngel* (dissègn preparatòri dla *Vérgin dle Rochere* ch'as treuva al Louvre ëd Paris).

Categorìa:Musé ëd Turin
Schleswig-Holstein

Lë **Schleswig-Holstein** a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 2.833.679 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 15.799,38 km².
Soa capital a l'é Kiel.

## Geografìa

Lë Schleswig-Holstein a l'é bagnà a est dal Mar Bàltich e a òvest dal Mar dël Nòrd; a confin-a a nòrd con la Danimarca, a sud con la sità-stat d'Amborgh e la Bassa Sassònia e a est con ël Meclenborgh-Pomerania Ossidental.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Biblioteca Nassional Universitaria ëd Turin

Dël 1723 a-i nass an contrà 'd Pò a Turin, vorsùa da Vitòrio Medeo II, la **Biblioteca dla Real Università**, ch'a cheuj ij lìber ëd proprietà dla comun-a ëd Turin, dl'Università e dla coron-a.
Ël patrimòni librari as agrandiss viaman ëd pì e ij 20 ëd gené dël 1876, për decret real, la biblioteca a gionta a sò nòm ël tìtol ëd *Nassional*.
Ant la neuit tra ij 25 e ij 26 ëd gené dël 1904, un feu a dësbla na part consistenta dël patrimòni, dzortut dij manuscrit.
Ant ël sécol ch'a fa XX a séguita l'agrandiment dle colession; ma pì che 15.000 volum a van perdù durant ël bombardament ëd Turin dj'8 dë dzèmber 1942.
Dël 1957 a ancamin-a la costrussion dla sede dël di d'ancheuj, an piassa Carl Albert, ch'a finiss ant ël 1973 e a l'é inaugurà ij 15 d'ótober ëd col ann.
Dal 1998 a l'é gestìa dal ministé dël Patrimòni e dj'Atività Colturaj.

Categorìa:Turin
Lenga Birked

**Lenga Birked**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Birked** o **Birked** a l'é na lenga mòrta che a fasìa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'era parlà specialment an Sudan.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Birked** a peul esse:

* lenghe nilo-saharian-e
** lenghe dël Sudan oriental
*** lenghe orientaj
**** **lenga Birked**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BRK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=brk

Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Brandeborgh

Ël **Brandeborgh** (*Brandenburg* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 2.551.000 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 29.478,61 km².
Soa capital a l'é Potsdam.

## Geografìa

Ël Brandeborgh a confin-a a nòrd con ël Meclenborgh-Pomerania Ossidental, a nòrd-òvest con la Bassa Sassònia, a òvest con la Sassònia-Anhalt, a sud con la Sassònia e a est con la Polònia. Al sò intern a-i é la sità-stat ëd Berlin

## Sità pi importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Saarland

Ël **Saarland** a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 1.045.555 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 2.568,70 km².
Soa capital a l'é Saarbrücken.

## Geografìa

Ël Saarland a confin-a a nòrd e a est con la Renania-Palatinà, a òvest con ël Lussemborgh e a sud con la Fransa.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Bassa Sassònia

La **Bassa Sassònia** (*Niedersachsen* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 7.996.942 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 47.624,22 km².
Soa capital a l'é Hannover.

## Geografìa

La Bassa Sassònia a l'é bagnà a òvest dal Mar dël Nòrd e a confin-a a nòrd con lë Schleswig-Holstein, ël Meclenborgh-Pomerania Ossidental e la sità-stat d'Amburgh, a òvest con ij Pais Bass, a sud con la Turingia, l'Assia e 'l Nòrd Ren-Westfalia e a est con ël Brandeborgh e la Sassònia-Anhalt; al sò intern a-i son lë doi "enclave" ch'a formo ël land ëd Brema.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Lenga Kakwa

**Lenga Kakwa**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kakwa** o **Kakwa** a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Uganda.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Kakwa** a peul esse:

* lenghe nilo-saharian-e
** lenghe dël Sudan oriental
*** lenghe nilòtiche
**** lenghe nilòtiche orientaj
***** **lenga Kakwa**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: keo

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=keo

Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Brema (Land)

Ël Land ëd **Brema** (*Bremen* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A l'é formà mach dlë doi sità ëd Brema e Bremerhaven (*Pòrt ëd Brema*).
A conta 663.834 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 404,28 km².
Soa capital a l'é Brema.

## Geografìa

La sìtà ëd Brema a l'é dël tut circondà dla Bassa Sassònia; la sità ëd Bremerhaven a l'é bagnà dal Mar dël Nòrd e a confin-a mach con la Bassa Sassònia.

## Sità pi importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Lenga Keiga

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Keiga** o **Keiga** a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Keiga** a peul esse:

* lenghe nilo-saharian-e
** lenghe nen classificà
*** **lenga Keiga**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kec**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kec

Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Nòrd Ren-Westfalia

Ël **Nòrd Ren-Westfalia** (*Nordrhein-Westfalen* an alman) a l'é un dij 16 ëstat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 17.925.570 abitant (2020) (a l'é 'l Land pì popolà dla Gërmania) e a l'ha na surfassa ëd 34.110,26 km².
Soa capital a l'é Düsseldorf.

## Geografìa

Ël Nòrd Ren-Westfalia a confin-a a nòrd con la Bassa Sassònia, a òvest con ij Pais Bass e 'l Belgi (Valònia), a sud con la Renania-Palatinà e a sud-est con l'Assia.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Renania-Palatinà

La **Renania-Palatinà** (*Rheinland-Pfalz* an alman) a l'é un dij 16 ëstat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 4.068.179 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 19.853,36 km².
Soa capital a l'é Magonsa.

## Geografìa

La Renania-Palatinà a confin-a a nòrd con ël Nòrd Ren-Westfalia, a òvest con ël Lussemborgh e 'l Belgi, a sud con la Fransa e 'l Saarland e a est con l'Assia e 'l Baden-Württemberg.

## Sità pì importante

## Organisassion polìtica
Ël ministr-pressident a l'é Kurt Beck.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna
Stocòlma

**Stocòlma** (*Stockholm* an svedèis) a l’é la capital e la sità pì popolà dla Svessia, con 984.748 abitant (2023) e n'àrea metropolitan-a ch'a riva a 2,4 milion d'abitant. A l'é 'l sènter polìtich, econòmich e coltural dël pais.

## Geografìa
La sità a së spantia dzora a 14 ìsole (an total a na conta 24) antra ël lagh Mälaren e 'l Mar Bàltich, colegà da 57 pont. Për sòn a l'é stàita stranomà *la Venessia dël Nòrd*. L'arsipélagh dë Stocòlma, con soe 30.000 ìsole, a l'é un dij pì grand d'Euròpa. Ël clima a l'é continental ùmid, con invern frèid e istà mit.

## Stòria
Stocòlma a l'é stàita fondà dël 1252 dal regent Birger Jarl për controlé ël comersi an sj'aque dël Mälaren e dël Bàltich. A l'é dventà capital dël Regn dë Svessia dël 1436. Ant ël sécol XVII a l'ha vivù n'época d'òr, con l'espansion dl'imperi svedèis. Dël 1900 a l'era già la sità pì industrialisà dël pais.

## Monument e leu d'anteresse
* **Gamla stan** (la sità veja): un dij pì bej sènter stòrich d'Euròpa, con ij palass dël sécol XVII e la Cesa 'd San Nicòla (*Storkyrkan*).
* **Palass Real**: residensa ufissial dël rè, con 600 stansie.
* **Ca dla Comun-a** (*Stadshuset*): andova as ten la sirimònia dël Premi Nobel.
* **Museo Vasa**: a goerna la nav da guèra Vasa, afondà dël 1628 e recuperà dël 1961.

## Economìa
Stocòlma a l'é 'l sènter econòmich prinsipal dla Svessia, con sede ëd gròsse asiende com Ericsson, H&M, Spotify e Scania. A l'é un dij sènter pì amportant d'Euròpa për le *startup* tecnològiche (stranomà "Unicorn Factory").

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Karin Wanngård (Sossialdemocràtich), an càrica dal 2022.

## Sità binelà
Stocòlma a l'é binelà con:
*  Kijv, Ucrain-a
*  Riga, Letònia
*  Sarajevo, Bòsnia e Erzegòvina
*  San Peroborgh, Russia

## A pòrto sò nòm
* Sìndrom dë Stocòlma (conossùa an psicologìa)
* *Stocòlma (film)*

Categorìa:Sità svedèise
Alytus

**Alytus** () a l'é la capital dla Contà d'Alytus, a l'é cò ël capleugh dle munissipalità urban-a e distretual d'Alytus. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1581.

* Soa popolassion ant l'ann 2001 a l'era dë 71.491 abitant, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 6 antra le sità dla Lituania.

Categorìa:Sità dla Contà d'Alytus
Ariogala

**Ariogala** () a l'é na comun-a dla Contà ëd Kaunas, ant la munissipalità dël distret ëd Raseiniai. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1792.

* Soa popolassion ant l'ann 2005 a l'era ëd 3.627 abitant, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 64 antra le sità dla Lituania.  

Categorìa:Sità dla Contà ëd Kaunas
Druskininkai

**Druskininkai** () a l'é na comun-a ëd la Contà d'Alytus, ant la Munissipalità ëd Druskininkai).  A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1893.

* Soa popolassion ant l'ann 2001 a l'era ëd 18.233, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 20 antra le sità dla Lituania.

Categorìa:Sità dla Contà d'Alytus
Palanga

**Palanga** (), a l'é na comun-a dla contà ëd Klaipėda, ant la munissipalità dla sità ëd Palanga. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1791. 

* Soa popolassion ant l'ann 2001 a l'era ëd 17.623 abitant, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 21 antra le sità dla Lituania.  

Categorìa:Sità dla Contà ëd Klaipėda
Pasvalys

**Pasvalys** () a l'é na comun-a ëd la Contà ëd Panevėžys, ant la munissipalità dël distret ëd Pasvalys. Dël 1946 a l'han garantije ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*.

* Dël 2005 a l'avìa 8.562 abitant, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 40 antra le sità dla Lituania.

Categorìa:Sità dla Contà ëd Panevėžys
Varėna

**Varėna** () a l'é na comun-a dla Contéa d'Alytus, ant la munissipalità ëd Varėna. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1946.
 
* Soa popolassion ant l'an 2005 a l'era ëd 10.555 abitant, dont a-j ven ël pòst ch'a fa 58 antra le sità dla Lituania.
* Sò distret a l'é la munissipalità pì granda dla Lituania e 'cò la pì coatà da bòsch.

## Stòria

Varėna a l'é stàita fondà ant ël 1862, davzin a la ferovìa Varsavia-San Peroborgh. A coj temp a l'era mach un cit insediament ma, pòch a poch, a l'é dësvlupasse fin a ven-e a esse capleugh e sènter pì important ëd sò distret ant ël 1950.
Ant j'Agn 70 dël Neuv-sent ël pais a l'é chërsù an séguit al fòrt posson dl'industrialisassion.

## Sitadin avosà

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, pitor e compositor, nà a Varėna Veja ant ël 1875 e mòrt davzin a Varsavia ant ël 1911.

Categorìa:Sità dla Contà d'Alytus
Klaipėda

**Klaipėda** (), a l'é la capital dla contà ëd Klaipėda, ant la munissipalità dla sità ëd Klaipėda. A son staje garantì ij drit ëd Magdeborgh, o *drit ëd sità*, ant l'ann 1254 o 1258. 

* Soa popolassion ant l'ann 2018 a l'era ëd 164.310 abitant, dont a-j ven ch'a l'é la tersa sità pì popolà dla Lituania.  

Categorìa:Sità dla Contà ëd Klaipėda
San Peroborgh

**San Peroborgh** (*Санкт-Петербург* - transliterà *Sankt-Peterburg* - an russ) a l’é, con 4.568.047 abitant (2008), la sconda sità dla Federassion Russa për popolassion e 'l pòrt pì important.

## Geografìa

San Peroborgh a l'é al nòrd-òvest dla Russia, an sël delta dël fium Neva, ant la part pì a est dël Gòlf ëd Finlandia.

## Stòria e nòm
La sità a l'é stàita fondà an mes ai mojiss dël 1703 dal zar Pero ël Grand ch'a vorìa fe-ne la neuva capital dla Russia. Sò nòm a ven da l'olandèis *Sankt Piter burkh*.
Dël 1914, al prinsipi dla Prima guèra mondial, la sità a l'é stàita ciàma *Petrograd* (*Петроград*), përchè l'àutr nòm a smijava tròp tedesch.
Dël 1924 a l'ha torna cambià ël nòm an *Leningrad* (*Ленинград*), për onoré Lenin.
A la fin, dël 1991, a l'à arpijà ël prim nòm, *San Peroborgh*.
Sò abitant a la ciamo fra lor *Pìter* (*Питер*).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aleksandr Dmitrievič Beglov (dal 2018).

## Sità gemelà

San Peroborgh a l'é gemelà con:
*  Amborgh, Gërmania
*  Belgrad, Serbia
*  Dànsica, Polònia
*  Debrecen, Ungherìa
*  Dresda, Gërmania
*  Erevan, Armenia
*  Göteborg, Svessia
*  Isfahan, Iran
*  Istanbul, Turchìa 
*  Jeddah, Arabia Saodita
*  Khartoum, Sudan
*  Košice, Slovachia
*  Lansing, Stat Unì d'América
*  Los Angeles, Stat Unì d'América
*  Lviv, Ucrain-a
*  Manchester, Regn Unì
*  Melbourne, Australia
*  Milan, Italia
*  Mumbai, India 
*  Naypyidaw, Myanmar
*  Osaka, Giapon
*  Òslo, Norvegia
*  Plovdiv, Bulgarìa
*  Porto Alegre, Brasil 
*  Québec, Canadà
*  Rishon LeZion, Israel
*  Rotterdam, Pais Bass
*  Shanghai, Cin-a
*  Sòfia, Bulgarìa
*  Turku, Finlandia
*  Varsavia, Polònia
*  Zagabria, Croassia

## Anliure esterne

* Sit istitussional (an russ)
* Sit istitussional (an anglèis)

Sanperoborgh
Dacca

**Dacca** (ঢাকা an bengalèis) a l’é la capital dël Bangladesh.
A l’é ëdcò la prima sità dël Bangladesh për popolassion, con 10.403.957 abitant (2004).

Categorìa:Bangladesh
Categorìa:Sità asiàtiche
Berna

**Berna** (*Bern* an alman, *Bärn* an bernèis) a l’é la capital dla Svìssera. A l'é ëdcò la capital dl'omònim canton.
A conta 128 345 abitant (2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità svìssere
Transnistria

La **Transnistria** a l'é na region dla Moldavia che dël 1990 a l'é proclamasse indipendenta. A l'é stàita arconossùa da gnun govern, ma a l'é giutà, da na mira polìtica e econòmica, da la Russia.
Soa capital a l'é Tiraspol.
A l'ha na surfassa ëd 4.163 km² e a conta 555.347 abitant (2004).

## Nòm
Ël nòm ofissial a l'é **Repùblica Moldava Transnistrian-a** (***Приднестровская Молдавская Республика*** an russ; ***Придністровська Молдавська Республіка*** an ucrain; ***Republica Moldovenească Nistreană*** an romen).

## Geografìa

La Transnistria a së spantia a est dël fium Dnestr (*Nistru* an romen), fin-a 'l confin con l'Ucrain-a.

## Popolassion
Al censiment dël 2004 la popolassion dla Transnistria a l'era formà da:
* 64,2% dë Slav (30,4% russ; 28,8% ucrain, 5% àutri slav)
* 31,9% ëd Moldav
* 3,9% d'àutre nassionalità

Categorìa:Moldavia
Cesana

***Cesana*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Cesana Brianza]]**, an provincia ëd Lech

* **[[Cesan-a|Cesana Torinese / Cesan-a]]**, an provincia ëd Turin

* **[[Sauze 'd Cesan-a|Sauze di Cesana / Sauze 'd Cesan-a]]**, an provincia ëd Turin
Sòfia

**Sòfia** (*София* an bùlgar) a l’é la capital dla Bulgarìa.
A l’é ëdcò la prima sità dla Bulgarìa për popolassion, con 1.376.742 abitant (2006).

## Geografìa

Sòfia as treuva ant la Bulgarìa ocidental, pròpi sota al mont Vitosha e davsin al confin con la Serbia. A l'é travërsà dal fium Isker. 

## Sità gemelà

Sòfia a l'é gemelà con:
*  Ankara, Turchìa
*  Atene, Grecia
*  Paris, Fransa
*  Pittsburgh, Stat Unì d'América
*  San Peroborgh, Russia
*  Tel Aviv, Israel

## Anliure esterne

* Sit ofissial (an bùlgar)
* Sit ofissial (an anglèis)

Sofia
Sofia
Bùcarest

**Bùcarest** (*Bucureşti* an romen) a l’é la capital dla Romanìa.
A l’é ëdcò la prima sità dla Romanìa për popolassion, con 1.924.959 abitant (2005).

## Geografìa

Bùcarest as treuva al sud dla Romania e a l'é travërsà dal fium Dâmboviţa. 

## Sità gemelà

Bùcarest a l'é gemelà con:
*  Ankara, Turchìa
*  Atene, Grecia
*  Amman, Giordania
*  Atlanta, Stat Unì d'América
*  Pechin, Cin-a
*  Chişinău, Moldavia

## Anliure esterne
* Sit ofissial

Categorìa:Sità romen-e
Bacău

**Bacău** a l’é 'na sità dla Romanìa, capleugh dl'omònim *judeţ*.
A conta 181.144 abitant (2004).

## Geografìa
Bacău as treuva ant la region romen-a dla Moldavia.
A l'é travërsà dal fium Bistriţa. 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Galarìa fotogràfica

Figura:Precista.jpg|La gesia ortodòssa dla *Precista* (Imacolà)
Figura:BacauStadium.jpg|Lë stadi dël fótbal con panorama dla sità
Figura:Bacau Consiliu.jpg|Ël palass dël govern dël *judeţ* 
Figura:Bacau Theater George Bacovia.jpg|Ël teatro *George Bacovia*


Categorìa:Sità romen-e
Riace

**Riace** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.842 abitant , an provincia ëd Res ëd Calabria.

## Ij ''[[Brons ëd Riace]]''
 
Dël 1972, ant ël Mar Joni davsin a Riace, a son stàite treuvà doi statue ëd brons dël V secol a.G.C. dla Magna Grecia ch'a rapresentavo doi guerié grech.
Lë statue a son adess al Musé Nassional dla Magna Grecia ëd Res ëd Calabria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Lucano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res ëd Calabria
Gibiltèra

**Gibiltèra** (*Gibraltar* an anglèis e an spagneul) a l'é un possediment dël Regn Unì al sud dla Penìsola Ibérica.
A l'ha na surfassa ëd 6,5 km² e a conta 27.925 abitant (2005).

## Geografìa

Gibiltèra as treuva an sla còsta europenga dla Strèita ëd Gibiltèra, ch'a separa ël Mar Mediterani e l'Océan Atlàntich. Sò teritòri a l'é formà da na cita penìsola dominà da la *Ròca ëd Gibiltèra* (àuta 426 méter).

## Stòria

Ël nòm ëd Gibiltèra a deriva da *Jabal Ţāriq* (جبل طارق), ch'an lenga àraba a veul dì "Mont ëd Tariq", ël prim àrabo che, dël 711, a l'ha ancaminà la conquista àraba dla Spagna.
J'anglèis e j'olandèis a l'han ocupà Gibiltèra dël 1704 (Guèra 'd sucession ëspagneula). Dël 1713 ël Tratà d'Utrecht a l'ha dàit Gibiltèra a l'Anghiltèra.

Dël 2009 Gibiltèra a l'é surtìa da la lista grisa dij paradis fiscaj ëd l'OCDE e apress a l'ha sot-signà d'acòrd dë scambi d'anformassion fiscaj con 26 pais.

### Ij rapòrt con la Spagna
La Spagna a l'ha sèmper rivendicà ël possess ëd Gibiltèra, ma j'abitant ëd Gibiltèra a son nen d'acòrdi.

La frontera antra Gibiltèra e la Spagna a l'é stàita sarà da Franco ant ël 1969.
A l'é dovusse speté le negossiassion për l'intrada dla Spagna ant l'Union Europenga për ch'a fussa torna duvertà: dël 1982 për ij pedon e dël 1985 për le viture.
Dël 2002, pì ch'ël 98% dj'eletor a l'ha votà për resté con ël Regn Unì.

## Conomìa
Dël 2012 Gibiltèra a l'ha marcà na chërsùa econòmica dl'8%.

## Lenga
La lenga offisial a l'é l'anglèis. Ël dialèt local as ciama llanito e a l'é na mës-cia dë spagneul e d'anglèis.

## Organisassion polìtica
Ël ministr cap ëd Gibiltèra a l'é Fabian Picardo.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Possediment dël Regn Unì
Ceuta

**Ceuta** a l'é n'exclave dla Spagna an sla còsta del Maròch.
A l'ha 'na surfassa ëd 18,5 km² e a conta 75.861 abitant (2006).

## Geografìa

Ceuta as treuva an sla còsta african-a dla Strèita ëd Gibiltèra, ch'a separa ël Mar Mediterani e l'Océan Atlàntich.

## Stòria

Ceuta a l'é stàita ocupà dal Portugal dël 1415 e a l'é diventà un possediment dla Spagna dël 1580.

## Sità gemelà
Ceuta a l'é gemelà con:
*  Aci Catena, Italia
*  Cádiz, Spagna
*  Guadalajara, Méssich

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Àfrica
Categorìa:Sità spagneule
Melilla

**Melilla** a l'é n'exclave dla Spagna an sla còsta oriental del Maròch.
A l'ha na surfassa ëd 20 km² e a conta 66.871 abitant (2006).

## Geografìa

Melilla as treuva an sla còsta african-a dël Mar Mediterani.

## Stòria
Melilla a l'é stàita ocupà da la Spagna dël 1497.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Àfrica
Categorìa:Sità spagneule
Tarantasca

**Tarantasca** a l’é un comun ëd 2.053 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Giordano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
La Tor ëd San Giòrs

**La Tor**,**La Tor ëd San Giòrs** o **Tor San Giòrs** (*Torre San Giorgio* an italian) a l’é un comun ëd 672 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Franco Monge (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Toredsangiors
Torzela

**Torzela** (*Torresina* an italian) a l’é un comun ëd 64 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renata Dalmazzone (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
La Tor dël Mondvì

**La Tor** (*Torre Mondovì* an italian) a l’é un comun ëd 521 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianrenzo Taravello (da l' 8/06/2009).

Tordelmondvi
Trés

**Trés** o **Trés Tinela** (*Trezzo Tinella* an italian) a l’é un comun ëd 356 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Viazzi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Tres
Irlanda (ìsola)

L**'Irlanda** a l'é la scunda, për grandëssa, dj'ìsole britàniche.
A l'ha na surfassa ëd 84.116 km² e a conta apopré 6 milion d'abitant.

## Geografìa
L'Irlanda as treuva ant l'Euròpa nòrd-ossidental, ant l'Océan Atlàntich setentrional.
A l'é delimità a sud-est dal Canal ëd San Giòrs, a est dal Mar d'Irlanda e a nòrd-est dal Canal dël Nòrd.

## Politica
L'ìsola a l'é divisa fra la Repùblica d'Irlanda e l’Ulster, ch'a fa part dël Regn Unì.

Categorìa:Ìsole dl'Euròpa
Lenga Bidyogo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bidyogo** o **Bidyogo** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Guinea-Bissau.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bidyogo** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe atlàntiche
**** **lenga Bidyogo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BJG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bjg

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Fulfulde Nìger oriental

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Fulfulde Nìger oriental** o **Fulfulde Nìger oriental** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nìger.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Fulfulde Nìger oriental** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Congo
*** lenghe atlàntiche
**** lenghe setentrionaj
***** **lenga Fulfulde Nìger oriental**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **FUQ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fuq

Lenga Fulfulde Nigeroriental
Giobertite

La **giobertite** a l'é na sòrt ëd magnetite bianca, dëscoatà dal chìmich astësan G.A. Giobert.

Categorìa:Chìmica
Michael von Melas

Ël baron **Michael Friedrich Benedict von Melas** a l'é stàit feldmarëssal e general ëd cavalerìa.
A l'era nassù a Radeln, an Transilvania, ij 12 ëd maj dël 1729 e a l'é mòrt a Elbeteinitz, an Boemia (al di d'ancheuj Týnec nad Labem, ant la Repùblica Ceca) ij 31 ëd maj dël 1806.

## La cariera
A l'era un bon comandant, rich d'esperiensa ma ancor gropà a le tradission e le tàtiche dël Set-sent, dont ij Prussian a j'ero stàit magìster. A l'era fasse armarché durant la Guèra dij Set Agn tanme agiutant dël feldmarëssal Daun.

### Ël prinsipi dle campagne contra ij fransèis rivolussionari
Con ël gré ëd general ëd brigada a l'avìa combatù ant ël 1793 an sla Sambre contra ij Fransèis; l'ann apress a l'era feldmarëssal an sël front dël bass Ren.
Dël 1797 a l'ha avù, për un pòch, ël comand suprem dle fòrse amperiaj an Italia. Dël 1799 a vagna contra ij fransèis a Cassan e, con Suvorov, a-i bat an sla Trebia e a Neuve. A fòrsa Massena assedià a Génoa a rend-se ij 4 ëd giugn.

### La bataja ëd Marengh
Ël cavicc a lo chita des di apress a Marengh: giumai sigur dla vitòria a part dal camp ëd bataja për rintré a sò quartié general a Lissandria, afidand a sò quartié-magìster general Zach ël travaj ëd core da press ai fransèis ch'a scapavo. L'ariv ëd Desaix con trupe frësche e sò atach a brisa la colòna austrìaca, provocand l'artirà e lë scapé general. Ëdcò ël general Zach a l'é pijà përzoné; Melas a l'é forsà a sot-signé l'abandon ëd la pian-a lombarda fin-a al Mincc.

### Dapress a Marengh
Bele che fòrt criticà, a l'é tratà bin da l'amperador ch'a j'afida ël comand militar ëd la Boemia. 
A l'é 'dcò ciamà a pressiede ël consèj ëd guèra për giudiché ël general Mack për la capitolassion d'Ulm.

Melas, Michael von
Lenga Dong

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Dong** o **Dong** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Nigeria.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Dong** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Benue-Còngo
***** lenghe bantoide setentrionaj
****** **lenga Dong**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **DOH**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=doh

Lenga dong
Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Vaudié

**Vaudié** o **Vodiar** (*Valdieri* an italian; *Vaudier* an ossitan) a l’é un comun ëd 964 abitant dla provincia ëd Coni.

J'abitant ëd Vaudié a son ëstranomà *cajan*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emanuel Parracone (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Vaudie
Valgran-a

**Valgran-a** (*Valgrana* an italian; *Vergrana* an ossitan) a l’é un comun d' 800 abitant dla provincia ëd Coni.

## Geografìa
Ël comun a fà part dla Valgran-a e a l'è travërsà dal torent Gran-a.
Ël pais as treuva a 642 m s.l.m., ël pont pì àut a l'è la ponta del mont Tamon che toca i
1393 m s.l.m. 
.

## Stòria
Ant ël 1744 Valgran-a a l'è stait-a ocupà dai fransèis.
Ant ël 1800 a i son stait pì ëd sent mòrt për ël còlera.
Ant ël 1846 ël vej simiteri a l'è stait demolì ansema a la capela ëd Sant'Antòni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Albino Arlotto (da l' 8/06/2009).

Valgrana
Valàuria

**Valàuria** (*Valloriate* an italian; *Valàouria* an ossitan) a l’é un comun ëd 142 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Monaco (da l' 8/06/2009).

Valauria
Valmala

**Valmala** (*Varmala* an ossitan) a l'é un pais ëd 72 abitant  dla provincia ëd Coni.
A l'é stàit na comun-a indipendenta fin-a la fin dël 2018; dop an referendum  a lé staìt unì a Busca.

## Aministrassion
Ël pro sindic e Andrea Picco (dal giugn 2019)

## Arferiment

Categorìa:Frassion dla provincia ëd Coni
Karl Hadik von Futak

Ël cont **Karl Joseph Hadik von Futak** (nàit a Levoča (*Leutschau*) ai 28 d'otóber dël 1756 – mòrt a Lissandria ai 24 ëd luj dël 1800) a l'é stàit un general dl'esèrcit imperial asbùrgich, fieul dl'avosà *Supremi Belli Dux* Andreas Hadik.

Fieul ëd na famija nobiliar d'orìgin ungherèisa, Karl Hadik a l'ha ancaminà la cariera militar sota la protession dël pare. An essend nòbil, soa cariera ant l'armada a l'é stàita motobin favorìa: a l'é dventà capitan a vint agn e, dòp na serie 'd promossion, a l'é stàit nominà feldmarëssal (*Generalmajor*) a quarantun agn, dventand ël pì giovo feldmarëssal dl'Imper.

A l'é stàit un dij pòchi ufissiaj a rend-se cont che ij temp a j'ero cambià e ch'a ventava arnové jë schema tàtich e organisativ militar. Durant la guèra dla prima coalission (1792-1797), a l'ha comandà con distinsion un regiment d'ùssar ant j'operassion an Italia e an Gërmania.

Dël 1799, durant la guèra dla sconda coalission, a l'é stàit destinà a l'armada italian-a sota 'l comand dël general Michael von Melas. A l'ha partessipà a j'operassion an Piemont e an Liguria. Durant l'assedi ëd Bar (1799), a l'é an tra ij difensor ch'a devo rend-se a le fòrse fransèise, ma a l'é peui liberà.

A la bataja ëd Marengh (14 ëd giugn dël 1800), Hadik a l'ha comandà na colòna d'avangardia. Durant l'atach final ëd le trupe austrìache, a l'é stàit ferì grevman. Trasportà a Lissandria, a l'é mòrt pòche sman-e apress, a quarantetrè agn.

Hadik von Futak, Karl
Venasca

**Venasca** (*Venascho* an ossitan) a l’é un comun ëd 1.602 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Silvano Dovetta (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Vërdun

**Vërdun** (*Verduno* an italian) a l’é un comun ëd 524 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Përsonalità
* Ël beat Sebastiano Valfré, nassù a Verdun dël 1629

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marta Giovannini  (dal 2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Verdun
Vëssa

**Vëssa** (*Vezza d'Alba* an italian) a l’é un comun ëd 2.137 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carla Bonino (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Vëssa a l'é gemelà con:
*  Jonquières-Saint-Vincent, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Vessa
Vi (CN)

**Vi** (*Vicoforte* an italian) a l’é un comun ëd 3.020 abitant dla provincia ëd Coni.

## Monument
Ël monument pi amportant a l'é 'l Santuari ëd Vi.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gian Pietro Gasco (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Vigneul

**Vigneul** (*Vignolo* an italian; *Vinhoel* an ossitan) a l’é un comun ëd 2.232 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Giraudo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Vila Falèt

**Vila Falèt** o **Vila 'd Coni** (*Villafalletto* an italian) a l’é un comun ëd 2.877 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Përsonalità

* Bartolomeo Vanzetti (1888-1927), anàrchich, mòrt ant jë Stat Unì ans la cadrega elétrica ansema a Nicola Sacco

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ilio Piana (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Vilafalet
Joseph Otto Stokart Bernkopf

Nassù a Klein Przilep, un cit vilage an Boemia, ij 23 ëd gené dël 1766, **Joseph Otto Stokart Bernkopf** a vnisìa da na famija d'ufissiaj dl'esèrcit: so pare-grand a l'era stàit capitani e sò bis-grand colonel e parèj vàire d'àutri dij sò cé.
La tradission a l'era stàita anterompùa da sò pare, ch'a l'era dedicasse al comersi an Boemia.
A des agn Joseph Otto a l'é admetù a la Real Amperial Wiener Neustädter Academie.
Des agn apress a na seurt cadet alfé e a l'é assignà al regiment ëd cavalerìa nùmer 47 *F. Kinski*.

Dël 1788-1789 a pija part con sò regiment a la guèra contra ij Turch.
Për ij doi agn apress a l'é ufissial ëd lien ant la division dël feldmarëssal prinsi Reuss.

Ij 2 d'ost 1790 a l'é mariasse con Ana Leopoldin-a Scherzin, dont a l'avrà dódes masnà (Wilhem, 1791; Anna, 1793; Karl, 1796; Josepha, 1798; Francisca, 1802; Elisabeth, 1803; Ferdinand, 1804; Karoline, 1809; Johan, 1810; Emanuel, 1812; Sophie, 1817; Adolph, 1818).

A lë s-ciòp ëd la guèra contra la Fransa as fa noté ant ij combatiment vagnà an Engadin-a e con soa companìa ëd croat ant ël regiment *F. Kinski* a sfonda na linia fransèisa an sël fium Inn.
Chèich mèis apress, dël giugn 1799, ij fransèis a pijo torna l'ofensiva e a blòco j'austrìach ant le combe a nòrd dël San Gotard.
Capitani Bernkopf a riess a mné fòra dël sercc dij nemis (da Gesseney a Urseren) dodesmila soldà a travers ij senté.
Sò regiment a riva an Piemont ant ij di che l'armada fransèisa a l'é batùa daj cosach ëd Suvorov e da j'amperiaj.
Ij croat dl*'F. Kinski* a scasso ij fransèis d'la Val d'Osta e Bernkopf a arsèiv ël comand dël fòrt ëd Bard dal feldmarëssal leu-tenent Kadik.
Ij 2 ëd giugn 1800 a l'é pijà përzoné, séguit a la capitolassion onorèivol dël fòrt; a l'é liberà con në scambi ël 1m ëd novèmber.
Për soa condòta esemplar durant l'assedi, ij 21 d'ost 1801 a l'é decorà con la cros ëd sivalié dël cit Órdin militar ëd Marìa Teresa; a arsèiv ël tìtol ëd baron.
Dël 1812 a l'é comandant dël cordon ëd difèisa dl'Àustria superior a Ried.

### La cariera
Soa cariera a l'é andàita pian, conforma a le régole:
*1m dë stèmber 1787: alfé;
*13 dë dzèmber 1788: sot-tenent;
*21 ëd mars 1793: tenent;
*22 ëd mars 1797: capitani;
*31 ëd giugn 1799: capitani avansà;
*1m dë stèmber 1805: magior ëd IV gré;
*1m dë dzèmber 1805: magior ëd III gré;
*28 ëd giugn 1807: magior ëd II gré:
*27 ëd maj 1809: magior ëd I gré;
*18 d'avril 1812: tenent colonel;
*10 ëd fërvé 1819: tenent colonel avansà.

A l'é butà an pension ij 15 ëd giugn dël 1825 con ël gré ëd colonel e në s-cianchet ëd 1200 fiorin, apress avèj servì sota j'amperador Giusep II, Leopold II, Fransesch II, an pas e dzortut an guèra.
As artira a Wildshut, ant la comba dl'Inn, anté ch'a meuir ij 2 d'ost dël 1833.

Bernkopf, Joseph Otto Stokart
Beniamino Andreatta

Conomista e òm polìtich.
**Beniamino Andreatta** a l'era nassù a Trent l'11 d'aost dël 1928 e a l'é mòrt a Bològna ij 26 ëd mars dël 2007.
A l'é stàit ministr dël tesòr e dla difèisa dla repùblica italian-a.
Marià con Giana, a l'ha avù quatr masnà.

Andreatta, Beniamino
Andreatta, Beniamino
Godfrey Harold Hardy

Matemàtich.
**Godfrey Harold Hardy** a l'era nassù a Cranleigh, ant ël Surrey, ël 7 ëd fërvé dël 1877 e a l'é mòrt a Cambridge ël 1° dë dzèmber dël 1947.

## A pòrto sò nòm
*Camp ëd Hardy
*Disugualiansa ëd Hardy
*Métod ëd Hardy-Littlewood

## Euvre prinsipaj
*A course of pure mathematics (1908).
*The general theory of Dirichlet series (1915).
*Inequalities (1934).
*Introduction to the theory of numbers (1938, con E.M. Wright).

Hardy, Godfrey Harold
Ivan Matveevič Vinogradov

Matemàtich russ.
**Ivan Matveevič Vinogradov** (Иван Матвеевич Виноградов) a l'era nassù a Miloljub, davzin a Velikie Luki, provinsa ëd Pskov, ël 14 ëd stèmber dël 1891 e a l'é mòrt a Mosca ël 20 ëd mars dël 1983.

Vinogradov, Ivan Matveevič
Zagabria

**Zagabria** (*Zagreb* an croat) a l’é la capital dla Croassia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Croassia për popolassion, con 784.900 abitant (2007).

## Geografìa

Zagabria as treuva al nòrd-òvest dla Croassia, nt'la part sud-ossidental dla pian-a dla Pannonia. 

## Sità gemelà
Zagabria a l'é gemelà con:
*  Magonsa, Gërmania
*  San Peroborgh, Federassion Russa
*  Tromsø, Norvegia
*  Kyoto, Giapon
*  Cracòvia, Polònia
*  Lisbon-a, Portugal
*  Pittsburgh, Stat Unì d'América
*  Shanghai, Cin-a
*  Bùdapest, Ungherìa
*  Vien-a, Àustria
*  Sarajevo, Bòsnia e Erzegòvina
*  Lubian-a, Slovenia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità croate
Vilaneuva dël Mondvì

**Vilaneuva** (*Villanova Mondovì* an italian; *La Vila Noeva* an ossitan) a l’é un comun ëd 5.711 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Boasso (dal 27/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Vilaneuvadelmondvi
Ël Vilar San Costans

**Ël Vilar San Costans** o mach **Ël Vilar** (*Villar San Costanzo* an italian; *Vilar San Coustans* an ossitan) a l’é na comun-a ëd 1.474 abitant dla provincia ëd Coni.

## Atrassion
* Ij *Cicio dël Vilar*, fenòmeno natural creà da lë score ëd l'eva a parte da 15 mila ani fa, arnomà an tut ël mond.

*L’Abassìa ëd San Costans, fàita ant ël sécol ch'a fa VIII per l’intension del re longobard Aripert II dai monio ëd San Benedet, con la cripta e la capela ëd San Giòrs: da vedde ij fresch ëd Pero ëd Salusse (1469).

*El Santuari ëd San Costans al Mont, en stil romànich-gòtich, dël sécol ch'a fa XII.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Ellena (da l' 8/06/2009).

## Sità binele
Ël Vilar a l'é binelà con:
*  Rosières, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Vilarsancostans
Votignasch

**Votignasch** (*Vottignasco* an italian) a l’é un comun ëd 552 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniela Patrizia Costamagna (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Abraham Robinson

Matemàtich.
Nassù a Waldenburg (Almagna) dël 1918, mòrt dël 1974.
A parte dal 1963 a l'ha creà l'anàlisi nen ëstàndard.

## Euvre prinsipaj
*Non-standard analysis (Àmsterdam, 1966).

Robinson, Abraham
Sarajevo

**Sarajevo** a l’é la capital dla Bòsnia e Erzegòvina.
A l’é ëdcò la prima sità dla Bòsnia e Erzegòvina për popolassion, con 602.500 abitant (2006).

## Geografìa

Sarajevo as treuva al sentr dël triàngol dla Bòsnia e Erzegòvina. A l'é travërsa dal cit fium Miljacka. 

## Sità gemelà
Sarajevo a l’é gemelà con:

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità dla Bòsnia e Erzegòvina
Asèj

**Asèj** (*Azeglio* an italian) a l’é na comun-a ëd 1.368 abitant  dla provincia ëd Turin.

Ël patron d'Asèj a l'é San Deodà.

## Stòria
Dël 1391 ij savojard ëmnà da Bonifass ëd Challant a l'han liberà Asèj da Fassin Can.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angiolino Santina (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Sësnasch

**Sësnasch** (*Cercenasco* an italian) a l’é un comun ëd 1.839 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Teresa Rubiano (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sesnasch
Vinàj

**Vinàj** (*Vinadio* an italian; *Vinai* an ossitan) a l’é un comun ëd 720 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Pietro Giverso (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Vinaj
Salassa

**Salassa** a l’é un comun ëd 1.773 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Jarno Ansinello (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Ruvera

**Ruvera** (*Rivara* an italian) a l'é un comun ëd 2.716 abitant  dla sità metropolitan-a 'd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Quarelli (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Lisbon-a

**Lisbon-a** (*Lisboa* an portughèis) a l’é la capital dël Portugal.
A l’é ëdcò la prima sità dël Portugal për popolassion, con 509.751 abitant (2006) e pì che 3 milion ant l'àrea metropolitan-a.

## Geografìa

Lisbon-a as treuva a le sboch dël fium Tago ntl'Océan Atlàntich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Costa.

## Sità gemelà
Lisbon-a a l’é gemelà con

## Anliure esterne

* Sit ofissial

Categorìa:Sità portughèise
Alfred North Whitehead

Matemàtich e filòsof anglèis.
**Alfred Whitehead** a l'era nassù a Ramsgate, ant ël Kent, ël 15 ëd fëvré dël 1861 e a l'é mòrt a Cambridge (Massachusetts) ël 15 ëd dzèmber dël 1947.

## Euvre prinsipaj
*Treatise of universal algebra (1898).
*Principia mathematica (con Russell, 1910-1913).
*An introduction to mathematics (1911).

Whitehead, Alfred North
Whitehead, Alfred North
Friedrich Ludwig Gottlob Frege

Matemàtich.
**Friedrich Ludwig Gottlob Frege** a l'era nassù a Wismar (Meclenborgh) l'8 ëd novèmber dël 1848 e a l'é mòrt a Bad Kleiner (Meclenborgh) ël 26 ëd luj dël 1925.

A l'ha travajà ant la lògica matemàtica.
Frege a admetìa nen che ij concet primitiv a podèisso pijesse sensa spiegassion e an soa euvra a l'ha sërcà d'arporté ël concet ëd nùmer a col ëd classa.

## Euvre prinsipaj
* Begriffsschrift (1879)
* Die Grundlagen der Arithmetik (1884)
* Grundgesetze der Arithmetik (1m volum, 1893; 2nd volum, 1903)
* Sinn und Bedeutung

Frege, Friedrich Ludwig Gottlob
Frege, Friedrich Ludwig Gottlob
Lenga montneigrin-a

**Lenga montneigrin-a**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga montneigrin-a** o **montneigrìn** a fa part dle lenghe slave e a l'é parlà an Montnèigr.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **montneigrìn** a peul esse:

* lenghe indoeuropenghe
** lenghe slave
*** lenghe slave meridionaj
**** **lenga montneigrin-a**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: 
* Còdes ISO 639-3: 


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Lenghe slave
Mostar

**Mostar** (*Mostar* / *Мостар* an bosnian) a l’é 'na sità dla Bòsnia e Erzegòvina, capital nen ofissial dl'Erzegòvina.
A conta 125.448 abitant (2004).

## Geografìa

Mostar a l'é travërsà dal fium Neretva. 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità dla Bòsnia e Erzegòvina
Përtus

**Përtus** (*Pertusio* an italian) a l’é un comun ëd 777 abitant  ëd la provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Cresto (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Pertus
Ussèj

**Ussèj** (*Usseglio* an italian, *Usèi* an franch-provensal) a l’é na comun-a ëd 229 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Musé
*Musé cìvich alpin

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Mario Grosso (dal 2014).

## Vardé 'dcò
* Lera
* Ponta Solé

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Pré

**Pré** (*Perrero* an italian, *Prìe* an ossitan) a l’é un comun ëd 753 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Leger (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Pre
Ruèj

**Ruèj** (*Rueglio* an italian) a l’é na comun-a ëd 776 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Tradission
A Ruej as goerna la tradission funeraria dl'uaiu.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Cordero (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Ruej
Santna

**Santna** (*Santena* an italian) a l’é un comun ëd 10.571 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Tradission e produssion tìpiche
Ël pais a l'é arnomà për soa produssion dë sparz.
Le mascre a son la *Bela Sparzera* (vestìa 'd verd e 'd bianch), compagnà da *Ciatarin*, *Magna Martin-a* e *Barba Tomà*.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Giuseppe Zarcone (dal 10/05/2011).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Rivalba

**Rivalba** a l’é un comun ëd 1.094 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Rosso (dal 5/04/2005).

## Sità gemelà
Rivalba a l'é gemelà con:
*  Els Hostalets de Pierola, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla sità metropolitan-a ëd Turin
Prosa

**Prosa** (*Perosa Canavese* an italian) a l’é un comun ëd 572 abitant  dla provincia ëd Turin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Borgia (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Prosa