Ancuso

**Ancuso** (dal latin *incus, -udis*, a soa vira da *incudere* "bate contra") a l'é n'utiss ëd fer o d'assel dovrà dai fréy e dai mèistr d'àutri mësté për **bate e dé forma** ai metaj a càud o a frèid. A l'é un dij pì antich atrass dla mecànica e dla siderurgìa, present an tute le civilisation ch'a l'han travajà ij metaj.

## Strutura
N'ancuso tradissional a l'é fàita da un gròss blòch d'assel temprà, con na surfassa superior pian-a (**la tàula**) ch'a serv a bate. La forma a l'é caraterìstica:
* **La ponta** (o còrn): na part utila e arionda, dovrà për pieghé e deje forma a le lame o ai tòch.
* **La part opòsta**: soens a l'ha na part quadra o na ponta për fé dij përtus.
* **La tàula**: la surfassa ëd travaj, temprà e seulia për resiste ai colp.
* **Ij pé**: la part ëd base, con d'ale për fissela a un tòch 'd bòsch (fissà con ëd grop ëd fer) për smorsé le vibrassion e aussela a l'autëssa giusta.

Le dimension a peulo varié da cite ancuso da arlogé a gròss ancuso da fré ch'a peulo passé ij 200 kg.

## Sòrt d'ancuso
A-i son vàire sòrt d'ancuso, mincadun për n'usagi specìfich:* **Ancuso da frav**: la pì comun-a, con doi còrn (un a còno e un a piramida) e surfassa për bate.
* **Ancuso da fré**: pì longa e con na part për fé ij fer ëd caval.
* **Ancuso da arlogé**: cita, con surfassa motobin fin-a, për travajé ij cit mecanism.
* **Ancuso da monede**: për bate le monede, soens con la part ëd tàula decorà.
* **Ancuso da scultor**: për travajé la pera o 'l metal artìstich.
* **Ancuso da mòla**: con un còrn pì cit për travajé ij dent dle lame.

## Utilisassion
L'ancuso as deuvra dzortut ant la **fusin-a**. Ël fré a scàuda ël metal ant ël feu fin ch'a dventa ross, peui a lo ten con le mòrse an sl'ancuso e a lo bat con ël martel për deje la forma. L'ancuso a fà da sostegn e a arflet la fòrsa dël colp an sl'istess tòch.

A serv ëdcò për:
* **Pieghé** ij metaj an sla ponta.
* **Tajé** con ël ponson.
* **Përforé** con ël ponson.
* **Saldé** ij tòch batendje ansema.

## Stòria
L'ancuso a l'é nàita con la metalurgìa. Ant l'Età dël Bronz a j'ero 'd pera o 'd bronz; con l'Età dël Fer a son dventà d'assel temprà. J'Egissi a dovravo ancuso ëd pera për bate l'òr. Ij Roman a l'han dësvlupà la fusin-a e l'ancuso 'd fer temprà, ch'a l'é restà scasi idèntica fin al di d'ancheuj.

Ant l'età 'd Mès, l'ancuso a l'era 'l sìmbol dël mësté dël fré, un përsonagi sentral ant la vita dël paìs. Ël fré a batìa ij ciòv, ij fer dij cavaj, j'utiss e j'arme. La tradisission a veul che l'ancuso a sia ëdcò 'n sìmbol ëd fòrsa e 'd resistensa.

## L'ancuso ant la tradission piemontèisa
An Piemont, l'ancuso a l'é stàita për sécoj l'utiss sentral dle fusin-e 'd montagna e 'd pian-a. Minca pais a l'avìa sò fré, ch'a travajava an sla pòrta dla botega con l'ancuso piassà an s'un tòch 'd rol. Ël son dël martel an sl'ancuso a scandìa la giornà e a l'era 'n pont d'arferiment për la comunità. Ancora al di d'ancheuj, quaidun-e veje fusin-e a son restaurà e mostrà 'me musé.

Un vej proverbi piemontèis a dis: *Va sèmper a bate l'ancuso giusta*, për dì che a venta trové la përsona giusta për lòn ch'as veul oten-e.

## Curiosità
* L'ancuso a l'é 'l sìmbol aràldich dël mësté dij fré e dj'ovrié dël metal.
* An mùsica, l'ancuso a l'é dovrà 'me strument a percussin ant l'euvra *[[Il Trovatore]]* ëd Giuseppe Verdi, ant ël còr.
* La costelassion *Incus* (ancheuj part dla costelassion dlë Sculptor) a l'é ciamà parèj për la forma a ancuso.
* L'ancuso a l'é 'dcò 'n termo anatòmich: për esempi, l'ancuso a l'é n'oss cit ëd l'orija media.

## Vardé 'dcò
* Fré
* Fusin-a
* Martel
* Atrass

## Arferiment
* Vocabolari Treccani
* G. Ferraro, *Antiche arti e mestieri in Piemonte*, Turin, 1978.
* A. M. Brizio, *La lavorazione dei metalli nell'antichità*, Roma, 1985.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Atrass
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI