Silur

Un **silur** (dal nòm dël pess *silur*) a l'é n'arma autopropulsà, sot-marin-a, che a pòrta na testa 'd guèra esplosiva e a l'é lansà da na nav, un sot-marin, un avion o da la còsta për colpì 'd bërsaj navaj o sot-marin. A l'é stàita un-a dj'arme pì amportante dla guèra naval dël sécol XX e a l'é anco' essensial ant la guèra moderna.

## Stòria
Ël silur modern a l'é stàit anventà ant ël 1866 da **Giovanni Luppis**, un ufissial dla marin-a austrìaca, ma a l'é stàit **Robert Whitehead** ch'a l'ha dësvlupalo për la prima vira coma arma pràtica. Ël prim silur, ciamà "Minenschiff", a l'ha fàit soa prima dimostrassion dël 1866.

## Part prinsipaj
* **Testa 'd guèra**: L'esplosiv (TNT, PBX, torpex) ch'a esplòd a l'impat.
* **Sistema 'd guida**: Mecanism ëd navigassion (a giroscòpi, acùstich, a fil, ecc.).
* **Motor**: Propulsion (aria compressa, elétrich, a propelent sòlid o liquid).
* **Contròj**: Ale e timon për la manovra.
* **Sensor**: Sonar, magnetòmetr, o infra-ross për trové 'l bërsaj.

## Sòrt 'd silur
### Për dimension e ròl
* **Silur pesant**: Lancià da sot-marin e nav contra àutre nav o sot-marin (es. Mk 48 american).
* **Silur leger**: Për avion o elicòter contra sot-marin.

### Për sistema 'd guida
* **A giroscòpi** (prima generassion): A va an linia drita con na rota prestabilìa.
* **Acùstich passiv**: As guida al rumor dël bërsaj (ël pi famos: l'alman G7e *Zaunkönig* dla Sconda Guèra).
* **Acùstich ativ**: A manda 'd signal e a scota l'eco.
* **A fil**: A resta colegà a la nav ch'a l'ha lancialo con un fil për la guida.
* **Mist**: Combinassion ëd sistema (wire+acùstich, infra-ross+radar, ecc.).

## Tàtica d'impiego
Ij silur a son ëstàit dovrà con gròss efet an tute le guère navaj dël sécol XX. Soa aplicassion a l'ha cangià la tàtica:
* **Atach an mar**: Da 'd nav surfass o sot-marin contra 'd nav mercant o militar.
* **Difèisa antiaèrea**: Silur lancià contra formassion navaj.
* **Combatiment sot-marin**: Silur specialisà për ij sot-marin.

## Evolussion tecnològica
* **Guera mondial I**: Silur a giroscòpi, con portà curta.
* **Guera mondial II**: Silur acùstich e a ossìgen, con portà pì longa.
* **Guera frèida**: Silur nuclear (es. Mk 45), a fil, con velocità àuta.
* **Modern**: Silur *supercavitant* (ch'a creo 'na bola 'd gas për ridùe l'atrit ëd l'eva) e a guida AI.

## Contra-misure
Le nav e ij sot-marin a deuvro vàire técniche për difend-se dai silur:
* **Decoj acùstich** (noisemaker): Ch'a fan ëd rumor për angané 'l silur.
* **Towed array**: Sensor trassinà për rilevé ij silur a distansa.
* **Sistema ëd difèisa antì-silur** (ATS): Arma ch'a sent ij silur ch'a rivo.
* **Manovre evasive** e schinà 'd ziffel.

## Silur famos ant la stòria
* **Type 93 giaponeis** ("Long Lance"): Un dij silur pì efetiv ëd la Sconda Guèra, con na portà straordinaria.
* **Mark 14 american**: Con problema 'd fidabilità an via dë svlup, peui diventà efetiv.
* **G7 alman**: Silur acùstich che a l'ha fàit tant dann ant l'Atlàntich.
* **VA-111 Shkval russi**: Silur supercavitant motobin lest.

## Aplicassion nen-militar
Ij silur a son dovrà 'dcò për:
* **Ricerca sot-marin-a**: Veicol autònom ëd misura.
* **Angegnerìa 'd le fondassion**: Perforassion sot-eva.

## Futur
Ij silur dël futur a saran:
* **Pì lest** (supercavitant).
* **Pì silensios** e con sensor pì ancreus.
* **Colegà an rej** con d'àutri sistema.
* **Dovrand l'inteligensa artifissial** për identificassion dël bërsaj.

## Vos corelà
* Sot-marin
* Nav militar
* Arma sot-marin-a
* Sonar
* Guida 'd mìssil
* Bataja naval

## Arferiment


Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI