Bin

An filòsofìa, ël **bin** a l'é un concet sentral dl'ética e dla metafìsica ch'a rapresenta lòn ch'a l'é desideràbil, conform a la natura uman-a, o moralment giust. A l'é l'opòst dël mal e a forma la base dle discussion an sla moralità, an sla felicità, e an sla vita bon-a.

## Tichëtte prinsipaj
Ël bin a peul esse definì coma:
* La qualità ëd lòn ch'a l'é moralment giust o virtuos
* Lòn ch'a contribuiss a la realisassion ëd na vita compìa e contenta
* La fin o l'obietiv ëd l'assion uman-a
* La proprietà ëd lòn ch'a l'é degn d'esse desiderà

## Sòrt ëd bin
A-i son vàire sòrt ëd bin ant la tradission filosòfica:
### Për [[Platon]]
* **Bin an chiel midem** (l'Idea dël Bin): La fons ëd tute le còse bon-e, pì àuta che l'esse midem
* **Bin ùtil**: Lòn ch'a serv për oten-e n'àutr bin
* **Bin piasèivol**: Lòn ch'a dà piasì

### Për [[Aristòtil]]
* **Bin assolù**: La felicità (eudaimonia), la fin ùltima ëd l'òm
* **Bin relativ**: Lòn ch'a l'é bon për na përson-a an particolar
* **Bin moral**: Le virtù

### Për la filòsofìa medieval
* **Bin real**: Lòn ch'a realisa la natura 'd na còsa
* **Bin aparent**: Lòn ch'a smija bon ma a l'é nen ver

### Për la filòsofìa modern-a
* **Bin moral**: Lòn ch'a l'é giust da fé
* **Bin natural**: Lòn ch'a contribuiss a la felicità
* **Bin metafìsich**: La përfession o la completëssa 'd na còsa

## Teorìe dël bin
### Eudemonism
Ël bin suprem a l'é la felicità o ël benesse (Aristòtil, jë Stòich).

### Utilitarism
Ël bin a l'é lòn ch'a massimisa la felicità o ël piasì për ël pì grand nùmer ëd përson-e (Bentham, Mill).

### Deontologìa
Ël bin a consist an fé lòn ch'a l'é giust për rispet dël dovèj, nen për le conseguense (Kant).

### Etica dle virtù
Ël bin a consist an vive na vita virtuosa, conform a la rason (Aristòtil, Tomà d'Aquin).

### Idealism
Ël bin a l'é n'ideja o un valor assolù che l'òm a deuv realisé (Platon, Hegel).

## Ël problema dël bin
Ij problema filosòfich prinsipaj an sël bin a son:
* **La natura dël bin**: Ël bin a l'é na proprietà real o na costrussion uman-a?
* **La conossensa dël bin**: Com a peulo le përson-e conòsse lòn ch'a l'é bon?
* **La realisassion dël bin**: Com a peulo le përson-e realisé 'l bin?
* **Ël relativism dël bin**: Ël bin a varia da coltura a coltura o a l'é universal?

## Ël bin ant la metafìsica
An vàire sistema filosòfich, ël bin a l'ha në statut metafìsich:
* **Platon**: L'Idea dël Bin a l'é pì àuta che l'esse midem, a l'é la sorgiss ëd tut lòn ch'a esist
* **Aristòtil**: Ël Bin a l'é la fin vers la qual tut a tend
* **Tomà d'Aquin**: Tut lòn ch'a esist a partéssipa dël Bin, che a l'é identificà con Dé
* **Leibniz**: Ël mond present a l'é 'l "mèj dij mond possìbij" përchè a realisa ël pì grand bin

## Bin e valor
La relassion antra bin e valor a l'é essensial:
* Ël bin a l'é 'l valor fondamental
* Ij valor a son le manifestassion particolar dël bin
* La serca dël bin a guida la creassion ëd valor

## Amportansa ant la vita uman-a
La nòsta ëd bin a l'é fondamental për:
* L'orientament moral dj'assion
* La serca dla felicità
* La costitussion dla società giusta
* La comprension dël sens ëd la vita

## Vos corelà
* Mal
* Valor
* Ética
* Virtù
* Felicità
* Eudemonism
* Platon
* Aristòtil

## Arferiment


Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI