open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Càuss robatant

Un **Càuss robatant** (an lenga anglèisa: *hammer kick*) a l'é un càuss frapant, dàit con j'anche quand ëd fianch e ëd facia con ël talon dël pé.

Ës càuss a fa part ëd la catégoria dij càuss dit "con gamba drita" coma 'cò 'l càuss chërsent e chèich fòrma ëd càuss sircolar.

Sta técnica a l'ha doe forme prinsipaj:
*trajetòira direta, dita "a l'ache" e ciamà 'dcò "càuss robatant".
*trajetòira sircolar an partensa (an chërsent ò a mesalun-a) peui calanta.
*na partensa calanta combinà con n'assion dël gënoj ("foetà" a l'anvers antorn ël gënoj, fòrma dla sòrt càuss a gancio).

Conr ste variant-sì, ël càuss robatant a peul esse dàit:
*da la gamba anans ò dadré sensa na rotassion esagerà dj'anche.
*da la gamba dadré con na rotassion complèta dl**'apui** e donca dël tronch (**tour ansier**), ën fasand perde 'd vista l'aversari antramentr ch'as da. Sta técnica a l'é denominà "arvirà" e a l'ha na potensa notaman fòrta. A resta parenta dël "càuss chërsent arvirà".

La técnica a peul esse 'cò portà an sautand, dont ël nòm "càuss robatant an sàut".


Figura:hammer1.jpg|Atach an càuss robatant con la gamba dadré
Figura:couverture_hammer1.jpg|Atach an càuss robatant con la gamba dadré
Figura:retrait_high.jpg|Aretrament dël bust për ëschivé 'n càuss robatant


Categorìa:Art marsiaj
Università ëd Milan

L**'Università djë Studi ëd Milan** a l'é n'università anstituìa dël 1924.

## Organisassion
A travajo a l'Università 'd Milan 697 professor ordinari e strasordinari, 654 professor assossià, 980 antra arsercador e assistent.

Categorìa:Lombardìa
Milan
Università Catòlica dël Cheur Sacrà

L**'Università Catòlica dël Cheur Sacrà** a l'é n'università fondà a Milan dël 1921 për inissiativa d'Agostino Gemelli.

## Organisassion
A travajo a l'Università dël Cheur Sacrà 322 professor ordinari e strasordinari, 385 professor assossià, 759 antra arsercador e assistent.

Catòlica dël Cheur Sacrà
Categorìa:Milan
Còdes aeropòrt IATA

Un **Còdes aeropòrt IATA**, ciamà ëdcò **identificativ ëd località IATA**, **còdes dë stassion IATA** ò bele mach **identificativ ëd località**, a resta un còdes ëd tre litre ch'as dòvra për indiché vàire aeropòrt dël mond, e ch'a l'é assignà da la International Air Transport Association (IATA). Coma esempi ëd coma ch'as dòvro ës peul pensé ai gròss còdes ch'as buto ant sij tacolèt dle valis quand a son acetà a l'aeropòrt.

La manera che sti còdes a son assignà a l'é stabilìa da la Risolussion IATA 763, e a l'é aministrà dal quartié general dla IATA a Montréal. Ij còdes a son publicà minca doi agn ant la lista dij Còdes dj'Aerolinie IATA. Minca còdes a l'é ùnich ant n'edission sola dla lista, ma vej còdes chità a peulo torna esse dovrà con n'àutr sust na vira ch'a sia passa-ie assé 'd temp. Vàire nassion, coma 'l Canadà, a dòvro pì nen ij còdes IATA an soe publicassion aeronàutiche ofissiaj. La IATA a dà dij còdes ëdcò a le stassion ëd ferovìa e a j'ent legaj ch'a gestisso j'aeropòrt. 
## Arferiment

Categorìa:Aviassion
Lenga gorap

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga gorap** ò **Gorap** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant l'Indonesia (Maluku).

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Gorap** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe malayo-polinesian-e
*** lenghe malayo-polinesian-e nen classificà
**** **lenga gorap**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **goq**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=goq

Categorìa:Lenghe dl'Indonesia
Categorìa:Lenghe malayo-polinesian-e nen classificà
Lenga saisiyat

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga saisiyat** ò **Saisiyat** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut a Taiwan.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Saisiyat** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe formosan nòrd ovest
*** **lenga saisiyat**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **xsy**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=xsy

Categorìa:Lenghe formosan nòrd ovest
Categorìa:Lenghe ëd Taiwan
Uberto Pozzoli

## Biografìa
**Uberto Pozzoli** a l'era nassù a Capriate ël 6 ëd magg dël 1901. A l'era trasferisse bin prest a Lech e lì a l'é mòrt, motobin giov, dël 1930. 
A l'era stàit sindacalista catòlich, redator dël setimanal *"Il Resegone"* e corispondent dël giornal milanèis *"L'Italia"*.
 

## Euvre
Le lìriche dël Pozzoli a son ëstàite publicà dzortot an dzora a :
* l'arvista mensil *"All'ombra del Resegone"* ; 
* ël volum *"Frammenti di vita lecchese"* . 
La grafìa dël Pozzoli a s'arfà a cola dël Porta e  dla tradission milanèisa.

### La Ghislanzoneide
Ant la poesìa **La Ghislanzoneide**, ël poeta a fà parlé ël bust dicà a Antonio Ghislanzoni. L'inisse: 

### Magg in valada
La lìrica **Magg in valada** a l'é la preuva pì riussìa dël Pozzoli. L'inisse: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Pozzoli, Uberto
Osservatòri astronòmich ëd Brera

L**'osservatori astronòmich ëd Brera** a l'é n'antica anstitussion sientìfica milanèisa.

L'achit ëd j'osservassion a Brera a armonta al 1760.
L'osservatòri a l'ha avù dij diretor ëd grand nòm: antra 'd costi Ruggero Giuseppe Boscovich e Giovanni Virginio Schiaparelli.

Categorìa:Astronomìa
Piazza Brembana

**Piazza Brembana** (*Piassa* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.215 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 38 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 536 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Geremia Arizzi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Piazzabrembana
Teorema ëd Pitàgora

Ël **teorema ëd Pitàgora** a fortiss che, ant un triàngol retàngol, la mzura dël quadrà costruì an sl'ipotenusa a l'é la soma dij quadrà costruì an sij catet.

Costa relassion as peul ëscriv-se ëd fasson algébrica tanme
:a^2+b^2=c^2,
anté che a,b a son le longheur dij doi catet e c a l'é cola dl'ipotenusa.
A l'é an arfletend ansima a costa ugualiansa che Pierre de Fermat a l'ha fortì sò avosà teorema.

A val ëdcò l'anvers dël teorema ëd Pitàgora: si la soma dij quadrà ëd doe bande d'un triàngol a l'é ugual al quadrà dla tersa banda, antlora ël triàngol a l'é retàngol.

## Stòria
Bele che ël teorema a pija sò nòm dal matemàtich Pitàgora (anviron 540 aGC), soa dimostrassion a armonta ai babilonèis dël temp ëd Hammurabi, pì 'd mila agn anans Pitàgora.
Miraco l'atribussion a Pitàgora a l'é dovùa al fàit che la prima documentassion ëd na dimostrassion ëscrita a ven da soa scòla; tutun ës teorema e soe dimostrassion a comparisso an continent, colture e sécoj diferent.

## Generalisassion
A-i son vàire generalisassion dël teorema ëd Pitàgora:
# La fórmola dël cosen.
# Ël teorema ëd Tolomé ch'a fortiss che ant un quadrilàter sìclich convess ABCD,
::AB \cdot CD+BC \cdot AD=AC \cdot BD
(si ABCD a l'é un retàngol, i l'oma ël teorema ëd Pitàgora).
# Për tut triàngol con bande x,y,z taj che z>y \geq x opura z, a-i é un nùmer p tal che z^p=x^p+y^p.

Teorema ëd pitagora
FC Canavèis

Ël **Fótbal Club Canavèis** a l'é nàit dël luj dël 2001 da la fusion ëd l'U.S. Sangiustèis e dl'A.S. Volpian.

Costa fusion a l'é fasse për trasformé doe cite squadre dël Piemont, giumai ruvà al grand fótbal dij professionista, ant n'ùnica squadra motobin pì fòrta.

La neuva dirigensa a l'ha tòst arseivù soa arcompensa da già che dòp sìnch ani ant ël campionà nassional "amateur", la squadra a l'é ruvà an Serie C2, categorìa anté che a gieuga ancora adess.
Ij color ëd la squadra a son ël ross e 'l bleu.

Categorìa:Fótbal an Piemont
Categorìa:Canavèis
San Giovanni Bianco

**San Giovanni Bianco** (*San Gioàn Biànch* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.383 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 28 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 408 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Milesi (dal 16/05/2011, scond mandà dal 05/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sangiovannibianco
San Pellegrino Terme

**San Pellegrino Terme** (*San Pelegrì* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.830 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 24 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 358 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vittorio Milesi (dal 07/06/2011, scond mandà dal 05/06/2016; dagià sìndich dal 1996 al 2006).

## Sità gemelà
San Pellegrino Terme a l'é gemelà con:
*  Burgdorf, Svìssera
*  Larino, Italia
*  La Salle les Alpes, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanpellegrinoterme
Hugues Leblanc

Matemàtich e filòsof.
**Hugues Leblanc** a l'era nassù ai 19 ëd mars dël 1924.
A l'era sitadin sia dël Canadà che djë Stat Unì.
A l'era nà an Québec e a l'ha vivù a Ste-Hyacinth (Québec) fin-a al 1946.
Dël 1944 a l'é intrà a l'Università ëd Montréal, anté ch'a l'é laoreasse dël 1946.
Dël 1946 a l'é intrà a Harvard, dotorand-se dël 1948 con W.V. Quine tanme supervisor ëd soa tesi.

Dël 1948 a l'é intrà al dipartiment ëd filosofìa dël Bryn Mawr College, anté ch'a l'ha travajà pr'ëscasi vint agn.
Dël 1967 a l'é trasferisse a l'Università Temple, fin-a a cand a l'é andàit an pension dël 1992.
Dal 1973 al 1979 a l'é stàit pressident dël dipartiment ëd filosofìa.

Chità Temple, a l'é vnù professor gionzù a l'Università ëd Québec a Montréal.
Dël 1996 a l'ha ancaminà a avèj ëd grev problema ëd salute e a l'ha tramudà an Virginia setentrional për podèj esse pì davzin a soe masnà (a-n n'avia tre).
A l'é mòrt ai 10 dë stèmber dël 1999 ëd na maladìa cardiovascular al Casey House Hospice a Rockville, ant ël Maryland.
Soe sënner a son ëstàite sotrà a Ste-Hyacinth, davzin ai sò.

## Sò travaj
Leblanc a l'é stàit autor d'eut lìber, a l'ha cudì e contribuì a d'àutri tre, e a l'ha scrivù pì che sent artìcoj an sla lògica simbòlica e la filosofìa dla lògica.
A la colaborà con pì che na vinten-a d'àutri lògich.

A l'ha dàit na contribussion amportanta al dësvlup ëd la lògica lìbera, dla semàntica a valor ëd vrità (ch'a mostrava ant ij sò cors d'antrodussion a la lògica matemàtica) e dla semàntica probabilìstica.
Ij sò anteresse a j'ero assè spantià e a l'han ëmnalo a djë studi ant la lògica clàssica dël prim e dël second órdin, ant la teorìa dij tipo, ant la lògica a vàire valor, ant le lògiche modaj e antuissionista.
A l'era anteressà dzortut ai sistema ëd dedussion e a l'ha dësvlupà dij sistema ëd dedussion assiomàtich, dij sequent, a tàule e, ëd particolar anteresse, dij sistema modern ëd dedussion natural.
A l'ha ëdcò publicà ëd travaj an sl'anferensa statìstica e andutiva.

Hugues Leblanc a l'avìa arseivù ël premi Paul W. Eberman, ëd dotorà onorari da l'Università ëd Montréal e l'Università Dalhousie e d'onor da l'Università dël Québec a Montréal.
A l'era mèmber dla Sossietà Real ëd Canadà e a l'ha avù d'ufissi ant l'Assossiassion për la Lògica Simbòlica e ant la Sossietà për la Filosofìa Precisa.

Leblanc, Hugues
Leblanc, Hugues
Sedrina

**Sedrina** (*Sedrina* 'dcò an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.475 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 15 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 328 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Stefano Micheli (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Sedrina a l'é gemelà con:
*  Dęblin, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bérghem
Vilaneuva Solar

**Vilaneuva** (*Villanova Solaro* ën italian) a l’é un comun ëd 777 abitant  dla provincia ëd Coni.El pais a sors,n'tla riva a destra de Vrèita

## Ij pais confinant
Vilaneuva a confin-a a nòrd con Murel, a sud con Rufìa e Scarnafis, a òvest con Morëtta e La Tor

## Leugh d'anteresse
* Castel dij Solar
* Gesia ëd San Martin
* Presepi mecànich ëd Vilaneuva (ant ël perìod natalissi)

## Frassion
Vilaneuva à l'haa tante cassin-e sparse e doi frassion ch'as treuvo an sla strà për andé a Murel:
*Ël Vernà
*J'Airaj

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Simone Alberto (dal 26/05/2014)

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Vilaneuvasolar
Nùmer ëd Lucas

La sequensa dij **nùmer ëd Lucas** L(n) a l'é definìa da:
*L(0)=2,
*L(1)=1,
*L(n+1)=L(n)+L(n-1) për tuti j'n \geq 1.

Ël nùmer ëd Lucas L(n) a coincid con l'ìndes topològich ëd Hosoya dël sicl C_n con n vértes.

## Esempi
La sequensa as anandia con 2, 1, 3, 4, 7, 11, 18, 29, 47, 76, 123...

Nùmer ed Lucas
Propietà ëd Pompeiu

As dis che un sot-ansem duvert dël pian, limità, tacà 'd fasson sempia Ω a l'ha la **propietà ëd Pompeiu** si për minca fonsion f \in C( \mathbb R^2 ), si për tuti ij moviment rèid dël pian σ i l'oma  \int_{ \sigma ( \Omega )}f=0, antlora a dev esse f=0.

## Ël problema ëd Pompeiu
Ël **problema ëd Pompeiu**, proponù dël 1929 da D. Pompeiu, a consist ant ël caraterisé j'ansem ch'a l'han la propietà ëd Pompeiu.

Dël 1929 Pompeiu midem a l'ha smonù na dimostrassion che ël sercc a l'ha la propietà ëd Pompeiu.
Tutun costa dimostrassion a l'era falà: a ancòrzëss-ne a l'é stàit Chakalov dël 1944.
Dël 1948, Christov a l'ha dimostrà con ëd técniche tut afàit elementar ma anginiose che ij quadrà a l'han la propietà ëd Pompeiu.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Brembate di Sopra

**Brembate di Sopra** (*Brembàt Sura* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.892 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem.As treuva a 10 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 267 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emiliana Giussani (dal 12/06/2017).

## Sità gemelà
Brembate di Sopra a l'é gemelà con:
*  Ostrów Mazowiecka, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Brembatedisopra
Còdes aeropòrt ICAO

Ël **Còdes aeropòrt ICAO** (soèns ciamà ëdcò *indicativ ëd località*) a l'é un còdes alfanumérich ëd quatr litre, ch'as dòvra për marché j'areopòrt dël mond an manera ùnica. Sti còdes a son dàit da l'Organisassion Antërnassional dl'Aviassion Sivil (an anglèis *International Civil Aviation Organization*), e a ven-o publicà ant sël papé ICAO nùmer 7910: Indicator ëd Località.

Ij còdes ICAO a son dovrà dai controlor ëd tràfich avion e an dj'operassion ëd vòl coma la pianificassion ëd rota. A son nen l'istess che ij Còdes aeropòrt IATA che a an general a resto visìbij al pùblich, ën essend dovrà për j'orari, le prenotassion e 'l moviment ëd le valis. Pr'esempi, un viagiator ch'a dòvra l'aeropòrt ëd Casele a resta dzortut costumà a vëdde sò còdes IATA: TRN, a l'é malfé che a sapia 'cò sò còdes ICAO, ch'a resta LIMF. 

Ij còdes ICAO as dòvro ëdcò për identifiché dj'àutre località, coma dle stassion meteorològica, Stassion ëd Vòl Antërnassionaj ò Sénter ëd Contròl, ch'a resto ò ch'a resto nen ant n'aeropòrt.

Categorìa:Aviassion
Francesco Riva

## Biografìa
**Francesco Riva** a l'era nassù a Olginate, vzin a Lech dël 1901, e a l'é mòrt dël 1962. 
A l'ha sempe vivù ant sò pais natal.
 

## Euvre
La grafìa dël Riva a l'é motobin arbitraria e ancongruenta.

### Primavera
La poesìa **Primavera** a l'é dël 1929. L'inisse: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Riva, Francesco
Monteporreiro, Pontevedra

Ël **Bon Pastor** ëd **Monteporreiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontevedra. 

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Pontevedra
O Burgo, Pontevedra

**Santiago Peregrino** dël **Burgo** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Pontevedra. 

Burgo
Adrara San Martino

**Adrara San Martino** (*Dréra San Martì* an dialèt bërgamasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.263 abitant , ant la provinsa ëd Bérghem. As treuva a 31 chilòmeter da Bérghem, a n'autëssa 'd 355 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Capoferri (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Adrarasanmartino
Adrara

***Adrara*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian an provincia ëd Bérghem:

* **[[Adrara San Martino]]**

* **[[Adrara San Rocco]]**
O Hío, Cangas

**Santo André** ëd l**'Hío** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cangas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.825 abitant (1.401 fomne e 1.424 òm), distribuì an 7 grup ëd popolassion.

Hío
Lenga jah hut

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga jah hut** o **Jah Hut** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Jah Hut** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe aslian
**** lenghe jah hut
***** **lenga jah hut**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **jah**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=jah

Categorìa:Lenghe jah hut
Categorìa:Lenghe dla Malaysia
Càuss semi-sircolar

Ël **càuss semi-sircolar** (an lenga anglèisa: *semicircular kick* o *45° degree forty-five roundhouse kick*) a l'é un càuss ëd bòcs pé-pugn e d'art marsiaj fàit ëd sòlit con j'anche ëd facia a diferensa dël càuss sircolar (*roundhouse kick*). Ës càuss-sì dit "semi-sircolar" a l'é portà con lë dzora dël pé (càuss) o la la part dël pé sota dij dij (cavija piegà) o la tibia (second la regolamentassion). A na esisto vàire forme: forma "bilansà" a parté da l'anca, forma a "foèt" con ël ginoj e na tersa combinanda le doe fasson precedente.


Image: semi1.jpg|Càuss semi-sircolar an linia bassa a l'estern dla cheussa
Image: semi2.jpg|Càuss semi-sircolar an linia bassa a l'antern dla cheussa
Image: circulaire10.jpg|Càuss semi-sircolar an linia mojen-a
Image: contre5.jpg|Colp ëd contra an linia bassa ansima a n'atach an càuss semi-sircolar an linia àùta


Categorìa:Art marsiaj
O Viso, Redondela

**Santa María** dël **Viso** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Redondela. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.521 abitant, distribuì an 4 grup ëd popolassion. 

Viso
As Estacas, Fornelos de Montes

**Santa María** dl**'Estacas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Fornelos de Montes. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 166 abitant (94 fomne e 72 òm), distribuì an 3 grup ëd popolassion.

Estacas
Cabeiro, Redondela

**San Xoán** ëd **Cabeiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Redondela.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Redondela
Carlo Cattaneo (matemàtich)

Matemàtich.
**Carlo Cattaneo** a l'era nà a San Giòrs Piasentin ai 31 d'otóber dël 1911 e a a l'é mòrt a Roma ai 7 ëd mars dël 1979.

A l'avìa fàit a Roma jë studi clàssich e l'università, an laoreandse an angegnerìa dël 1934 e an matemàtica dël 1936.
Sò relator a l'era Tullio Levi-Civita.
Antra j'àutri magìster a l'ha avù Enrico Bompiani, Guido Castelnuovo, Enrico Fermi, Mauro Picone, Francesco Severi e Antonio Signorini, dont a l'era gropà an manera particolar.
Ël giovo Cattaneo a l'é stàit anviarà a l'arserca da Levi-Civita.

Dël 1938 Cattaneo a l'é stàit assistent ëd Mecànica rassional e dël 1939 a l'era ancarià dl'ansegnament ëd Fìsica matemàtica, ch'a l'ha goernà sensa anterussion fin-a al 1949.
Ai 28 ëd fërvé dël 1949 a l'é stàit ciamà a la càtedra ëd Mecànica rassional a l'Università ëd Pisa.
Dël 1959 a l'é tornà a Roma për sucedje a Signorini ant l'ansegnament ëd Mecànica rassional, che Cattaneo a l'ha mantnù fin-a al 1975, cand a l'ha tramudà a la càtedra ëd Teorìe relativìstiche.

A l'era marià con Ida Gasparini, ëdcò chila matemàtica, e a l'ha avù sinch masnà: Maria Bice, Giulia Maria, Olga, Antonino e Gianluca.

## Sò travaj
Ël travaj sientìfich ëd Carlo Cattaneo a l'ha rësguardà vàire argoment ëd mecànica e ëd fìsica matemàtica; sò camp d'arserca preferì a l'é stàita la teorìa dla relatività, a la qual a l'ha dedicà ij vint agn dal 1958 a soa mòrt.

A l'era mèmber dël Comità antërnassional an sla relatività general e la gravitassion dal 1962, sòcio dl'Academia nassional dij Linceo dal 1963, dl'Academia dle Siense ëd Turin e dl'Anstitù lombard ëd siense e litre.
A l'era dotor a onor dla facoltà ëd Siense dl'Università 'd Lille e mudaja d'òr dl'Academia dle Siense ëd Turin (premi Vallauri).

## Euvre prinsipaj
*Esercizi di meccanica razionale (con I. Gasparini, 1942).
*Lezioni di meccanica razionale (prima edission, Pisa, 1950).
*Elementi di statica grafica (con G. Tedone, prima edission, Pisa, 1961).
*Meccanica analitica (Roma, 1968).
*Meccanica relativistica (Roma, 1973).
*Meccanica razionale per fisici (Pisa, 1973).
*Complementi di relatività (1978).

Cattaneo, Carlo
R.E.M.

J**'R.E.M.** (an lenga anglèisa as dis *ar-i-em*) a son na formassion ëd ròck ëd jë Stat Unì, nassù ai 5 d'avril dël 1980 a Athens an Geòrgia e ativ fin-a al 2011.

Sò nòm a arciama na fase dla seugn anté ch'as rëscontra ël moviment svicio dj'euj (an anglèis: *Rapid Eye Movement*), valadì la manera che le përson-e a bogio j'euj ampressa coma s'a vardèisso chèich-còs për da bon, antramentr ch'a seugno.

La banda a l'é formà da *Michael Stipe* (cantant e përsonalita pi an vista), *Peter Buck* (ghitarista), *Mike Mills* (bassista) e *Bill Berry* (baterista).

An 28 ani 'd travaj, j'R.E.M. a son ëstàit arconossù un dij grup pì amportant për la mùsica underground ant jë Stat Unì: al dì d'ancheuj sò stil musical a l'anfluensa vàire formassion ëd giovo.

## Discografìa
### Àlbom

### Sìngoj

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Categorìa:Formassion musicaj rock
Sìndrom ëd Guillain-Barré

La **sìndrom ëd Guillain-Barré** a l'é na polinevrite aùssa che ëd sòlit as manifesta con j'art che viaman as paraliso, prima le gambe, peui ij brass.
La maladìa a l'é ëd sòlit provocà da n'anfession d'adoss batérica o viral: la rispòsta imunitaria ch'a-j ven dapress a l'é la produssion d'anti-còrp ch'a frapa ël sistema nervos, provocand la paralisassion.

La maladìa a peul ven-e a òm e fomne e a frapa sensa distinsion grand, giovo e vej.
A-i é gnun-a predisposission genética dimostrà.

La maladìa ëd Guillain-Barré a l'ha na varianta dita **sìndrom ëd Miller Fisher**, caraterisà da n'atach ëspessìfich ai mùscoj dl'euj.

Guillain-Barré
Ernesto Parini

## Biografìa
**Ernesto Parini** a l'era nassù dël 1908 e a l'é mòrt dël 1993. 
A fasìa l'industrial ant ël ram ëd le tëssiure.

## Euvre
Le soe euvre a son coìje ant ël volum *"Me car Legnan"* dël 1967, dont i arcordoma doi tòch:
* *Me car Legnan* ;
* *A bataglia da Legnan* .
La soa lenga a l'é la parlada legnanèisa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Parini, Ernesto
Antonio Barlocco

## Biografìa
**Antonio Barlocco** a l'era nassù dël 1930 e a l'é mòrt dël 1986. 
A antërpretava ël përsonagi dla *Mabilia* ant la Compagnìa dij Legnanèis e a colaborava con Felice Musazzi.

## Euvre
Ël sò tòch pì conossù a l'é *"La vaca l'è mia"*.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Barlocco, Antonio
Felice Musazzi

## Biografìa
**Felice Musazzi** a l'era nassù a Parabiago dël 1921, e a l'é mòrt dël 1989. 

## Euvre
A scrivìa ij test ëd la Companìa Dialetal Legnanèisa, an creand ij përsonagi ëd Teresa, Mabilia e Giuan.
Le soe comedie pì riussìe a son:
* *Va là batel!* (1958);
* *Teresa degli spiriti* (1967);
* *Chi vosa pusé la vaca l'è sua*.

### La guerra del cortile
La poesìa **La guerra del cortile** a l'é un-a dle soe poesìe spatarà. L'inissi: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Musazzi, Felice
Alberto Airoldi

## Biografìa
**Alberto Airoldi** a l'era nassù a Milan dël 1893 e a l'é mòrt a Erba ai 13 ëd mars dël 1977.
A l'avìa fàit fé a Erba un teatro a l'aria duverta, che per vàire agn a lé stàit motobin avosà.

## Euvre
Soa ciadeuvra a l'é *"Ol mè dialett"*.

### Ol mè dialett
La poesìa **Ol mè dialett** a l'é un-a dle còse pì bele an sle parlà locaj. L'inissi: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

Airoldi, Alberto
Airoldi, Alberto
Carlo Alberto Castigliano

**Carlo Alberto Castigliano** a l'era nassù  a Ast j'8 ëd novèmber dël 1847 e a l'é mòrt a Milan ai 27 d'otóber dël 1884.

A l'era n'anginié feroviari ch'a l'ha fàit dle contribussion amportante ant l'anàlisi dle struture e al dësvlup dl'arzistensa dij materiaj.

Castigliano, Carlo Alberto
Lenga chewong

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chewong** o **Chewong** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut ant la penìsola dla Malaysia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chewong** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe aslian
**** lenghe nòrd aslian
***** lenghe chewong
****** **lenga chewong**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cwg**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cwg

Categorìa:Lenghe chewong
Categorìa:Lenghe dla Malaysia
Lenga alak

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga alak** o **Alak** a fa part ëd le lenghe Àustro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Làos.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Alak** a peul esse:

* lenghe Àustro-Asiàtiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe mon-khmer orientaj
**** lenghe bahnaric
***** lenghe bahnaric sentraj
****** **lenga alak**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **alk**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=alk

Categorìa:Lenghe bahnaric sentraj
Categorìa:Lenghe dël Làos
Lenga takua

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga takua** o **Takua** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Vietnam.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Takua** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe mon-khmer orientaj
**** lenghe bahnaric
***** lenghe bahnaric nòrd
****** lenghe bahnaric est
******* lenghe takua
******** **lenga takua**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **tkz**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tkz

Categorìa:Lenghe takua
Categorìa:Lenghe dël Vietnam
Caravaca de la Cruz

**Caravaca de la Cruz** a l'é un comun ëspagneul ëd 25.688 abitant (2007) ëd la Comunità Autònoma dla Region ëd Murcia.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità spagneule
Fantafótbal

Ël **fantafótbal** (*Fantacalcio* an lenga italian-a) a l'é 'l gieugh pì famos dzora 'l fótbal e as fa con dë squadre anventà ma formà da giugador reaj, sernù tra coj dla Serie A, ëd la Champions League dël mondial e via fòrt.

A l'é stàit anventà da l'italian Riccardo Albini che, an pijand l'esempi dal gieugh american dël fanta-baseball, a l'ha publicalo për la prima vira dël 1990. L'autor për preparé tute le régole dël gieugh a l'é stàit giutà da la colaborassion d'àutra gent.

Ël fantafótbal a l'é motobin spantià sla ragnà an tute soe nuanse. Ël giornal italian La Gazzetta dello Sport a organisa la Magic Cup, na varianta famosa e con dë sponsor che a arserva a coj ch'a vagno vàire premi.

Categorìa:Gieugh e dësmore
Categorìa:Fótbal
Edoard

**Edoard**, dit **ël liberal** a l'é stàit ël cont ëd Savòja ch'a fa XV.
A l'era fieul ëd Medeo V e ëd Sibila ëd Baugé e a l'era nà dël 1284.
A l'ha suceduje a sò pare dël 1323.

Dël 1326 a l'ha pressiedù n'udiensa general an Val d'Osta; a l'ha spantià le franchise a Châtel-Argent e a l'ha arconossù a la sità d'Osta ël drit ëd ten-e fere e mërcà.

Edoard a l'ha marià Bianca ëd Borgògna, ch'a l'ha daje na fija, Gioana (mòrta dël 1334), marià a Gioann III ël Brav, duca 'd Brëtagna.

A l'é mòrt dël 1329.
A l'ha suceduje so frel Ajmon ël pasi.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Lenga bru ossidental

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga bru ossidental** o **Bru ossidental** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Tailandia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Bru ossidental** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe mon-khmer orientaj
**** lenghe katuic
***** lenghe katuic òvest
****** lenghe brou-so
******* **lenga bru ossidental**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **brv**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=brv

Categorìa:Lenghe brou-so
Categorìa:Lenghe dla Thailandia
Lenga chong

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chong** o **Chong** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Cambògia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chong** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe mon-khmer orientaj
**** lenghe pearic
***** lenghe pearic ossidentaj
****** lenghe chong
******* **lenga chong**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cog**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cog

Categorìa:Lenghe chong
Categorìa:Lenghe dla Cambògia
Anònim bërgamasch ëd la Passion

## Antrodussion
Na bela lauda bërgamasca dël sécol che a fa XIV, a conta la Passion ëd Nosgnor.
A l'é scrivùa an vers noven-ari, butà an quartin-e a rima basà. As conòss nen l'àutor.
La lauda a l'é stàita scrivùa për la confratérnita dij Dissiplin Bianch, dit ij Batent.
Ëd la lauda as na conòsso tre vërsion:
# un-a as treuva a la "Medicea Laurenziana" ëd Firense;
# n'àutra a l'é a l'"Ambrosian-a" ëd Milan;
# costa a l'é a la "Biblioteca Sìvica" ëd Bérghem.

### Passion
Ël test ëd la Passion a vnisìa rapresentà a la sèira dël Vënner Sant. L'inisse: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Anònim bërgamasch ëd la Passion
Disugualiansa ëd Brunn-Minkowski

La **disugualiansa ëd Brunn-Minkowski** a fortiss che pijà d'ansem compat A,B \subseteq \mathbb R^n e butà A+B= \{ a+b \mid a \in A,b \in B \} , a val la relassion
: \sqrt[n]{ \mu (A+B) } \geq \sqrt[n]{ \mu (A) } + \sqrt[n]{ \mu (B) } ,
anté che μ a l'é la mzura ëd Lebesgue.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Bovino

**Bovino** a l'é un comun dla Pulia ëd 3.662 abitant,  an provincia ëd Fògia.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Michele Dedda (dal 16/04/2008).

## Sità gemelà
Bovino a l'é gemelà con:
*  Montemurlo, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fògia
Anzano del Parco

**Anzano del Parco** (*Anzan* an dialèt brianseul) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.906 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Rinaldo Meroni (da l'08/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Anònim bërgamasch dël Salve Regina

## Antrodussion
Le prime vire che a s'ancontra la parlà bërgamasca a l'é ant ël sécol che a fa XIII.
Un-a dle prime atestassion a l'é la **Salutatio Virginis Mariae**, che as treuva ant un volum ëd la **Biblioteca Sìvica** ëd Bérghem, volum che a riva da l'archivi ëd la **Misericordia Magior** e che a l'é datà dal 1253 al 1258.
Ël test a l'era arsità dai frà dla Misericòrdia, fondà da Pinamonte ëd Brembate.

### Salutatio Virginis Mariae
Ël test a peul esse, a rason, anserì ant le testimonianse dla Koinè lombard-véneta.
Ant ël test a-i é ëd trasse dël passà lontan (passà remòt) e dël condissional, che peui a son ëstàit përdù. L'inisse: 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Anònim bërgamasch dël Salve Regina
Càuss con gamba drita

Ël **càuss con gamba drita** o **càuss a baston** (an lenga anglèisa: *stick kick*) a fa part dla categorìa dij càuss con la gamba tendùa visadì dantorn a l'articolassion dl'anca. Ël bassin a peul esse ëd facia o ëd profil rëspet ël colp.


Image:circulaire11.jpg |*Atach an càuss semi-sircolar al còrp*
Image:stick-kick4.jpg|* Atach an càuss chërsent (*crescent kick*) estern-antern al còrp (a distansa mojen-a) *
Image:stick-kick3.jpg|*Atach an càuss chërsent (*crescent kick*) estern-antern a la facia*
Image:Outside Crescent kick.jpg|* Atach an càuss chërsent (*crescent kick*) antern-estern a la facia *


Ëd cost tipo-sì motobin particular, as treuvo vàire técniche ëd gamba ch'a deuvro ël métod dit "gamba tendùa" o "bilansà":
*Ël càuss semi-sircolar (*semicircular kick*)
*Ël càuss sircolar (*roundhouse kick*)
*Ël Càuss a gancio (*hook kick*)
*Ël càuss chërsent (*crescent kick*)
*Ël càuss a robaton (*hammer kick*)
*Ël càuss a ramassa a cuciar
*Ël càuss a ramassa a cassul
*Ël càuss a ramassa "tornant" e "arvirà" ëd tipo **spinning hook kick** e **roundhouse kick**.


Image: balayage_cuillère.jpg |*Càuss a ramassa ëd tipo cuciar a l'antern dël pé dl'aversari*
Image: balayage_cuillère_externe.jpg |*Càuss a ramassa ëd tipo cuciar a l'estern dël pé dl'aversari*
Image: balayage_retourné.jpg |*Càuss a ramassa ëd tipo càuss a gancio arvirà (*spinning hook kick*)*


Categorìa:Art marsiaj
Anzano

***Anzano*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Anzano del Parco]]**, an provincia ëd Còm

* **[[Anzano di Puglia]]**, an provincia ëd Fòggiaj
Terlizzi

**Terlizzi** a l'é un comun dla Pulia ëd 27.404 abitant , an provincia ëd Bari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Di Tria (dal 28/04/2008 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bari
Càuss a l'andarera

Ël **càuss a l'andarera** (an lenga angl&egrave;isa: *back kick*) a l'é un càuss vers darera, dàit con ël talon, con na legera anclinassion dël còrp ant la diression opòsta.

Costa técnica a esist sota doe forme prinsipaj:
*La trajetòria a l'é an linia direta ëd tipo "a patela" o "penetrant" (o "arpossant").
*Ël colp a armonta e a l'é "a gancio" (fo&egrave;t a l'anvers antorn ël ginoj, forma ëd tipo càuss a gancio - *hook kick*). Costa técnica a l'é motobin eficass cand che un a l'é davzin a l'aversari.

Sota coste doe variante, ël càuss a l'andarera a peul esse tirà:
*Da la gamba anans con na rotassion ëd l'apògg e donca dël còrp (pivò con mità gira vers ël darera).
*Da la gamba darera con na rotassion completa ëd l'apògg e donca dël còrp (gira antrega) ch'a fa perde ëd vista l'aversari durant un cit moment. Costa técnica a l'é denominà "arvirà" (an anglèis *spinning back kick* e a l'é pitòst potenta).

La técnica a peul esse ëdcò portà an sautand da leugn o al còrp-a-còrp. As ciama *càuss a l'andarera con sàut*.


Image: cardio1.jpg |*Càuss andarera an cardio-kickboxing*
Image: back-kick.jpg |*Càuss a l'andarera a sòtola*
Image: jump_back.jpg |*Càuss a l'andarera con sàut*


Categorìa:Art marsiaj
Maria Adelaide Sneider

Matemàtica.
**Maria Adelaide Sneider** a l'era nassùa a Asmara ai 6 dë dzèmber dël 1937.
Ij sò a l'avìo tramudà an cola sità chèich agn prima, ma për via dj'aveniment ëd la guèra a l'han dovù chité l'Àfrica oriental për rintré an Italia che la fija l'era ancor cita.

Dël 1954, finì jë studi secondari, la fija a l'é anscrivusse a la facoltà d'angegnerìa dl'Università ëd Roma, ma dòp ij prim doi agn a l'é passà al cors ëd làurea an Matemàtica.
A l'ha prontà soa tesi a l'Anstitù nassional për j'aplicassion dël càlcol e a l'é laureasse dël 1958.
Pen-a laureà a l'é andàita a travajé an na granda asienda ch'a fasìa cabalison.

### La cariera ant l'università
Tutun soa aspirassion a restava l'arserca sientìfica e a l'ha mantnù dij contat ës-ciass con l'università, an fasendie j'esercitassion tanme assistenta volontaria.
Dël 1968 a l'ha vagnà un concors për un pòst d'assistent an ròl a la càtedra d'Anàlisi matemàtica a Roma e a l'ha cangià 'd travaj.

Dël 1970 a l'ha pijà ël lìber ansegnament an Anàlisi numérica.
Dël 1972 a l'é stàita nominà professorëssa a Lece e a l'é restà ambelelà fin-a al 1974, cand a l'ha podù torné a Roma.

Maria Adelaide Sneider a l'é mòrta a l'amprovista ant la neuit antra ij 30 d'avril e ël 1m ëd maj 1989.

## Soe arserche matemàtiche
Sò prim travaj amportant a l'é stàit na memòria, longa pì che sent pàgine, andoa a l'ha afrontà ël problema dël càlcol numérich rigoros (visadì për ecess e për difet) dla capassità eletrostàtica ëd na surfassa sarà condutris Σ, frontera d'un camp limità d' \mathbb R^3.
Ës problema a consist ant ël cont ëd l'antëgral
:C= \frac 1{4 \pi } \int_{ \Sigma } \frac{ \partial u}{ \partial\nu } d \sigma ,
anté che u a l'é la fonsion armònica dël camp E fòra 'd Σ, ch'a val 1 ansima a Σ e as anula a l'infinì e  \frac{ \partial u}{ \partial\nu } a l'é la derivà normal d'u su Σ scond la normal anterna a Σ.
Sneider a l'ha otnù l'aprossimassion 0,6543f(x)+ax \frac{u'(x)}{u(x)}+cx \int_0^xu(t) \varphi ( \frac tx )dt=0,
anté che f a l'é na fonsion real ësmonùa, definìa ant l'antërval [0,x_0], tal che f(0)=0 e ch'a sodisfa dj'ipòtesi ëd regolarità, φ a l'é na fonsion real continua an [0,1], a e c a son ëd costante assignà e u a l'é l'incògnita che ël problema fìsich (l'equassion a l'avìa soa adoss ant la dinàmica dle galassie) a ciama ch'a sia definìa ansima a tut l'antërval [0,x_0] e sempe positiva.
Sneider, an na memòria d'apopré sinquanta pàgine, a l'ha costruì na teorìa esaurienta ëd costa equassion, an dimostrand ëd teorema d'esistensa, unicità, dipendensa continua dai dàit e fabricand ëd procediment për ël cont ëd la fonsion incògnita u.

Sneider, Maria Adelaide
Semianel

Un **semianel** a l'é na strutura algébrica R, dotà ëd doe operassion + e  \circ  e doi element distint 0,1 diferent antra 'd lor, ch'a sodisfa le propietà:
*(R,+,0) a l'é 'n monòid comutativ con 0 tanme element neutral;
*(R, \circ ,1) a l'é un monòid con 1 tanme element neutral;
* \forall x,y,z \in R,(y+z) \circ x=y \circ x+z \circ x;
* \forall x,y,z \in R,x \circ (y+z)=x \circ y+x \circ z;
* \forall x \in R,0 \circ x=x \circ 0=0.
Për esempi, minca anel con unità a l'é un semianel.

Categorìa:Àlgebra
Càuss a gancio

Ël **càuss a gancio**, an anglèis *hook kick*, a l'é un colp ëd tipo sircolar a l'andaré (visadì vers ël darera dël còrp) an s'un pian orisontal o dë sbies. An chèiche dissiplin-e dë spòrt pé-pugn as ciama "càuss an arvers". A l'é generalman tirà con la part darera dël talon.

La técnica a peul esse realisà:
*dël pé anans o darera con n'estension dla cheussa ansima al còrp e cost (sensa chité l'aversari dj'euj)
*dël pé darera con un pivò pì o men grand ëd l'apògg a tèra
*dël pé darera con na rotassion completa ëd l'apògg (scasi na gira antrega) ch'a fa perde ëd vista l'aversari durant un cit moment. Costa técnica a l'é denominà "arvirà" (an anglèis *spinning hook kick* o *turning kick*), e a l'é pitòst potenta për l'afrontament ëd contat pien.

Doe fasson ëd percussion a co-esisto:
*Métod dit "gamba tendùa" (bilansà con l'anca) anté che l'assion prinsipal a l'é n'estension dla cheussa ansima al còrp dà con na viva contrassion dij mùscoj dle ciape e n'estension dorsal.
*Métod dit "foèt" ("colp ëd foèt" a l'anvers antorn ël ginoj) visadì an avzinand ël talon vers la ciapa).
*Na combinassion dla fasson "gamba tendùa" e dla fasson "foèt" a l'é motobin soens dovrà.

### Àutre fasson
*Ës càuss-sì a l'é portà ëdcò ëd fasson "arvirà" e "saùtà" ansema, as ciama an anglèis: *jumping hook kick* (o *flying kick*). A l'é dovrà an càuss ëd càuss a ramassa o a faussìa ciamà an piemontèis "càuss a ramassa tornant".


Image: scorpion0.jpg |*Càuss a gancio an linia aùssa*
Image: circulaire7.jpg |* Càuss a gancio an linia aùssa *
Image: Crochetage6.jpg |*Càuss a ramassa ëd tipo càuss a gancio al còrp-a-còrp*
Image: balayage_retourné.jpg |*Càuss a ramassa ëd tipo càuss a gancio arvirà*


Categorìa:Art marsiaj
Jean-Marie Gustave Le Clézio

Scritor e poeta an lenga fransèisa.
**Jean-Marie Gustave Le Clézio** (sovens scursà **J.M.G. Le Clézio**) a l'é nassù a Nissa Marìtima ai 13 d'avril dël 1940, originari ëd na famija brétona che dël sécol ch'a fa XVIII a l'era emigrà a l'ìsola Morissi.

Le Clézio a l'é autor ëd poesìe, conte, fàule, romanz, ch'a l'ha ancaminà a scrive ch'a l'avìa set o eut agn; soa prima euvra publicà a l'é stàit dël 1963 ël romanz *Le procès-verbal*, ch'a l'ha vagnà ël premi Renaudot.
Dël 1980 a l'ha arseivù ël grand premi Paul-Morand, smonù da l'Academia Fransèisa për sò romanz *Désert*.
Dël 2008 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

Vàire dij lìber ëd Le Clézio a parlo ëd soa sità, Nissa Marìtima.

## Euvre prinsipaj
* *Le Procès-verbal* (romanz, 1963; ilustrà da Baudoin)
* *Le Jour où Beaumont fit connaissance avec sa douleur* (1964)
* *La Fièvre* (1965) 
* *Le Déluge* (1966)
* *L'Extase matérielle* (1967)
* *Terra Amata* (1967)
* *Le Livre des fuites* (1969)
* *La Guerre* (1970)
* *Lullaby* (1970)
* *Haï* (1971) 
* *Mydriase* (1973)
* *Les Géants* (1973)
* *Voyages de l'autre côté* (1975) 
* *Les Prophéties du Chilam Balam* (1976)
* *Vers les icebergs* (1978)
* *Mondo et autres histoires* (1978) 
* *L'Inconnu sur la Terre* (1978) 
* *Voyage au pays des arbres* (1978)
* *Désert* (romanz, 1980) 
* *Trois Villes saintes* (1980)
* *La Ronde et autres faits divers* (1982) 
* *Relation de Michoacan* (1984) 
* *Le Chercheur d'or* (1985) 
* *Voyage à Rodrigues* (1986)
* *Le Rêve mexicain ou la pensée interrompue* (1988) 
* **Printemps et autres saisons** (1989)
Sinch conte, con protagoniste sinch fomne.
* *Sirandanes* (1990) 
* *Onitsha* (romanz, 1991) 
* *Étoile errante* (1992) 
* *Pawana* (1992) 
* *Diego et Frida* (1993) 
* *La Quarantaine* (1995) 
* *Le poisson d'or* (1997) 
* *La Fête chantée* (1997)
* *Hasard* (séghit d*'Angoli Mala*, 1999) 
* *Cœur Brûle et autres romances* (2000)
* *Révolutions* (2003)
* *L'Africain* (2004)
* *Ourania* (2005) 
* *Raga: approche du continent invisible* (2006) 
* *Ballaciner* (2007) 
* *Ritournelle de la faim* (2008)
* *Peuple du ciel*
* *La grande vie* (séghit ëd *Peuple di ciel*)
* *Balaabilou*
* *Gens des nuages*
* *Ailleurs*

Leclezio, Jeanmariegustave
Leclezio, Jeanmariegustave
Leclezio, Jeanmariegustave
Leclezio, Jeanmariegustave
Nocera Inferiore

**Nocera Inferiore** a l'é un comun dla Campania ëd 45.914 abitant , an provincia ëd Salern.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Romano (dal 29/05/2007 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Nocerainferiore
Nocera Terinese

**Nocera Terinese** a l'é un comun dla Calabria ëd 4.795 abitant , an provincia ëd Catanzaro.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Ferlaino (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Catanzaro
Nocera

***Nocera*** a l'é 'l nòm ëd quatr comun italian:

* **[[Nocera Inferiore]]**, an provincia ëd Salern

* **[[Nocera Superiore]]**, an provincia ëd Salern

* **[[Nocera Terinese]]**, an provincia ëd Catanzaro

* **[[Nocera Umbra]]**, an provincia ëd Perugia
Giovanni Bressani

**Giovanni Bressani** a l'era nassù a Bérghem ai 2 ëd gené dël 1489, da na famija bin rica, e a l'é mòrt a Olmo al Brembo ai 23 ëd mars del 1560.
A l'ha scrivù an latin, toscan e bërgamasch. A l'era n'estimador d'Erasm da Rotterdam. Aj piasìa scrive ëd le pasquinade che a badinavo ij polìtich e ij negossiant; a fasìa taché le pasquinade për la sità e as ritirava an campagne për schivé le ritorsion.

## Euvre
Ël Bressani a scrivìa ant un bërgamasch che chiel midem a definìa *"tum quod rara tum quod ridicola"*.
Na cuìja dij sò vers a l'era stàita stampà d'apress ëd la mòrt, dël 1574 a Bressia, col ël tìtol: 
* *Tumuli tum latina tum etrusca tum bergomea lingua compositi*.

### Pasquinada
La **Pasquinada** a l'é trascrivùa da Umberto Zanetti. L'inisse:

### A ü forestér
L'inisse:

### I olcèi de gàbia
L'inisse:

### Contro i cattivi poeti
L'inisse:

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi

## Arferiment

Bressani, Giovanni
Bressani, Giovanni
Bressani, Giovanni
Wes Montgomery

Ghitarista american ëd mùsica jazz.
**John Leslie (Wes) Montgomery** a l'era nassù a Indianapolis ai 6 ëd mars dël 1925 e a l'é mòrt ambelelà ai 15 ëd giugn 1968.

Montgomery, Wes
Gilbert Keith Chesterton

Scritor an lenga anglèisa.
**Gilbert Keith Chesterton** a l'era nassù a Kensington (un distret ëd Londra) ai 22 ëd maj dël 1874 e a l'é mòrt a Beaconsfield ai 14 ëd giugn dël 1936.
Apress dë studi pitòst iregolar a la scòla 'd San Pàul, a l'é anscrivusse a la Slade School of Art, ch'a l'ha frequentà con piasì e andoa a l'é diplomasse.
A vint'agn a l'ha fàit seurte soa prima euvra, un cit lìber ëd dissegn compagnà da dle nòte 'd narassion.
A l'é butasse a fé ël giornalista: na publicassion londinèisa amportanta, *The Bookman*, a l'ha pijalo a l'ancamin tanme scond dël crìtich titolar e, pòch ëd temp apress, a l'ha daje da cudì na rubrica ebdomadaria.
Le posission ëd Chesterton a j'ero contra le mode decadentiste e simboliste dl'época, sostnùe da la partìa d'anteletuaj ch'a fasìa arferiment a l'arvista *The Savoy*, fondà dël 1896 e andoa a colaboravo Wilde, Beerbohm, Beardsley, Yeats, Havelock, Ellis; contra ëdcò le teorìe estétiche ëd James Abbott Mc Neill Whistler, a lë stil ansidit fantomàtich ëd Charles Rennie Mackintosh e a la Scòla ëd Glasgow.

Dal 1898 al 1901 ansema a sò grand amis Hilaire Belloc a l'ha fàit seurte l'arvista polìtica *The New Witness*.
Ij tema fondamentaj dij sò studi e artìcoj ëd cost perìod a j'ero la corussion dl'ambient polìtich, la bruta anfluensa dla sossietà andustrial an sla vita privà e na nostalgìa për ël catolicésim, s-ciairà 'me la sorgiss ëd la speransa 'd na vita pì bela.
A l'ha ëdcò sërcà 'd buté ansema j'idèje soe e dij sò amis an n'ambissios programa d'arforma sossial, ciamà *distribussionism*, ma a l'é peui mancaje l'antusiasm për sostnilo e concretiselo.

Chesterton, a l'é stàit un dij prim litrà an lenga anglèisa a duvertesse al romanz polissiesch: a l'ha creà j'arnomà përsonage ëd pare Brown (modlà an sla përson-a dël prèive catòlich John O'Connor) e ëd Basil Grant.

A l'ancamin Chesterton a l'era protestant e a l'ha peui convertisse al catolicésim.

Chesterton, Gilbert Keith
Chesterton, Gilbert Keith
Chesterton, Gilbert Keith
Arese

**Arese** (*Arés* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 19.187 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michela Palestra (dal 29/05/2013).

## Sità gemelà
Arese a l'é gemelà con:
*  Mosonmagyaróvár, Ungherìa
*  Campolieto, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Arese (omònim)

***Arese*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Arese]]**, an provincia ëd Milan

* **[[Torre d'Arese]]**, an provincia ëd Pavìa
Colli del Tronto

**Colli del Tronto** a l'é un comun dle Marche ëd 3.445 abitant , an provincia d'Àscoli Picèn.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Tommaso Cavezzi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Àscoli Picèn
Lenga nyahkur

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga nyahkur** o **Nyahkur** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Thailandia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Nyahkur** a peul esse:

* lenghe Austro-Asiàatiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe monic
**** **lenga nyahkur**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cbn**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cbn

Categorìa:Lenghe monic
Categorìa:Lenghe dla Thailandia
Lenga chaura

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chaura** o **Chaura** a fa part ëd le lenghe Austro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an India.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chaura** a peul esse:

* lenghe austro-asiàtiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe nicobar
**** lenghe chowra-teressa
***** **lenga chaura**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **crv**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=crv

Categorìa:Lenghe chowra-teressa
Categorìa:Lenghe dl'India
Lenga war

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga war** o **War** a fa part ëd le lenghe Àustro-Asiàtiche e a l'é parlà dzortut an Bangladesh.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **war** a peul esse:

* lenghe àustro-asiàtiche
** lenghe mon-khmer
*** lenghe mon-khmer setentrionaj
**** lenghe khasian
***** **lenga war**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **aml**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aml

War
Categorìa:Lenghe khasian