Casch

Un **casch** a l'é na protession për la testa dovrà për protege 'l crani da ferìe, dzortut ant j'atività andoa a-i é 'l perìcol d'antop, ëd oget ch'a dròco, o d'esposission a d'agent fìsich përicolos. A l'é n'element essensial ëd protession përsonal (DPI) an vàire contest, da coj lavorativ a coj sportiv, an passand për col militar e 'd traspòrt.

## Stòria
L'utilisassion ëd protession për la testa a l'é motobin antica, con j'elm ëd metal dle tribù antiche. Ël casch modern, però, a nass con la Rivolussion Industrial e ël dësvlup dij mojen ëd traspòrt:
* **Sécol XIX**: J'ovrié dle min-e a ancamin-o a dovré 'd capej rinforsà.
* **1920-1930**: La compagnìa americana E.D. Bullard a progeta 'l prim "Hard Boiled Hat" an càuna për j'ovrié.
* **Sconda Guèra Mondial**: Ij casch a son ëstàit dovrà an manera massiva da j'ovrié dj'industrie militar.
* **Sécol XX**: Dësvlup dij casch për ël traspòrt (mòto, biciclëtta) e për lë sport.

## Material
Ij materiaj prinsipaj për la costrussion dij casch a son:
* **Polìster rinforzà con fibra 'd véder**: Fòrt e econòmich, dovrà për ij casch mòto e industriaj.
* **Policarbonà**: Lest e resistent a j'urt, motobin comun ant ij casch mòto e da bici.
* **Polietilen**: Comun ant ij casch d'edilissia.
* **Kevlar** (aràmid): Motobin fòrt e lest, dovrà ant ij casch mòto ëd livel àut e militar.
* **Expanded Polystyrene (EPS)**: Material assorbent a cele duverte, dovrà ant la feudra interna për assorbe l'energìa dl'urt.

## Component prinsipaj
* **Scòrsa esterna** (*shell*): La part dura ch'a dësfend da j'urt e le penetrassion.
* **Feudra interna** (*liner*): An EPS o material assorbent, ch'a dissipa l'energìa dl'urt.
* **Cinghie 'd fissagi** (*straps* e *retention system*): Për ten-lo bin fiss a la testa.
* **Visor** (*visor* o *face shield*): Për protege la facia (fiss o pieghèivol).
* **Ventilassion**: Përtus për fé passé l'aria e ridùe la sudorassion.

## Sòrt ëd casch
### Industriaj e d'edilissia
* **Casch da segurëssa** (*hard hat*): Për ovrié 'd cantié, min-e, e àree andoa a peulo tombé dj'oget.
* **Casch antincendi** (*firefighter helmet*): Resistent al feu e a le temperadure àute.
* **Casch contra ij colp** (*bump cap*): Për le tombà a bassa energìa.

### Ëd traspòrt
* **Casch mòto**: Për ciclista e motociclista. A peul esse integral, jet, modulà, o crossover.
* **Casch da biciclëtta**: Pì leger e ventilà.
* **Casch automobilìstich**: Për le corse (motorsport).

### Sportiv
* **Casch da ski/snowboard**: Për jë sport invernaj.
* **Casch da montagna/alpinism**: Për protege da le pere che a tombo.
* **Casch da cavalcatura**: Për l'equitassion.
* **Casch për jë sport dë combatiment** (es. art marsiaj, boxe).

### Militar e d'órdin pùblich
* **Elmet da combatiment**: (Vëdde l'artìcol dedicà).
* **Casch anti-somòssa** (*riot helmet*): Për le fòrse ëd l'órdin.
* **Casch tàtich**: Con atacament për visor e làmpade.

## Norme 'd certificassion
Ij casch a deuvo rispeté 'd nòrme strèite për esse considerà sigur. Le prinsipaj a son:
* **Europa**: Norma **ECE 22.05** (mòto), **EN 397** (industriaj), **EN 1078** (bici).
* **Stat Unì**: **DOT** (mòto), **ANSI/ISEA Z89.1** (industriaj), **Snell Memorial Foundation** (sportiv àut livel).
* **Àutri**: **JIS** (Giapon), **AS/NZS** (Australia e Neuva Zelanda).

## Utilisassion coreta
Për esse efetiv, un casch a dev:
* **Esse 'd la mzura giusta** për la testa dl'utilisator.
* **Esse fissà bin** (la cinghia sota 'l manton a deuv esse gropà).
* **Esse an bon stat** (sensa fissure o dann visìbij).
* **Esse sostituì** dòp n'urt significativ (anche se a smija nen rovinà, la strutura interna a peul esse danegià).

## Simbologìa e coltura
Ël casch a l'é dventà 'dcò un sìmbol:
* **Dë sfida e libertà** ant la coltura motociclistica.
* **ëd dissiplin-a e tècnica** ant jë sport.
* **D'angagg sossial** për la sicurëssa stradal.

## Futur
Le tendense ant la progetassion dij casch a comprendo:
* **Material pì lest e pì fòrt** (grafene, compòsit avansà).
* **Tecnologìa integrà** (comunicassion Bluetooth, làmpade LED, visor a projession).
* **Sistema d'assorbiment inteligent** (mëcanism che as adata a l'urt).
* **Produssion sostenìbil** (material arsiclà e biodegradàbij).

## Vos corelà
* Protession përsonal
* Sicurëssa stradal
* Elmet da combatiment
* Kevlar
* Equipagiament sportiv
* Sicurëssa ant ël travaj

## Arferiment


Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Spòrt
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI