Wi-Fi

Ël **Wi-Fi** (nòm comercial basà an sl'anglicism "wireless fidelity") a l'é na tecnologìa ëd rej sensa fil ch'a përmet a dij dispositiv ëd coleghesse a Internet o a d'àutre rej locaj conforma a jë standard **IEEE 802.11**. Gestì dal **Wi-Fi Alliance**, a l'é dovrà an ambient privà, pùblich, e ampresariaj për navigassion an ligna, trasmission ëd filmà, e control ëd dispositiv IoT. Ël nòm a l'é stàit creà dël 1999 për rende la tecnologìa pì arconossìbil al pùblich.

## '''Stòria'''
* **1985**: La FCC a lìbera le bande ëd frequensa ISM (Industrial, Scientific, Medical) për usagi sensa licensa.  
* **1997**: Prim standard IEEE 802.11 (1-2 Mbps), con sopòrt a 2.4 GHz.  
* **1999**: Nàssita dël termo "Wi-Fi" e lansi dël protocòl **802.11b** (11 Mbps). Ël **Wi-Fi Alliance** a fonda për garantì compatibilità.  
* **2003**: **802.11g** a introduv 54 Mbps an sla midema banda ëd 2.4 GHz.  
* **2009**: **802.11n** (Wi-Fi 4) a gionta MIMO e sopòrt a 5 GHz, fin a 600 Mbps.  
* **2013**: **802.11ac** (Wi-Fi 5) a pòrta la velocità a 3.5 Gbps an sla banda ëd 5 GHz.  
* **2019**: **802.11ax** (Wi-Fi 6) a miliora l'eficensa ant le rej dense e a introduv ël 6 GHz (Wi-Fi 6E).  
* **2024**: **Wi-Fi 7** (802.11be) a promëtt fin a 40 Gbps e latensa bassa.  

## '''Strutura e Component'''
* **Access Point (AP)**: Dispositiv ch'a emet ël signal Wi-Fi (es. router).  
* **Client**: Dispositiv colegà (es. smartphone, laptop).  
* **Bande ëd frequensa**:  
** **2.4 GHz**: Pì larga compatibilità ma men velocità e pì congestionà.  
** **5 GHz**: Velocità àute e men interferense.  
** **6 GHz** (Wi-Fi 6E): Canal adissionaj për tràfich intens.  
* **Sicurëssa**: Protocòj WPA3 për cifré ël tràfich e protege contra j'intrusion.  
* **SSID** (Service Set Identifier): Nòm ëd la rej visìbil ant la lista ëd conession.  

## '''Usagi Pràtich'''
* **Rej doméstiche**: Colegament ëd PC, tablet, e televisor.  
* **Hotspot pùblich**: Aeropòrt, cafè, biblioteca.  
* **Amprèise**: Rej corporative con vàire Access Point.  
* **Dispositiv IoT**: Tërmòstat, ciavadure inteligente, e sistema ëd sicurëssa.  
* **Gieugh an ligna**: Conession a bassa latensa për multiplayer.  

## '''Avantagi e Svantagi'''
* **Avantagi**:  
** **Mobilità**: Acess sensa fil antramentr ch'as bogia.  
** **Flessibilità**: Instalassion sensa fij.  
** **Scalabilità**: Gestion ëd senten-e ëd dispositiv.  
* **Svantagi**:  
** **Interferense**: Da microonde, Bluetooth, e rej visin-e.  
** **Sicurëssa**: Vulnerabilità a j'atach sensa acess autorisà.  
** **Lìmit ëd portà**: Signal pì fievol an presensa d'ostàcoj.  

## '''Evolussion Tecnològica'''
* **Wi-Fi Direct**: Colegament diret antra dispositiv sensa router.  
* **Mesh Wi-Fi**: Sistema ëd grop për copertura uniforma an spass gròss.  
* **Wi-Fi 6/6E**: OFDMA e TWT për gestì tràfich dens e risparmié energìa.  
* **Wi-Fi 7**: MLO (Multi-Link Operation) për dovré vàire bande simultaniament.  

## '''Vardé ëdcò'''
* IEEE 802.11  
* Bluetooth  
* 5G  
* Rej locaj sensa fil (WLAN)  

## '''Arferiment'''
# Gast, M. (2020). *802.11 Wireless Networks: The Definitive Guide*. O'Reilly.  
# Wi-Fi Alliance (2023). *Wi-Fi CERTIFIED™ Overview*. Disponìbil an ligna.  

## '''Ligam estern'''
* Sit ufissial ëd Wi-Fi Alliance  
* Guida a jë standard Wi-Fi (IEEE)  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI