Bomba

Na **bomba** a l'é na caria esplosiva progetà për esse butà o lansà për causé dëstrussion grassie a n'esplosion, solitaman causà da na detonassion controlà. A l'é n'arma poderosa dovrà ant la guèra, ant ël terorism, e, an forma nen letaj, ant ël contròl ëd le manifestassion e 'nt j'atività 'd demolission sivil.

## Part prinsipaj
Na bomba a l'é generalment formà da:
* **Caria esplosiva**: Ël material che, an detonand, a lìbera n'onda dë shock e 'd calor.
* **Inesch** (*fuze* o *detonator*): Ël mecanism ch'a fa ancaminé l'esplosion.
* **Invlup** (*casing*): Ël contenitor ch'a ten tut ansema.

## Sòrt prinsipaj
### Bombe da guèra
* **Bombe a caduta lìbera**: Lansà da avion, sensa sistema 'd guida (es. Mk 82).
* **Bombe guidà**: Con ale e sistema 'd guida (laser, GPS, infra-ross) për precision (es. JDAM, Paveway).
* **Bombe a cadùa** (*cluster bomb*): Ch'a lìbera vàire sota-munission.
* **Bombe penetrante**: Për colpì bërsaj soterà o rinforzà (es. "bunker buster").
* **Bombe termobàriche**: Ch'a crea n'esplosion ch'a consuma l'ossìgen anviron, causand d'onde 'd pression devastante.

### Bombe d'assedi e ingegnerìa
* **Bombe a tampon** (*satchel charge*): Pachet esplosiv portàbil për demolission.
* **Bombe a arlògi** (*time bomb*): Con inesch a temp.
* **Bombe a pression** (*pressure bomb*): Ch'a esplòd quand as campa 'd pèis.
* **Bombe a comand** (*remote-controlled bomb*): Ativà a distansa (via radio, celular).

### Bombe nen-letaj
* **Bombe assordante** (*flashbang*): Ch'a produv na lus intensa e 'n rumor fòrt për dësorienté.
* **Bombe 'd fum** (*smoke bomb*): Për creé na cortin-a 'd fum.
* **Bombe a làgrima** (*tear gas grenade*): Për ël contròl dle manifestassion.

## Material esplosiv
Ij material pì dovrà a comprendo:
* **TNT** (Trinitrotoluen)
* **RDX** (Ciclotrimetilentrinitramin-a)
* **PETN** (Pentaeritritol tetranitrat)
* **ANFO** (Nitrat d'amòni con combustìbil)
* **Semtex** (plàstich esplosiv)
* **C4** (plàstich esplosiv)

## Inesch
* **Mecànich**: Luminel, percussor.
* **Eletrònich**: Circùit, sensor (pression, luminosità, moviment).
* **Chìmich**: Sostanse ch'a reagisso.
* **Pneumàtich**: Variassion ëd pression.

## Efet dl'esplosion
Na detonassion a causa:
* **Onda dë shock**: Compression violenta dl'aria ch'a dëstruv tut.
* **Schege**: Part dl'invlup ch'a s-ciòpa an projétij letaj.
* **Calor e feu**: L'esplosion a genera na bola 'd feu.
* **Sot-pression**: Ël veuid ch'as crea dòp l'onda dë shock a càusa 'd pì ëd dànn.

## Contromisure e deminament
* **Robòt deminator**: Për esaminé e neutralisé.
* **Càmere 'd détonassion**: Për fé esplòde an sigurëssa.
* **Dispositiv ëd disturb dij signal**: Për bloché le bombe a comand.
* **Unità cinòfile**: Can për trové l'esplosiv.

## Stòria
L'utilisassion dj'esplosiv militar a l'ha soe orìgin ant la pover nèira (Sécol XIII), ma a l'é con la Prima guèra mondial che la bomba moderna a l'ha ancaminà sò dësvlup. La Sconda guèra mondial a l'ha vëddù n'arsàut ant la tecnològìa, con le prime bombe guidà e, a la fin, le bombe atòmiche.

## Bombe atòmiche e termonuclear
Ste sòrt ëd bombe a baso soa energìa an sij prinsipi dla fission nuclear (bomba A) o dla fusion nuclear (bomba H). A l'han un podèj dëstrutiv sensa precedent e a son arme dë strage ëd massa.

## Bombe ant la coltura 'd massa
La figura dël **deminator** o dël **terorista ch'a buta bombe** a l'é motobin present ant la literatura, ant ël cine e ant le serie televisive. La bomba a l'é 'dcò dventà un sìmbol ëd tension polìtica e 'd perìcol.

## Vos corelà
* Esplosiv
* Granà
* Mìssil
* Demolission
* Bomba atòmica
* Terorism
* EOD (deminament)

## Arferiment


Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Guèra
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI