open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eurythmics

Ij **Eurythmics** a son stàit na formassion ëd pop eletrònich anglèisa, nassùa dël 1980 separasse dël 1990 e ativa torna dël 1999 fin dël 2005.

La banda a L'era formà da David Allan Stewart e dla cantanta anglèisa Annie Lennox.

David Allan Stewart e Annie Lennox a j'ero stait member ëd n'autra banda anglèisa, ij The Tourists. 

## Àlbom ant jë studi
* 1981 – *In the Garden*
* 1983 – *Sweet Dreams (Are Made of This)*
* 1983 – *Touch*
* 1984 – *1984 (For the Love of Big Brother)*
* 1985 – *Be Yourself Tonight*
* 1986 – *Revenge*
* 1987 – *Savage*
* 1989 – *We Too Are One*
* 1999 – *Peace*

## Racòlte
* 1984 – *Touch Dance*
* 1991 – *Greatest Hits*
* 2005 – *Ultimate Collection*
* 2005 – *Boxed*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj pop
Università ëd Washington

L**'Università ëd Washington** (UW, *University of Washington*) a l'é n'università american-a pùblica seletiva ch'as treuva a Seattle, ant lë Stat ëd Washington.

Washington
Categorìa:Washington (stat federal)
Dolores O'Riordan

**Dolores Mary Eileen O'Riordan**, (conossùa 'me *Dolores O'Riordan*) (Limerick, 6 stémber 1971 - Londra, 18 géné 2018) a l'é stàita 'na cantanta irlandèisa avosà për esse stàit un dij member dij The Cranberries. Ansema a la colaborassion con ij Cranberries l'ha ancaminà ëdcò la cariera ëd solìsta.

## Àlbom 'me solìsta
*2007 – *Are You Listening?*
*2009 – *No Baggage*

Categorìa:Cantant irlandèis
Categorìa:Mùsica legera anglèisa
Categorìa:Mùsica pop
Categorìa:Mùsica rock
Stephen Hawking

**Stephen William Hawking** a l'é stàit un fìsich e astrònom angleis, dont ël travaj a l'é stàit amportant ëdcò për la filosofìa.

### La famija
Hawking a l'era nassù a Oxford dël 8 ëd géné dël 1942 da Frank Hawking (1905-1986) e da Isobel Eileen Walker (1915-2013).

### La formassion
A Oxford, Hawking a l'ha arseivù soa prim-a educassion a la Byron House School peuj a l'ha scambià vaire vote scola: la St Albans High School for Girls, la Radlett School per un agn, e dël stémber 1952, la St Albans School.
Dël 1955 a l'ha comensà a avej ij prim sign dla maladìa che poch agn apress a l'avria mnà a 'na paràlisi squasi total.
Hawking a s'anscrive a la facoltà ëd fisica dl'Università d'Oxford.

Stephen William Hawking a l'é mort a Cambridge, dël 14 mars 2018.

Hawking, Stephen
Hawking, Stephen
Madreblu

Ij **Madreblu** a son na formassion trip hop, rock e ambient italian-a formasse dël 1995 a Lòd e ancora adess ativa.

La banda a l'era formà dla cantanta Raffaella Destefano e da Gino Marcelli (piano e tastadura). Dël 1998 a s'gionta Valerio Artusi a le tastadure. Dël 2006 Raffaella Destefano a chita la banda e ancamin-a la carriera ëd solista. 

## Discografìa

### Àlbom

* *[[Prima dell'alba]]* (1997)
* *[[Necessità (àlbom)|Necessità]]* (1999)
* *[[L'equilibrio]]* (2004)

Categorìa:Mùsica legera
Michelle Pfeiffer

Atris américan-a.
**Michelle Marie Pfeiffer** a l'é nassùa a Los Angeles ai 29 dë april dël 1958.

Pfeiffer, Michelle
Jaguar

La **Jaguar Cars Ltd.** a l'é na meison viturìstica dël grop indian Tata Motors e soa sede a l’é a Coventry ant ël Regn Unì

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1945 da William Lyons, dël 1960 a l’ha catà la Daimler Motor Company.

Categorìa:Meison viturìstiche
Coventry

**Coventry** a l’é na sità dël Regn Unì.
A l'ha na popolassion ëd 304.200 abitant (2006).

 
## Geografìa
Coventry a resta ant la region dlë West Midlands ëd l'Inglatèra.
Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

Categorìa:Sità anglèise
Tata Motors

La **Tata Motors** (Hindi: टाटा मोटर्स) a l'é un grop industrial e meison viturìstica indian-a e soa sede a l’é a Mumbai an India.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1945 da l'industriàl Jehangir Ratanji Dadabhai Tata për la produssion ëd locomotive, dël 1960 a l’ha incaminà la produssion ëd viture con la colaborassion dla Daimler-Benz AG.

Categorìa:Meison viturìstiche
Daimler-Benz AG

La **Daimler-Benz AG** a l'é la na meison viturìstica alman-a nàita ai 21 giugn 1926 dla fusion dle marche Benz & Cie e Daimler-Motoren-Gesellschaft.
Soa sede a l'era Berlin e la diression a l'éra a Stocarda ant lë stat alman ëd Baden-Württemberg.
Dël 1998 a l'é vnùa Daimler Chrysler AG, con la fusion con la Chrysler; dël 2007, chitanda l'alliansa con la Chrysler, a l'é vnùa Daimler AG. 
La Daimler AG a produss viture con la marca Mercedes. 
	
## Stòria
### J'achit

La marca a l'é una djë pj veje dël mònd an essend stàita fondà da ij pionié Gottlieb Daimler e Carl Friedrich Benz dël 1886. 

Categorìa:Meison viturìstiche alman-e
Gottlieb Daimler

**Gottlieb Wilhelm Daimler** (Schorndorf, 17 ëd mars 1834 – Stocarda, 6 ëd mars 1900) a l’é stàit n'ingegné e antrepreneur alman, avosà për avèj fondà la meison viturìstica che a porta so nòm.

Daimler, Gottlieb
José de Anchieta

San **José de Anchieta** (*Padre Anchieta*), nassù a San Cristóbal de La Laguna (Tenerife, Spagna) ij 19 ëd mars dël 1534 e mòrt a Anchieta (Brasil) aj 9 ëd giugn dël 1597, a l'é stàit un missionari gesuita.

Nassù ant le Tenerife (Ìsole Canarie), a l'é stàit missionari an Brasil. Fondà na sità ëd Sao Paulo e Rio de Janeiro.

Ël papa Fransesch a l'ha canonisalo dël 2014.

Categorìa:Sant catòlich
Jeep

La **Jeep** a l'é na meison viturìstica dël grop Fiat o, mej dël grop Fiat Chrysler Automobiles e soa sede a l'é a Toledo an jë Stat Unì.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é nàita dël 1941 'me model militar për l'Armà djë Stat Unì dla Willys-Overland.
La prim-a vitura a l'é stàita produvùa dël 1941 'me *MB*.
Lë stranòm Jeep a ven da ij mot an lenga anglèisa *general purpose*: *usagi general*.

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Delta V

Ij **Delta V** a son na formassion pop rock, rock e ambient italian-a formasse dël 1995 e ancora adess ativa.

La banda a l'é formà da Carlo Bertotti e da Flavio Ferri. 
Durant soa carriera a la banda a s'son giontaje vaire cantante dont: Francesca Touré,  Lu Heredia, Gi Kalweit e, del 2017, Marti (Martina Albertini).

## Discografìa

### Àlbom

* 1998 – *[[Spazio (album)|Spazio]]*
* 1999 – *[[Psychobeat]]*
* 2001 – *[[Monaco '74]]*
* 2004 – *[[Le cose cambiano (Delta V)|Le cose cambiano]]*
* 2006 – *[[Pioggia.Rosso.Acciaio]]*
* 2019 – *[[Heimat (albun)|Heimat]]*

Categorìa:Mùsica legera
Kraftwerk

Ij **Kraftwerk** a son na formassion electronic pop, rock alman-a formasse a Düsseldorf dël 1970 e ancora adess ativa.

La banda a l'era formà a l'inissi da Ralf Hütter, Florian Schneider, Karl Bartos e Wolfgang Flür. 
Durant ij agn '80 Karl Bartos e Wolfgang Flür a j'an chità la banda che apress a l'ha scambia vaire vire ëd formassion.

## Discografìa

### Àlbom

* 1970 - *Kraftwerk*
* 1971 - *Kraftwerk 2*
* 1973 - *Ralf und Florian*
* 1974 - *Autobahn*
* 1975 - *Radio-Activity/Radio Aktivität*
* 1977 - *Trans Europe Express*
* 1978 - *The Man-Machine/Die Mensch Maschine*
* 1981 - *Computer World/Computerwelt*
* 1983 - *Tour de France*
* 1986 - *Electric Café*
* 1991 - *The Mix* 
* 2003 - *Tour de France Soundtracks*
* 2005 - *Minimum-Maximum* 
* 2009 - *The Catalogue*

Categorìa:Mùsica legera
Ford

La **Ford Motor Company** a l'é na meison viturìstica e soa sede a l'é a Dearborn an jë Stat Unì.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1903 da Henry Ford.

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Henry Royce

**Frederick Henry Royce** (Alwalton, 27 ëd mars 1863 – Wittering, 22 avril 1933) a l’é stàit un antrepreneur angleis, avosà për avèj fondà, ansema a Charles Stewart Rolls, la meison viturìstica Rolls Royce.

Royce, Frederick Henry
Charles Rolls

**Charles Stewart Rolls** (Londra, 27 ëd òst 1877 – Bournemouth, 12 luj 1910) a l’é stàit un antrepreneur angleis, avosà për avèj fondà, ansema a Frederick Henry Royce, la meison viturìstica Rolls Royce.

Rolls, Charles Stewart
Armand Peugeot

**Armand Peugeot** (Valentigney, 18 ëd giugn 1849 – Neuilly-sur-Seine, 4 fërvé 1915) a l’é stàit un antrepreneur franseis, avosà për avèj fondà la meison viturìstica ch'a porta so nom.

Peugeot, Armand
Chief Keef

**Chief Keef** (nòm complet **Keith Farrelle Cozart**) a l'é 'n cantant american, nà ai 15 d'ost dël 1995 a Chicago, Illinois.

Keef, Chief
Categorìa:Mùsich american
Fermín IV

**Fermín IV** (nòm complet **Fermín IV Caballero Elizondo**) a l'era nà ai dzèmber dël 1974 a Monterrey, Nuevo Leon.

IV, Fermín
Suzuki

La **Suzuki Motor Corporation** (スズキ株式会社 *Suzuki kabushiki gaisha*) a l'é na meison viturìstica giaponèisa e soa sede a l'é a Hamamatsu.
La Suzuki a fabrica ëdco mòto e motor marin.
## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1909 da Michio Suzuki, apress la sconda guèra mondial la Suzuki a l'ha comensà la produssion ëd viture.

Categorìa:Meison viturìstiche
Freestyle Script

**Freestyle Script** a l'é un *font*, visadì un carater tipografich creà da Martin Wait dël 1981. 
A s'treuva ant' ël Adobe, ITC e Letraset.
A l'ha 4 version: Regular, Bold, SH Reg Alt, e SB Reg Alt.

## Arferiment

Categorìa:font
Mitsubishi Motors Corporation

La **Mitsubishi Motor Corporation** (三菱自動車工業株式会社, *Mitsubishi Jidōsha Kōgyō*) a l'é na meison viturìstica giaponèisa e soa sede a l'é a Minato, davzin a Tokyo.
La Mitsubishi a fabrica ëdco avion e nav.
## Stòria
### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1917 'me branch dij cantié navaij *Mitsubishi Shipbuilding Co. Ltd*, con la produssiòn dla prima vitura giaponèisa la *Mitsubishi Model A* basà an sla *[[FIAT|Fiat]] Tipo 3*. 
La Mitsubishi Motors Corporation (MMC) a nass, 'me sossietà, dël 1970.

Categorìa:Meison viturìstiche
Subaru

La **Subaru** (スバル) a l'é na meison viturìstica giaponèisa e soa sede a l'é a Ōta, a anviron 80 Km a nòrd ëd Tokyo.

## Stòria
### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1953 'me branch dla *Fuji Heavy Industries*, (al dì d'ancheuj *Subaru Corporation*) con la produssiòn dla soa prima vitura dël 1954, la *Subaru 1500*

Categorìa:Meison viturìstiche
Mahindra & Mahindra

La **Mahindra & Mahindra Limited** a l'é 'na meison viturìstica indian-a e soa sede a l’é a Mumbai an India.
La Mahindra & Mahindra Limited a l'é part dël grop industrial *Mahindra Group*. 

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1945 da Jagdish Chandra Mahindra për ël comerci ëd metaj con ël nom ëd *Mahindra & Mohammed*.
La produssion ëd viture a l'é comensà dël 1947 con la colaborassion dla Jeep.

Categorìa:Meison viturìstiche
Hyundai Motor Company

La **Hyundai Motor Company** (현대 자동차 주식회사 - *Hyeondae Jadongcha Jushik-hwesa*) a l'é un grand grop industrial e meison viturìstica coréan-a.
Soa sede a l’é a Seoul an Coréa dël Sud.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1947 da *Chung Ju-yung* ant'ël camp dla costrussion edilissia 'me *Hyundai Civil Works Company*.
Poch agn apress, la sossietà a ancamin-a la produssion ëd nav, metaj e locomotive e a s'dedica a ël comerci an general e ëdcò a la finansa.
La produssion ëd viture a l'é comensà dël 1968 con la colaborassion dla Ford.

Categorìa:Meison viturìstiche
Kia Motors

La **Kia Motors** a l'é 'na meison viturìstica coréan-a.
Soa sede a l’é a Seoul an Coréa dël Sud.
Dël 1998 la Kia Motors a fa part dël grop Hyundai.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1944 da *Kim Chul-ho* për la produssion ëd biciclëtte. 
La produssion ëd viture a l'é comensà dël 1970 con la colaborassion dla FIAT.

Categorìa:Meison viturìstiche
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** a l'é n'òm polìtich ëspagneul.
A l'é nassù a Santiago de Compostela dël 1955.
A l'é stàit ël Prim Ministr ëd la Spagna dal 2011 al 2018 .

Rajoy, Mariano
Me, Live!

**Me, Live!** a l'é n'àlbom d'Adriano Celentano publicà dël 1979. A l'é sò prim àlbom dal viv e a l'é stàit registrà al 28 agost 1977 ant lë Stadi "Dino Manuzzi" ëd Cesen-a.

Gigi D'Agostino a l'ha fait ël remix ëd na canson ëd cost àlbom, *Storia d'amore*.

Categorìa:Àlbom d'Adriano Celentano
SsangYong Motor Company

La **SsangYong Motor Company** (쌍용자동차) a l'é 'na meison viturìstica coréan-a.
Soa sede a l’é a Seoul an Coréa dël Sud.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1954 'me *Hadonghwan Motor Company* për la costrussion ëd viture con la colaborassion dla Jeep.

Categorìa:Meison viturìstiche
Maserati

La **Maserati** a l'é na meison viturìstica italian-a dël grop FIAT e soa sede a l'é a Mòdena ant la region Emilia-Romagna.
## Stòria

### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1914 da Alfieri Maserati, 'me scudarìa ëd preparassiòn ëd viture sportive Isotta Fraschini.

Dël 1926, con la Tipo 26 Alfieri Maserati a l'ha ancaminà la costrussion ëd viture sportive con sò nòm.

Al di d'ancheuj a l'é part del grop Fiat.

Categorìa:Meison viturìstiche italian-e
Musé nassional d'antropologìa (Méssich)

Ël **musé nassional d'antropologìa** (*Museo Nacional de Antropología* an spagneul) a l'é un musé sientìfich  situà an Sità dël Méssich. L'edifissi a l'é stàit inaugurà dël 1964.

Antropologìa
Isuzu

La **Isuzu Motors Ltd.** (いすゞ自動車株式会社 *Isuzu Jidōsha Kabushiki-gaisha*) a l'é na meison viturìstica giaponèisa e soa sede a l'é a Tokyo.
La Isuzu a fabrica ëdco camion e motor.
## Stòria
### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1937 'me branch dij cantié navaij *Tokyo Ishikawajima Shipbuilding & Engineering Co., Ltd".* con ël nom ëd *Tokyo Automobile Industries Co*, ma la prima vitura a l'era nàita dël 1918 basà an sla vitura anglèisa *Wolseley A9*. 
La sossietà a pija ël nòm Isuzu dël 1949.

Categorìa:Meison viturìstiche
Isotta Fraschini

L**'Isotta Fraschini** a l'é stàita na meison viturìstica italian-a ativa dal 1900 fin al 1949. 
La marca a l'era stàita fondà ai 27 ëd géné 1900 a Milan ‘me *Società Milanese d'Automobili Isotta Fraschini & C.* da Cesare Isotta, ij frej Oreste, Antonio e Vincenzo Fraschini.
## Stòria
### J'achit

An prinsipi la sossietà a l'era nàita për la riparassion ëd viture Renault, la prima vera Isotta Fraschini, con motòr De Dion-Bouton, a l'é stàita fabricà dël 1901.

Dël 1905 l'ingegné Giustino Cattaneo a ven progetista dla meison e a ancamin-a la produssione ëd viture ëd spatuss.

Categorìa:Meison viturìstiche italian-e
Dahiatsu

La **Dahiatsu Motor Co. Ltd** (ダイハツ工業株式会社 Daihatsu Kōgyō Kabushiki-gaisha) a l'é na meison viturìstica giaponèisa spesialisà an viture cite.
Soa sede a l'é a Ikeda, davzin Osaka.

## Stòria
### J'achit

La marca a l'é stàita fondà dël 1907 'me *Hatsudoki Seizo Co.*, dël 1951 a pija ël nom Dahiatsu.
Dël 1999 a ven part dël Grop Toyota.

Categorìa:Meison viturìstiche
Edirne

**Edirne** a l'é na sità dla Tracia, an Turchìa.
A conta 165.979 abitant (2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità europenghe
Categorìa:Turchìa
Land Rover

La **Land Rover** a l'é na meison viturìstica dël grop Tata e soa sede a l’é a Gaydon ant ël Regn Unì.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1948 da Maurice Wilks.

Categorìa:Meison viturìstiche
Terre del Reno

**Terre del Reno** (*Sant Agustén* an dialet fërarèis) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna dë 10.041 abitant, an provincia ëd Fërara. 

Ël comun a l'é stàit creà dël 1m ëd gené 2017  da la fusion dij comun ëd  Mirabello e Sant'Agostino. 

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fërara
Bamboo Airways

**Bamboo Airways** a l'é na companìa d'aviassion Vietnamèisa ch'a l'ha ancaminà soe atività ant l'istà 2018.
Soa sede a l'é a Cầu Giấy davzin a Hanoi.

Categorìa:Aviassion
Aluvion Piòvra

**Aluvion Piòvra** o (*Ij Liviòn e Piòvra* an dialèt local, *Alluvioni Piovera* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.739 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant la pian-a aluvional lissandrin-a, davzin a la confluensa dël Tani ant ël Pò. A l'é stait creà dël 01/01/2018 da la fusion dij doi comun d'Aluvion Cambià e 'd Piòvra. 

## Stòria
Ël teritòri comunal a l'é stàit fortement influensà da la presensa dij fium: jë spostament dël Pò e dël Tani e le aluvion a l'han modelà 'l paisagi e dàit ël nòm ai grup ëd cà che unendse a sarìo peui costituisse comun. L'area comprèisa antra 'l vèj cors dël Tani e 'l Pò as ciamava *Campus Minatus*, përché a l'era mnassà da le aluvion, l'area d'ëd là dël Pò, miraco për soa posission pì protegiùa, as ciamava *Campus Beatus*, dont ël nòm ëd Cambià o 'd Cambiò. Ant la region a s'alvava 'dcò l'abità 'd Sparvèra, anté ch'a-i era 'n castel dësfendù dai fium. A smia che dagià ant la tarda età roman-a a-i fusso dj'abità 'd contadin; tant a Piòvra che a Sparvèra a sarìo evolusse coma sènter abità 'dcò ant l'época longobarda, tanme a testimònio 'l topònim dë Sparvèra (*Sparguara* a podrìa significhé *cà dël comandant*) che la presensa an Piòvra 'd na cesa dedià a San Michel, sant al qual ij Longobard a j'ero divot. A smià che dël 773 l'imperador Carl Magn, dòp avèj atacà Piòvra, a l'abia sogiornà an Sparvèra prima dë mné vers la Lomlin-a e a la fin a Pavìa për associé l'Italia Stentrional al Regn dij Franch. Un at dël papa Inocens III dël 1198 a cita Sparvèra tanme la località pì stentrional ëd la Diòcesi 'd Torton-a.
La region a passa sota a la giurisdission dël Ducà 'd Milan dël Tërzent, prima coi Viscont, peui con jë Sfòrsa. Ij Viscont a fortìfico an Piòvra un castel local a la manera dle ròche viscontée. La duchëssa Bianca Maria Viscont, fomna 'd Fransesch Ësfòrsa dël 1446 a assegna an féod Spavèra a na famija 'd cont ch'a pijerà 'l nòm dël pais e ch'a s'estinguerà mach ant la sconda metà dël Setsent. La region a passa peui a la dominassion ëspagneula e, mach për pòch d'agn, a cola austrìaca. Dël Setsent ël teritòri a passa al Regn ëd Sardëgna ëd Carl Emanuel III. Dël 1716 n'aluvion motobin fòrta a demoliss ël pais dë Sparvèra e col ëd Cambià. J'abitant ëd Cambià a së spòsto an doi abità, un pì a nòrd dël Pò ch' a resterà lijà a la Lomlin-a e che sarà part dël comun ëd Gambarana, l'àutr pì a sud dël Pò a sarà butà dai fransèis ant ël dipartiment ëd Marengh, sota la diòcesi e la provinsa 'd Lissandria e a pijerà 'l nòm d'Aluvion ëd Cambià për arcordé l'aveniment tràgich. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, ij pais a torno al Regn ëd Sardëgna: Piòvra ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Sal, le Aluvion ëd Cambià ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e ant ël Mandament ëd Bassignan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Francesco Betti (da l'11/06/2018, dagià sìndich d'Aluvion Cambiò dal 2013 al 2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Palerm (fótbal)

Ël **Palermo Football Club**, o mach **Palermo**, a l'é la prinsipal società ëd fótbal ëd Palerm.
A l'é nàita a Palerm dël 1900 a ël color social a l'é reusa e nèir.

Antra ij giugador pì arnomà a-i ero: Héctor Scarone, Helge Bronée, Santiago Vernazza, Lennart Skoglund, Luca Toni, Fabio Grosso, Andrea Barzagli, Fabrizio Miccoli, Amauri, Edinson Cavani, Javier Pastore, Paulo Dybala, Matteo Brunori.

Categorìa:Palerm
Categorìa:Fótbal an Italia
Heinrich Ernst Schirmer

Architet.

**Heinrich Ernst Schirmer** a l'é nassù a Lipsia an Almagna aj 27 d'òst dël 1814 e a l'é mòrt a Giessen ai 6 ëd dzémber 1887.

Dël 1838 a l'hà travajà dzortut an Norvegia.

Schirmer, Heinrich Ernst
Wilhelm von Hanno

Architet.

**Andreas Friedrich Wilhelm von Hanno** a l'é nassù a Amborgh an Almagna aj 15 ëd dzémber dël 1826 e a l'é mòrt a Òslo ai 12 ëd dzémber 1882.

Wilhelm von Hanno a l'hà travajà dzortut an Norvegia.

von Hanno, Andreas Friedrich Wilhelm
Angelo Morbelli

**Angelo Morbelli**, nassù a Lissandria ël 18 ëd luj dël 1854 e mòrt a Milan ël 7 ëd novémber dël 1919 a l'é stàit un pitor italian.

 
## J'ani dla formassion

Fieul ëd un fonsionnari dl'ëstat, a l'ha studià a l'Academìa ëd le bele art ëd Brera andoa a l'ha conossù e a l'é vnù amis dël pitor Giuseppe Pellizza ëd Volped.

## J'euvre prinsipaj

* Goethe morente (1880)
* Asfissia! (1884)
* Il viatico (1884, Roma, Galleria Nazionale d'Arte Moderna)
* Ritratto della moglie in costume monferrino (1885)
* Venduta (1887)
* La prima lettera (1890)
* Per 80 centesimi (1896)
* Giorno di festa al Pio Albergo Trivulzio (1900)
* Mi ricordo quand'ero fanciulla (1903)
* Un Natale al Pio Albergo Trivulzio (1909, Turin, Galleria d'Arte Moderna)
* La prima messa a Burano (1910)
* Alba domenicale (1915), Galleria d'arte moderna Ricci Oddi a Piacenza   
* Bosco (Raggio di sole) (1917)
* Il Refettorio del Pio Albergo Trivulzio (1919)
* Paesaggio con sfondo di montagne (1919)
* Nuvole di Montagna (1919)
* Ritratto di Saffo Ottavi Morbelli (1919)

 

Morbelli, Angelo
Die Antwoord

Ij Die Antwoord a son un trio musical hip-hop sudafrican formasse dël 2008  a Capetown.

## Member
Ël trio a l’é formà ‘d doi cantant, Ninja e Yo-Landi Visser (sovens scrivù dovrand ël simbòl dël dòlar e dlë yen, ¥o-Landi Vi$$er), e dal dj Hi-Tek. Costi-sì a son tuti ‘d pseudònim, rispetiv ëd Waddy Tudor Jones, Anri du Toit e d’un ters member nen diciarà che ant li consert a ten na mascra, e che quaichedun a arconòss coma Justin De Nobrega. Specialment Ninja a rapresenta n’ alter-ego ‘d W.T. Jones, un përsonagi che Jones istès a dëscriv “coma Superman për Clark Kent”. Jones e Du Toit a son ancontrasse dël 2003 quand che la sconda a l’é spostasse a Capetown e dël 2008 i doi a l’han progetà d’formè ‘n grup. Ant ël 2009 a l’han publicà ‘l prim albom, $o$, disponibil gratis për ël dëscariagi ant la ragnà. L’an ch’a ven dòp a l’han carià dzor Youtube ël video dla canson Enter the ninja, ciapand ëd fama antërnassional. Al’han seguità j’albom Ten$ion (2012), Donker Mag (2014), e Mount Ninji And Da Nice Time Kids (2016).
                                                                                                                                
## Component visiv
Bele che ij Die Antwoord a son na formassion musical, na part consistent dla produssion artistich dël trio a l’é rapresentà dai video; a-i na j’é un për tuti singòj (ma 'dcò d' video nen musicaj, coma Umshimi Wam, che a l’é pitòst un cortmetragi). Costi-sì a son motobin soagnà e minutà,  icònich a malòch e sovens a conto dle farabòle, tirand da lòn che ij Die Antwoord istess a ciamo ‘l “zef”, paròla che a fè riferiment a na contracultura ëd Capetown. Doi dë sti video-sì a nasso dla colaborassion con ël fotografo sudafrican Roger Ballen. 

## Lenga
Ant le canson dij Die Antwoord, an ingleis, as arconòsse 'n flonà acsent sudafrican, che ij cantant a ciamo 'l “zef accent”. Ninja, ant un skit ant l'albom Donker Mag, a fortiss d’esse bon a dòvrè dcò d'afrikaans, d'ingleis e 'd “black” acsent. Minca tant lor a dòvro dcò d’afrikaans.

## Note


Categorìa:Formassion musicaj hip hop
Piotrovìcë

**Piotrovìcë** a l’é 'n vilage dla Polònia ant la comun-a rural ëd Karczew. 

Categorìa:Polònia
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (Halmstad, 22 d'dzèmber dël 1984), a l'é 'n cantant e DJ svedèis.

## Discografìa
### Àlbom ant jë studi
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Compilassion
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Sìngoj
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)" (Victor Leksell) (2023)

## Colegament estern
* Sit ufissial

Categorìa:Cantant svedèis
Giovanni Segantini

**Giovanni Segantini**, nassù a Arco ai 15 ëd géné dël 1858 e mòrt a Pontresina, an Svìssera ël 28 ëd stémber dël 1899 a l'é stàit un pitor italian.

 
## J'ani dla formassion

Fieul ëd Agostino Segatini e ëd Margherita de Girardi, a la mòrt ëd soa mare a ven mandà da so pare a Milan andoa a studia a l'Academìa ëd le bele art ëd Brera.

## Galerìa

Image:Ave Maria bei der Überfahrt 1886.jpg|*Ave Maria sul Lago*, 1886
File:Artgate Fondazione Cariplo - Segantini Giovanni, Il lavoratore della terra o Lavoratore dei campi.jpg|*Il lavoratore della terra*, 1886 
Image: Segantini Die beiden Mütter.jpg |*Le due Madri*, 1889
Image:Segantini Rückkehr vom Wald 1890.jpg|*Ritorno dal Bosco*, 1890
Image:Alpenlandschaft.jpg|*Paesaggio Alpino*, 1893-94
Image:Giovanni_Segantgini_-_Love_at_the_Fountain_of_Life.jpg |*Amore alla Fontana della Vita*, 1896.
Image:Segantini Eitelkeit 1897.jpg|*Vanitas*, 1897
Image:Giovanni Segantini 003.jpg|Trittico Alpino: *Vita*, 1898-99
Image:Giovanni Segantini 001.jpg|Trittico Alpino: *Natura*, 1898-99
Image:Giovanni Segantini 002.jpg|Trittico Alpino: *Morte*, 1898-99



Segantini, Giovanni
Jaynagar Majilpur

**Jaynagar Majilpur** a l'é na sità dël West Bengal, ant l'India.
A conta 25.922  abitant (2011).

Categorìa:India
Categorìa:Sità asiàtiche
Osej

J**'osej** (**Aves** Linnaeus, 1758) a son na class  d'animaj vërtebrà da la pel coatà da piume e ch'a fan dj'euv con la greuja.
Esempi d'osej a son ij colomb, ij tord e jë sparvé.

*
Deep Forest (banda)

Ij **Deep Forest** a son na formassion ëd mùsica eletronica, new age e fusion fransèisa fondà dël 1992 da *Éric Mouquet* e *Michel Sanchez* e a ativa fin al di d'ancheuj.

## Àlbom

* 1992 – *Deep Forest*
* 1994 – *World Mix*
* 1995 – *Boheme*
* 1996 – *Pangea*
* 1997 – *Comparsa*
* 1999 – *Made in Japan*
* 2000 – *Pacifique*
* 2002 – *Music Detected*
* 2003 – *Essence of Deep Forest*
* 2004 – *Essence of the Forest*
* 2004 – *Kusa No Ran* (Màch an Giapòn)
* 2008 - *Deep Brasil*
* 2013 - *Deep Africa*
* 2016 - *Evo Devo*

### Singoj
* 1992 – *Deep Forest*
* 1992 – *Sweet Lullaby*
* 1992 – *White Whisper*
* 1993 – *Forest Hymn*
* 1994 – *Savana Dance*
* 1995 – *Boheme*
* 1995 – *Boheme (The Remixes)*
* 1995 – *Marta's Song*
* 1995 – *Marta's Song (The Remixes)*
* 1996 – *While the Earth Sleeps*
* 1996 – *Bohemian Ballet (Promo)*
* 1997 – *Freedom Cry*
* 1997 – *Madazulu*
* 1998 – *Media Luna*
* 1998 – *Noonday Sun*
* 1999 – *Hunting (Live)*
* 1999 – *Sweet Lullaby (Live)*
* 2000 – *Pacifique*
* 2002 – *Endangered Species*
* 2002 – *Will You Be Ready (Promo)*
* 2013 – *Dub Africa* (Gaudi remix)
* 2016 – *Sing With The Birds* (Gaudi remix)

Categorìa:Formassion musicaj dla Fransa
Categorìa:Mùsica legera fransèisa
Categorìa:Formassion musicaj pop
Daft Punk

Ij **Daft Punk** a son na formassion ëd mùsica eletronica, pop e house fransèisa fondà a Paris dël 1992 da *Guy-Manuel de Homem-Christo* e da *Thomas Bangalter*.
Dël fërvè 2021 ij member dla banda a j'han dicirà ëd separasse.

## Àlbom

* 1997 – *Homework*
* 2001 – *Discovery*
* 2005 – *Human After All*
* 2013 – *Random Access Memories*

Categorìa:Formassion musicaj dla Fransa
Categorìa:Mùsica legera fransèisa
Categorìa:Formassion musicaj pop
Jack LaLanne

**Jack LaLanne** (nòm complet **Francois Henri LaLanne**) a l'é stàit n'àtor american, nà dël 26 stèmber 1914 a San Francisco an Califòrnia e mòrt dël 23 ëd gené 2011 a Morro Bay an Califòrnia.

LaLanne, Jack
LaLanne, Jack
Stefán Karl Stefánsson

**Stefán Karl Stefánsson** a l'é stàit n'ator islandèis, nà dël 10 luj 1975 a Hafnarfjörður e mòrt dël 21 agost 2018 a  Reykjavík.

Stefánsson, Stefán Karl
Stefánsson, Stefán Karl
Magnús Scheving

**Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** a l'é n'àtor islandèis, nà dël 10 november 1964 a Borgarnes.

Scheving, Magnús
Scheving, Magnús
Danny Jacobs

**Danny Jacobs** (nòm complet **Daniel Charles Jacobs, Jr.**) a l'é n'ator e dobiator american, nà ai 7 luj 1968 a Detroit, Michigan.

Jacobs, Danny
Jacobs, Danny
Rambaud ëd Vaqueiras

**Rambaud ëd Vaqueiras** a l'é stàit un dij pì arnomà trovador provensaj an lenga ossitan-a, nassù a Vacqueyras ant la sconda mità dël sécol ch'a fa XII (peul-esse dël 1165) e mòrt davzin a Salonich dël 1207.

Poeta e cavajer, a comensa soa cariera an Provensa, a la cort djë sgnor dël Baus e d'Orange. Dòp ël 1190 as trasferiss ant l'Italia Stentrional e a gira antra Liguria e Piemont, për peui rivé a la cort dij Malaspin-a e aprodé a la cort dij Marchèis ëd Monfrà. Lijà an particular al grand Bonifass I ëd Monfrà e a soa seuri Beatris, a aderiss a la Quarta Crosià e a meuir ansema a chiel an sij Mont Ròdop, antra Grecia e Bulgarìa.

## Arferiment

Categorìa:Scritor an lenga ossitan-a
Corigliano-Rossano

**Corigliano-Rossano** a l'é na comun-a dla region Calabria, provincia ëd Cosensa, con sirca 77.220 abitant.

A l'é stait creà dël 31 mars 2018 da la fusion dij doi comun ëd Corigliano Calabro e 'd Rossano.

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Fabrizio Rizzolo

**Fabrizio Rizzolo** (pseudònim: **Brian Ice**, Kenzo, Tex Wilder) a l'è un cantautor d'italo disco, ator ëd cine e ëd teatro italian. Rizzolo a l'é nassù a Ast ël 6 giugn 1964.

Fabrizio ("Brian Ice") Rizzolo a l'era conossù për soa canson *[[Talking to the Night]]* (1985).

A l'ha fàit part dij Farinej dla Brigna.

## Discografìa

### EP
* *I Am* (2013)

### Sìngoj
* *[[Talking to the Night]]* (1985)
* *Tokyo* (1986)
* *Night Girl* (1987)
* *Over Again* (1988)
* *Walkin Away* (1989)
* *Let's Ev'rybody Love* (1991)
* *Heartbeat / Dreams* (1992)
* *Lost Tonight* (2013)
* *Inside My Lonely Nights* (2014)
* *On The Moon* (2017)

### Compilassion
* *Greatest Hits & Remixes* (2014)

## Arferiment


Categorìa:Ator piemontèis
Categorìa:Ator ëd cine italian
Categorìa:Ator ëd teatro italian
Categorìa:Cantant italian
Categorìa:Përsonalità piemontèise
__NOTOC__
Bernardo Bertolucci

**Bernardo Bertolucci** (Parma, 16 mars 1941 – Roma, 26 novémber 2018) a l'é stàit un regista ëd cine italian. 

## Ij film pi avosà

* *Ultimo tango a Parigi* (1972)
* *Novecento* (1976)
* *La luna* (1979)
* *La tragedia di un uomo ridicolo* (1981)
* *L'ultimo imperatore* (*The Last Emperor*) (1987)
* *Il tè nel deserto* (*The Sheltering Sky*) (1990)
* *Piccolo Buddha* (*Little Buddha*) (1993)
* *Io ballo da sola* (*Stealing Beauty*) (1996)
* *L'assedio* (1998)
* *The Dreamers - I sognatori* (*The Dreamers*) (2003)

Bertolucci, Bernardo
Ridley Scott

**Ridley Scott** (South Shields, 30 novémber 1937) – a l'é un regista ëd cine angleis. 

## Ij film pi avosà

* *I duellanti* (*The Duellists*) (1977)
* *Alien* (1979)
* *Blade Runner* (1982)
* *Legend* (1985)
* *Chi protegge il testimone* (*Someone to Watch Over Me*) (1987)
* *Black Rain - Pioggia sporca* (*Black Rain*) (1989)
* *Thelma & Louise* (1991)
* *1492 - La conquista del paradiso* (*1492: Conquest of Paradise*) (1992)
* *L'Albatross - Oltre la tempesta* (*White Squall*) (1996)
* *Soldato Jane* (*G.I. Jane*) (1997)
* *Il gladiatore* (*Gladiator*) (2000)
* *Hannibal* (2001)
* *Black Hawk Down* (*Black Hawk Down*) (2001)
* *Il genio della truffa* (*Matchstick Men*) (2003)
* *Le crociate - Kingdom of Heaven* (*Kingdom of Heaven*) (2005)
* *Un'ottima annata* (*A Good Year*) (2006)
* *American Gangster* (2007)
* *Nessuna verità* (*Body of Lies*) (2008)
* *Robin Hood (film 2010)* (2010)
* *Prometheus* (2012)
* *The Counselor - Il procuratore* (2013)
* *Exodus - Dei e re* (*Exodus: Gods and Kings*) (2014)
* *Sopravvissuto - The Martian* (*The Martian*) (2015)
* *Alien: Covenant* (2017)
* *Tutti i soldi del mondo* (*All the Money in the World*) (2017)

Scott, Ridley
Paul Verhoeven

**Paul Verhoeven** (Amsterdam, 18 ëd luj 1938) a l'é un regista ëd cine olandèis. 

## Ij film pi avosà

*  *RoboCop* (1987) 
*  *Atto di forza* (Total Recall, 1990)
*  *Basic Instinct* (1992)
*  *Showgirls* (1995)
*  *Starship Troopers* - Fanteria dello spazio (Starship Troopers, 1997)
*  *L'uomo senza ombra* (Hollow Man, 2000)
*  *Black Book* (Zwartboek, 2006)

Verhoeven, Paul
Élisabeth Vigée Le Brun

**Élisabeth Vigée Le Brun**, nàita **Louise-Élisabeth Vigée**, Paris, 16 avril 1755 - Louveciennes, 30 ëd mars 1842) a l'é stàita una importanta pitriss franseisa dij secoj ch'a fan 18 e 19. 
## Biografìa
A l'era la fieula ëd Louis Vigée e ëd Jeanne Maissin.
Dël 1776, a l'ha conossù e marià un mercant d'art, Jean-Baptiste-Pierre Lebrun  (1748–1813).

Vigée Le Brun, Élisabeth
Musé Frida Kahlo

Ël **Musé Frida Kahlo**, ciama ëdcò ***Casa Azul*** (ca bleuva an spagneul), a l'é un musé situà a Coyoacán, a Sità dël Méssich. Ël musé a l'é stàit inaugurà dël 1958. 

## Lese ëdcò
* Frida Kahlo

Frida Kahlo
Ferovìa Trofarel-Cher

La **ferovìa Trofarel-Cher** a l’é na linia feroviaria ch’a colega la sità ’d Cher con Trofarel e la ferovìa Turin-Génoa. A l’é longa mach 9 kilométer e a l’é gestìa dal Grup Turinèis Traspòrt.

## Stòria
La ferovìa a l’è stàita uvrìa ël 10 ëd novèmber dël 1874. Dël 1921 la ferovìa a l’é stàita eletrificà.

Ant ij prim ani '90 la stassion ëd Madòna dla Scala l’é stàita sarà.

Dal 2012 a l’è utilisà për ël Serviss feroviario metropolitan ëd Turin, ch’a colega Cher con Turin.

## Përcors

Ant la stassion ëd Trofarel as colega a le ferovìe Turin-Génoa e Turin-Savon-a.

Trofarel-Cher
Categorìa:Cher
Franceschino Boxilio

**Franceschino Boxilio** (Castelneuv Scrivia, ... - 1522) a l'é stàit un pitor italian dla fin dël secol ch'a fa 15 e l'inissi dël secol ch'a fa 16. 
## Biografìa
A l'era ël frel dël pitor Manfredino Boxilio.

Boxilio, Franceschino
Baldino da Surso

**Baldino da Surso** (Pavìa, ... - 1478) a l'é stàit ne scultor italian dla fin dël secol ch'a fa 15.
## Biografìa
A l'era fieul dël scultor Urbanino da Surso.

A l'ha travajà a Ast.

da Surso, Baldino
Mons (Belgi)

**Mons** ( *Bergen* an neerlandèis) a l’é 'na sità dël Belgi.

## Geografìa
Mons a l'é al sud dël Belgi e a s'treuva davzin a la frontìera fransèisa. 

Categorìa:Sità dël Belgi
Musé Dolores Olmedo

Ël **Musé Dolores Olmedo** a l'é un musé situà a Xochimilco, a Sità dël Méssich, ansì ciamà an onor ëd Dolores Olmedo Patiño. Ël musé a l'é stàit inaugurà dël 1994. 

Dolores Olmedo
Pietro Grammorseo

**Pietro Grammorseo** (*Pierre de Mons*) (Mons, 1490 ? - Casal Monfrà, 1531 ?) a l'é stàit un pitor dla fin dël secol ch'a fa 15 e l'inissi dël secol ch'a fa 16. 
## Biografìa
Dël 1521 a l'ha marià Caterina, la fija dël pitor Francesco Spanzotti, frel dël pitor Giovanni Martino.

A l'ha travajà squasi tuta soa carriera an Italia e ant'ël Piemont.

Grammorseo, Pietro
York

**York** a l’é 'na sità dël Regn Unì con 186.800 abitant.
## Geografìa
York a resta ant la Contà dël North Yorkshire. Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

Categorìa:Sità anglèise
Jorge Chávez Dartnell

**Jorge Chávez Dartnell** (conossù ëdcò 'me **Geo Chavez**), (Paris, 20 ëd giugn 1887 – Ël Dòm, 27 ëd stémber 1910) a l'é stàit un pionié dl'Aeronàutica peruvian avosà për esse stàit ël prim a volé, ai 23 ëd stémber 1906, con un avion ansima j'Alp.
Geo Chavez a l'é mort, për un accident durant l'ateragi, pòch apress so vol.

Chávez Dartnell, Jorge
Louis Blériot

**Louis Blériot** (Cambrai, 1° ëd luj 1872 – Paris, 2 ëd Óst 1936) a l'é stàit un inventor e pionié dl'Aeronàutica franseis avosà për esse stàit ël prim a volé, ai 25 ëd luj 1906, con un avion ansima al Canal dla Mania.
Cost prim vòl a l'é durà 32 minut, a n'autëssa d'anviron 100 méter.

Blériot, Louis
Magonsa

**Magonsa** (*Mainz* an alman e *Määnz* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.
A l’ha 'na popolassion ëd 209.779 abitant (31/12/2015).

## Geografìa
Magonsa as treuva ant la part sentral dla Gërmania ant lë stàt (*land*) ëd Renania-Palatinà dont a l'é capital e a l'é bagnà da ij fium Men e Ren.

Categorìa:Sità alman-e
Julián Gil

**Julián Elías Gil Beltrán** (Buenos Aires, 13 giugn 1970), mej conossù tanme **Julián Gil**, a l'é n'ator ëd cine e model.

Gil, Julián
Bianch ëd San Donà

Ant la provinsa 'd Venessia, ant le comun-e 'd Portogruaro e 'd San Donà di Piave, dont ël vin a pija 'l nòm, as coltiva e produv un vin bianch ëd color giaun pajarin.

Ël përfum linger ëd fruta, ël savor sech, a përmëtto a sto vin d'esse gustà con antipast linger, mnestre 'd vërdura, paste sùite con bur e parmisan. A l'é un vin ch'as peul beivse a tut past sensa dësmentié ch'a ven nen vej.

Categorìa:Vin dël Véneto
Hannover

**Hannover** a l’é na sità dla Gërmania.
A l’ha 'na popolassion ëd 518.386 abitant (31/12/2013).

## Geografìa
Hannover as treuva ant la part nòrd dla Gërmania ant lë stàt (*land*) ëd Bassa Sassònia dont a l'é capital.

Categorìa:Sità alman-e
William Turner

**Joseph Mallord William Turner** (Londra, 23 ëd avril 1775 - Chelsea (Londra), 19 ëd dzémber 1851) a l'é stàit un dij pi important pitor angleis dla fin dël secol ch'a fa 18 e la prim-a metà dël secol ch'a fa 19. 
## Biografìa
A l'era ël fieul ëd William Gayone Turner (27 gené 1738 – 7 òst 1829) e ëd Mary Marshall.

Turner a l'inissi dla soa carriera a l'era n'esponent dël Romanticism an pitura, apess so stil evòlve an manera original an vnend precursor dl'Impressionism.

Turner, William
Musé d'Art Contemporania dël Castel ëd Montsoreau

Ël **Musé d'Art Contemporania dël Castel ëd Montsoreau** (*Château de Montsoreau-Musée d'Art Contemporain* an fransèis) a l'é 'n musé inaugurà dl'avril 2016 a Montsoreau, ant la region fransèisa dij Pais ëd la Lòira.
Ël Castel ëd Montsoreau, fondà dël 1450 an sla riva dla Lòira, a ospita al prim e a lë scond pian na colession permanent d'euvre d'art concetual, arcujùe da Philippe Méaille.

Categorìa:Musé dla Fransa
Romanticism

Ël **romanticism** a l'é stàit na scòla ëd literatura e ëd pitura (ma ëdcò un moviment artìstich pì general), che a pija sò achit an Gërmania (*Romantik*) a la fin dël sécol ch'a fa 18 'me reassion a l'Illuminism e a ël Classicism e che a l'é durà an Europa fin ai prim agn dël sécol ch'a fa 19.

Ël romanticism a lauda la spiritualità, la fantasìa, l'emotività e l'immaginassion.

Antrames ij magìster dël romanticism an pitura as treuvo:

* Caspar David Friedrich
* Francesco Hayez an Italia
* Eugène Delacroix
* Johann Heinrich Füssli

Antrames ij magìster dël romanticism an literatura as treuvo:

* Friedrich Schiller
* Johann Wolfgang von Goethe
* William Wordsworth
* Samuel Taylor Coleridge

Categorìa:Art e costume
Friedrich Schiller

**Johann Christoph Friedrich von Schiller**, nassù a Marbach am Neckar ai 10 ëd novémber dël 1759, mòrt a Weimar dël 9 ëd magg dël 1805, a l'é stàit në scritor almàn, ma ëdcò poeta e dramaturgh.
 
## Biografìa
A l'era ël fieul ëd Johann Caspar Schiller (1733-1796) e ëd Elisabeth Dorothea Kodweiß (1732-1802). 
.
## Euvre pi amportante
* *Die Räuber*, 1781
* *Kabale und Liebe. Ein Bürgerliches Trauerspiel*, 1783
* *Die Verschwörung des Fiesco zu Genua*, 1783
* *Don Karlos, Infant von Spanien*, 1787
* *Wallenstein*, 1799
* *Maria Stuarda*, 1800
* *Die Jungfrau von Orléans*, 1801
* *Die Braut von Messina*, 1803
* *Wilhelm Tell*, 1804
* *Demetrius*, 1805

Schiller
Marbach am Neckar

**Marbach am Neckar** a l'é na sità dla Gërmania dël sud.
A conta 'na popolassion ëd 15.458 abitant, e a s'treuva ant'ël *land* dël Baden-Württemberg.
A l'é avosà për esse la sità andoa a l'é nàit Friedrich Schiller.

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Tesla (Meison viturìstica)

La **Tesla, Inc. ** a l'é na meison viturìstica djë Stat Unì e soa sede a l'é a Palo Alto an Califòrnia. 
## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1º ëd luj 2003 (con ël nòm ëd Tesla Motors) da Martin Eberhard e Marc Tarpenning për la produssion ëd viture eletriche. Elon Musk a l'é l'aministrator delegà.
A l'é ciamà an onor ëd l'inventor Nikola Tesla. 

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Montesquieu (Filòsof)

**Charles-Louis de Secondat, baron ëd La Brède e ëd Montesquieu** mej conussù màch 'me **Montesquieu** (Castél ëd La Brède an Guyenne davzin a Bordeaux, 18 ëd géné dël 1689 - Paris, 30 ëd fërvé dël 1755), a l'é stàit un filòsof, scritor, stòrich an lenga fransèisa.
A l'é considerà ël fondator dla teorìa politica dla separassion dij podej.

Chërsù an na famija dlà nobiltà, a l'era fieul ëd Jacques de Secondat, baron ëd Montesquieu (1654-1713) e ëd Marie-Françoise de Pesnel, baronëssa ëd la Brède (1665-1696).

## Euvre prinsipaj
* *La Damnation éternelle des païens* (1711)
* *Éloge de la sincérité* (1717)
* *Lettres persanes* (1721), roman 
* *Le Temple de Gnide* (1725), 
* *Histoire Véritable*
* *Arsace et Isménie* 
* *Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence* (1734)
* *De l'Esprit des lois* (1748)
* *Défense de l'Esprit des lois* (1750)
* *Essai sur le goût* (1757)
* *Pensées* 
* *Spicilège *
* *Discours sur la cause de l'écho*
* *Discours sur l'usage des glandes rénales*
* *Discours sur la cause de la pesanteur des corps*
* *Mémoire sur le principe et la nature du mouvement*

Categorìa:Filòsof
Categorìa:Scritor an lenga fransèisa
Bartolomé Bermejo

**Bartolomé Bermejo** (nom ver **Bartolomé de Cárdenas** (Cordoba, anviron 1440 - Barslon-a, anviron 1500) a l'é stàit un pitor spagneul dla fin dël secol ch'a fa 15. 
## Biografìa
Bermejo a l'ha travajà an Spagna tota soa vita, una ëd so euvre a s'treuva ant ël Dòm d'Àich.

Bermejo, Bartolomé
Cordoba

**Cordoba** a l'é na sità dl'Andalusìa, al sud dla Spagna.
A l'ha 326.609 abitant (2016)

## Geografìa
Cordoba as treuva an sël fium Guadalquivir.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Isabel Ambrosio (2015).

## Sità gemelà
Cordoba a l'é gemelà con:
*  Damasco, Siria
*  Betlem, Palestin-a

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Cordoba
Sofonisba Anguissola

**Sofonisba Anguissola** Cremon-a, 2 ëd fërvé 1532 - Palerm, 16 ëd novémber 1625) a l'é stàita una importanta pitriss italian-a dij secoj ch'a fan 16 e 17. 
## Biografìa

A l'era la fieula dël pitor Amilcare Anguissola e ëd Bianca Ponzoni.
A l'ha travajà an Spagna për ël Re Filip II ëd Spagna.

## Bibliografìa

*Chadwick, Whitney (1990). Women, Art, and Society. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-20354-7.
*Ferino-Pagden, Sylvia; Kusche, Maria (1995). Sofonisba Anguissola: A Renaissance Woman. National Museum of Women in the Arts. ISBN 0-940979-31-4.
*Harris, Ann Sutherland; Nochlin, Linda (1976). Women Artists: 1550–1950. New York: Los Angeles County Museum of Art, Knopf. ISBN 0-394-41169-2.
*Perlingieri, Ilya Sandra (1992). Sofonisba Anguissola. Rizzoli International. ISBN 0-8478-1544-7.
*Pizzagalli, Daniela (2003) (in Italian). La signora della pittura: vita di Sofonisba Anguissola, gentildonna e artista nel Rinascimento [The Lady of the Painting: The Life of Sofonisba Anguissola, Gentlewoman and Artist of the Renaissance]. Milan: Rizzoli. ISBN 8817995096.
*Boullosa, Carmen (in Spanish). La virgen y el violín [The Virgin and the Violin]. Madrid: Editorial Siruela; Mexico: Debolsillo, Random House Mondadori. (a novel on Sofonisba Anguissola's life)

 

Anguissola, Sofonisba
Guadalquivir

Ël **Guadalquivir** (*Wadi al-Kabir* visadì "Fium grand" an arab, *Baetis* an latin) a l'é un fium dla Penìsola ibérica.

## Përcors
A nass ant la Sierra de Cazorla, an sël conmun ëd Quesada e a pija la diression nòrd e pòch apress òvest an traversanda tuta la region dl'Andalusìa e an bagnanda la sità ëd Cordoba fin a che as buta ant l'Océan Atlàntich, apress 657 km da l'inissi, davzin a ij comùn ëd  Sanlúcar de Barrameda e Almonte.

## Portá media mensil

Categorìa:Fium dë Spagna
Lu e Cucri

**Lu e Cucri** (*Lu e Cuccaro Monferrato* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.404 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ai margin orientaj dël Bass Monfrà, afacià an sla pian-a 'd Lissandria sorcà dal Tani.

A l'é stait creà dël 1 fërvé 2019 da la fusion dij doi comun ëd Lu e Cucri .

## Stòria
Ij pais ëd Lu e Cucri a l'han l'un e l'àutr orìgin ant l'Età 'd Mes: a son mënsionà për la prima vira ant n'at ëd l'ann 960 ant ël qual l'imperator Oton I ëd Sassònia a insignìa ai frèj Colomb ëd Cucri la sgnorìa an sij feod ëd Lu e d'àutri eut pais ëd j'anviron. Ël topònim ëd Lu a smìa ch'a peussa derivé dal latin *Lucus*, valadì bòsch sacrà, o da *Lupus*, valadì luv. Ël topònim ëd Cucri a l'é atestà tanme *Cucharus*, derivà da *Cuccus*, valadì ël cò d'ën brich.  A-i é chi ch'a pensa che la famija dij Colomb ëd Cucri a sìa cola che sécoj pì anans a l'àbia dàit ij natal a Cristòfo Colomb, l'arnomà navigator genoèis. Ai Colomb ëd Cucri a sucedo Manfred ëd Mogeusch e, pì tard, sò frel Aimon, sgnor ëd Vërsèj. Ant un document dël 1116, l’imperator Enrich V ëd Francònia a conced i feod ëd Cucri, Fubin-i, Frassiné e Sele a jë sgnor ëd Bassignan-a, che con j'agn e le spartission arditarie, a l'han peui dàit orìgin a jë signor ëd Cucri. Dal sécol ch'a fa XII Lu a ancamin-a a gòde 'd rifless, dël bon nòm dlë vzin sèntr d'Aussimian al qual a resta lijà. Ij doi pais a intro ant l'òrbita dël Marcheisà ëd Monfrà ma trovandse ant na tèra 'd confin a subisso sovens atach e sachegi da part dij lissandrin, che a sostnìo la Lija Lombarda contra l'imperator Federich I Barbarossa, aleà dël Monfrà. Ant ij sécoj ch'a seguo Lu a l'é anfeodà a vàire famije dë sgnor (j'Abruss ëd Lissandria, jë Spìnola, j'Asiné, jë Scramp e ij Bòba). 

Ël Sinchsent e 'l Sessent a son sécoj ëd gran tribulassion për l'instabilità polìtica ëd la region e ij pais a subisso i sachegi dij Lansichenech dël 1527 e le vicende dle guère 'd sucession dël Monfrà. Dël 1708, an séguit a la Guèra 'd Sucession Ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Lu e Cucri a passo ansema a tut ël Monfrà al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pì tard a dventa Regn ëd Sardëgna. A la metà dël Setsent, Lu a dven la sede d'ën marcheisà anfeodà a la famija Della Valle-Agnelli Maffei fin a la sopression dij tìtoj feodaj dla Rivolussion fransèisa. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1814 ij doi pais a torno ant ël Regn ëd Sardëgna. Lu a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd San Salvator; Cucri a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Casal e al Mandament ëd Vignà.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Alessio (dal 27/05/2019).

## Sità gemelà
Lu e Cucri a l'é gemelà con:
*  Valdemarsvik, Svessia

## Anliure esterne
Sit istitussional

## Arferiment
Beppe Grillo

**Giuseppe Piero Grillo**, mej conossù tanme **Beppe Grillo** (nàit ai 21 de luj 1948, a Génoa) a l'è n'ator, comico e òm polìtich italian. 

Dël 2009 a l'ha fondà Movimento 5 Stelle.

Grillo, Beppe
Grillo, Beppe
Cesa ëd Santa Fé ëd Cavagneul

La **cesa ëd Santa Fé** ëd Cavagneul (*Abbazia di Santa Fede*) a armonta a l’inissi dël sécol ch'a fa XII ant lë stil romànich.
La fassada a l'ha 'na porta con 'na lunëtta motobin decorà e l'anterior a l'é a tre navà. 

 
‎
 

Santa Fé ëd Cavagneul
Movimento 5 Stelle

Ël **Movimento 5 Stelle** (**M5S**) a l'é 'n partì polìtich italian. 

A l'é stàit fondà dël 2009 da Beppe Grillo. Ël pressident dël Movimento 5 Stelle a l'é stàit Luigi Di Maio (elegiù ai 23 dë stèmber 2017).
L'atual pressident a l'é Giuseppe Conte (elegiù dël 6 d'òst 2022).

Categorìa:Polìtica italian-a
Categorìa:Partì polìtich
Ettore Bugatti

**Ettore Arco Isidoro Bugatti** (Milan, 15 stémber 1881 – Neuilly-sur-Seine, 21 d'ost 1947) a l’é stàit n'antrepreneur italian naturalisà franseis, avosà per avèj fondà, an Fransa la meison viturìstica ch’a porta sò nòm.

Bugatti, Ettore
Still Corners

Ij **Still Corners** a son na formassion pop anglèisa, formasse a Londra dël 2007. 

Ij component a son màch *Greg Hughes* (polistrumentista) e *Tessa Murray* (vos).
 
Sò stil a l’é na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dal Dream pop, dal rock e ëdcò dla new wave.

## Àlbom ant lë studi
* 2011 - Creatures in an Hour (Sub Pop Records)
* 2013 - Strange Pleasures (Sub Pop Records)
* 2016 - Dead Blue (Wrecking Light Records)
* 2018 - Slow Air (Wrecking Light Records)
* 2021 - The Last Exit (Wrecking Light Records)
* 2024 - Dream Talk (Wrecking Light Records)

## Sìngoj
* 2007 - *Remember Pepper?*
* 2010 - *Don't Fall in Love/Wish*
* 2011 - *Cuckoo*
* 2012 - *Fireflies*
* 2018 - *Black Lagoon*
* 2018 - *The Photograph*
* 2018 - *The Message*

Still Corners
Still Corners
Cesa dla Santissima Trinità da Lungi (Ël Castlass)

La **Cesa dla Santissima Trinità da Lungi** ëd Ël Castlass a armonta a l’inissi dël sécol ch'a fa XII ant lë stil romànich.
La fassada a l'é simplia e l'anterior a l'é a tre navà.
La cesa a l'é arnomà për so colòne con modion motobin decorà.
 

 
‎
 

Santissima Trinità da Lungi
Categorìa:Ël Castlass
Categorìa:Architetura romànica