open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Black Hawk Bridge

Ël **Black Hawk Bridge** a l'é un pont an fer longh anviron 400 m. edificà an sël fium Mississippi (Stat Unì), për coleghé la sità ëd Lansing ant la contà ëd Allamakee an Iowa a la contà ëd Crawford an Wisconsin. 
## Stòria
Ij travaj për la costrussion dël pont a son durà dal 1929 al 1931. Ël proget a l'era coordinà da l'Ingegné Melvin B. Stone. L'inaugurassion a l'é stàita ël 17 ëd giugn 1931 e ël pont a l'é stàit dedicà al cap indian *Black Hawk* (Farcon  nèir)

## Fòto

File:Black Hawk Bridge, Lansing, Iowa.jpg|Black Hawk Bridge, Lansing, Iowa.
File:Black Hawk Bridge, Lansing, Iowa, from west to east.jpg|Black Hawk Bridge, Lansing, Iowa.
Image:Blackhawk Bridge 02.jpg|Black Hawk Bridge.
Image:Lansing IA April 14 2001.jpg|Vista pijà dël 14 génè 2001, durant l'inondassion dël Mississippi. 
File:Black Hawk Bridge Lansing 1995.jpg|Black Hawk Bridge. 



Categorìa:Pont djë stat Unì d'América
William Pitt ël vej

Òm polìtich anglèis.
**William Pitt** prim Cònt ëd Chatham, stranomà *ël vej* a l'é nassù a Londra ël 15 ëd novèmber dël 1708 e a l'é mòrt a Hayes ël 11 ëd maj dël 1778.
A l'é stàit prim ministr dël Regn Unì për 'na vira, dal 1766 fin al 1768.
A l'era pare ëd William Pitt ël giovo. 
## A l'ha dit
* *A j'é cheicos darè ël trono, pì grand dël Re medesim*

Pitt ël vej, William
William Pitt ël giovo

Òm polìtich anglèis.
**William Pitt** stranomà *ël giovo* a l'é nassù a Hayes ël 28 ëd maj dël 1759 e a l'é mòrt a Putney Heath ël 23 ëd génè dël 1806.
A l'é stàit prim ministr dël Regn Unì për doe vire, dal 19 dzèmber 1783 al 14 mars 1801 e peui dal 10 maj 1804 al 1806.
A l'era fieul ëd William Pitt ël vej.

Pitt ël giovo, William
Lockheed L-188 Electra

Ël **Lockheed L-188 Electra** a l'é stàit un avion mojen passagé a turbo elica për longhe distanse fabricà ant jë Stat Unì.
 
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1957, a l'é intrà an servissi dal 1958 e soa produssion a l'é stàita ëd 174 esemplar.

Categorìa:Avion
Mikoyan-Gurevich MiG-31

Ël **Mikoyan-Gurevich MiG-31** (Микояна и Гуревича МиГ-25), stranomà da la NATO *"Foxhound"*, a l'é n'avion militar a reassion supersònich fabricà an Union Soviética a la metà dj'agn '70 me evolussiond dël Mig-25.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1975 e a l'é intrà an servissi dal 1982.
A peul volè a un andi ëd 3.200 km/ora (2.83 mach).
Soa produssion a l'é stàita ëd 500 esemplar e a resta ancora an servissi al dì d'ancheuj màch an Russia e an Kazakistan.

Categorìa:Avion militar
Tupolev Tu-154

Ël **Tupolev Tu-154**, an lenga russa *Туполев Ту-154* stranomà da la NATO "Careless", a l'é stàit un avion passagé a reassion a tre motòr fabricà ant l'Union Soviética.
L'avion a l'é stàit progetà da l'OKB 156 sota la diression ëd Andrej Nikolaevič Tupolev.
  
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1968, a l'é intrà an servissi dal 1972 e soa produssion a l'é stàita, dal 1968 al 2013, ëd 1.026 esemplar.

Categorìa:Avion
Lockheed P-38 Lightning

Ël **Lockheed P-38 Lightning** a l'é n'avion da cassa pesant a un pòst e a doi motòr fabricà ant jë Stat Unì durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1939 e a l'é intrà an servissi dal giugn 1941.
A l'é stait dovrà dzortut da l'aviassion djë Stat Unì e da la RAF anglèisa. A l'é stait prodovù an 9.942 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 667 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Mitsubishi A6M

Ël **Mitsubishi A6M** stranomà *Zero* o *Zeke* a l'é n'avion da cassa a un pòst fabricà an Giapon durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1939 e a l'é intrà an servissi dal 1940.
A l'é stait dovrà dzortut da la *Dai-Nippon Teikoku Kaigun Kōkū Hombu*, l'aviassion dla Marin-a giaponèisa. A l'é stait prodovù an squasi 11.000 esemplar an motobin version: A6M, A6M2, A6M3 ecc.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 533 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Nakajima Ki-44

Ël **Nakajima Ki-44** stranomà *Shōki* o, da j'american, *Tojo* a l'é n'avion da cassa a un pòst fabricà an Giapon durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1940 e a l'é intrà an servissi dal 1941.
A l'é stait dovrà dzortut da la *Dai-Nippon Teikoku Rikugun Kōkū Hombu*, l'aviassion dl'Armà ëd tèra giaponèisa. A l'é stait prodovù an 1.225 esemplar e a l'é considerà ël pì bon avion da cassa giaponeis dla Sconda guèra mondial. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 605 km/h.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
The B-52s

Ij **B-52s** a son na formassion pop, new wave formasse a Athens, (Geòrgia), (Stat Unì) dël 1976.

La banda a l'é formà da lë cantante Cindy Wilson e Kate Pierson, ël ghitarista Ricky Wilson, ël baterista Keith Strickland e da la vos ëd Fred Schneider.

## Euvre prinsipaj
*1979 - *The B-52's*
*1980 - *Wild Planet*
*1983 - *Whammy!*
*1986 - *Bouncing off the Satellites*
*1989 - *Cosmic Thing*
*1992 - *Good Stuff*
*2008 - *Funplex*
### Compilation
*1981 - *Party Mix!*
*1990 - *The Best of the B52's*
*1998 - *Time Capsule: Songs for a Future Generation*
*2000 - *Planet Claire*
*2002 - *Nude on the Moon: The B-52's Anthology*

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Athens (Geòrgia)

**Athens** a l'é 'na sità dla Geòrgia ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 115.452 abitant (2010).

Athens a l'é arnomà për soa Università.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1801 'me sede ëd l'Università statal dla Geòrgia.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Geòrgia (Stat Unì d'América)
Augusta (Geòrgia)

**Augusta** a l'é 'na sità dla Geòrgia ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 197.888 abitant (2010) e a l'é la sgònda sità dl'ëstat për popolassion.

Augusta a l'é sede ëd una Università.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1736, apress la prim-a capital: Savannah.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Geòrgia (Stat Unì d'América)
Tampere

**Tampere** (an finlandèis; Tammerfors an svedèis) a l’é na sità dla Finlandia.

A conta 235.615 abitant (2019).

## Geografìa
Tampere as treuva ant la part sentral ossidental dla Finlandia ant la region dla Pirkanmaa dont a l’é capleugh e a l'é bagnà dal Mar Bàltich.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1775 da re dë Svessia Gustav III.

## Aministrassion
Ël sìndich a lé Lauri Lyly.

## Sità gemelà
Helsinki a l'é gemelà con:
*  Kiev, Ucrain-a
*  Linz, Àustria
*  Odense, Danimarca
*  Trondheim, Norvegia

Categorìa:Sità finlandèise
Pornainen

**Pornainen** (an finlandèis; Borgnäs an svedèis) a l'é na comun-a dla Finlandia.

Categorìa:Sità finlandèise
Macon (Geòrgia)

**Macon** a l'é 'na sità dla Geòrgia ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 153.159 abitant (2019).

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1823 andoa a j'era, dal 1809, un fort ciamà *Fort Benjamin Hawkins*.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Geòrgia (Stat Unì d'América)
Raleigh (Carolin-a dël Nòrd)

**Raleigh** a l'é la capital dla Carolin-a dël Nòrd ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 469.298 abitant e a l'é la sgònda sità pi granda dl'ëstat apress Charlotte.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1792.
## Conomia
Raleigh a l'é arnomà për esse la sede ëd motobòn sossietà për la produssion ëd medsin-e.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Carolin-a dël Nòrd (Stat Unì d'América)
Greensboro (Carolin-a dël Nòrd)

**Greensboro** (ëdcò *Greensborough*) a l'é 'na sità dla Carolin-a dël Nòrd, ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 223.891 abitant e a l'é la tersa për popolassion dl'ëstat.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1751.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Guèra ëd sucession polonèisa

La **guèra ëd sucescion polonèisa** a l’è stàita combatùa antar ël 1733 e 'l 1738. 

Prinçipìa tanme na guèra çivila an Polonia, reisà per la suceçion d'August ëd Polonia, peui i son giuntàsse aùtre potense d'Euròpa. An vrità a l’è stàita na Guèra bogià da j'ëstàit borbonich (França e Spagna) për pijésse ij territor dij Asburg an Euròpa, e ascì na continuaçion dla guèra ëd suceçion ëspagneula dij trent agn dnans**.** La guerà a l’è staita combatùa prinçipalment feura dra Polonia: an Italia, ande al nord j'alià Franco-piemontèis comandà da Carl Emanuèl i l'han conquistà ël Ducà ëd Milan; e ant ël sud ande ij Spagneuj i l'han arconquistà ël Regn ëd Napòli, qu’i l’avon perdù ant la gùera prima. 

Ël conflit o l'ha portà tanci arsett teritoriaj, prinçipalmènt  ant l'Italia meridionala ande ël Regn ëd Napòli o l’è tornà andipendent apréss doiçènt agn ëd contròl ëstrangé. 

An Renania la França a l'ha conquistà con sucess ël Ducà ëd Lorena, antratan an nord Italia contut ël batàje sangùinose, ij vagnér teritoriaj i son stàit pciti.

Categorìa:Guère
Categorìa:Stòria europenga
Sciurus carolinensis

La **vinvèra** (*Sciurus carolinensis)* ciamà edcò **schërieul gris nordamerican,** da confonde nènt con ël schërieul comun, ò russ (*Sciuris Vulgaris*) a l'é un mamìfer dla famija dij roditor, dël genèr Sciuris 

## Spantié
Soà rèis a l'é la banda atlantica dl'America settentrionala, anviron dal Neuv Brunswick an Canadà a la Florida e 'l Texas. Al prinsìpi dël XX secòl la spèss a l'é staità andròdut  ëdcò an Sud Africa, Austràlia (anté a l'é stàita dëspiantà con sucess) e an quàich pais dl'Euròpa com l'Irlanda, Gran Bretagna e Italia, anté a l'é spiantàsse motobin a darmagi dël pì pcit schërieul comun.

Categorìa:Sciuridae
Fròla

La **fròla** (ëdcò ciamà **morel** o **fraja**) sarìa el frut del gèner Fragaria (l'erbo a l'é el morej) 

An realtà la Fròla a l'é un fàuss frut. Normalment a së parla dla part edìbil dla pianta, ëdcò se le fròle a son considerà dla mira nutrissional un frut, da cola bòtanica a lo son nènt. I frut reaj a son ij achèn. Visadì ij smens ch'a se vëddo an sla surfassa dla fròla.

E nom deriva da un'antica parola d'origin indoeuropea sopravvissu in Lombardia, Piemont e Emilia Romagna, con connession in t'a Francia meridional, fin ai Pais Basch.

Categorìa:Fruta sërvaja
Categorìa:Fragaria
Morej

Ël **morej** *(Fragaria)* a l'é un gèner dle piante angiosperme, dla famija dle rosaceae, conossù për la produssion del fàuss frut dla fròla.

Categorìa:Fruta sërvaja
Categorìa:Fragaria
Fayetteville (Carolin-a dël Nòrd)

**Fayetteville** a l'é 'na sità dla Carolin-a dël Nòrd, ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 171.853 abitant (2007).
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà con ël nòm ëd Cross Creek.
A l'ha pija ël nòm ëd Fayettesville d'apress Gilbert du Motier, Marcheis ëd Lafayette an 1783.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Cary (Carolin-a dël Nòrd)

**Cary** a l'é 'na sità dla Carolin-a dël Nòrd, ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 135.234 abitant (2010).
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1750 'me *Bradford's Ordinary*; a l'ha pijà ël nòm ëd Cary màch dël 1854.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Slav

Jë **slav** a son le përson-e ch'a parlo le lenghe slave, dla famija linguìstica indoeuropenga. A son spantià an motobin ëd part ëd l'Eurasia, principalmènt ant l'Euròpa oriental, sentral, e sud-oriental, ant l'Asia dël nòrd e dël sènter. Tut ansema, jë slav a costituisso la pì part ëd la popolassion dl'Euròpa, anans dij pòpoj germànich e romans.

La religion pì spantià tra jë slav a l'é cola cristian-a ortodossa, contut che tra jë slav ossidentaj la pì spantià a sìa la religion cristian-a catòlica. Jë slav catòlich a ancludo croat, cech, cassub, polonèis, slesian, slovach, sloven e sòrb.

Categorìa:Lenghe slave
Sapporo

**Sapporo** a l'é na sità dël Giapon.

A l'ha 'na popolassion ëd 1.910.336 abitant (30-06-2012).

## Geografìa
Sapporo a s'treuva ant l'ìsola ëd Hokkaidō e soa zòna oraria a l'é 9 ore a est dël meridian ëd Greenwich.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Fumio Ueda.

Categorìa:Sità giaponèise
The Human League

Ij **The Human League** a son na formassion pop, synth pop e new wave anglèisa, formasse a Sheffield dël 1977 e ativa fin dël dì d'ancheuj.

Ij component a son: *Philip Oakey*, vos, tastadura; *Joanne Catherall*, vos; *Susan Ann Sulley*, vos; *Neil Sutton*, tastadura; *Ian Burden*, bass; *Rob Burton*, baterìa.

## Àlbom ant lë studi
*1979 - *Reproduction*
*1980 - *Travelogue*
*1981 - *Dare*
*1984 - *Hysteria*
*1986 - *Crash*
*1990 - *Romantic?*
*1995 - *Octopus*
*2001 - *Secrets*
*2011 - *Credo*
*2016 - *A Very British Synthesizer Group* (antologìa)

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Sheffield

**Sheffield** a l’é 'na sità dël Regn Unì.

A conta 'na popolassion ëd 552.000 abitant (2006).

 
## Geografìa
Sheffield a resta ant la Contà ciamà South Yorkshire. Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

Categorìa:Sità anglèise
The Go-Go's

Le **The Go-Go's** a son na formassion pop, rock formasse a Los Angeles, Califòrnia, (Stat Unì) dël 1978.

La banda a l'era formà màch da done: la cantant *[[Belinda Carlisle]]* (vos), *Charlotte Caffey* (tastadura, ghitara elettrica, pianofort e vos), *Gina Schock* (batéria), *Kathy Valentine* (bass e vos), *Jane Wiedlin* (ghitara e vos).
## Euvre prinsipaj
*1981 - *Beauty and the Beat* 
*1982 - *Vacation* 
*1984 - *Talk Show* 
*1990 - *Greatest*
*1994 - *Return to the Valley of the Go-Go's* (racòlta) 
*2000 - *VH1 Behind the Music: Go-Go's Collection*
*2001 - *God Bless the Go-Go's* 

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Vila Roletti

**Vila Roletti** a l'é na vila liberty ëd San Giòrs Canavèis.

## Stòria
A l'é stàita comissionà e fabricà dal cavajer Roletti e a l'é stàita batìa dël 1914.

Categorìa:Architetura dël Piemont
Categorìa:San Giòrs (TO)
Vila Griselli

Vila Griselli a l'é na vila art nouveau ëd Caluso.

## Stòria
A l'é stàita comissionà dal dotor Ercole Griselli e a l'é stàita batìa dël 1926, apress sò artorn da l'Argentin-a.

Categorìa:Architetura dël Piemont
Categorìa:Caluso
Beck (cantant)

**Beck Hansen**, nàit *Bek David Campbell* e conossù màch 'me **Beck** (Los Angeles, 8 ëd luj 1970), a l’é un cantant e compositor american ativ dal 1993.

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi
*1993 - *Golden Feelings*
*1994 - *Stereopathetic Soulmanure*
*1994 - *Mellow Gold*
*1994 - *One Foot in the Grave*
*1996 - *Odelay*
*1998 - *Mutations*
*1999 - *Midnite Vultures*
*2002 - *Sea Change*
*2005 - *Guero*
*2006 - *The Information*
*2008 - *Modern Guilt*
*2014 - *Morning Phase*
*2017 - *Colors*
*2019 - *Hyperspace*
*2020 - *Hyperspace 2020*

Beck
Beck
Beck
Meg Myers

**Janice Sue Meghan Myers**, conossua màch 'me **Meg Myers** (Nashville, 6 ëd otòber 1986), a l’é 'na cantant e compositriss american-a ativa dal 2012.

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi
*2015 - *Sorry*
*2018 - *Take Me to the Disco*
*2023 - *TZIA*

Myers, Meg
Myers; Meg
Myers, Meg
André Sogliuzzo

**André Sogliuzzo** a l'é n'àtor american, nà dël 10 d'ost 1966 a New York, New York.

Sogliuzzo, André
Sogliuzzo, André
Vila Ravera

**Vila Ravera** a l'é na vila dla sità d'Ivrèja.

## Stòria
A l'é stàita comissionà dal dotor Demaria e a l'é stàita batìa dël 1897 dapress ël proget dl'ingegné Baraggioli an stil neò-arnassensa.

Categorìa:Architetura d'Ivrèja
Categorìa:Vile d'Italia
Realism american

Ël **realism american** a l'é stàit un moviment artìstich ch'a l'ha marcà l'art american-a për squasi un sècol antrames j'agn 1870-1960.
Ël realism a l'é nait dl'arserca d'un stil artistich tipicamen american an contraposission djë stil artistich ëd proveniensa europenga.
Grand scritor e artist 'me Mark Twain e Edward Hopper, a j'han esprimu 'na neuva fasson ëd vëdde la vita dël pais, an butand an evidensa j'element d'atualità, lë sità, ij cambiament derivant dla modernità.
Artista ch'a fasìo arferiment a 's moviment a son ëstàit George Bellows, Robert Henri, Everett Shinn, George Benjamin Luks, William Glackens, John Sloan e Edward Hopper.

Categorìa:Art figurativa e architetura
George Bellows

**George Wesley Bellows** (Columbus, 19 d'òst 1882 – New York, 8 génè 1925) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

George Bellows a l'era fieul ëd George Bellows e ëd Anna Wilhelmina Smith Bellows. 
  

Bellows, George
Robert Henri

**Robert Henri** (nòm ver: **Robert Henry Cozad**),(Cincinnati, 25 giugn 1865 – New York, 12 luj 1929) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

Robert Henry Cozad a l'era fieul ëd John Jackson Cozad e ëd Theresa Gatewood. 
  

Henri, Robert
Everett Shinn

**Everett Shinn** (Woodstown, 6 novèmber 1876 – New York, 1° ëd maj 1953) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

Everett Shinn a l'era fieul ëd Isaiah Conklin Shinn e Josephine Ransley. 
## Galèria
; Teatr

File:Concert stage by Everett Shinn.jpg|*Concert Stage*, 1903 
File:Shinn revue2.jpg|*La Rivista*, 1903
File:Everett Shinn - Rehearsal of the Ballet.jpg|*Le prove del balletto*, 1903
File:Everett Shinn - The White Ballet - Google Art Project.jpg|*Il balletto Bianco*

; Biote

File:Everett Shinn 1910 Nude.jpg|*Nudo*
File:Everett Shinn - Girl in Bathtub.jpg| *Ragazza nella vasca da bagno*, 1903

; Strà ëd Neuva York

File:Brooklyn Museum - Winter on 21st Street, New York - Everett Shinn - overall.jpg|*Inverno nella 21ª strada, New York* 1889 - Brooklyn Museum
File:Brooklyn Museum - Fifth Avenue - Everett Shinn - overall.jpg|*Fifth Avenue*, 1910 - Brooklyn Museum
File:Everett Shinn - The Canfield Gambling House.jpg|*La "Canfield Gambling House"*, 1912
  

Shinn, Everett
George Benjamin Luks

**George Benjamin Luks** (Williamsport, 13 d'òst 1867 – New York, 29 otòber 1933) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

George Benjamin Luks a l'era fieul ëd un medich e spëssiari e ëd 'na pitriss e artista. 
  

Luks, George
William Glackens

**William James Glackens** (Filadelfia, 13 mars 1870 – Westport, 22 maj 1938) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

William James Glackens a l'era fieul ëd Samuel Glakense e a l'ava un frel artista (Louis Glackense) 'na sorela (Ada). 
  

Glackens, William
John Sloan

**John French Sloan** (Lock Haven, 2 d'òst 1871 – Hanover, 7 stèmber 1951) a l'é stàit un pitor american esponent dla corente artistica dël realism american.

## Biografìa

John Sloan a l'era fieul ëd James Dixon Sloan e ëd Henrietta Ireland Sloan. Dël 1884 a studia a la *Central High School* ëd Filadelfia ansema a William Glackens e Albert C. Barnes.
Dël 1901 a maria Anna Maria (Dolly) Wall (1876 - 1943).  

Sloan, John
Grimes (Cantant)

**Claire Elise Boucher**, conossua col nòm d'art ëd **Grimes** (Vancouver, 17 ëd mars 1988), a l’é 'na cantant e compositriss canadèisa ativa dal 2010.

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi
* 2010 – *Geidi Primes*
* 2010 – *Halfaxa* 
* 2012 – *Visions*
* 2015 – *Art Angels*
* 2020 – *Miss Anthropocene*

Grimes
Grimes
Castel ëd Montàut

Ël **Castel ëd Montàut** a l'é stàit batì a Montàut a parte dal sécol ch'a fa XII e le prime testimonianse a armonto al 1140.

Montàut
Vila Tigellius

**Vila Tigellius** a l'é na vila dla sità ëd Recco.

## Stòria
A l'é stàita comissionà da la famija Peirano e a l'é stàita batìa dël 1898 dall'architet Marco Aurelio Crotta.

Categorìa:Vile d'Italia
Categorìa:Architetura dla Liguria
Castel ëd Banchëtte

Ël **Castel ëd Banchëtte**, a l'é stàit batì a Banchëtte a parte dal sécol ch'a fa XII e a l'é stàit restaurà ant la sconda mità dël sécol ch'a fa XIX da la famija Pinchia.

Banchëtte
James Sie

**James Sie** a l'é n'àtor american, nà dël 18 dzèmber 1962 a Summit, New Jersey.

Sie, James
Sie, James
Billy West

**Billy West** (nòm complet **William Richard Werstine**) (Detroit, Michigan, 16 avril 1952) l'é 'n ator ëd cine american.

West, Billy
West, Billy
Sigrid (cantant)

**Sigrid Solbakk Raabe**, conossua màch 'me **Sigrid** (Ålesund, 5 ëd stèmber 1996), a l’é 'na cantant e compositriss norvegeisa che a canta an angleis, ativa dal 2013.

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi

* 2019 – *Sucker Punch*

### EP
* 2017 – *Don't Kill My Vibe (EP)*
* 2018 – *Raw (EP)*

### Singoj
* 2017 – *Don't Kill My Vibe*
* 2017 – *Plot Twist*
* 2017 – *Strangers (Sigrid)|Strangers*
* 2018 – *Raw*
* 2018 – *High Five]]*
* 2018 – *Sucker Punch*
* 2019 – *Don't Feel Like Crying*

Sigrid
Aurora (cantant)

**Aurora Aksnes**, conossua màch 'me **Aurora** (Stavanger, 15 ëd giugn 1996), a l’é 'na cantant e compositriss norvegeisa che a canta an angleis, ativa dal 2012.

## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi

* 2016 – *All My Demons Greeting Me as a Friend*
* 2018 – *Infections of a Different Kind (Step 1)*
* 2019 – *A Different Kind of Human (Step 2)*
* 2022 – *The Gods We Can Touch*
* 2024 – *What Happened to the Heart?*

### EP
* 2015 – *Running with the Wolves*
* 2018 – *Infections of a Different Kind (Step 1)*

### Singoj
* 2012 – *Puppet*
* 2013 – *Awakening*
* 2014 – *Under Stars*
* 2015 – *Runaway*
* 2015 – *Running with the Wolves*
* 2015 – *Murder Song (5, 4, 3, 2, 1)*
* 2015 – *Half the World Away* 
* 2016 – *Conqueror*
* 2016 – *Warrior*
* 2016 – *I Went Too Far*
* 2016 – *Winter Bird*
* 2018 – *Queendom*
* 2018 – *Forgotten Love*
* 2019 – *Animal*
* 2019 – *The Seed*
* 2019 – *The River*
* 2019 – *Apple Tree*
* 2020 – *Exist for Love*

Aurora
Metric (banda)

Ij **Metric** a son 'na banda ëd indie-rock, new wave canadèisa formasse a Toronto dël 1998.
Ij member a son *Emily Haines* (cantant), *James Shaw* (ghitara), *Josh Winstead* (bass) e *Joules Scott-Key* (bateria).  

## Discografìa
### Àlbom
*   2003 - *Old World Underground, Where Are You Now?*
*   2005 - *Live It Out*
*   2007 - *Grow Up and Blow Away*
*   2009 - *Fantasies*
*   2012 - *Synthetica*
*   2015 - *Pagans in Vegas*
*   2018 - *Art of Doubt*
*   2022 - *Formentera*

### EP

*   1998 - *Mainstream EP*
*   2001 - *Static Anonymity*
*   2007 - *Live at Metropolis*
*   2009 - *Plug In Plug Out*
*   2011 - *iTunes Session*

Metric
Metric
Belinda Carlisle

**Belinda Jo Carlisle**, conossua màch 'me **Belinda Carlisle** (Los Angeles, 17 ëd òst 1958), a l’é 'na cantant e compositriss american-a ativa dal 1977.
A l'è stàita member dla banda The Go-Go's (dal 1979 al 1984 e, peui dal 2001 al 2013).
## Euvre prinsipaj

### Àlbom ant jë studi

*1986 - *Belinda* (USA #13, CAN #24)
*1987 - *Heaven on Earth * (UK #4, USA #13, CAN #12, ITA #18)
*1989 - *Runaway Horses* (UK #4, USA #37, CAN #38)
*1991 - *Live Your Life Be Free* (UK #7, CAN #80)
*1993 - *Real* (UK #9)
*1996 - *A Woman and a Man* (UK #12, ITA #35)
*2007 - *Voila*
*2017 - *Wilder Shores* (UK #30)

Carlisle, Belinda
Carlisle, Belinda
Carlisle, Belinda
Bataja dë Hastings

La **bataja dë Hastings** a l'é staita combatùa dël 1066 a anviron 13 kilométer dal pais dë Hastings, antra l'armàt d'Aròld II, re d'Anghiltèra, e Gujèlm (dit peui ël Conquistator), duca ëd Normàndia për ël còntrol dël tròno anglèis. 

Lòn qu'o l'ha portàt a la bataja a l'é staita la mòrt dël re Edoard ël Confessor, avnì dël gëné 1066. Aròld aprèss esser stàit coronàt re d'Anghiltèra o l'ha dovù afrontrasse con doi inimis ar tròno: Harald Hardrada ëd Nòrvegia e sò frèl Tostig. Costi qui i l'han vagnàt an çij angléis ant la Bataja ëd Fulford dël 20 stëmber ma aprèss i son stàit derotàt e gnicàt ant la bataja ëd Stamford Bridge. La mòrt dij doi frèj a l'ha quitàt Ghijelm com dernié inimis al tròno. 

Antratant que Arold o l'era dré a arpijesse, Ghijelm e soa armàt son sbarcàt ant ël sud d'Anghiltèra, an Pavensey. Ansì Aròld o l'é stait obligàt a marcéje ancontra; ël doe armàt i son ancontrasse ant la località dël di d'anqueuj Battle (ël nòm dël pòst o ven pròpri dla bataja).

La bataja a l'é prinçipiàt con ël lans ëd flecie dij arcer dij Ghijerm qu'i l'han pa andebolì la ligna dij angléis qu'i s'eron organisàt a muraja ëd scudi. Ij prim assàut dij normàn i l'han avù nènt arsortìa.

La bataja a l'é continuàt dla matina fin-a al tard dòpmesdì finna a quand ij normàgn i l'han dovràt la tàtica dël farde artiràt. Con lòn ij normàgn i son arseurtù a fé quërpàt la ligna anglèisa e a vagnér la bataja. Aròld o l'é mòrt ant la bataja e Gujelm aprèss o l'é stait ancoronàt re d'Anghiltèra ant la neuit ëd dinal dël 1066.
Categorìa:Bataje
William C. Durant

**William Crapo Durant**, nassù a Boston ai 8 dzèmber 1861 e mòrt a New York dël 18 mars 1947, a l'é stàit n'antraprenor e industrial american avosà për avej fondà, dël 1908, la General Motors e dël 1911 la marca Chevrolet ansema a Louis Chevrolet.

## Biografìa
Durant a l'era fieul ëd William Clark Durant e ëd  Rebecca Folger Durant (nàita Crapo). 
So mare, Rebecca, a l'era la fija dël governador dël Michigan, Henry H. Crapo.

Durant, William C.
Wismar

**Wismar** a l’é na sità dla Gërmania.

A l'ha 42 557 abitant (31-12-2015).
## Geografìa

Wismar as treuva ant la part nòrd-est dla Gërmania an lë stat ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental.

Categorìa:Sità alman-e
Karlsruhe

**Karlsruhe** (*Kallsruh* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.

Con 311 919 abitant (31-12-2019) a l’é la sgonda sità dël Baden-Württemberg për popolassion apress Stocarda.

## Geografìa

Karlsruhe as treuva ant la part meridional dla Gërmania e a l'é bagnà dal fium Ren.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1715 dal margravi (marcheis) *Charles-Guillaume ëd Bade-Durlach* e a l'é stàita la capital del margraviat e del gran ducà ëd Bade fin dël 1918, apress cola dla Républica ëd Bade fin dël 1945. 

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Mannheim

**Mannheim** (*Mannem* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.

Con 309 370 abitant (31-12-2018) a l’é la tersa sità dël Baden-Württemberg për popolassion apress Stocarda e Karlsruhe.
## Geografìa

Mannheim as treuva ant la part meridional dla Gërmania a la confluensa dji fium Ren e Neckar.
## Stòria
La sità a l'é mensionà për la prima vira dël 766 'me *Mannenheim* (= Heim des Manno) "Mison ëd Manno". 

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Ponta Grajasca

La  **Ponta Grajasca** (*Punta Gragliasca* ën italian, *Pointe de la Gragliasca* ën fransèis) a l'é na montagna dj'Alp àuta 2397 méter.
As treuva al confin fra Val d'Osta e Piemont, ant ij teritòri dle comun-e 'd Fontainemore e Sajan.

## Nòte


Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Categorìa:Provinsa ëd Biela
Grajasca
Mont Mocron

Ël **Mont Mocron** a l'é na montagna dj'Alp àuta 2.335 méter.

As treuva ën Piemont, ant ij teritòri dle comun-e 'd Sordèivo, Biela e 'd n'alp dla comun-a ëd Polon, davzin al Santuari d'Oropa.

## Nòte


## Vardé 'dcò
* Lagh dël Mocron

Categorìa:Provinsa ëd Biela
Mocron
Ponta ëd la Barma

La **ponta ëd la Barma** a l'é na montagna àuta 2379 méter.

As treuva al confin fra la Val d'Osta e ël Piemont, ant ij teritòri dle comun-e ëd Fontainemore, Biela e 'd n'alp dla comun-a ëd Andorn, davzin al Santuari d'Oropa. 

## Nòte


Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Categorìa:Provinsa ëd Biela
Barma
Friborgh an Breisgau

**Friborgh an Breisgau** (*Freiburg im Breisgau* an almàn, *Friburg im Brisgau* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.

Con 231.195 abitant (31-12-2019) a l’é la cola ch'a fa quatr sità dël Baden-Württemberg për popolassion apress Stocarda, Mannheim e Karlsruhe.
## Geografìa

Friborgh an Breisgau as treuva ant la part meridional dla Gërmania e a l'é bagnà dal fium Dreisam.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1120 andoa a j'era, dël 1091, un castel. 

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Dreisam

Ël fium **Dreisam** a l'é un fium dla Gërmania longh màch 29 km.
Ël sò nòm a ven dal séltich "*tragisamā*", ch'a vorìa dì "corent lesta".
Ël Dreisam a bagna la sità ëd Friborgh an Breisgau e as campa ant ël fium Elz davzin a la sità ëd Kenzingen. So bassin idrogràfich a l'é ëd 577 km2.  

Categorìa:Fium dl'Almagna
Lamar (Missouri)

**Lamar** a l’é na cita sità djë Stat Unì d'América an lë Stàt dël Missouri. A conta na popolassion ëd 4.532 abitant (2010).
Lamar a l'é la sità andoa a l'é nait Harry S. Truman.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Missouri
Gianni Rodari

**Giovanni "Gianni" Rodari**, (Omegna dël 23 otòber 1920 - Roma dël 14 avril 1980), a l'é stait në scritor, giornalista e poeta italian.

Dël 1970 a l'ha vagnà ël premi Hans Christian Andersen 'me scritor për la gioventura.
## Euvre prinsipaj

* *Il libro delle filastrocche* (1950)
* *Il romanzo di Cipollino* (1951)
* *Gelsomino nel paese dei bugiardi* (1958)
* *Filastrocche in cielo e in terra* (1960)
* *Favole al telefono* (1962)
* *Gip nel televisore* (1962)
* *La freccia azzurra* (1964)
* *[http://www.italialibri.net/opere/tortaincielo.html La torta in cielo]* (1966)
* *La grammatica della fantasia* (1974)
* *C'era due volte il barone Lamberto* ovvero *I misteri dell'isola di San Giulio* (1978)
* *Novelle fatte a macchina*
* *Atalanta*
* *Piccoli Vagabondi*

Rodari, Gianni
Rodari, Gianni
Apparat

**Apparat** (nòm ver *Sascha Ring*), nàit a Quedlinburg dël 27 giugn 1978, a l'é un cantant e musich alman ëd mùsica eletrònica.  
Apparat colabora con ël grop alman Modeselektor sota ël nòm Moderat. 
## Discografìa
### Àlbom
* - *Multifunktionsebene* (Shitkatapult, 2001)
* - *Duplex* (Shitkatapult, 2003)
* - *Orchestra of Bubbles* (BPitch Control, 2006) con Ellen Allien
* - *Walls* (Shitkatapult, 2007)
* - *Things to Be Frickled* (Shitkatapult, 2008)
* - *Moderat* (BPitch Control, 2009) con Modeselektor ('me Moderat)
* - *Dj Kicks: Apparat* (Studio !K7, 2010)
* - *The Devil's Walk* (Mute, 2011)
* - *Krieg und Frieden* (Music for Theatre) (Mute, 2013)
* - *II* (Monkeytown Records, 2013) con Modeselektor ('me Moderat)
* - *III* (Monkeytown Records, 2016) con Modeselektor ('me Moderat)
* - *LP5* (Mute, 2019)

### EP
* - *Algorythm* (2001)
* - *Tttrial and Eror* (Shitkatapult, 2002)
* - *Auf Kosten Der Gesundheit* (BPitch Control, 2003) con Modeselektor
* - *Koax* (2003)
* - *Can't Computerize It* (2004)
* - *Duplex.Remixes* (Shitkatapult, 2004)
* - *Shapemodes* (2004)
* - *Silizium* (Shitkatapult, 2005)
* - *Impulsive! Revolutionary Jazz Reworked* (Impulse! Records, 2005)
* - *Berlin, Montreal, Tel Aviv* (Shitkatapult, 2006)
* - *Holdon* (Shitkatapult, 2007)
* - *Arcadia Rmxs* (Shitkatapult, 2008)
* - *Luomo Feat. Apparat - Love You All* (Huume, 2008)
* - *Sayulita* (DJ-Kicks) (Studio !K7, 2010)

Categorìa:Cantant
Apparat
Quedlinburg

**Quedlinburg** (*Queddelnborg* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.

La sità a l'ha 24.555 abitant (31-12-2019).

Quedlinburg as treuva ant la part sentral dla Gërmania an lë stàt ëd Sassònia-Anhalt.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël sècol ch'a fa des. 

Categorìa:Sità alman-e
Halle sël Saale

**Halle sël Saale** (*Halle (Saale)* an alman) a l’é na sità dla Gërmania.

La sità a l'ha 238.762 abitant (31-12-2019).

## Geografìa
Halle as treuva an sël fium Saale, an la part sentral e oriental dla Gërmania, an lë stàt ëd Sassònia-Anhalt dont a l'é la sità pi granda ma pà la capital ch'a l'é Magdeborgh.

## Stòria
La sità a l'é stàita nominà për la prima vira dël agn 806. 

Categorìa:Sità alman-e
Saale

Ël **Saale** a l'é un fium dla Gërmania longh 413 km.
Ël sò nòm a ven da l'indoeuropengh "**séles*", ch'a vorìa dì "mojiss".
Ël Saale a nass an Baviera, a bagna antra j'autre le sità ëd Jena e ëd Halle sël Saale e as campa ant ël fium Elba davzin a la sità ëd Barby. 
So bassin idrogràfich a l'é ëd 24.167 km2.  

Categorìa:Fium dl'Almagna
Gigi Proietti

**Gigi (Luigi) Proietti** (Roma, 2 ëd november 1940 - Roma, 2 ëd november 2020) a l'é stàit n'ator e comich ëd teatr, ëd cine e ëd tele.

Proietti, Gigi
Proietti, Gigi
Proietti, Gigi
Jena

**Jena** a l’é na sità dla Gërmania ant ël Land (Stat Federal) dla Turingia.
A conta 111.343 abitant (31-12-2019).

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Thomas Nitzsche (FDP).

Categorìa:Sità alman-e
Cottbus

**Cottbus** (*Chóśebuz* ant la parlà local) a l'é na sità dla Gërmania ëd 99.678 abitant (31-12-2019).
A l'é la sgonda sità dël Land Brandeborgh për abitant apress la capital Potsdam. 

## Geografìa

La sità, 128 km a sud-est ëd Berlin, a l'é travërsà dal fium Sprea.

## Stòria
La sità a l'é stàita fonda dël secol ch'a fa 10 'me castel an sla riva dël fium Spree.

## Monument pi important

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Holger Kelch (CDU).

Categorìa:Sità alman-e
Sprea

La **Sprea** (*Spree* an almàn) a l'é un fium dla Gërmania longh 403 km.
Ël sò nòm a ven da ël vej alman *sprewjan*, ch'a vorìa dì "sbrincé".
La Sprea a nass an Lusassia, davzin a la frontiera con la Repùblica Ceca; a bagna antra j'autre le sità ëd Cottbus e ëd Berlin andoa as campa ant ël fium Havel. 
So bassin idrogràfich a l'é ëd 10.105 km2.  

Categorìa:Fium dl'Almagna
Havel

L' **Havel** a l'é un fium dla Gërmania longh 325 km.
Ël sò nòm a ven da ël vej alman *haff, habe, hafen*, ch'a vorìa dì "port".
L'Havel a nass davzin a Ankershagen, an lë Stàt ëd Meclemborgh-Pomerania Ossidental, a bagna antra j'autre le sità ëd Berlin, ëd Potsdam e ëd Brandeborgh e as campa ant ël fium Elba davzin a la sità ëd Havelberg. 
So bassin idrogràfich a l'é ëd 23.858 km2.  

Categorìa:Fium dl'Almagna
Kalandra (banda)

Ij **Kalandra** a son 'na banda musical norvegèisa formasse a Liverpool dël 2011.
Ij mèmber a son: *Katrine Ødegård Stenbekk* (cantant), *Florian Bernhard Döderlein Winter* (ghitara) e *Jogeir Daae Mæland* (ghitara).

## Euvre prinsipaj

### Albòm
*  *The Line*, 2020 (Norse Music)		
### Singoj e EP
*  *Sell Your Voice*, 2013 	
*  *Onto The Fire / Rest Your Soul*, 2014 		
*  *Beneath The Breaking Waves*, 2017 
		

Categorìa:Formassion musicaj
Categorìa:Liverpool
Jimmie Johnson

Pilòta ëd NASCAR.
**Jimmie Kenneth Johnson** a l'é nà ai 17 ëd stèmber 1975.
An soa cariera, a l'ha vagnà 7 campionà e 83 vitorie.

Johnson, Jimmie
Michael Schumacher

Pilòta ëd Fórmola 1.
**Michael Schumacher** a l'é nà ai 3 ëd génè 1969 a Hürth, an Almagna.
An soa cariera, a l'ha vagnà 7 mondiaj: dël 1994, dël 1995, dël 2000, dël 2001, dël 2002, dël 2003, e dël 2004 e 91 gran premi.

Schumacher, Michael
Categorìa:Pilota ëd Fòrmula 1
Scott Dixon

Pilòta ëd IndyCar.
**Scott Ronald Dixon** a l'é nà ai 22 ëd luj 1980.
An soa cariera, a l'ha vagnà 6 campionà e 49 vitorie.

Dixon, Scott
Joe Biden

**Joseph Robinette Biden Jr.** (nàit a Scranton ai 20 ëd november 1942) a l’é col ch’a fa 46 Pressident ëd jë Stat Unì d'América.

Soa elession a l’é stàita dël 8 ëd november 2020. 

Sò mandà a l'é inissià ai 20 ëd gené dël 2021.

Biden, Joe
Biden, Joe
Susanna Wallumrød

**Susanna Karolina Wallumrød**, ch'a l'ha cantà ëdcò 'me **Susanna and the Magical Orchestra** e **Susanna** (Kongsberg, 23 giugn 1979), a l’é 'na cantant e compositriss norvegeisa che a canta an angleis, ativa dal 2000.

## Àlbom ant jë studi

### 'me Susanna and the Magical Orchestra

*2004 - *Jolene* (Promo Single, Rune Grammofon)
*2004 - *List of Lights and Buoys * (Rune Grammofon)
*2006 -* Melody Mountain * (Rune Grammofon)
*2009 - *3* (Rune Grammofon)

### 'me Susanna

*2007 - *Sonata Mix Dwarf Cosmos * (Rune Grammofon)
*2008 - *Flower of Evil * (Rune Grammofon)
*2012 - *Wild Dog* (Rune Grammofon)
*2013 - *The Forester* (Susanna & Ensemble neoN) (SusannaSonata)
*2016 - *Triangle* (SusannaSonata)
*2018 - *Go Dig My Grave* (SusannaSonata)

### 'me Susanna Wallumrød

*2011 - *Jeg vil hjem til menneskene, Susanna Wallumrød synger Gunvor Hofmo *(con autr artist) (Grappa Music)

### Con [[Jenny Hval]]

2014 - *Meshes of Voice* (SusannaSonata)

Wallumrød, Susanna
Lenga spagneula cilen-a

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga spagneula cilen-a** ò **spagneul cileno** (an spagneul as peul 'cò disse **español chileno** o **castellano chileno**) a l'é parlà specialment an Cile.

## Classificassion
Në schema ëd classìfica dël **spagneul cileno** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
** lenghe romanze
*** lenghe romanze ossidentaj
**** lenghe ibériche
***** lenghe spagneule
****** **lenga spagneula cilen-a**

## Còdes IETF
* Còdes IETF: **es-CL**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
### Bibliografìa
* Lipski, John M. (1994). *Latin American Spanish*. Essex, England: Longman Group Limited.

spagneul cileno
Jenny Hval

**Jenny Hval**, conossua ëdcò 'me **Rockettothesky** (Òslo, 11 ëd luj 1980), a l’é 'na cantant e compositriss norvegeisa che a canta an angleis, ativa dal 2006.

## Àlbom ant jë studi

### 'me Rockettothesky

*   *To Sing You Apple Trees*, 2006, (Trust Me Records)
*   *Medea*, 2008, (Trust Me Records)

### 'me Jenny Hval

*   *Viscera*, 2011, (Rune Grammofon)
*   *Nude On Sand*, con Håvard Volden, 2012, (Sofa)
*   *Innocence Is Kinky*, 2013, (Rune Grammofon)
*   *Meshes of Voice*, con Susanna Wallumrød, 2014, (SusannaSonata)
*   *Apocalypse, Girl*, 2015, (Sacred Bones Records)
*   *Blood Bitch*, 2016, (Sacred Bones Records)
*   *In the End His Voice Will Be the Sound of Paper* (con Trondheim Jazz Orchestra & Kim Myhr), 2016, (Hubro)
*   *The Practice Of Love*, 2019
*   *Classic Objects*, 2022
*   *Iris Silver Mist.* 2025

Hval, Jenny
Kongsberg

**Kongsberg** a l’é 'na sità norvegeisa.
A a conta 'na popolassion ëd 23.244 (2004).

## Geografìa
Kongsberg as treuva ans'la Contà ëd Viken.
La sità a l'é traversà dal fium Numedalslågen.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1624 da ël re Cristian IV ëd Danimarca

Categorìa:Sità norvegèise
Numedalslågen

Ël **Numedalslågen** a l’é 'n fium dla Norvegia.

A l’é longh 352 km, a nass ant'ël parc ëd Hardangervidda, a traversa la sità 'd Kongsberg peui as campa ant ël Mar ëd Norvegia (kagerrak), davzin a Larvik.
 
So bassin idrogràfich a l'é ëd 5.554 km2.

Categorìa:Fium dla Norvegia
Akerselva

L' **Akerselva** a l’é 'n fium dla Norvegia.

A l’é longh màch 9 km, a nass dal lagh Maridalsvannet, a traversa la sità ëd Òslo peui as campa ant ël Mar dël Nòrd, ant ël fiord ëd Òslo, davzin a Paulsenkaien.
 

Categorìa:Fium dla Norvegia
Vefsna

Ël **Vefsna** conossù ëdcò 'me *Vaapstenjeanoe* (an lenga Sami) e *Vapstälven* (an lenga svedèisa) a l'é un fium dla Norvegia.

A l’é longh 163 km, a nass ant ël Parc Børgefjell dal lagh Simskardvatnet e as campa ant ël fiord ëd Vefsnfjord avzin Mosjøen.
 
So bassin idrogràfich a l'é ëd 4.122 km2.

Categorìa:Fium dla Norvegia
Hartford (Connecticut)

**Hartford** a l'é na sità djë Stat Unì d'América, capital dlë Stat ëd Connecticut.

Hartford a l'ha 124.893 abitant (2014).

## Stòria
Hartford a l'é stàit fondà dël 1636 'me *Newtown*.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Connecticut
Jale

**Jale**, **Jaleh** a l’é stàit :

* Afife Jale (1902-1941)
* Jale İnan (1914–2001)
* Jale, Jaleh Movaghar (1953-)

Categorìa:Hominidae
American Motors Corporation

L' **American Motors Corporation** (**AMC**) a l'é stàita 'na meison viturìstica american-a e soa sede a l'era a Kenosha ant jë Stat Unì.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'era nàita dël 1954 da la fusion ëd Nash Motors et Hudson Motor Car Company.
Dël grup AMC a fasio pàrt le marche: *AMC*, *[[Jeep]]* e *Eagle*.
Dël 1988 la marca a l'é stàita surbìa da la Chrysler. 

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Kenosha (Wisconsin)

**Kenosha** a l’é na sità djë Stat Unì d'América ch’a conta 99.944 abitant (2019).

Kenosha a resta ant la part meridionale dlë stat ëd Wisconsin, an sla riva dël lagh Michigan.

## Stòria
La sità a l'é staita fondà dël 1835 'me cit vilagi ëd *Pike Creek*, peui dël 1837 ëd *Southport* e finalment dël 1850 a pija ël nòm ëd Kenosha.  

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Wisconsin
Diane Kruger

**Diane Kruger** (Algermissen, 23 dë luj 1976), a l'é n'atris almana.

## Film prinsipaj

* 2002: *Ni pour, ni contre (bien au contraire)*
* 2002: *Mon Idole*
* 2003:	*Michel Vaillant*
* 2004:	*[[Troy]]*	
* 2004: *Wicker Park*
* 2004: *National Treasure*
* 2005:	*Joyeux Noël*
* 2006: *Copying Beethoven*
* 2007: *Goodbye Bafana*
* 2007: *L'Âge des ténèbres*
* 2007: *The Hunting Party*
* 2007: *National Treasure: Book of Secrets*
* 2008:	*Anything for Her*
* 2009:	*[[Inglourious Basterds]]*	
* 2009: *[[Mr. Nobody]]*
* 2011:	*Unknown*
* 2012:	*Les adieux à la Reine*
* 2012: *Un plan parfait*
* 2013:	*The Host*
* 2015:	*Fathers and Daughters*
* 2017: *Aus dem Nichts*
* 2018: *Welcome to Marwen*
* 2021:	*The 355*

Kruger, Diane
Kruger, Diane
Grand Rapids (Michigan)

**Grand Rapids** a l’é na sità djë Stat Unì d'América an lë Stat ëd Michigan. A conta na popolassion ëd 188.040 abitant (2010).
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1850 andoa a j'era, dël 1831, un cit vilagi .

## Geografìa

La zòna oraria 'd Grand Rapids a l'é sinc ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.
## Anliure

http://www.grandrapidsmi.gov

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Michigan
Goldie Hawn

Atris américan-a.
**Goldie Jeanne Hawn** a l'é nassùa a Washington ai 21 dë novëmber dël 1945.

Hawn, Goldie
Maria Elena Boschi

**Maria Elena Boschi**, a l'é na polìtica italian-a dë Italia Viva.

A l'é nassùa a Montevarchi ai 5 dë gené dël 1981, e a l'é laureasse an Giurisprudensa.

A l'é stàita elegiùa për la prima vira diputà al parlament dla Repùblica Italian-a dal 2013 al 2018, e per la sconda dal 2018.
Ant ël govern ëd Matteo Renzi a l'é stàita ministra dl'Arforme costitussionaj.

## Liure

Boschi, Maria Elena
Scranton (Pennsylvania)

**Scranton** a l’é na sità djë Stat Unì d'América an lë stat dla Pennsylvania.

A conta na popolassion ëd 76.653 abitant (2019) e a l'é cola ch'a fa ses sità dlë stat për popolassion.

## Stòria
Scranton a l'é stàita fondà dël 1778 da Isaac Tripp e ciamà *Slocum Hollow*.
Dël 1840 la sità a pija so nòm da l'industrial dël fer George W. Scranton.

## Geografìa
La zòna oraria 'd Scranton a l'é sinch ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.

La sità as treuva an sël fium Lackawanna.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Pennsylvania
Lackawanna (fium)

Ël fium **Lackawanna** a l'é un fium djë Stat Unì.
A nass ant la *north Wayne County*, (Pennsylvania) e a pija la diression sud. 
Ël fium Lackawanna a traversa la sità ëd Scranton e as campa ant ël fium Susquehanna, apress 68 km da l'inissi.

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 910 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Chesapeake (ansen)

L'ansen dël **Chesapeake** (Chesapeake Bay) a l'é estuari del fium Susquehanna andoa as campa ant l'Océan Atlàntich, ant jë Stat Unì.

L'ansen a l'é long 320 km, largh 48 km e a l'ha 'na surfassa ëd 11.600 km².

Categorìa:Geografìa djë stat Unì d'América‎
Telescòpi

Ël **telescòpi** (da *tele-*, *τηλε*, leugn e *scopeo*, *σκοπεω*, vardé) a l'é un sistema ëd lent ch'a produv na plancia virtual agrandìa ëd n'oget leugn.

Categorìa:Òtica
Categorìa:Utiss
Vila Botalla

**Vila Botalla** a l'é na vila liberty dla sità d'Ivrèja.

## Stòria
A l'é stàita comissionà da Giuseppe Botalla e a l'é stàita batìa dël 1911. 

Categorìa:Architetura d'Ivrèja
Susquehanna (fium)

Ël **Susquehanna** a l'é un fium djë Stat Unì
che a l'é formà da doe branche che a nasso, cola ossidental *West Susquehanna* an Pennsylvania, e cola ossidental-settentrional *North Susquehanna* an lë Stat ëd New York. Le doe branche as gionto a Sunbury, an Pennsylvania. 
Ël fium Susquehanna a traversa le sità ëd Harrisburg e ëd Williamsport e as campa ant l'ansen dël Chesapeake apress 715 km da l'inissi.

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 71.225 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Sopwith Camel

Ël **Sopwith Camel** a l'é n'avion da cassa a un pòst angleis ëd la Prima guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1916 e a l'é intrà an servissi dal 1917.
A l'é stait dovrà da la Royal Air Force e da motobin autri pais durant e apress la guèra. A l'é stait prodovù an 5.490 esemplar.

Categorìa:Avion militar dla prima guèra mondial
Categorìa:Avion militar
Gran

Ël **gran** (***Triticum aestivum*** L., 1753) è a l'è na pianta erbacea anual dla famija dle Poaceae, tribù dle Triticeae. A l'è un dj pì anportant cereaj, l'e tant coltivà an t'l Piemont.

## Coltivassion

As pianta an invern e as bat an istà.

### Specie ëd gran

* *Triticum aestivum*
* *Triticum aethiopicum*
* *Triticum araraticum*
* *Triticum boeoticum*
* *Triticum carthlicum*
* *Triticum compactum*
* *Triticum dicoccoides*
* *Triticum dicoccum*
* *Triticum durum*
* *Triticum ispahanicum*
* *Triticum karamyschevii*
* *Triticum macha*
* *Triticum militinae*
* *Triticum monococcum*
* *Triticum polonicum*
* *Triticum spelta*
* *Triticum sphaerococcum*
* *Triticum timopheevii*
* *Triticum turanicum*
* *Triticum turgidum*
* *Triticum urartu*
* *Triticum vavilovii*
* *Triticum zhukovskyi*


Categorìa:Botànica
Treno

Ël **Treno** a l'é un mojen ëd trasport motorisà ch'a viagia, normalment, ansima a doi binari.
Ël treno a l'é formà da n'ansem ëd element identificàbil, unì an permanensa o temporaniament a formè n'ùnich convòj. 


Friedrich List und die erste grosse Eisenbahn 1.jpg
Railroad1860.jpg


Categorìa:Traspòrt
Fokker Dr.I

Ël **Fokker Dr.I**, conossù ëdcò 'me *Dreidecker* (tre aile) a l'é n'avion da cassa a un pòst alman ëd la Prima guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1917 e a l'é intrà an servissi ël medesim agn.
A l'é stait dovrà da la Luftstreitkräfte, l'aviassion miltar alman-a dla prima guèra mondial. A l'é stait prodovù an 320 esemplar.

Categorìa:Avion militar dla prima guèra mondial
Categorìa:Avion militar
Anthony Hopkins

(**Sir**) **Philip Anthony Hopkins**, (Margam, 31 ëd dzèmber 1937), a l'é n'ator ëd cine angleis naturalisà american.
## Biografìa
Anthony Hopkins a l'é fieul ëd Richard Arthur Hopkins e ëd Annie Muriel Yeates. 

Hopkins, Anthony
Pierce Brosnan

**Pierce Brendan Brosnan**, (Drogheda, 16 ëd maj 1953), a l'é n'ator ëd cine irlandeis naturalisà american.
A l'é avosà për avej antërpretà, antra j'autre, motobin pelìcole ëd l'agent 007.

Brosnan, Pierce
Nieuport 11

Ël **Nieuport 11** o **Nieuport XI** a l'é n'avion da cassa a un pòst franseis ëd la Prima guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1915 e a l'é intrà an servissi dal 1916.
A l'é stait dovrà da l'Aviation militaire franseisa e da motobin autri pais, dont l'Italia, durant la guèra. A l'é stait prodovù an 7.100 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 156 km/h..

Categorìa:Avion militar dla prima guèra mondial
Categorìa:Avion militar
Roger Moore

Sir **Roger George Moore**, (Londra, 14 otòber 1927 - Crans-Montana, 23 maj 2017), a l'é n'ator ëd cine britànich.
A l'é avosà për avej antërpretà, antra j'autre, motobin pelìcole ëd l'agent 007.

Moore, Roger
Timothy Dalton

**Timothy Leonard Dalton Leggett** mej conossù 'me **Timothy Dalton**, (Colwyn Bay, 21 mars 1946), a l'é n'ator ëd cine britànich.
A l'é avosà për avej antërpretà, antra j'autre, motobin pelìcole ëd l'agent 007.

Dalton, Timothy
Crans-Montana

**Crans-Montana** a l'é na sità dla Svìssera, ant ël canton Valèis, con anviron 10.711 abitant.

La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é ël fransèis.

Categorìa:Sità svìssere
George Lazenby

**George Robert Lazenby**, (Queanbeyan, 5 stèmber 1939), a l'é un model e ator ëd cine australian.
A l'é avosà për avej antërpretà màch 'na vira dël 1969, una pelìcola ëd l'agent 007: *Agent 007 - Al servissi segret ëd Soa Maestà*.

Lazenby, George
Drogheda

**Drogheda** (*Droichead Átha* an irlandèis) a l'é na sità industrial ëd 38.578 abitant (2011).
A s'treuva ant la contà ëd Louth, provincia ëd Leinster, an Irlanda.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paul Bel.

Categorìa:Sità irlandèise
Junkers D.I

Ël **Junkers D.I**, conossù ëdcò 'me *Junkers J 9* a l'é n'avion da cassa a un pòst alman ëd la Prima guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira an avril 1918 e a l'é intrà an servissi ël medesim agn an pòch esemplar ma a l'é avosà për esse stàit ël prim avion monoplan completament metàlich dla stòria dl'aviassion.
A l'é stait dovrà da la Luftstreitkräfte, l'aviassion miltar alman-a dla prima guèra mondial. A l'é stait prodovù màch an 28 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 220 km/h.

Categorìa:Avion militar dla prima guèra mondial
Categorìa:Avion militar
Junkers F 13

Ël **Junkers F 13**, a l'é n'avion passagè a 6 pòst (Doi pilòta e quatr passagé) alman fabricà apress la Prima guèra mondial.
A l'é stàit progetà da l'ingegnè Otto Reuter, a l'ha volà la prima vira dël 1919 an intrand an servissi ël medesim agn e a l'é avosà për esse stàit ël prim avion passagé monoplan completament metàlich dla stòria dl'aviassion.
A l'é stait prodovù an 322 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 198 km/h.
Un F 13 a l'é restà an servissi an Brasil fin dël 1951. 

Categorìa:Avion
Potomac (fium)

Ël **Potomac** a l'é un fium djë Stat Unì che a nass an Maryland e për un longh trat a marca ël confin antrames còst stàt e la Virginia.
Ël Potomac a traversa la sità ëd Washington peui as campa ant l'ansen dël Chesapeake apress 652 km da l'inissi.

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 40.608 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Tony Curtis

**Tony Curtis**, nòm ver *Bernard Schwartz* (New York, 3 giugn 1925 - Henderson, 29 stémber 2010), a l'é n'ator ëd cine american.
Dal 1951 al 1962 a l'é stàit marià con l'attriss Janet Leigh dont a l'ha avù doe fije, Kelly (1956) e Jamie Lee (1958).

Curtis, Tony
Curtis, Tony
Janet Leigh

**Janet Leigh** (nòm ver *Jeannet Helen Morrison*), (Merced, 6 luj 1927 – Beverly Hills, 3 otòber 2004) a l'é n'atris e scritris american-a. 
## Film prinsipaj
* *Psyco* (1960)

Leigh, Janet