Andrea Viglongo

**Andrea Viglongo **(an piemontèis **Andrea Viglongh**) a l'era nassù a Turin ai 15 d'ost 1900, scond ëd tre masnà (Caterina e Adele soe seur).
Sò pare Natale e soa mare Antonietta Dattrino a j'ero 'd paisan ch'a vnisìo dal vërslèis.
Da cit Viglongh a vivìa ant la scòla elementar *Pacchiotti* anté che 'l pare a l'avìa otnù ël pòst ëd bidel e portié.
A l'é ambelessì ch'a l'ha fàit amicissia con Piero Gobetti e a l'é ancaminà sò anteresse për ij lìber e la letura.

Livrà le scòle elementar, a l'é anscrivusse a la scòla técnica *Sommeiller*, andoa a l'ha pijà soa licensa ant ël 1914.
Për le dificoltà econòmiche dla famija a l'ha però nen podù andé anans ant jë studi ëd ragionerìa.
A l'ha antlora ancaminà a fé dij travajòt: për esempi, a mnava a spass ël can dël senator Tommaso Villa.

### L'angagg polìtich
Possà miraco ëdcò da sò barba Stefano, a rintra ant la federassion dij giovo socialista e dël 1916 a fa part dël comità regional piemontèis.
Ant ël 1915-1917 a colabora ai periòdich sossialista Lotte Nuove, La Risaia e a l'é corëspondent da Turin dl'òrgo nassional dla federassion dij giovo sossialista, L'Avanguardia.

Antra la fin dël 1915 e l'ancamin dël 1916 a-i é ël rëncontr con Antonio Gramsci, lòn ch'a marca për Viglongo na tapa amportanta për soa përsonalità uman-a e ideològica.
Chiel e Gramsci a taco a frequenté redator e cronista dla stampa ovriera, 'me Giuseppe Bianchi, diretor dël Grido del Popolo e colaborador a la pàgina turinèisa dl'Avanti!, Ottavio Pastore, redator a la crònaca turinèisa dl'Avanti!, Leo Galetto e, men soens, Giuseppe Romita e Mario Guarnieri.
Vers la fin dël 1917, ansema a Carlo Boccardo e Attilio Carena a partìssipa a l'Assossiassion ëd vita moral, animà da Gramsci con ël but d'eduché j'amis a j'ideaj sossialista.
Partì bajèt dl'avril 1918, a l'é congedià ai 26 ëd fërvé 1919 e a torna a scrive ant la rubrica sindical dl'edission piemontèisa dl'Avanti!
Ant ij prim mèis dël 1919 a fa conòsse Gobetti a Gramsci.

Ai 31 ëd mars 1920 a l'é nominà, su propòsta ëd Giacinto Menotti Serrati, diretor dël cotidian sossialista ëd Pòla, Il Proletario.
Ma Viglongo a arfuda, ch'a l'ha pì car ëd resté a Turin; an luj a suced a Togliatti coma segretari dël comità dë studi dij consèj ëd fàbrica, ch'a l'era stàit creà dlë dzèmber 1919 da la session sossialista.
Ant l'ost 1920 a aderiss a la corent d' *educassion comunista*, archuija da Gramsci an contrast contra j**elessionista'' (Togliatti, [[Mario Montagnana]], [[Umberto Terracini]], [[Giovanni Roveda]]) ch'a vagno j'elession dël diretiv dla session.

Dal gené 1921 a travaja a l'[[Ordine Nuovo]], an essend-ne peui nominà cap-cronista al pòst d'[[Alfonso Leonetti]] dventà cap-redator.
La colaborassion con Leonetti as fa pì s-ciassa cand Gramsci a part për [[Mosca]], për partissipé ai travaj dl'esecutiv dl'[[Antërnassional comunista]].<br>
Ël giornal a seurt - ëd fasson legal - fin-a a lùn-es 30 d'otóber 1922, cand la polissìa, giumai a j'órdin ëd [[Benito Mussolini|Mussolini]] cap dël goern e ministr dl'anterion, a fa irussion ant ij locaj dël giornal an contrà Arsivëscovà.
An avend trovà munission e arm, Viglongo e j'àutri present (Leonetti, ël crìtich teatral e redator [[Umberto Calosso]], ël caricadurista [[Pietro Ciuffo]], ël cronista sportiv e giudissiari [[Angelo Pastore]], ël diretor aministrativ [[Gennaro Gramsci]]) a saran processà për detension d'arme e material esplosiv.<br>
Antlora Viglongo a travaja a la redassion dl'Ordine Nuovo clandestin, dont a surtran an [[zincotipìa]] vintesses nùmer, daj 4 ëd novèmber ai 16 dë dzèmber 1922.

Mandà da la diression dël [[Partì Comunista d'Italia]] a la redassion dël [[Lavoratore]] ëd [[Triest]] a dé na man a [[Luigi Polano]], dël fërvé 1923 Viglongo a l'é arestà përchè la polissìa a l'avìa antërsetà n'espress ch'a vnisìa da la sentral ëd [[Vien-a]] dl'Antërnassional comunista ch'a contnìa ël test dl'apel mondial contra 'l [[fassism]].
A l'é barà fòra da Triest, butà an përzon e mandà a [[Le Neuve]] për ël process dij 14 avril 1923 contra ij redator dl'Ordine Nuovo.

===L'espulsion dal partì===
Surtì da 'n përzon, a arfuda l'anvit dël partì a torné a la redassion dël Lavoratore e a diciara d'esse pront a dé soe dimission s'a-i na i-era da manca.
L'esecutiv a lo bara fòra dal partì përchè nen dign e viliach.
La notissia dël provediment a l'é publicà an sl'Avanti! dij 18 ëd luj 1923 e a-i nass na dura polémica con Togliatti: an soa rispòsta publicà an sl'Avanti! dij 25 ëd luj, Viglongo a sot-ligna ël problema dla [[democrassìa]] a l'anterior dël PCD'I.<br>
Antratant, prima e dòp esse surtì dal partì, a colabora con na bon-a partìa d'artìcoj a la [[Rivoluzione Liberale]] dl'amis Piero Gobetti.

A dventa cap dl'ufissi stampa dla [[SIP]] e peui dla [[Stipel]].
Ant ël 1925-1927 a dirigg ël mensil [[I Telefoni d'Italia]].

===L'atività editorial===
Dal 1930 a soa mòrt Viglongh a l'é stàit editor e libré.
Dël 1930 a l'avìa fondà ël ''SELP'' (Studi Editorial Librari Piemontèis, ch'a l'é stàit ativ fin-a al 1934) anté ch'a l'ha anandià, ansema a j'amis [[Pinin Pacòt]] e [[Nino Còsta]], la colession ''Scrittori dialettali piemontesi'', dont ël prim volum a l'é stàit l'arcòlta dle poesìe piemontèise d'[[Edoardo Ignazio Calvo]].<br>
A l'é stàit cost angagg editorial a mné Pacòt e Viglongo a lë studi dla [[grafìa piemontèisa moderna]].

Ai 13 ëd novèmber 1944 a l'é argistrà la [[Ca editris Viglongo|Ca editris Andrea Viglongo]], ch'a ancaminrà la produssion dël 1945 (an efet, già j'[[Armanach Piemontèis]] 1941 e 1942 a j'ero surtì a l'ansëgna d**Andrea Viglongo editore*).

A soa atività d'editor, Viglongh a l'ha cobià cola ëd libré antiquari.<br>
Soa librerìa ëd contrà XX dë stèmber a l'era vnùita un leu ëd rancontr ëd litrà, studios e bibliòfij nen alinià al fassism: [[Benedetto Croce]], [[Franco Antonicelli]], [[Lelio Basso]], [[Giuseppe Rapelli]], [[Renzo Pezzani]], Pinin Pacòt, [[Luigi Einaudi]], [[Francesco Cognasso]], [[Andrea Della Corte]], [[Silvio Simeon]], [[Leone Sinigaglia]] e d'àutri.

===L'arzistensa===
Durant l'[[arzistensa]], Viglongh a arpjia an manera indireta ij contat con Ottavio Pastore, ch'a l'era an përzon a [[Susa]], an mandand-je dij lìber, ancarià dal frel Guido.
Cand Pastore a seurt, a lo giuta a arpijé le liure col PCI, për mojen d'[[Alighiero Costantini]].<br>
Ai 24 ëd fërvé 1945, Viglongh a l'é arestà (con sò fieul pì cit Donatello) përchè sò nòm a l'era stàit trovà antra ij papé ëd Costantini.
A resta quaranta di a Le Neuve.

===Ël dòp-guèra===
Ai 21 ëd mars 1958 a l'é fondà ël [[Moviment Indipendent Divorsista]], dont Viglongo a l'é stàit segretari general.
Ai 15 ëd maj dël 1958 a l'é surtije ël prim nùmer dël [[Il divorzio|Divorzio]], periòdich fondà da Viglongo e da chiel dirigiù fin-a al 1965, për l'arforma dël drit ëd famija.<br>
Ant ël 1960 Viglongo a l'é stàit sòcio promotor, ansema a [[Ada Marchesini Gobetti]], [[Barbara Allason]] e Luisa Levi (la seur ëd [[Carlo Levi|Carlo]]) dl'[[Aiemp]], l*'Assossiassion italian-a për l'igene e l'educassion matrimonial e prematrimonial*, pressiedùa da Alessandro Galante Garrone.

A l'é mòrt ai 17 dë dzèmber dël 1986.
Al 1<sup>m</sup> dël mèis a l'avìa arseivù al Sìrcol dla stampa la targa *Na vita për ël giornalism''.

Viglongo, Andrea
Viglongo, Andrea