open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lussemborgh (sità)

**Lussemborgh** (*Lëtzebuerg* an lussemborghèis; *Luxembourg* an fransèis; *Luxemburg* an alman) a l’é la capital dl'omònim granducà.
A l’é ëdcò la prima sità dël pais për popolassion, con 76.420 abitant (2005).

## Geografìa

Lussemborgh as treuva an s'un brich rocos, a la confluensa dël torent Pétrusse e dël fium Alzette, al sentr dë stra ëd comunicassion amportante an tra l'Euròpa ossidental e sentral.

## Stòria
Dësvlupà dël sécol ch'a fa X ansima a 'd pì vej ansediament selt e roman, dantorn a 'n castel dij cont dj'Ardën-ne, a l'ha agrandì soa amportansa mersì a soa posission ëstratégica, tanme un-a dle piassefòrte pì protegiùe d'Euròpa.
Disputà da Fransesch I e Carl V, conquistà da Luis XIV, a l'é restà a la Fransa fin-a al 1698.
Apress esse stàit torna al sentr ëd contrast durant le guère napoleòniche, dal 1814 al 1867 a l'ha fàit part, ansema al granducà, dla Confederassion Alman-a.
Dël 1867 la Conferensa ëd Londra a l'ha diciarà neutral ël granducà e a l'ha comandà ëd dësblé le fortificassion ëd Lussemborgh.

## Architetura

Le prinsipaj testimonianse architetòniche dël sentr ëstòrich ëd Lussemborgh a son ël Palass Granducal (modificà e spantià antra 'l sécol ch'a fa XVI e col ch'a fa XVIII), la catedral ëd Notre-Dame (dij sécoj XVI e XVII; a goerna la tomba dël cont Gioann I, re ëd Boemia), la ca dla comun-a.

## Conomìa e urbanìstica
Sità ëd comersi e dla finansa antërnassional, a l'é sede d'organism europengh.
A l'é ëdcò sènter andustrial che da banda dël tradissional setor siderùrgich, a l'ha dësvlupà d'atività diversificà.

L'achit d'un fòrt process d'andustrialisassion vers la fin dël sécol ch'a fa XIX a l'ha provocà na gròssa espansion urban-a dzortut a òvest, andoa che ant la comba sota la sità antica a son ëspontaje le bariere ëd Grund, Clausen e Pfaffenthal.
Ant ël sécol ch'a fa XX, Lussemborgh a l'é dësvlupasse ëdcò an sij platò dantorn, con dle neuve borgià unìe al sentr ëstòrich da vàire viadòt.
Ël prinsipal a l'é 'l pont Adolf I, ch'a men-a a la moderna zòna comersial e diressional, spantià an sël platò Bourbon, da l'àutra part dël fium Pétrusse, e a la zòna andustrial ëd Hollerich, ch'as treuva vers sud, davzin a la stassion dij treno.
L'espansion a nòrd dël sentr ëstòrich a l'é na zòna ëd gran feriere, servìe da na rej feroviaria ch'a traversa la sità.

## Sità gemelà
Lussemborgh a l'é gemelà con:
*  Metz, Fransa

Categorìa:Sità lussemborghèise
Esch-sur-Alzette

**Esch-sur-Alzette** (nòm an fransèis; *Esch-Uelzecht* an lussemborghèis; *Esch-an-der-Alzette* an alman) a l’é la sconda sità del Lussemborgh.
A conta 28.377 abitant (2003).

## Geografìa
Esch-sur-Alzette as treuva ans ël fium Alzette, davzin al confin con la Fransa.

## Sità gemelà
Esch-sur-Alzette a l'é gemelà con:
*  Coimbra, Portugal
*  Colònia, Gërmania
*  Liège, Belgi
*  Lille, Fransa
*  Offenbach, Gërmania
*  Rotterdam, Pais Bass
*  Turin, Italia
*  Velletri, Italia

Categorìa:Sità lussemborghèise
Lenga Dizi

**Lenga Dizi**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Dizi** o **Dizi** a fa part dle lenghe omòtiche e a l'é parlà specialment an Etiòpia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Dizi** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe omòtiche
*** lenghe omòtiche setentrionaj
**** **lenga Dizi**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MDX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mdx

Categorìa:Lenghe omòtiche
Lenga Male

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Male** ò **Male** a fa part ëd le lenghe omòtiche e a l'é parlà dzortut an Etiòpia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Male** a peul esse:
* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe omòtiche
*** lenghe omòtiche setentrionaj
**** **lenga Male**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MDY**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mdy

Male
Male
Onsin

**Onsin** (*Oncino* an italian; *Ounçin* an ossitan) a l’é un comun ëd 90 abitant  dla provincia ëd Coni.
Ël pais as treuva a 63 chilòmeter da Coni, a n'autëssa ëd 1220 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Bianchi (dal 30/05/2006).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Lenghe omòtiche

## Lenghe cussìtiche

Le **lenghe omòtiche** a son na sot-famija ëd le lenghe afro-asiàtiche, parlà an Àfrica oriental, ant la fassa sota al Sahara.
N'elench ëd lenghe omòtiche a peul esse:

* lenghe omòtiche setentrionaj
** Lenga Dizi
** Lenga Nayi
** Lenga Sheko
** Lenga Yemsa
** Lenga Chara
** Lenga Bench
** Lenga Dorze
** Lenga Gamo-Gofa-Dawro
** Lenga Melo
** Lenga Oyda
** Lenga Wolaytta
** Lenga Kachama-Ganjule
** Lenga Koorete
** Lenga Zayse-Zergulla
** Lenga Male
** Lenga Basketo
** Lenga Anfillo
** Lenga Boro
** Lenga Kafa
** Lenga Shekkacho
** Lenga Bambassi
** Lenga Ganza
** Lenga Hozo
** Lenga Seze
* lenghe omòtiche meridionaj
** Lenga Aari
** Lenga Hamer-Banna
** Lenga Dime
** Lenga Karo



## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Lenghe afro-asiàtiche
Orméa

**Orméa** (*Ormea* an italian, *Ormëa* an lìgure) a l’é un comun ëd 1.868 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Benzo (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pagn

**Pagn** (*Pagno* an italian; *Panh* an ossitan) a l’é un comun ëd 579 abitant dla provincia ëd Coni, an val Bronda.

## Leu d'anteresse
* Abassìa ëd San Pé e San Colomban

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriele Donalisio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pamparà

**Pamparà** (*Pamparato* an italian) a l’é un comun ëd 370 abitant dla provincia ëd Coni.

Ël pais a resta a 816 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fausto Mulattieri (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Pampara
Përlèj

**Përlèj** (*Perletto* an italian) a l’é un comun ëd 321 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Valter Truffa (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Perlej
Povragn

**Povragn** (*Peveragno* an italian; *Pouvranh* an ossitan) a l’é un comun ëd 5.372 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Toselli (dal 5/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Ostan-a

**Ostan-a** (*Ostana* an italian; *Oustano* an ossitan) a l’é un comun dë 74 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giacomo Lombardo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Paisan-a

**Paisan-a** (*Paesana* an italian; *Pizano* an ossitan) a l’é un comun ëd 2.961 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Anselmo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pseu

**Pseu** (*Pezzolo Valle Uzzone* an italian) a l’é un comun ëd 345 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Sugliano (dal 16/05/2011).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Lenga Assira neuv aramàich

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Assira neuv aramàich** ò **Assir neuv aramàich** a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà dzortut an Iraq.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**Assir neuv aramàich** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aramàiche
***** **lenga Assira neuv aramàich**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AII**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aii

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga Lishanid Noshan

**Lenga Lishanid Noshan**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Lishanid Noshan** o **Lishanid Noshan** a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Israel.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Lishanid Noshan** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aramàiche
***** **lenga Lishanid Noshan**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AIJ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aij

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga Mandàica clàssica

## Pais andoa a l'era parlà
La **lenga Mandàica clàssica** o **Mandàich clàssich** a l'é na lenga mòrta che a fasìa part dle lenghe semìtiche e a l'era parlà specialment an Iran.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Mandàich clàssich** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aramàiche
***** **lenga Mandàica clàssica**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **myz**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=miz

Mandaicaclassica
Lengamandaicaclassica
Lenghe semìtiche

## Lenghe semìtiche

Le **lenghe semìtiche** a son la pì amportanta sot-famija ëd le lenghe afro-asiàtiche, parlà an ël Mojen-Orient.
La lenga pì conossùa a l'é sens'àutr l'aràbich.
N'elench ëd lenghe semìtiche a peul esse:

* lenghe semìtiche sentraj
** lenghe aramaiche
*** Lenga Assyrian neuv aramàich
*** Lenga Lishanid Noshan
*** Lenga Bohtan neuv aramàich
*** Lenga Barzani giudé neuv aramàich
*** Lenga Chaldean neuv aramàich
*** Lenga Hértevin
*** Lenga Hulaulá
*** Lenga Koy Sanjaq Surat
*** Lenga Lishana Deni
*** Lenga Senaya
*** Lenga giudé Babilonian aramàich
*** Lenga Lishán Didán
*** Lenga Mlahsö
*** Lenga Turoyo
*** Lenga Mandaic
*** Lenga Mandaic clàssich
*** Lenga Syriac
*** Lenga neuv aramàich ossidental
*** Lenga aramàich samaritan
** lenghe aràbiche
*** Lenga aràbica dël Sahara algerin
*** Lenga aràbica Tajiki
*** Lenga aràbica Baharna
*** Lenga aràbica dla Mesopotamia
*** Lenga aràbica Ta'izzi-Adeni
*** Lenga aràbica Hijazi
*** Lenga aràbica dl'Oman
*** Lenga aràbica ëd Cipro
*** Lenga aràbica Dhofari
*** Lenga aràbica tunisin-a
*** Lenga aràbica Sa'idi
*** Lenga aràbica Gulf
*** Lenga aràbica levantin-a
*** Lenga aràbica giudé-tunisin-a
*** Lenga aràbica giudé-marochin-a
*** Lenga aràbica levantin-a setentrional
*** Lenga aràbica sudanèisa
*** Lenga aràbica
*** Lenga aràbica dl'Algeria
*** Lenga aràbica Najdi
*** Lenga aràbica marochin-a
*** Lenga aràbica egissian-a
*** Lenga aràbica Uzbeki
*** Lenga aràbica Bedawi
*** Lenga aràbica Hadrami
*** Lenga aràbica lìbica
*** Lenga aràbica Sanaani
*** Lenga aràbica dla Mesopotamia setentrional
*** Lenga aràbica giudé-yemenita
*** lenga Hassaniyya
*** lenga maltèisa
*** lenga Chadian
*** lenga Shihhi
*** lenga aràbica giudé-iraken-a
*** lenga aràbica giudé-tripolitan-a
** lenghe canaàn-e
*** lenga ebràica antica
*** lenga ebràica
*** lenga samaritan-a
* lenghe semìtiche sentraj
** lenghe etiòpiche
*** lenga Geez
*** lenga Tigré
*** lenga Tigrigna
*** lenga Gafat
*** lenga Kistane
*** lenga Inor
*** lenga Mesqan
*** lenga Mesmes
*** lenga Sebat Bet Gurage
*** lenga Argobba
*** lenga Amharic
*** lenga Harari
*** lenga Silt'e
*** lenga Zay
** lenghe arabiche meridionaj
*** lenga Bathari
*** lenga Mehri
*** lenga Hobyót
*** lenga Harsusi
*** lenga Shehri
*** lenga Soqotri


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Lenghe afro-asiàtiche
Pianfèj

**Pianfèj** (*Pianfei* an italian) a l’é un comun ëd 2.073 abitant dla provincia ëd Coni.
A l'é posissionà an sima a na cita colin-a, giùsta suta ij pé d'la Bisalta.
Pianfèj a l'é arnomà për ël lagh e për la fera 'd San Giuan a la fin ëd giugn.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Spirito Marabotto (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Pianfej
Ël Piasch

**Ël Piasch** (*Piasco* an italian; *Lou Piasc* an ossitan) a l’é un comun ëd 2.797 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Ponte (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Piasch
Peiropurch

**Peiropurch** (*Pietraporzio* an italian; *Peiropùorch* an ossitan) a l’é un comun ëd 95 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Fiorenzo Frigerio (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Starbucks

La sossietà për assion **Starbucks** a l'é na caden-a antërnassional ëd piòle për café.
A l'é stàita fondà a Seattle, ant lë stat ëd Washington, anté ch'a l'ha soa sede, dël 1971.
Ël sìmbol gràfich dla sossietà a l'é na siren-a stilisà.

Categorìa:Industria e produssion
Categorìa:Mangé e bèive
Vincenzo Gioberti

**Vincenzo Gioberti** a l'era un filòsof d'idèje liberaj.
A l'era nassù a Turin ël 5 d'avril dël 1801.
Mòrtie ij sò che chiel a l'era ancor motobin giovo, Gioberti a l'ha studià teologìa e a l'é stàit ordinà prèive dël 1825.
Dal 1826 a l'é vnù caplan real.

Davzin a j'idèje ëd Mazzini, dël 1833 a l'é stàit arestà e forsà a andé an esili, prima a Paris, antra otóber 1833 e dzèmber 1834, peui a Brussel, anté ch'a mostrava filosofìa e stòria fin-a a luj 1845.

J'aveniment dël 1848 a l'han arportalo a Turin e a l'é stàit diputà, ministr e pressident dël consèj dël regn ëd Sardëgna.
Tutun, ël faliment ëd la polìtica neo-guelfa a l'ha torna mnalo a l'esili.
A l'é mòrt a Paris ël 26 d'otóber dël 1852.

Un dij prinsipi a rèis dël pensé filosòfich ëd Gioberti a l'é la vrità 'me tradission e arvelassion.
An polìtica, sò proget a l'era na federassion dë stat an Italia, con a cap ël vësco ëd Roma.
A l'é ëdcò autor ëd tòni an lenga piemontèisa.

Gioberti, Vincenzo
Gioberti, Vincenzo
Gioberti, Vincenzo
Musé dj'Oget Paisan e dle Dësmore (Andzen)

Ël **Musé dj'Oget Paisan e dle Dësmore** d'Andzen a cudiss apopré 450 oget dla siviltà paisan-a dl'Eut-sent e dël Neuv-sent.
La session dle dësmore a goerna apopré 250 dësmore an bòsch e tòla da l'ancamin dël Neuv-sent a j'agn Sessanta.

Categorìa:Gieugh e dësmore
Oget Paisan e dle Dësmore
Categorìa:Sociologìa
Categorìa:Andzen
Levaldis

**Levaldis** o **Laudis** (*Levaldigi* an italian) a l'é na frassion dla comun-a ëd Savian, andoa ch'as treuva l'aeropòrt dla provincia ëd Coni. 

Lë stòrich Giandomenico Serra a dis ch'ël nòm dël pais a ven d'un Longobard ch'as ciamava Liutwald.

## Bibliografìa
G. Serra, *La storia più antica della Provincia di Cuneo alla luce dei suoi nomi locali*, Coni, 1953, p.21 

Categorìa:Frassion dla provincia ëd Coni
Categorìa:Savian
Musé dla Siviltà Paisan-a (Andrà)

Ël **Musé dla Siviltà Paisan-a** d'Andrà a goerna pì che setsent oget e utiss ch'a testimònio dla vita d'un pais ëd montagna; ël musé a documenta ëdcò le vàire atività artigianaj dël pais.
L'esposission a l'é organisà an na part coatà d'apopré 280 méter quàder e na part fòra.
Andrinta j'oget a son presentà an forma ëd laboratòri e a l'é ëdcò smonùa n'arcòlta ëd sinquanta fotografìe ch'a conto la vita paisan-a d'Andrà.
Fòra, ant un giardin atressà, as peul vëdd-se un gran tòrcc, màchine e cher agricoj, na ressia sircolar da minusié con comand a pedal e d'àutri utiss ancor.
D'antorn al musé vàire percors a permëtto ëd conòsse le fior, j'erbe e le bes-cie dla Sèra.

Siviltà Paisan-a
Categorìa:Sociologìa
Categorìa:Andrà
Arturo Genre

Fonetista e studios dle lenghe minoritarie, professor a l'Università ëd Turin, anté ch'a l'avìa fonda ël Laboratòri ëd Fonética Sperimental al di d'ancheuj antitolà a chiel.
**Arturo Genre** a l'era nassù a Marsèja aj 17 ëd fërvé dël 1937 e a l'é mòrt a Turin aj 9 dë stèmber dël 1997.
A l'é stàit për vàire temp condiretor e peui diretor dl'Anstitù dl'Atlant Lenghìstich Italian, an travajand, tra j'àutri, con Benvenuto Terracini.
A l'Università ëd Turin a fasìa part dël Dipartiment ëd Siense dël lengage e literature moderne e comparà.

## Euvre
Ij travaj ëd Genre a comprendo 230 tìtoj, surtì an tra 'l 1965 e ël 1997.
A l'avìa contribuì a la publicassion dël prim *Manuale di fonetica acustica* (1978) e a l'avìa creà l*'Atlant toponomàstich dël Piemont montan*.
Soa euvra a l'é culminà con ël *Dizionario del dialetto occitano della Val Germanasca* (1997).

Genre, Arturo
Halfdan Rasmussen

Poeta e scritor danèis.
Nassù a Copenàghen ël 29 ëd gené dël 1915, mòrt ël 2 ëd mars dël 2002.

Rasmussen, Halfdan
Rasmussen, Halfdan
Rasmussen, Halfdan
Erasm da Rotterdam

Filòsof e teòlogh, nassù a Rotterdam ël 27 d'otóber dël 1466 e mòrt a Basilea ël 12 ëd luj dël 1536. Sò nòm ver a l'era **Geert Geertsz**.
Dël 1506 a l'ha arseivù, ant un di sol, la làurea an teologìa a l'Università ëd Turin.
A l'é ëdcò stàit tradutor ëd vàire test grech e latin.

## Euvre prinsipaj
* Elògi dla folìa (*Stultitiae Laus*, 1511)
* Manual dël soldà cristian (*Enchiridion militis christiani*)
* *Iulius exclusus a coelo*. Euvra sarcàstica anté ch'a conta dl'apòstol Pé ch'a ampediss a Giulio II d'intré an Paradis.

## Bibliografìa
* Pep Mayolas, *Erasme i la construcció catalana d'Espanya*, Barslon-a, 2014

Erasm da Rotterdam
Lenga aràbica dël Sahara algerin

**Lenga aràbica dël Sahara algerin**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga aràbica dël Sahara algerin** o **aràbich dël Sahara algerin** a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Algeria.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dl' **aràbich dël Sahara algerin** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aràbiche
***** **lenga aràbich dël Sahara algerin**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AAO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aao

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga maltèisa

**Lenga maltèisa**

La **lenga maltèisa** o **maltèis** a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment a Malta.

A l'é na lenga con na base àraba, motobin anfluensà da la lenga sicilian-a e da pòch temp dla lenga anglèisa. 
A së diferensia da le autre lenghe àrabe për ël dovrage dl'alfabet latin.
## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **maltèis** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aràbiche
***** **lenga maltèisa**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **MT**
* Còdes ISO 639-2: **MLT**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mlt

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga ebréa antica

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga ebréa antica** o **ebréo antich** a l'é na lenga mòrta an vers ël quart sécol prima ëd Nosgnor, a fasìa part dle lenghe semìtiche e a l'era parlà specialment an Israel.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dl' **ebréo antich** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche sentraj
**** lenghe aràbiche
***** **lenga ebràica antica**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **HBO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hbo
* Zuckermann, Ghil'ad, 2003. ''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew''. Palgrave Macmillan. (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695)
* Lingua Mosaica o Lingua-Mosaico?: La Genetica dell'Israeliano

Categorìa:Lenghe semìtiche
Piobs

**Piobs** o **Pióbes** (*Piobesi d'Alba* an italian) a l’é un comun ëd 1.223 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Carlo Gallo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pocapaja

**Pocapaja** a l'é 'n comun ëd 3.020 abitant ëd la provincia ëd Coni.
A fa part dël Roé e a l'é motobin famos për soe ròche.
Un-a dle legende pì famose 'd cost pais a l'é cola dla *Masca Micilin-a*

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Dacomo (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pontcianal

**Pontcianal** (*Pontechianale* an italian; *Pount e Le Chanal* an ossitan) a l’é un comun ëd 206 
abitant dla provincia ëd Coni.

Ant ël teritòri ëd Pontcianal a-i é ël Bòsch ëd l'Alevé, ël pì grand bosch ëd pin cémber d'Euròpa.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Alfredo Campi (dal 30/05/2006).

## Vardé ëdcò
* Lagh ëd Pontcianal

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Pradléves

**Pradléves** o **Pra dj'Eve** (*Pradleves* an italian e an ossitan) a l’é un comun ëd 279 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Marino (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Pradleves
Priòla

**Priòla** (*Priola* an italian) a l’é un comun ëd 760 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciano Sciandra (da l' 8/06/2009).

Priola
Prunèj

**Prunèj** -ant la parlada local **Prinaj**- (*Prunetto* an italian) a l’é un comun ëd 492 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sandro Franchello (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne
Sit istitussional

Prunej
Assia

L**'Assia** (*Hessen* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 6.077.628 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 21.114,79 km².
Soa capital a l'é Wiesbaden.

## Geografìa

L'Assia a confin-a a nòrd con la Bassa Sassònia, a òvest con ël Nòrd Ren-Westfalia e la Renania-Palatinà, a sud con ël Baden-Württemberg e la Baviera, a est con la Turingia.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Axel Thue

Matemàtich norvegèis.
Nassù a Tønsberg ël 19 ëd fëvré dël 1863, mòrt a Christiania (al di d'ancheuj Òslo) ël 7 ëd mars dël 1922.
A l'avìa studià a Christiania, Lipsia e Berlin.
Dal 1903 a soa mòrt a l'é stàit professor ëd matemàtica aplicà a l'università ëd Christiania.
Ij sò travaj a l'han rësguardà la teorìa dij nùmer e a l'ha otnù vàire arzultà an sj'equassion diofantin-e.

## A pòrto sò nòm
*Problema ëd Thue (o problema dle paròle)

Thue, Axel
Lenga Geez

## Pais andoa a l'era parlà
La **lenga Geez** ò **Geez** a l'é na lenga mòrta che a fasìa part ëd le lenghe semìtiche e a l'era parlà dzortut an Etiòpia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Geez** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche meridionaj
**** lenghe etiòpiche
***** **lenga Geez**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-2: **GEZ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gez

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga Tigré

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Tigré** o **Tigré** a fa part dle lenghe semìtiche e a l'é parlà specialment an Eritrea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Tigré** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche meridionaj
**** lenghe etiòpiche
***** **lenga Tigré**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-2: **TIG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tig

Lengatigre
Prass

**Prass** (*Prazzo* an italian; *Pras* an ossitan) a l’é un comun ëd 186 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Osvaldo Einaudi (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Prioca

**Prioca** o **Peiroca** (*Priocca* an italian) a l’é un comun ëd 1.967 abitant dla provincia ëd Coni.

## Frassion e comun-e dj'anviron
Le Frassion comunaj a son: San Vite, Ij Roagna, Val dël Pont, Moriond e Varinera.
Le comun-e dj'anviron a son: Castlinàud, Govon, San Damian (an Provincia d'Ast), Canal, Majan ant ël Roé.

## Geografìa
Peiroca as treuva ant ël sud ëd Piemont, ant ël Roé.

## Clima
Peiroca a l'ha 'n clima continental con invern frèid e istà càude e tufose. Le stagion pì piuvose a son l'oteugn e la prima.

## Cognòm
Ij Cognòm pì comun a Peiroca a son Cordé, Scanavin e Roagna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrica Ponte (da l' 10/06/2024).

## Plance

Image:Chiesa_di_Priocca.jpg|Cesa ëd Prioca e la fontan-a al sènter dla piassa dël pais.


Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Lenga Gafat

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Gafat** o **Gafat** a l'é na lenga mòrta che a fasìa part dle lenghe semìtiche e a l'era parlà specialment an Etiòpia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Gafat** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** lenghe semìtiche
*** lenghe semìtiche meridionaj
**** lenghe etiopiche
***** **lenga Gafat**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GFT**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gft

Categorìa:Lenghe semìtiche
Còptich

**Còptich**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga còptica** o **Còptich** a l'é na lenga mòrta che a fasìa part dle lenghe semìtiche e a l'era parlà specialment an Egit.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Còptich** a peul esse:

* lenghe afro-asiàtiche
** Egissi
*** **lenga còptica**



## Bibliografìa
* Wolfgang Kosack: *Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke*, Graz 1974.
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste*, Berlin 2012
* Wolfgang Kosack: *Schenute von Atripe De judicio finale.* Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack, Berlin 2013
* Wolfgang Kosack: *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch, Basilea 2013
* Westendorf, Wolfhart. 1965/1977. *Koptisches Handwörterbuch* Heidelberg

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-2: **COP**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cop

Categorìa:Lenghe semìtiche
Lenga birale

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga birale** ò **Birale** a l'é nen classificà ant manera definitiva ma a fa part con minca evidense dla famija dle lenghe afro-asiàtiche; a l'é parlà ant la part sud-òvest ëd l'Etiòpia.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Birale** a peul esse:
* lenghe afro-asiàtiche
** nen classificà
*** **lenga birale**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BXE**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxe

Categorìa:Lenghe semìtiche
birale
Jacques Salomon Hadamard

Matemàtich fransèis.
**Jacques Salomon Hadamard** a l'era nassù a Versailles l'8 dë dzèmber dël 1865 e a l'é mòrt a Paris ël 17 d'otóber dël 1963.

## A pòrto sò nòm
* Fórmola d'Hadamard
* Teorema d'Hadamard
* Teorema d'Hadamard-Caccioppoli
* Teorema dij tre sercc d'Hadamard

## Euvre prinsipaj
* Leçons sur le calcul des variations (1910).
* Henri Poincaré, l'oeuvre scientifique, l'oeuvre philosophique (con Vito Volterra, Paul Langevin e Pierre Boutroux, 1914).
* The psychology of invention in the mathematical field (Princeton, 1945).

Hadamard, Jacques Salomon
Hugo Steinhaus

**Wladyslaw Hugo Dionizy Steinhaus** - nassù a Jasło (Polònia), ij 4 ëd gené dël 1887, mòrt a Breslavia (Polònia), ij 25 ëd fërvé dël 1972 - a l'é stàit un dj'animator dl'ansidita scòla matemàtica ëd L'viv.

Steinhaus a l'avìa studià matemàtica a j'Università dë L'viv e ëd Göttingen, anté che dël 1919 a l'avìa pijà ël dotorà d'arserca con la tesi *Neue Anwendungen des Dirichlet'schen Prinzips* (*Neuve aplicassion dël prinsipi ëd Dirichlet*). Dël 1917 a l'avìa otnù a L'viv l'autorisassion a l'ansegnament e dël 1918 a l'avìa publicà l'amportant artìcol *Additive und stetige Funktionaloperationen*. Dël 1920 a l'é dventà professor a l'Università dë L'viv.

Ansem a Stefan Banach, Stanislaw Marcin Ulam e d'àutri, a l'é ocupasse d'anàlisi fonsional.

Dël 1945 a l'ha tramudà a Breslavia, anté ch'a l'era dventà professor ëd matemàtica a l'università local. Dël 1952 a l'é dventà mèmber dl'Academia Polonèisa dle Siense (*Polska Akademia Nauk*).

Steinhaus a l'ha publicà an tut apopré 250 travaj, dont ëdcò ëd liber ëd sucess an sla matemàtica tanme *Kalejdoskop matematyczny* (1938).

An tra ij sò student as conto përsonage tanme Stefan Banach, Mark Kac e Zygmunt William Birnbaum.

Steinhaus, Hugo
Sità ëd San Marin

**Sità ëd San Marin** a l’é la capital dla Repùblica ëd San Marin.
A l’é ël ters borgh dla repùblica për popolassion, con 4.493 abitant (2003).

Categorìa:Repùblica ëd San Marin
Categorìa:Sità europenghe
Òslo

**Òslo** a l’é la capital dla Norvegia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Norvegia për popolassion, con 548.617 abitant (2007).

## Geografìa

Òslo as treuva al fond dl'Oslofjord, un fiord dlo Skagerrag.

## Nòm
Òslo a l'é staita ciamà *Christiania* dal 1624 al 1878 e *Kristiania* dal 1878 al 1924.

## Sità gemelà

Òslo a l'é gemelà con:
*  Göteborg, Svessia
*  Shanghai, Cin-a
*  San Peroborgh, Russia
*  Vilnius, Lituania

Categorìa:Sità norvegèise
Geòrgia

La **Geòrgia** (*საქართველო*, *Sakartvelo*, an georgian) a l'é un pais dl'Asia davzin al Càucaso.
A confin-a con Federassion Russa, Turchìa, Armenia e Azerbaigian.
La capital a l'é Tbilisi.
A l'ha na surfassa ëd 69.510 km² e a conta anviron 5 milion d'abitant.

President-Salome Zourabichvili
Prime Minister-Irakli Garibashvili

## Anté ch'as treuva

## Stòria
La Geòrgia a l'é formasse dl'avril 1991, da la fin dl'Union Soviética.

## Organisassion polìtica

La Geòrgia a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Salome Zurabishvili (სალომე ზურაბიშვილი) (dal 2018).
Ël prim ministr a l'é Irakli Kobachidze (ირაკლი კობახიძე) (dal 2024).

## Anliure esterne
Lenga Berta

**Lenga Berta**

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Berta** o **Berta** a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment an Etiòpia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Berta** a peul esse:

* lenghe nilo-saharian-e
** **lenga Berta**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **WTI**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wti

Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Lenga Logo

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Logo** o **Logo** a fa part dle lenghe nilo-saharian-e e a l'é parlà specialment ant ël Còngo.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Logo** a peul esse:

* lenghe nilo-saharian-e
** lenghe dël Sudan sentral
*** lenghe dël Sudan sentro-oriental
**** **lenga Logo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **LOG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=log

Lenga Logo
Categorìa:Lenghe nilo-saharian-e
Bratislava

**Bratislava** a l’é la capital dla Slovachia.
A l’é ëdcò la prima sità dla Slovachia për popolassion, con 426.927 abitant (2007).

## Geografìa

Bratislava a l'é travërsà dal Danubi e a l'é pròpi tacà a Àustria e Ungherìa. A l'é l'ùnica capital al mond ch'a confin-a con doi stat. A l'é 'dcò davsin al confin con la Repùblica Ceca.

## Nòm
A l'é staita ciamà *Bratislava* mach dël 1919.
Prima as ciamava *Prešporok* an slovach, *Prešpurk* an cech, *Preßburg* an alman, *Pozsony* an ungherèis.

## Sità gemelà


Bratislava a l'é gemelà con:
*  Erevan, Armenia
*  Vien-a, Àustria
*  Ruse, Bulgarìa
*  Larnaka, Cipro
*  Praga, Repùblica Ceca
*  Lissandria dl'Egit, Egit
*  Turku, Finlandia
*  Brema, Gërmania
*  Ulm, Gërmania
*  Salonich, Grecia
*  Székesfehérvár, Ungherìa
*  Perugia, Italia
*  Rotterdam, Pais Bass
*  Cracòvia, Polònia
*  Lubian-a, Slovenia
*  Izmir, Turchìa
*  Kijv, Ucrain-a
*  Cleveland, Stat Unì d'América

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità slovache
Praga

**Praga** (*Praha* an cech) a l’é la capital dla Repùblica Ceca.
A l’é ëdcò la prima sità dël pais për popolassion, con 1.172.975 abitant (2005).

## Geografìa

Praga a l'é travërsà dal fium Moldava (*Vltava* an cech).

## Sità gemelà

Praga a l'é gemelà con:
*  Amborgh, Germania
*  Kyoto, Giapon
*  Franchfort sël Men, Germania
*  Istanbul, Turchìa
*  Chicago, Stat Unì d'América
*  Limassol, Cipro
*  Rosh HaAyin, Israel
*  Atene, Grecia

## Anliure esterne

* Sit dël Comun (an anglèis)

Categorìa:Sità ceche
Olomouc

**Olomouc** a l’é na sità ëd 100.752 abitant (2005) dla Repùblica Ceca.

## Geografìa

Olomouc as treuva an Moravia, antla part oriental dla Repùblica Ceca.
A l'é travërsà dal fium Morava.

## Sità gemelà

Olomouc a l'é gemelà con:
*  Antony, Fransa
*   Luserna, Svìssera
*  Nördlingen, Germania
*  Pécs, Ungherìa
*  Owensboro, Stat Unì d'América
*  Subotica, Serbia
*  Tampere, Finlandia
*  Veenendaal, Pais Bass 

Categorìa:Sità ceche
Hans Jonas

Filòsof ebréo alman.
Nassù a Mönchengladbach ël 10 ëd maj dël 1903 e mòrt a New York ël 5 ëd fërvé dël 1993, ant j'agn Vint a l'era stàit anlev ëd Heidegger.

## Sò pensé
Jonas a armarca che ij progress ëd la siensa e dla técnica a peulo giumai modifiché fin-a a la miola l'ambient natural e tuti j'esse vivent, òm comprèis.
A fortiss che la moderna siviltà tecnològica a l'é an camin ch'a mnassa la Tèra e ch'is trovoma davzin a 'n disastr universal.
A venta donca, da banda dl'ética tradissional ch'a ampegna mach la sìngola përson-a, creé n'ética neuva ch'a sia n'ampegn për tuta l'umanità ant la difèisa e la tua dla natura.
Mach parèj, scond Jonas, as peul miraco evité l'autodistrussion ëd la siviltà tecnològica, diression vers la qual i soma an camin ch'i marcioma.

## Euvre prinsipaj
**An sla broa dël rivass. Conversassion an sël rapòrt tra òm e natura* (1993).

Jonas, Hans
Cardiff

**Cardiff** (*Caerdydd* an galèis) a l'é na sità dël Regn Unì, capital dël Gàles.
A l'ha na popolassion ëd 346.100 abitant (2011).

## Geografìa

Cardiff a l'é al sud-est dël Gàles, davsin al confin con l'Anghiltèra, ans l'ansen ëd Bristol.

## Spòrt
Lë spòrt pì popolar an Gàles a l'é 'l rugby.
Ël vej e stòrich stadi, *Arms Park*, a l'é stàit sostituì con ël modern *[[Millennium Stadium]]* (74.500 pòst), andoa dël 1999 a son disputase lë final dla ''Rugby Union World Cup'' (Copa dël Mond ëd Rugby).

## Sità gemelà

Cardiff a l’é gemelà con:
*  Bergen, Norvegia
*  Nantes, Fransa
*  Stocarda, Gërmania
*  Xiamen, Cin-a

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità galèise
Oswald Spengler

Filòsof alman.
**Oswald Spengler** a l'era nassù a Blankenburg ël 29 ëd magg dël 1880 e a l'é mòrt a Mùnich ëd Baviera l'8 ëd magg dël 1936.
A l'ha rifletù an sël tramont ëd la siviltà ossidental, ch'a definìa *faustian-a*.

## Euvre prinsipaj
**L'òm e la técnica* (1931)

Spengler, Oswald
Romano Guardini

Teòlogh catòlich italian.
**Romano Guardini** a l'era nassù a Veron-a ël 7 ëd fëvré dël 1885 e a l'é mòrt a Mùnich ëd Baviera ël 1° d'otober dël 1968.
A l'ha arfletù an sël sens ëd la técnica moderna.

Guardini, Romano
Roas-cia

**Roas-cia** (*Roaschia* an italian; *Rouascha* an ossitan) a l’é un comun ëd 166 abitant dla provincia ëd Coni.
Ël pais as treuva a 18 chilòmeter da Coni, a 820 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cosimo Ventruto (dal 5/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Roascia
Roass

**Roass** (*Roascio* an italian) a l’é un comun d' 83 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aldo Minazzo (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Robilant

**Robilant** (*Robilante* an italian; *Roubilant* an ossitan) a l’é un comun ëd 2.370 abitant 
dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Biagio Bedino (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Arburent

**Arburent** (*Roburent* an italian) a l’é un comun ëd 565 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Vallepiano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
La Ròcia ëd Droné

**La Ròcia ëd Droné** (*La Rocho* an ossitan; *Roccabruna* an italian) a l’é un comun ëd 1.524 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Claudio Garnero (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Rociaeddrone
Nicosìa

**Nicosìa** (*Λευκωσία* -*Lefkosia*- an grech, *Lefkoşa* an turch) a l’é la capital dla repùblica ëd Cipro.
A l’é ëdcò la prima sità dl'ìsola për popolassion, con anviron 310.000 abitant (225.000 ant la part greca, 85.000 ant la part turca).

## Geografìa
Nicosìa as treuva al sènter ëd l'ìsola ëd Cipro.

## Situassion polìtica

Dòp dl'invasion turca dël 1974, Nicosìa a l'é spartìa an doi part da la *Green Line* (*Linia Verda*).
La part meridional a l'é aministrà dal govern cipriòta; la part setentrional a sarìa la capital dla Repùblica Turca ëd Cipro Nòrd.

## Sità gemelà
Nicosìa a l'é gemelà con:
*  Abu Dhabi, Emirà Àrabo Unì 
*  Atene, Grecia 
*  Barslon-a, Spagna 
*  Beirut, Lìban 
*  Bùcarest, Romanìa 
*  Lisbon-a, Portugal 
*  Odessa, Ucrain-a 
*  Milan, Italia 
*  Schwerin, Germania 
*  Shanghai, Cin-a
*  Shiraz, Iran 
*  Sità dël Méssich, Méssich 

Categorìa:Cipro
Categorìa:Sità asiàtiche
Ritan-a

**Ritan-a** (*Rittana* an italian; *Ritana* an ossitan) a l’é un comun ëd 143 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Adriano Perona (da l' 8/06/2009).

Ritana
Repùblica Turca ëd Cipro Nòrd

La **Repùblica Turca ëd Cipro Nòrd** a sarìa në stat ant l'ìsola ëd Cipro.
A l'ha proclamà soa indipendensa ël 15 ëd novèmber dël 1983, ma a l'é stàit arconossù mach da la Turchìa.
La capital a l'é Nicosìa (*Lefkoşa* an turch).

A l'ha na surfassa ëd 3355 chilòmeter quàder e a conta 294.906 abitant.

## Anté ch'as treuva



## Stòria

Dël 1973 ij nassionalista grech ëd Cipro a l'avio tentà un colp dë stat për unì Cipro a la Grecia.
Ël govern dla Turchia, dël 1974, a l'ha mandà 'l sò esèrcit a ocupé la part nòrd ëd l'ìsola.
La conseguensa a l'é stàita un gròss spostament ëd popolassion da na part a l'àutra ëd l'ìsola e la spartission ëd Cipro an doe part, con un confin nen ufissial (la *Linia Vërda*, presidià da le Nassion Unìe) ch'a passa ëdcò ant ël mes dla capital Nicosìa.

## Conomìa
La moneda a l'é la lira turca.

## Organisassion polìtica

Cipro Nòrd (nòm ofissial: **Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Ersin Tatar (Partì dl'unità nassional)(dal 2020).
Ël Prim Ministr a l'é Ersan Saner (dal 2020).

## Arferiment

Categorìa:Cipro
Rifrèid

**Rifrèid** o **Rifrèt** (*Rifreddo* an italian) a l’é un comun ëd 1.030 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cesare Cavallo (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Baden-Württemberg

Ël **Baden-Württemberg** (*Baade-Wiirdebäärg* an lenga alemànica) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 10.736.000 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 35.751,65 km².
Soa capital a l'é Stocarda.

## Geografìa

Ël Baden-Württemberg a confin-a a nòrd con l'Assia, a òvest con la Renania-Palatinà e la Fransa, a sud con la Svìssera e a est con la Baviera.

## Sità pì importante

## Organisassion polìtica
Ël ministr-pressident a l'é Winfried Kretschmann (Bündnis90 Die Grünen).

## Anliure esterne
* Sit istitussional
La Ròca dij Bàud

**La Ròca dij Bàud** o mach **La Ròca** (*Rocca de' Baldi* an italian) a l’é un comun ëd 1.616 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Curti (da l' 8/06/2009).

Rocadijbaud
Baviera

La **Baviera** (*Bayern* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 12.483.000 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 70.551,57 km².
Soa capital a l'é Mùnich.

## Geografìa

La Baviera a confin-a a nòrd-est con la Sassònia, a nòrd con la Turingia, a nòrd-òvest con l'Assia, a òvest con ël Baden-Württemberg, a sud con l'Àustria e a est con la Repùblica Ceca.

## Sità pi amportante

## Vardé ëdcò

* Audi AG
* BMW
* Lenga bavarèisa

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Rocafòrt

**Rocafòrt** (*Roccaforte Mondovì* an italian; *Ròcafòrt* an ossitan) a l’é un comun ëd 2.114 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Bongiovanni (dal 6/06/2016 - second mandà).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Vardé ëdcò
* Sima dle Salin-e

Rocafort
Ròca Sijé

**Ròca Sijé** o mach **Ròca** (*Rocca Cigliè* an italian) a l’é un comun ëd 153 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Odello (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Rocasije
Rocasparvera

**Rocasparvera** (*Roccasparvera* an italian; *La Roca* an ossitan) a l’é un comun ëd 758 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Manuel Guerra (da 'l 26/05/2014).

## Sità gemelà

Rocasparvera a l'é gemelà con:
*  Reillanne,  Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Meclemborgh-Pomerania Ossidental

Ël **Meclemborgh-Pomerania Ossidental** (*Mecklenburg-Vorpommern* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 1.696.500 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 23.180,14 km².
Soa capital a l'é Schwerin.

## Geografìa

Ël Meclemborgh-Pomerania Ossidental a l'é bagnà a nòrd dal Mar Bàltich e a confin-a a òvest con lë Schleswig-Holstein, a sud-òvest con la Bassa Sassònia, a sud con ël Brandeborgh e a est con la Polònia.

## Sità pì importante

  

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Rocavion

**Rocavion** (*Roccavione* an italian) a l’é un comun ëd 2.860 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Germana Avena (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Rochëtta an Belb

**Rochëtta an Belb** (*Rocchetta Belbo* an italian) a l’é un comun ëd 191 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Pio (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Rochettaanbelb
Ròd

**Ròd** (*Roddi* an italian) a l’é un comun ëd 1.535 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Giacosa (dal 16/05/2011).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Rod
Rossan-a

**Rossan-a** (*Rossana* an italian) a l’é un comun ëd 961 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Carpani (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Rossana
Rufìa

**Rufìa** (*Ruffia* an italian) a l’é un comun ëd 342 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampiero Boaglio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Rodin

**Rodin** (*Roddino* an italian) a l’é un comun ëd 376 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Andriano (da l' 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Richard Feynman

Fìsich.
**Richard Phillips Feynman** a l'era nassù a New York l'11 ëd magg dël 1918 e a l'é mòrt a Los Angeles ël 15 ëd fërvé dël 1988.
A l'ha travajà al California Institute of Technology.
Dël 1965 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la fìsica, ansema a Julian Schwinger e Sin-Itiro Tomonaga, për soe arserche an sl'eletrodinàmica dij quant.

## A pòrto sò nòm
* Diagrama ëd Feynman.

## Euvre prinsipaj
* *Six not-so-easy pieces* (1963)
* *QED* (1985)

Feynman, Richard
Feynman, Richard
Salmour

**Salmour** a l’é un comun ëd 704 abitant dla provincia ëd Coni.

Ël pais a resta a 33 chilòmeter da Coni, a n'autëssa ëd 391 méter.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gian Franco Sineo (dal 28/05/2007).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
San Damian (CN)

**San Damian** o **San Damian ëd l'Arma** (*San Damiano Macra* an italian) a l’é un comun ëd 476 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michele Garnero (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Sandamian
Sanfrè

**Sanfrè** a l’é un comun ëd 2.818 abitant  dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Pautasso (dal 2019).

## Arferiment

Sanfre
Sant Alban

**Sant Alban** (*Sant'Albano Stura* an italian) a l’é un comun ëd 2.310  abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Donatella Operti (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Santalban
Santa Vitòria

**Santa Vitòria** o **Santa Vitòira** (*Santa Vittoria d'Alba* an italian) a l’é un comun ëd 2.671 
abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Giacomo Badellino (dal 2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Sità gemelà
Santa Vitòria a l'é gemelà con:
*  Vers-Pont-du-Gard, Fransa

## Arferiment

Santavitoria
San Stéo an Belb

**San Stéo an Belb** (*Santo Stefano Belbo* an italian) a l’é na comun-a ëd 4.036 abitant dla provincia ëd Coni.

## Përsonalità
* Cesare Pavese, scritor, nassù a San Stéo dël 1908.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Artuffo (dal 14/05/2001 -second mandà: 2006-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sansteoanbelb
San Pèire

**San Pèire** (parèj ëdcò an ossitan; *Sampeyre* an italian) a l’é un comun ëd 1.110 abitant dla provincia ëd Coni.
As treuva ant la Val Varàita.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Amorisco, dit Mimmo (dal 05/06/2016; dagià sìndich ëd Brossasch dal 1985 al 2004 e sìndich ëd Casteldelfin dal 2006 al 2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sanpeire
San Stéo Roé

**San Stéo Roé** (*Santo Stefano Roero* an italian) a l’é un comun ëd 1.353 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renato Maiolo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sansteoroe
Scagnel

**Scagnel** (*Scagnello* an italian) a l’é un comun ëd 209 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ivo Borgna (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Seralonga d'Alba

**Seralonga** (*Serralunga d'Alba* an italian) a l’é na comun-a ëd 498 abitant dla provincia ëd Coni.

## Ël castel

Ël castel ëd Seralonga a l'é stàit batì fra 'l 1340 e 'l 1357 da la famija Falet: a anciarma për soa verticalità, sò ambaronament dë fnestre gòtiche dobie e soe filonghere 'd merlo ghiblin e file d'archet ëd decorassion.
Alvà con fonsion militar ëd difèisa, a l'ha mai avù 'd mobilia dagià che la famija Falet a l'ha maj abitalo.
Ij fresch dël sécol ch'a fa XV ch'as treuvo ant ël Salon dij Valvasseur a son motobin anteressant e a mostro 'l martiri 'd Santa Catlin-a 'd Lissandria. A son ij soj fresch restant përchè arlongh dij sécoj a l'han faje chèiche cite modìfiche; contut sòn soa strutura a l'é stàita maj cangià. A l'é la tìpica fortëssa fransèisa (an fransèis *Donjon*) e a l'é particolar përchè a l'é malfé trové 'd castej parèj ant ël rest d'Italia. Fra 'l rest, la tor sircolar e soa autëssa a lo rendo na costrussion notèivol për col temp e franch ëd vanguardia.
Dal 2007 a l'é part d'ën sircùit d'eut castej, dont Grinzane, Bareul, Govon, Majan, Ròd, Mangh e Benevel. A l'é 'dcò consejà an tute le guide torìstiche 'me un dij pì bej castej dël Bass Piemont e a l'é anserì ant l'inissiativa Castej Duvert.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Moscone (dal 2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Seralongadalba
Charles Jean de la Vallée-Poussin

Matemàtich.
**Charles Jean Levieux, baron de la Vallée-Poussin** a l'era nassù a Lovani ël 14 d'agost dël 1866 e a l'é mòrt a Boitsfort (davzin a Brussel) ël 2 ëd mars dël 1962.

A l'ha travajà al dësvlup dla teorìa dle fonsion ëscasi-periòdiche.

Vallée-Poussin, Charles Jean de la
Vallée-Poussin, Charles Jean de
Turingia

La **Turingia** (*Thüringen* an alman) a l'é un dij 16 stat federaj (*Bundesländer*) dla Gërmania.
A conta 2.317.370 abitant (2006) e a l'ha na surfassa ëd 16.172,10 km².
Soa capital a l'é Erfurt.

## Geografìa

La Turingia a confin-a a nòrd con la Bassa Sassònia a la Sassònia-Anhalt, a òvest con l'Assia, a sud con la Baviera, a est con la Sassònia.

## Sità pì importante

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ëstat Federaj dl'Almagna