Stassion Spassial Antërnassional

La **Stassion Spassial Antërnassional** (an anglèis: *International Space Station*, sigla **ISS**) a l'é na stassion spassial an òrbita bassa d'antorn a la Tèra, ch'a serv com laboratòri d'arserca ant l'ambient ëd microgravità. A l'é un programa colaborativ antërnassional ch'a decid ëd sinch agensìe spassiaj: la NASA (Stat Unì), Roscosmos (Russia), l'ESA (Euròpa), la JAXA (Giapon) e la CSA (Canadà) .

L'assemblagi dla stassion a l'é ancaminà dël 1998 con ël lansi dël modul russ **Zarya** (20 novèmber) e dël modul american **Unity** (4 dzèmber) . La stassion a l'é abità an manera continua dal 2 ëd novèmber dël 2000, quand ch'a l'é rivà l'echipagi **Spedission 1** . A l'é l'oget artifissial pì gròss mai butà an òrbita, con na longhëssa d'apopré 100 méter e 'n volum abitàbil d'apopré 800 méter cub . A viagia a na velocità d'anviron 27.600 km/h (17.500 mph) e a compiss un gir d'antorn a la Tèra minca 90 minute, an fasend vëdde 16 nàssite dël sol e 16 tramont al di . Soa òrbita a l'é a n'autëssa ëd 350-400 chilòmeter .

## Stòria dla costrussion
La stassion a l'é nàita da la fusion ëd vàire proget: la *Space Station Freedom* american-a, la *Mir-2* russ-a e *Columbus* europengh . L'idèja a l'é stàita discutùa për la prima vira dël 1984, e dël 1993 la Russia a l'é giontasse ai 4 partner originaj (USA, Euròpa, Giapon, Canadà) . La costruzion a l'é stàita possìbil grassie a vàire agn ëd mission djë Space Shuttle american e dle fusëtte russe Proton e Soyuz.

Ij mòduj prinsipaj a comprendo:
* **Zarya** (*Alba*): prim mòdul, lansà dël 1998, a fornìa potensa e propulsion .
* **Unity** (*Nodo 1*): mòdul ëd conession american .
* **Zvezda** (*Stèila*): mòdul ëd servissi russ, abitàbil dal 2000 .
* **Destiny**: laboratòri american .
* **Columbus**: laboratòri europengh, giontà dël 2008 .
* **Kibo**: laboratòri giaponèis .
* **Harmony** (*Nodo 2*) e **Tranquility** (*Nodo 3*): mòduj ëd conession e abitàbij, costruì an Italia (ASI) për la NASA .
* **Cupola**: na fnestra panoràmica për l'osservassion dla Tèra e le operassion esterne, ëdcò costruìa an Italia .
* **Canadarm2**: brass robòtich canadèis .

## Equipagi e vita a bòrd
Normalment a bòrd a vivo 6 astronauta, con mission ch'a duro anviron 6 mèis . Fin al 2025, pì che 280 përson-e da 23 pais a l'han visità la stassion . J'astronàuta a deuvo fé almanch doe ore d'esercissi fìsich minca di për combate j'efet dla microgravità (atrofìa muscolar, pèrdita ëd massa òssea) . La stassion a l'é rifornìa da vàire navëtte: le russe Soyuz (për l'equipagi) e Progress, le giaponèise HTV, le comersiaj american-e Dragon e Cygnus, e an passà j'europengh ATV .

## Arserche sientìfiche
L'ISS a l'é 'n laboratòri ùnich për la fìsica dij flùid, la siensa dij materiaj, la biològìa, la medzin-a spassial e l'osservassion dla Tèra e dl'Univers . Jë studi a giuto a comprende j'efet ëd l'assensa 'd gravità an sl'organis uman e a preparé le future mission uman-e vers la Lun-a e Marte . Pì che 4.000 esperiment a son stàit realisà, con la partessipassion d'arsercador da pì che 110 pais .

## Partessipassion italian-a
L'Italia a l'ha un ròl amportant, grassie a l'Agensìa Spassial Italian-a (ASI) e a l'ESA. A l'ha fabricà vàire mòduj pressurisà: i mòduj **Harmony**, **Tranquility**, la **Cupola**, e ij mòduj logìstich multipòst MPLM (costruì da Thales Alenia Space) . J'astronàuta italian ch'a l'han travajà a bòrd a son Umberto Guidoni, Paolo Nespoli (2 mission), Roberto Vittori (3 mission), Luca Parmitano e Samantha Cristoforetti .

## Avnì dla stassion
La stassion a l'é programà për resté an fonsion almanch fin al 2030 . D'apress, a podrìa esse sostituìa da stassion comersiaj ant l'òrbita bassa, mentre che l'arserca spassial as concentrerà an sla Lun-a con ël programa Artemis.

## Vardé 'dcò
* Stassion spassial
* Spedission ISS
* NASA
* Agensìa Spassial Europenga
* Programa Artemis

## Anliure esterne
* ISS an sël sit NASA
* ISS an sël sit ESA

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Spassi
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI