open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enrico Morselli

Néuro-psichiatra.
Nassù dël 1852, mòrt dël 1929.
A l'ha fondà la Rivista di filosofia scientifica.

Morselli, Enrico
Morselli, Enrico
Oscar Pernwerth

Scritor e poeta ant le lenghe piemontèisa e italian-a.
**Oscar Pernwerth** a l'era nà a Rìole dël 1941, da pare sud-tirolèis e mare dël pòst.

A l'ha studià prima a Turin, peui an Almagna; a l'ha mostrà italian a l'Università d'Erlangen, a Meran e peui l'alman.
A l'ha fàit ëdcò ël tradutor.

An piemontèis, Pernwerth a l'ha publicà vàire scrit, an pròsa e an vers, sël Musicalbrandé, l'Armanach dij Brandé, l'Agenda piemontèisa.

A l'é mòrt ëd giugn 2009.

## Euvre prinsipaj
**Amori d'autunno* (Milan)
**Anelli di fumo* (narativa)
**Le belle stagioni* (2008)

Pernwerth, Oscar
Pernwerth, Oscar
Pernwerth, Oscar
Réauville

**Réauville** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Drôme. A së stend për na surfassa ëd 18,22 km², con 336 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 18 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Drôme
Simone Valère

Atris ëd teatro e ëd cine.
**Simone Valère** (stranòm artìstich ëd **Simone Jeannine Gondolf**) a l'era nassùa a Paris ai 2 d'ost 1921.
Apress n'anfansia sagrinà, passà tra pare e mare ch'a j'ero separasse cand chila a l'era mach na gognin-a, a l'ancamin dla guèra a l'é anscrivusse a 'n concors ëd teatro, dont a l'avìa sentù parle a Radio Cité.
Ambelelà a l'ha rancontrà Jacqueline Bouvier.
Peui, sota l'ocupassion, a l'ha frequentà ij cors ëd René Simon.
A l'ha pijà lë stranòm ëd Valleyre, ch'a dventrà Valère.

## La companìa Renaud-Barrault
Dël 1946 as buta a travajé ant la companìa Renaud-Barrault e a-j restrà fin-a al 1968.
Ambelelà a travaja ëdcò Jean Desailly e ij doi as buto a parlesse (as mariëran mach dël 1998, apress quasi sinquant'agn ansema).

Simone Vallère a réssita ant la pì part ëd le realisassion ëd Barrault.
Antra j'àutre, *Les fausses confidences* ëd Marivaux, *La seconde surprise de l'amour* ëd Musset, *Le misanthrope* ëd Molière, *Le mariage de Figaro* ëd Beaumarchais, *Intermezzo* e *Pour Lucrèce* ëd Jean Giraudoux, *Bacchus* ëd Jean Cocteau, *La répétition ou l'amour puni* ëd Jean Anouilh, *L'état de siège* d'Albert Camus, *A delicate balance* d'Edward Abbee, *La tentation de saint Antoine*, butà an sena da Maurice Béjart.

## Ël cine
Al cine, Simone Valère a l'ha arsità an na vinten-a ëd film dal 1942 al 1972 con René Clair (*La beauté du diable*, 1950, sò ròl pì amportant; *Les grandes manoeuvres*, 1955), Joseph Losey (*L'assassinat de Trotsky*, 1972), Jean Dréville (*Annette et la dame blonde*; *Les Roquevillard*), André Cayatte (*La revanche de Roger la Honte*), Henri-Georges Clouzot (*Manon*), Yves Allégret (*Germinal*), Roger Vadim (*La curée*), Claude Autant-Lara (*Le franciscain de Bourges*), Jean-Pierre Melville (*Un flic*).

## L'atività d'apress
Finì ël perìod a la companìa Renaud-Barrault, la cobia Desailly e Valère a l'ha pijà, a Paris, la diression dël teatro Hébertot (1973-1976), peui cola dël teatro Edouard-VII (1976-1977).

Simone Valère a l'é mòrta a j'11 ëd novèmber 2010 an na ca d'arpòs ëd Roinville-sous-Dourdan, ant l'Essonne.

Valère, Simone
Valère, Simone
Rochegude (Drôme)

**Rochegude** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Drôme. A së stend su na surfassa ëd 18,3 km² e a l'ha 1.236 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 67 abitant për chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Drôme
Le Bourg-d'Oisans

**Le Bourg-d'Oisans** a l'é na comun-a fransèisa ant ël dipartiment d'Isère, ant la region dël Rhône-Alpes. Popolassion ëd 2.984 abitant (1999) e surfassa ëd 36 km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Anjou

**Anjou** a l'é na comun-a fransèisa ëd 809 abitant (1999) e ëd 5,03 km² situà ant ël dipartiment d'Isère, ant la region dël Rhône-Alpes.

## Colegament
* http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=37551
* http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=38009&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE
* http://www.quid.fr/communes.html?mode=detail&amp;id=35975&amp;req=Anjou
* http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=380009
* http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=45.3477777777778&amp;longitude=4.88222222222222&amp;zoom=8

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Vienne (Isère)

**Vienne** a l'é na comun-a fransèisa postà ant ël dipartiment d'Isère , ant la region ëd Ròno-Alp.

Ij sò abitant a son ciamà *viennois* an fransèis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jacques Remillier (UMP).

## Galéria

Image:Château de La Bâtie.jpg|
Image:Cathedrale.vienne38.01.jpeg|
Image:Vienne.Hotel.de.Ville.2.jpg|
Image:Pyramide.nuit.jpg|


Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Bizonnes

**Bizonnes** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. As dëstend an sna surfassa d'11,04 km², con 629 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 56 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Turi Vasile

Scritor an lenga italian-a, regista e produtor ëd cine.
Nassù a Messin-a dël 1922, mòrt a Roma dël 2009.

Vasile, Turi
Vasile, Turi
Vasile, Turi
Epissiclòida

L**'epissiclòida** a l'é la curva generà dal moviment d'un pont *N* vincolà a 'n sercc ch'a rola sensa fërté a l'estern ëd na sirconferensa fissà.

Si *R* a l'é ël raj dla sirconferensa fissa, *r* ël raj ëd cola mòbil e *a* a l'é la distansa d' *N* dal sènter dla sirconferensa mòbil,
* si ar as parla d**epissiclòida estèisa''
* si a=r as parla d**epissiclòida comun-a''

## Cas particolar
* Cand R=r=a as treuva la cardiòida
* Cand R=r \leq a  as treuva la lumassa ëd Pascal

Categorìa:Geometrìa
Eclose

**Eclose** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment d'Isère. A së stend për na surfassa ëd 10,29 km², con 536 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 52 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Lumassa ëd Pascal

La **lumassa ëd Pascal** a l'é na curva dont l'equassion cartesian-a a l'é
:(x^2+y^2-2Rx)^2=r^2(x^2+y^2)
e l'equassion polar a l'é
: \rho =r+2R \cos\omega .
Për r=2R as treuva la cardiòida e për r=R la trisetris.

## Stòria
Un métod për dissegné la curva a l'é stàit ësmonù da Dürer an *Underweysung der Messung*, publicà dël 1525.
Ël nòm ëd lumassa ëd Pascal, an arferiment a Étienne Pascal (ël pare ëd Blaise), a l'é stàit dàit da Gillese-Personne Roberval ant ël 1650.

Categorìa:Geometrìa
Tetracùspida

La **tetracùspida** a l'é na curva studià da Johann Bernoulli ant ël 1691-1692.
A compariss ëdcò ant la corëspondensa ëd Leibniz dël 1715.

La tetracùspida a l'ha equassion cartesian-a
:x^{ \frac 23 }+y^{ \frac 23 }=R^{ \frac 23 }
e equassion paramétriche
: \left \{ \begin{array}{rcl} x & = & R \cos^3 \omega \\ y & = & R \sin^3 \omega \end{array} \right . .

Categorìa:Geometrìa
Aillant-sur-Milleron

**Aillant-sur-Milleron** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 27,45 km², con 302 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 11 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Loiret
Boigny-sur-Bionne

**Boigny-sur-Bionne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Loiret. As dëstend an sna surfassa ëd 7,53 km², con 2.079 abitant, scond ël censiment dël 2020, con na densità ëd 280 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Loiret
Logicism

Ël **logicism** a l'é cola corent ëd pensé conforma a la qual la matemàtica as arpòrta a la lògica.

Element ch'a carateriso ël logicism a son:
*l'acetassion ëd l'infinì an at
*l'usage sensa limitassion dla dimostrassion për assurd.

Categorìa:Lògica matemàtica
Sìrcol ëd Vien-a

Ël **sìrcol ëd Vien-a** (1929-1936) a l'é stàit un dij moviment neo-positivista pì ativ.

A travers la letura crìtica dël *Tractatus logico-philosophicus* (1922) ëd L. Wittgestein, a l'ha derivà l'ampostassion lògica-sintàtica ëd l'anàlisi crìtica dël valor conossitiv dle siense.

Antra j'esponent pì amportant dël sìrcol ëd Vien-a a-i son ëstaje: M. Schlick, R. Carnap, O. Neurath, F. Waismann, Kurt Gödel, Karl Popper.

Categorìa:Filosofìa
Châlette-sur-Loing

**Châlette-sur-Loing** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment ëd Loiret. As dëstend an s'na surfassa ëd 13,13 km², con 14.591 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 1.111 abitant al chilòmeter quàder.

Chalettesurloing
Les Choux

**Les Choux** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment ëd Loiret. As dëstend su na surfassa ëd 34,27 km², con 377 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità d'11 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Loiret
Groppolo

Ël vin **Groppolo** as prodov ant la comun-a ëd Sarzana an provinsa ëd La Spessia.

A pija ël nòm da la località "Groppolo" dla frassion Bradia ëd Sarzana.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Lavagna bianch

Ël vin **Lavagna bianch** as prodov ant la comun-a ëd Lavagna, ant le località ëd colin-a Soriana e Barassi.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Medeo VIII

**Medeo VIII** a l'é col ch'a fa disneuv ant la lista dij prinsi ëd Savòja.

Fieul e sucessor ëd Medeo VII, ël Cont Ross, a l'era nà a Chambéry dël 1383.
Sò pare a meuir dël 1391 e chiel a-j suced ch'a l'é ancor na masnà: la responsabilità dj'afé a resta a soa mare Bon-a.
Chila-sì a l'ha falo marié dël 1393 a Marìa ëd Borgògna, ch'a l'era na cità ëdcò chila.

## La strategìa polìtica e militar
Medeo VIII a l'ha basà soa polìtica an sla passiensa, la costansa e ël pragmatism.
A l'é sagrinasse ëd consolidé lë stat ëd Savòja, tròp cit da na mira teritorial, con na polìtica espansionista.

A gionz ëd fasson definitiva ai sò domini la contà ëd Nissa, già arduvùa a lë stat ëd vassal dij Savòja séghit a j'assion dël Cont Ross, malgré l'oposission dij Grimaldi ëd Menton.
Dël 1413 a men-a na spedission militar contra ël marcheisà ëd Salusse, ch'a arduv a lë stat ëd vassal.
Dël 1419 a ancòrpora ël feod dij Savòja-Acaja ant la region ëd Pinareul.
A pija Vërsèj e a avansa fin-a al teritòri ëd Civass.

Dël 1430 a eman-a jë *Statù ëd Savòja*.

### L'atension a la Val d'Osta
Medeo VIII a l'ha dàit motobin d'amportansa e d'atension a la Val d'Osta.

Dël 1405 a anvest ël nòbil Thibaud ëd Montagny dij féod ëd Brissogne e Sarre, an cambi dle tère che chiel-sì a l'avìa ant ël pais ëd Vaud.
A va an Val d'Osta për j'udiense generaj dël 1409 e dël 1430.

Ai 15 d'ost 1424 a crea cont Fransesch ëd Challant.
Dël 1438 a aquista da Fransesch ëd Challant ij drit an sla sgnorìa ëd Montjovet e Sen Vinsen.

Antra ij consejé valdostan dël duca a-i son ëstaje Medeo ëd Challant-Le-z-Amaveulle, ambassador da l'imperator Sigismond, e Medeo ëd Challant-Varey, ambassador dal re 'd Fransa Carl VII.

#### L'oposission valdostan-a a jë Statù ëd Savòja
Jë Statù ëd Savòja a j'ero stàit contestà dai valdostan, përchè a andasìo contra ij privilegi smonuje dël 1191 e vàire vire confirmà.
Antlora jë Statù a son nen ëstàit aplicà al ducà d'Osta e al pais ëd Vaud, përchè ël duca a vorìa pa andé contra le costume dij doi pais, goernà nen da 'd laj scrite ma da soe costume, 'me ch'a l'é spessificà ant la prefassion ëd l'edit.

## L'artir e l'elession a antipapa
Al cò 'd soa potensa, dël 1434 Medeo VIII as artira ant ël monasté ëd Ripaja.

Dël 1439 chèich prelà contra la curia roman-a a lo elegio vësco ëd Roma, con ël nòm ëd **Felis V**.
'Me prinsi ëd ca Savòja a-j suced sò ters fieul, Ludovich.
La nòmina ëd Felis V a sarà nen arconossùa dai prinsipaj sovran catòlich e chiel a sarà considerà n'antipapa.

La diòcesi d'Osta a arconossrà soa autorità fin-a a soa abdicassion.
Chiel a nòmina doi vësco d'Osta: Gioann ëd Prangins (1440-1444) e Antòni ëd Prez (1444-1464).

Felis V a àbdica dël 1449.

Medeo ëd Savòja a l'é mòrt a Gëneva dël 1451.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Categorìa:Vësco
Sistema anterativ

As definiss **sistema anterativ** doi o pì comunicant angagià ant ël process ëd definì soa relassion.

Categorìa:Comunicassion
Dordives

**Dordives** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sénter, ant ël dipartiment Loiret. A së stend për n'aira ëd 15,21 km², con 2.388 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 157 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Loiret
La Bussière (Loiret)

**La Bussière** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment dël Loiret. A së stend për n'aira ëd 35.23 km², con 774 abitant, scond ël censiment dël 2004, con na densità ëd 22 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Loiret
Georges Vantongerloo

Pitor.
**Georges Vantongerloo** a l'era nà dël 1886.

A l'é stàit un dij fondador dël moviment De Stijl.
A l'é mòrt dël 1965.

Vantongerloo, Georges
Lapita

Ij **lapita** a son un-a dle pì antiche sivilisassion dl'Osseania.

Partì da Taiwan ant ël 2000 aGC, dj'austronesian a l'han formà ses-sent agn pì tard l'ansem lapita ant l'arsipélagh ëd Bismarck, a est ëd la Neuva Guinea.
Peui a son ëspatarasse fin-a a rivé a j'ìsole Samoa dl'850 aGC.
Col passé dij sécoj, a son mës-ciasse a j'autòcton ch'a rancontravo.

A l'han lassane dij travaj ëd vasarìa con dij motiv triangolar.

Categorìa:Antropologìa
Categorìa:Stòria dl'Osseania
Noir Désir

Ij **Noir Désir** a j'ero na formassion ròch.

## La stòria
La stòria dij Noir Désir a ancamin-a dël 1980, cand Bertrand Cantat e Serge Teyssot-Gay (ghitarista) as ancontro al liceo a Bordò.
La banda as formalisa dël 1985, compunùa ëdcò dal baterista Denis Barthe e dal bassista Fred Vidalenc, pì tard rampiassà da Jean-Paul Roy.
Le prime canson a son ëd géner malincònich romàntich.
Apress ël sucess ant ël 1989 dël sìngol *Aux sombres héros de l'amer*, la banda a fa seurte vàire àlbom.

Un colp grev a-i riva dël 2003, cand a Vilnius Bertrand Cantat a massa soa morosa, l'atris Marie Trintignant; a sarà condanà a eut agn ëd përzon, ma sò contròl giudissiari a finirà ai 29 ëd luj 2010.

Apress l'anonsi ëd Teyssot-Gay ëd chité la formassion, ai 30 ëd novèmber 2010 con na diciarassion a l'AFP Denis Barthe a l'ha nonsià la separassion ëd la banda.

## Àlbom prinsipaj
**Des visages des figure* (surtì a j'11 dë stèmber 2001)

Categorìa:Formassion musicaj rock
AFP

## AFP

L’**AFP** (*Appletalk Filing Protocol*) a l'é un protocòl ëd condivision dij file creà da Apple.

A l’è indispensàbil për acedi aj dispositiv ëd memorisassion ëd rej con ij sistem MacIntosh prima dël MAC OS X.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
Mark Twain

Scritor an lenga anglèisa.
**Mark Twain** a l'é lë stranòm ëd **Samuel Langhorne Clemens**.

A l'era nà ai 30 ëd novèmber dël 1835.
A 12 agn, apress la mòrt ëd sò pare, a l'ha chità la scòla për fé ël pròto; a 22 agn a portava un batel a vapor an sël Mississippi.

A l'ha avù quatr masnà dont mach un-a, Clara, a l'ha dzorvivuje.
A l'é mòrt ai 21 d'avril 1910.

Twain, Mark
Twain, Mark
SAN

## SAN

Na **SAN** (*Storage Area Network*) a l'é la part ëd na rej, dont ël but a l'é mach col d'eufre dë spassi ëd memorisassion a j'àutr dispositiv ëd rej.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
IEEE

## IEEE

L**'IEEE** (*Institute of Electrical and Electronical Engineers*) a l'é n'organisassion basà ant jë Stat Unì ch'a studia, a elàbora e a definiss jë standard anformàtich e ëd comunicassion com ant ël cas ëd la famija 802.3 dicà a le rej Ethernet.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
NFS

## NFS

L**'NFS** (*Network File System*) a l'é un sistem d'archiviassion dësvilupà a l'inissi da Sun.

Al moment a l'é dovrà dai sistem Linux (ma ëdcò da dj'àutri) për acedi an rej a file e cartele.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
SFP

## SFP

**SFP** (*Small Form-factor Pluggable*) a l'é në standard ëd formà për la realisassion ëd transceiver òtich adotà an sjë switch e router con antërface ëd conession a àuta velocità.

A buta an comunicassion ël dispositiv òtich con la scheda mare dël dispositiv.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
Rive-de-Gier

**Rive-de-Gier** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment ëd Loire, ant la region dël Ròdano-Alpes. Popolassion ëd 14.383 abitant (1999) e surfassa ëd 7,33 km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Montrond-les-Bains

**Montrond-les-Bains** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Doubs. A së stend për na surfassa ëd 10,11 km², con 4031 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 398 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
CIFS

## CIFS

**CIFS** (*Common Internet File System*) a l'é un sistem ëd condivision dij file an rej ch'a sfruta ël protocòl "SMB" për acedi a j'arzòrse ëd rej (file e stampant).

Le màchine Windows, MAC OS X e Linux a peule acedi ai sistem SMB.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
ISCSI

## iSCSI

**iSCSI** (*Internet SCSI*) a l'é un protocòl ch’a ancapsula l’antërfacia original ëd comunicassion SCSI an dzora a rej IP, an manera da simulé na conession serial travers la rej tra dispositiv ëd memorisassion e computer.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
Feurs

**Feurs** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd la Lòira. As dëstend an sna surfassa ëd 24,39 km², con 7 669 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 314 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Union

L'union a l'é n'operassion antra ansem.

Dàit j'ansem *A* e *B*, soa union, denotà A \cup B, a l'é l'ansem ëd coj element che a aparten-o a almanch un antra A e B.

Parèj, si për esempi B \subseteq A, antlora A \cup B=A.

Costa definission a peul generalisesse: dàit n'ansem nen veuid *T* e d'ansem A_t për minca t \in T, as definiss
: \bigcup_{t \in T}A_t
tanme l'ansem ëd tuti coj element che a aparten-o a almanch n'A_t.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Châtelus (omònim)

***Châtelus*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Châtelus|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Isère

* d'un **[[Châtelus (Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Loire

* d'un **[[Châtelus (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier
Antërsession

L**'antërsession** a l'é n'operassion antra ansem.

Dàit j'ansem *A* e *B*, soa antërsession, denotà A \cap B, a l'é l'ansem ëd j'element ch'a fan part sia d'A che ëd B. Si A \cap B= \emptyset , a veul dì che A e B a l'han gnun element an comun: as diso antlora *ansem disgionzù*.

Si B \subseteq A, antlora A \cap B =B.

La definission d'antërsession as peul generalisesse: dàit n'ansem nen veuid *T* e n'ansem A_t për minca t \in T, as definiss
: \bigcap_{t \in T}A_t
tanme l'ansem ëd coj element che a aparten-o a tuti j'A_t.

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Lavagna ross

Ël vin **Lavagna ross** as prodov ant la comun-a ëd Lavagna, ant le località ëd colin-a Soriana e Barassi

Categorìa:Vin ëd la Liguria
La Vinsa

Ël vin **La Vinsa** as prodov ant la comun-a d'Albenga, ant la provinsa d'Imperia.

A ven fàit con le uve dl'uvagi Pigato, d'apress d'avèj-je fait passì al sol, o diretament tacà la vis. Col tratament a fà evaporé l'eva e a concentra ij sùcher. A s'oten parèj un vin motobin alcòlich, ëd color giaun dorà e ëd përfum frutà.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Mars (Loire)

**Mars** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Loire. A së stend për na surfassa ëd 12,03 km², con 551 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 45 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Mars (omònim)

***Mars*** a l'é 'l nòm:

* dël ters mèis ëd l'ann (ël mèis ëd **[[mars (mèis)|mars]]**)

* d'un **[[Mars (Ardèche)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ardèche

* d'un **[[Mars (Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Loire
Montagny (omònim)

***Montagny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Montagny|comun svìsser]]** ant ël canton ëd Friborgh

* d'un **[[Montagny (Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Loire

* d'un **[[Montagny (Ròdano)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Ròdano

* d'un **[[Montagny (Savòja)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Savòja
Osasch (San Pàul)

** Osasch ëd Brasil**   a l'é na sità dlë stat federal ëd São Paulo 


A conta 718.646 abitant (2009).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jorge Lapas.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Stra amportante
L*'Avenida Autonomistas* a l'é na stra amportanta d'Osasch.
## Sità gemelà
*  Osasch, Italia

Categorìa:Brasil
Osasch
Scòla d'Aplicassion

L'orìgin dla **scòla d'aplicassion** a armonta al 1739, cand a son ëstàite creà a Turin dle scòle teòriche-pràtiche ch'a l'han peui ciamà *Scòla d'artijerìa e fortificassion*.
Dal 1800 al 1814 la scòla a l'ha fonsionà a Càliari.
Dël 1822 a l'é stàita ciamà *Scòla teòrica d'aplicassion për j'ufissiaj dël còrp real d'artijerìa*.
Dël 1824 a l'é stàita creà na scòla dl'istess tipo për ël geni, che des agn apress a l'é stàita gionzùa a l'àutra, sota la denominassion dë *Scòla complementar*.
Abolìa ant ël 1848, a l'é stàita torna ativà apress la campagna dl'ann dòp.
Dël 1851 a l'é stàita rampiassà da na *Scòla complementar* ëd doi agn.
Ant ël 1863 a l'é ciamasse *Scòla d'aplicassion për j'arme d'artijerìa e geni*.
A l'é restà sarà durant la prima guèra mondial e a l'ha torna duvertà finìa la guèra.
Abolìa ant ël 1924, dël 1928 a l'é stàita torna ativà tanme *Scòla d'aplicassion d'artijerìa e geni*.

Categorìa:Turin
Tijuana

**Tijuana** a l'é na sità d'anviron 1.200.000 abitant ant ël nòrd ëd Méssich.
A l'é la tersa sità messican-a për popolassion.

Categorìa:Sità dël Méssich
Saint-Léger-sur-Roanne

**Saint-Léger-sur-Roanne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd la Lòira. As dëstend su na surfassa ëd 4,51 km², con 943 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 209 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Saint-Paul-en-Cornillon

**Saint-Paul-en-Cornillon** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl'Alvernia-Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd la Lòira. A së stend për na surfassa ëd 3,72 km², con 1 352 abitant, scond ël censiment dël 2014, con na densità ëd 363 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Mùnich

**Mùnich an Baviera** (*München* an alman) a l’é na sità dl'Almagna.

A l’é la tersa sità alman-a për popolassion, con 1.330.440 abitant (31/12/2009) e sirca 2 milion ant la sità metropolitan-a.
## Geografìa
Mùnich as treuva ant la part meridional dla Gërmania ant lë stàt (*land*) ëd Baviera e a l'é bagnà dal fium Isar.

## Vardé ëdcò

* BMW
* TSV 1860 Mùnich
* Università Ludwig Maximilian ëd Mùnich
La Valla-sur-Rochefort

**La Valla-sur-Rochefort** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Loire. A së stend për na surfassa ëd 8,98 km², com 121 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 13 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira
Nantes

**Nantes** a l'é na sità fransèisa con sirca 270.000 abitant e a l'é la capital dël dipartiment ëd Lòira-Atlàntich e dla region Pais ëd la Lòira, an Fransa, postà a 50 km da l'Océan Atlàntich. A l'é la sesta sità dla Fransa për popolassion. Soa popolassion metropolitan-a a l'é sirca 804.833 abitant (stima dël 2008). A l'é un pòrt a la surtìa dla Lòira.

Ant ël 2004, l'arvista Time a dëscrivìa Nantes com la "sità con pi vita an Euròpa".

## Stòria
Nantes a l'é stàita capital dla tribù gàlica dij Namnetes fin a la conquista roman-a.

### Lë sfrutament ëd jë s-ciav
Da la fin dël sécol ch'a fa XVII e findi al 1848 la sità a l'ha prosperà con le deportassion negriere e ël comersi triangolar.
Le nav a chitavo ël pòrt carià d'arme, ëd tëssù e ëd bibi e a partìo për l'Àfrica.
Ambelelà le mërcansie a j'ero baratà con djë s-ciav ch'a j'ero deportà an Mérica e a j'Antile.
Da 's viage le barche a portavo andré sùcher, cafè e coton.

## Question lenghìstica
Nantes anticament a l'era na gran sità dla Brëtagna prima d'esse capital dla Lòira-Atlàntich, e ëdcò se ël fransèis e ij dialèt dla lenga d'oïl a son pi dovrà, bon-a part dla popolassion a vorerìa amparé e pratiché ël breton.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Patrick Rimbert (PS).

## Sità binele
* Saarbrücken, Almagna
* Jacksonville, Stat Unì ëd Mérica
* Cardiff, Regn Unì
* Seattle , Stat Unì ëd Mérica
* Rio de Janeiro, Brasil
* Tbilisi, Geòrgia
* Recife, Brasil

## Da lese
* Edit ëd Nantes

## Anliure
* http://www.nantes.fr

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Rezé

**Rezé** a l'é na comun-a dla Fransa, situà ant el dipartiment dla Lòira-Atlàntich (Pais ëd la Lòira).

## Colegament
* http://www.mairie-reze.fr/

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Indre (Lòira-Atlàntich)

**Indre** (*Antr* o *Endrez* an breton) a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment dla Lòira-Atlàntich, ant la region Pais ëd la Lòira. 

Ël nòm dla comun-a a pija soa orìgine ant la parola latin-a *antrum*. A l'é ciamasse via via *Antrum* e *Antrinse monasterium* ant ël 840, *Andra* ant ël 1144, *Aindre* e finalment *Indre*.

La sità a l'é ëdcò ciamà *La cité des trois îles* (la sità dle tre ìsole).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
La Baule-Escoublac

**La Baule-Escoublac** a l'é na sità fransèisa dla region Lòira-Atlàntich e na stassion balnear denominà *Côte d'Amour* avosà për soa spiagia ëd 7 km ëd lunghëssa situà da na part dla baía ëd Pouliguen. La sità e la region vzin-a a l'é n'amportanta destinassion turìstica, con tradission ch'a parto da la metà dël sécol XIX, quand a l'a ancaminà a tiré ij parigin. J'abitant dla comun-a a së s-ciamo *Baulois*.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Bard (omònim)

***Bard*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Bard|comun italian]]** ant la region dla Val d'Osta

* d'un **[[Bard (Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Loire
Machecoul

**Machecoul** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Pais ëd la Lòira, ant ël dipartiment dla Lòira-Atlàntich. A së stend për na surfassa ëd 66,62 km², con 5732 abitant, scond ël censiment dël 2006, con na densità ëd 86 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Maisdon-sur-Sèvre

**Maisdon-sur-Sèvre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dij Pais ëd la Lòira, ant ël dipartiment dla Lòira atlàntica. As dëstend an s'na surfassa ëd 17,45 km², con 2050 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 117 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Corcoué-sur-Logne

**Corcoué-sur-Logne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Pais dla Lòira, ant ël dipartiment ëd Lòira-Atlàntich. As dëstend su na surfassa ëd 50,39 km², con 1990 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 39 abitant për chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Malva neglecta

## Malva neglecta
Pianta con reis carnosa con diramassion secondarie, auta fin a un méter. Feuje rionde, pi rionde che la Malva sylvestris. Fior con la gamba longa quàich centìmetr, con sinch petaj color violet ciàir. A fioriss da la prima a l'otonn.

### Ambient
A chers ant ij bòrd ëd le stra, dal livel dël mar fin a 1800 méter.

### Proprietà
A l'é dovrà contra j'infiammassion. A conten le vitamin-e B1, B2 e C. A peul esse dovrà për arzensesse le zanzive.

### Cusin-a
Le feuje a peulo esse consumà frësche.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Malva neglecta** Wallr.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Malva
Joseph Needham

Biòlogh e stòrich ëd la siensa.
Nassù a Londra dël 1900, mòrt dël 1995.

Needham, Joseph
Needham, Joseph
Needham, Joseph
Al-Huwarizmi

**Abu Ja'far Muhammad ibn Musa Khwarizmi** (جعفر محمد بن موسی خوارزمی) a l'é stàit un matemàtich e astronom persian.
A l'era Nassù dël 780 e mòrt dl'850.
A l'ha scrivù ël liber *al-Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-ǧabr wa al-muqābala* che a l'ha tratà la solussion sistemàtica ëd le equassion lineàr ëd sgónd gré. A l'é considerà për costa rason ël pare dl'àlgebra.

Alhuwarizmi
Categorìa:Siensià dl'800
Lion (sità)

**Lion** a l'é un-a dle pi gròsse sità fransèise (sconda surfassa urban-a, ters munissipi), capital dla region ëd Alvernia-Ròno-Alp e dël dipartiment ëd Ròno, a la confluensa ëd Ròno e Saône. A l'ha sirca 441.500 abitant, e sirca 1.830.000 abitant soa Region Metropolitan-a. A l'é stàit fondà dël 43 aGC dai roman, con ël nòm ëd *Lugdunum*, a l'era la capital dla provinsa dla Galia.

A l'é na sità amportanta për la presensa d'andustrie e d'università.

### Clima

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gérard Collomb (Partì sossialista, dal 2001).

## Sità binele

Com sità binelà a Lion i l'oma:

* Goiânia, Brasil
* Curitiba, Brasil
* Berseba, Israel
* Birmingham, Regn Unì
* Cantòn, Cin-a
* Milan, Italia
* Beirut, Lìban
* Saint Louis, Stat Unì
* Filadelfia, Stat Unì
* Franchfort, Almagna
* Lipsia, Almagna
* Yokohama, Giapon
* Kutaisi, Geòrgia
* Erevan, Armenia
* Lódz, Polònia
* Montréal, Canadà
* Gotemburg, Svessia
* Pécs, Ungherìa
* Craiova, Romanìa
* Varna, Bulgarìa
* Muntinlupa, Filipin-e
* San Peroborgh, Federassion Russa

## Colegament
* Sit ufissial dla sità

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Vénissieux

**Vénissieux** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment dël Ròno, ant la region dël Ròno-Alp. Populassion ëd 56.061 abitant (1999) e surfassa total ëd 15,33 km².

## Colegament
* Sit ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Caluire-et-Cuire

**Caluire-et-Cuire** a l'é na comun-a fransèisa ëd 10,45 km² e 41 248 abitant situà ant ël dipartiment dël Ròno, ant la region dël Ròno-Alp.

## Colegament

* Sit ufissial dla comun-a

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Villeurbanne

**Villeurbanne** a l'é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment dël Ròno e ant la region aministrativa dël Alvernia-Ròno-Alp.

## Geografia

Villeurbanne a fa confin con Lyon.

## Stòria
Sò nòm a ven dal latin *villa urbana*, ch'a indicava na gran fatorìa d'época roman-a (sirca antorn al 40 a.C.).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Montbert

**Montbert** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Pais ëd la Lòira, ant ël dipartiment dla Lòira-Atlàntich. A së stend për na surfassa ëd 28,24 km², con 2336 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 81 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Lòira atlàntica
Partì Comunista Fransèis

Ël **Partì comunista fransèis** (**PCF**) a l'é 'n partì polìtich fondà dël 1920.

Ël segretari nassional a l'é Pierre Laurent.

Categorìa:Fransa
Particomunistafranseis
Colombier-Saugnieu

**Colombier-Saugnieu** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Ròno. A së stend për na surfassa ëd 27,62 km², con 2083 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 75 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Affoux

**Affoux** a l'é na comun-a fransèisa ant ël dipartiment dël Ròno, ant la region aministrativa dël Alvernia-Ròno-Alp. A së stend për na surfassa ëd 10,65 km², con 340 abitant, scond ël censiment dël 2012, con na densità ëd 32 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Lumassina

Ël vin **Lumassina** as prodov ant le comun-e ëd Borghetto Santo Spirito, Boissano, Borgio Verezzi, Finale Ligure e Toirano an provinsa ëd Savon-a.

L'uvagi Lumassina a ven ëdcò ciamà Busetto. Ël nòm a peul esse përchè a l'era abinà a piat ëd lumasse.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Le Pin (omònim)

***Le Pin*** a l'é 'l nòm:
* d'un **[[Le Pin (Allier)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Allier
* d'un **[[Le Pin (Calvados)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Calvados
* d'un **[[Le Pin (Charente-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime
* d'un **[[Le Pin (Gard)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Gard
* d'un **[[Le Pin (Isère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Isère
* d'un **[[Le Pin (Jura)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Jura
* d'un **[[Le Pin (Loire-Atlàntica)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Loire-Atlàntica
* d'un **[[Le Pin (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne
* d'un **[[Le Pin (Deux-Sèvres)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Deux-Sèvres
* d'un **[[Le Pin (Tarn-et-Garonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Tarn-et-Garonne
Lumassina brut

Ël vin **Lumassina brut** as prodov ant le comun-e Balestrino, Borghetto Santo Spirito, Borgio Verezzi, Calice Ligure, Finale Ligure, Rialto, Toirano e Vezzi Portio an provinsa ëd Savon-a.

A l'é un vin spumant fàit con particolar procediment, a ven fàit fërmenté na frisa ant la bota për afinelo.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Massarda

Ël vin **Massarda** as prodov ant Val Nervia an provinsa d'Imperia.

Belavans a l'é mal ëd trové, përchè la produssion a l'é scarsa e l'uvagi a va përdendse.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Malva sylvestris

## Malva sylvestris
Pianta erbosa bienal o ch'a viv sempe, con reis carnosa e diramassion secondarie, auta fin a un méter. Feuje un pòch rionde, con atach longh, dividùe an 5 o 7 part, peilose. Fior con l'atach longh quàich centìmetr, con sinch petaj color reusa-viòla. A fioriss da magg a aost.

### Ambient
A chers ant ij bòrd ëd le stra, dal livel dël mar fin a 1600 méter.

### Proprietà
A l'é dovrà contra j'infiammassion e a l'é un pòch lassativa. A peul esse dovrà com colutòri.

### Cusin-a
Le feuje e ij but a peulo esse consumà an salada. As peul fessne mnestron, agnolòt e risòt.


Image:Malva sylvestris (1).jpg
Image:Malva sylvestris (2).jpg
Image:Malva-sylvestris-20070430-1.jpg


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Malva sylvestris** L. (1753)

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Malva
Melissa officinalis

## Melissa officinalis
Pianta erbosa ch'a viv sempe, con risòma lignos longh da 20 a 30 cm., da andoa as dësvilupo le piante, àute fin a un méter, ramificà. Le feuje a son opòste a doe a doe, con ël bòrd dentà, un pòch peilose. Le fior a son tacà a l'atach ëd le feuje, giaune prima ëd fiorì, peui bianche e reusa. Odor ëd limon. A fioriss da magg a aost.

### Ambient
A chers ant ij pòst fresch, dal livel dël mar fin a 1000 méter.

### Proprietà
La Melissa a l'é dovrà per combate la depression e le maladìe nërvose. As na fà un vin ricostituent.

### Cusin-a
Le feuje as peulo dovresse ant le salade, le mneste e le frità.

Ma dzortut la pianta a l'é dovrà ant la preparassion dij licor, dzortut coj dij fra' e dle monie.

Ij Grech a la dovravo già com meisin-a pi ëd 2000 agn fà.


Image:Melissa officinalis BB-1913.jpg
Image:Melissa officinalis01.jpg|Leaves
Image:Melissa officinalis1.jpg|Leaves


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Melissa officinalis** L. 

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Melissa
Melilotus officinalis

## Melilotus officinalis
Pianta erbosa anual o bienal, con reis dle vire lignificà. Le piante a son sempie o, pi soens, ramificà, a son àute fin a 100-150 cm.; a son veuide da drinta. Le feuje a son dividùe an 3 fojëtte. Le fior a son dzora a dij ramet con da 30 a 70 fior, giaune. Ël frut a l'é un faseul motobin cit, fin a 4 mm.

### Ambient
A chërs ant ij camp e ëdcò ant ij pòst pa coltivà, arlongh dle stra, dal livel dël mar fin a 1500 méter. A fioriss da magg a aost.

### Proprietà
As dòvro le fior, d'apress d'avèj-je fàit sëcché. L'infus a giuta a digerì e a giuta a deurme.

### Cusin-a
As peul dovresse për condì j'aròst e àutri piat.


Image:Melilotus_officinalis_54576.jpg|*Melilotus officinalis*
Image:Melilotus_officinalis.jpeg|*Flowers close-up*
Image:Melilotus officinalis blatt.jpeg|*Leaves close-up*


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Melilotus officinalis** L. (Pallas)

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Melilotus
Urtica dioica

## Urtica dioica
Pianta erbosa ch'a viv sempe, àuta da 50 a 120 cm., ëd color verd carià. Da un risòma ch'a cor pòch sot tèra, a-i nass le piante, generalment pa ramificà, coatà ëd peil urticant. Feuje dentà e con, arlongh le nervadure, àutri peil urticant. Le fior a son riunìe an spi tacà a l'atach ëd le feuje, separà da mas-cc (spi drit) e fumele (spi pendent).

### Ambient
Motobin comun-a ant ij pòst dru, dal livel dël mar fin a 1200 m. A fioriss an avril-magg.

### Proprietà
Pa confermà.

### Cusin-a
A l'é motobin dovrà, ëdcò s'a fora a cheujla. A venta cheuje le piante giovo, as na fà frità, mneste, ripien.


File:Urtica dioica13 ies.jpg
File:Urtica dioica18 ies.jpg


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Urtica dioica** L. 

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Urtica
Heracleum sphondylium

## Heracleum sphondylium
Pianta erbosa bienal o ch'a viv sempe. Risòma gròss fin a 5 cm., bianch con odor aromàtich ch'a tira a odor ëd caròta. Gamba veuida, àuta fin a 250 cm., scanalà. Feuje motobin varià, a scond ëd la sot-specie, ma an sël palmà. Fior a parapieuva, ëd ragg da 10 a 40 cm., fior bianche.

### Ambient
Present ant ij pra e ant ij bòsch, dzortut an montagna, fin a 2500 m. A fioriss da magg a otober.

### Proprietà
A smija ch'a l'abia ëd proprietà digestive.

### Cusin-a
Ant l'Euròpa oriental le feuje a ven-o fàité fërmenté per fé na specie ëd bira, ciamà *parst/bartsch*.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Heracleum sphondylium** L. 

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Heracleum
Papaver rhoeas

## Papaver rhoeas
Pianta erbosa anual, àuta da 20 a 60 cm., con gamba drita, contenent un làit bianch. La feuja a l'é lobà. Le fior a son larghe da 5 a 7 cm., a l'han 4 pétaj ross viv, ël frut a 'é na càpsula.

### Ambient
A chërs ant ij camp coltivà, dzortut an ë gran, ai bòrd ëd le stra. A fioriss da avril a giugn.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà sedative, ma a smija ch'a conten-a pa le sostanse dël Papaver somniferum.

Con la fior as peul otense un color ross, che le fomne a dovravo per coloré ij làver.

### Cusin-a
Le fojëtte a son dovrà për mneste e ripien. Le smens a son dovrà për aromatisé ij doss e ël pan.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Papaver rhoeas** L. 

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Papaver
Moneglia bianch

Ël vin **Moneglia bianch** as prodov ant la comun-a ëd Moneglia an provinsa ëd Génoa.

A l'é ëdcò conossù con ij nòm *Massaira* o *Tabacca* e, an sël confin con la Fransa, con ël nòm *Mortolese*.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Moneglia ross

Ël vin **Moneglia bianch** as prodov ant la comun-a ëd Moneglia an provinsa ëd Génoa.

La selession ëd le uve dovrà a l'é stàita fàita për andé ancontr ai gust dël pùblich.

Categorìa:Vin ëd la Liguria
Parietaria officinalis

## Parietaria officinalis
Pianta erbosa ch'a viv sempe, pòch ramificà, àuta fin a 100 cm., con gamba drita. Le feuje a son a lansa, con un longh atach.

### Ambient
A chërs arlongh le sev, an sle muraje e ant ij bòsch ùmid, da livel del mar fin a 900 m.  A fioriss da magg a otober.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà diurétiche e depurative.

Na vòta a 'era dovrà për lavé le botije.

### Cusin-a
A venta fela cheuse, e peui as dòvra com jë spinass o le urtije e për preparé dë mnestron.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Parietaria officinalis** L. 1753

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Parietaria
Pastinaca sativa

## Pastinaca sativa
Pianta drita, àuta fin a 120 cm., con gamba angolosa. Le fior a son cite, giaune; la rapa dle fior a l'ha da 5 a 15 ragg.

Con ël nòm ëd *pastinache comuni* costa pianta a intrava già ant na lista ëd piante comestibij compilà da Bonvesin de la Riva ant ël sò lìber *"De magnalibus urbis Mediolani"* (1288).

### Ambient
A chërs arlongh ij fonsaj e ij fium, ant ij pra, dal livel del mar fin a 1500 m.  A fioriss an luj-aost.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà diurétiche e a gava la frev. As dòvro le reis.

### Cusin-a
An cusin-a as dòvro le reis, che a l'han un gust piaseivol, e a son nutriente com le patate. Ant l'Euròpa setentrional a l'é dovrà ëdcò ant la preparassion ëd quaiche bire.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Pastinaca sativa** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Pastinaca
Glaucòma

Ël **glaucòma** a l'é na maladìa ëd l'euj ch'a pròvoca na diminussion nen rimediàbil ëd la vista.
A l'é la conseguensa ëd dann al nerv òtich, motobin soens (ma pa sempe) séghit a l'aument ëd la pression andrinta a l'euj.
Si la maladìa a l'é nen soagnà, chi a na patiss a peul ëdventé bòrgno.
Ël glaucòma a l'é la sconda càusa ant ël mond ëd pèrdita dla vista, apress la catarata.

A-i é ëdcò na forma ëd glaucòma ch'a peul dësblé ël nerv òtich an chèiche ore.

## Përson-ë a l'arzigh
Le përson-e ch'a van a l'arzigh a son cole con dij cas ëd glaucòma an famija, coj ch'a l'han passà ij sessant'agn, ij merican d'orìgin african-a e j'african an general.
Chèiche maladìe a favoriso la comparission d'un glaucòma, coma ël diabete, l'ipotiroidìa, l'ipotension, l'ipertension, ij problema al cheur.
A son ëdcò considerà a l'arzigh le përson-e ch'a l'han d'àutri problema a j'euj (parèj ëd na fòrta miopìa, catarate e via fòrt) o cole ch'a l'han patì na ferìa greva a n'euj.

Le përson-e considerà a l'arzigh d'un glaucòma a dovrìo fé n'esam complet ëd la vista minca dontré agn, a parte dai quarant'agn o ëdcò da prima.

## Ij soen
A esisto nen dij soen ch'a fan varì ël glaucòma.
La vista përdùa a peul pa pì esse arcuperà.
Ij coliri ch'a son dovrà a përmëtto d'artardé o ëd ralenté l'evolussion ëd la maladìa, an sbassand la tension ant l'euj.

Categorìa:Maladìe‎
Gleizé

**Gleizé** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Ròno. A së stend për na surfassa ëd 10,46 km², con 8050 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 769 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Isar

Ël fium **Isar** a l'é për longheur col ch’a fa quatr dij fium Alman: a l'é longh 295 km e a nass davzin a Scharnitz an Àustria.

L’Isar a passa a travers ël Tiròl, an Àustria, e a intra an Gërmania davzin a Mittenwald.
 
A bagna, antra j'àutre, la sità ëd Mùnich e as buta ant ël Danubi davzin a la sità ëd Deggendorf.

Categorìa:Fium dl'Almagna
Categorìa:Fium dl'Àustria
Blacé

**Blacé** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd Ròno-Alp, ant ël dipartiment ëd Ròno. As dëstend an sna surfassa d'11 km², con 1 339 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 121,7 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Media peisà

Ch'as consìdero doi nùmer x_1 e x_2, mincadun dotà ëd na *massa*, visadì d'un nùmer nen negativ, m_1 e m_2 rispetivaman.
As ciama **media peisà** d'x_1 e x_2 ël nùmer
: \frac{m_1x_1+m_2x_2}{m_1+m_2} .

Categorìa:Àlgebra
La Chapelle-de-Mardore

**La Chapelle-de-Mardore** a l'é na frassion dla comun-a fransèisa ëd Thizy-les-Bourgs ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Ròno. Fin al 2013  a l'é stàita na comun-a autònoma. A së stendìa për na surfassa ëd 5,79 km², com 157 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 27 ab/km².

Categorìa:Frassion dël dipartiment ëd Ròno
Dommartin (omònim)

***Dommartin*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Dommartin|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Ain

* d'un **[[Dommartin (Ròdano)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Ròdano

* d'un **[[Dommartin (Nièvre)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Nièvre

* d'un **[[Dommartin (Somme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Somme
Plantago maior

## Plantago maior
Pianta erbosa ch'a viv sempe, con feuje basilar gròsse butà a rosëtta e atach motobin curt. Fior a spi. Costa specie a l'ha jë spi pi lungh ëd la Plantago lanceolata, anvece la Plantago media a l'ha le feuje pi mòrbide.

### Ambient
Motobin comun-a arlongh le stra, dal livel del mar fin a 2000 m.  A fioriss da magg a aost.

### Proprietà
As dòvro le feuje contra le mordure dj'inset e le reis gratà contra al mal ëd dent.

### Cusin-a
An cusin-a as peulo dovresse le feuje novele, riche ëd vitamin-a A e C. La pianta a colora tut ël piat ëd verd.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Plantago maior** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Plantago
Plantago media

## Plantago media
Com la Plantago maior, ma a l'ha le feuje pi mòrbide.

### Ambient
Com la Plantago maior.

### Proprietà
Com la Plantago maior.

### Cusin-a
Com la Plantago maior.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Plantago media** L.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Plantago
Sanguisorba minor

## Sanguisorba minor
Pianta erbosa, con un risòma lignos, tuta seulia e sensa peil. Gamba drita e strià, dle vire rossa, àuta da 30 a 60 cm. Le feuje a son cite, verd scur da dzora, motobin ciaire da sota. Le feuje a ven-o pi cite, man a man andand su. Le fior a son dij curt spi, verd o porpra.

### Ambient
A chërs an sle ròche e an sle rive, dal livel dël mar a 1300 m. A fioriss da luj a aost.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà aperitive e digestive.

### Cusin-a
Le feuje frësche dë sta pianta as peulo dovresse për dé ëd gust a salade, mneste, formagg, etc...

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Sanguisorba minor** Scop.

Categorìa:Erbe an cusin-a
Categorìa:Sanguisorba
Barissènter

Ch'as consìdera n'ansem finì *I* ëd pont P_i=(x_{i1}, \ldots ,x_{in}) mincadun dotà ëd na massa, visadì d'un nùmer nen negativ, m_i.
As definiss sò **barissènter** tanme ël pont dont le coordinà (y_1, \ldots ,y_n) a son la media peisà dle coordinà dij pont an *I*, visadì
:y_j= \frac{ \sum_{i\in I}m_ix_{ij}}{ \sum_{i\in I}m_i} .

Categorìa:Fìsica
Categorìa:Fìsica matemàtica
Grézieu-la-Varenne

**Grézieu-la-Varenne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Ròno. A së stend për na surfassa ëd 7,45 km², con 4133 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 554 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Loire-sur-Ròdano

**Loire-sur-Ròno** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Ròno-Alp, ant ël dipartiment dël Ròno. A së stend për na surfassa ëd 16,6 km². Scond l'INSEE, dël 2023 a l'avìa 2.746 abitant, con na densità ëd 165 abitant al chilòmeter quàder.

## Geografia
La comun-a as treuva a 29 km a sud ëd Lion, ant la valada dël Ròno, an tra le sità 'd Givors e Vienne (Isère). Sò teritòri a l'é varià, con autësse ch'a van da 145 méter (la val) a 548 méter (le colin-e). Ël clima a l'é temperà, con istà càude e invern mit, scond la classificassion ëd Köppen (Cfa).

## Stòria
Ël nòm dla comun-a a l'é stàit modificà da "Loire" a "Loire-sur-Rhône" dël 1968, con la costrussion ëd la central termica EDF për evité confusion con ël dipartiment ëd la Lòira.

## Leu d'anteresse
* La **Cesa ëd Nòstra Sgnora dl'Assunsion**, ch'a dipend da la paròchia Saint-Ferréol-sur-le-Rhône, confià a l'Istitut dël Verb Ancnarnà e da l'arcidiòcesi ëd Lion.
* La **central termica EDF**, ativa dal 1965 al 2005, e peui dësblà. Ancheuj, ël sit a l'é destinà a dventé na fatoria fotovoltàica.
* J' **ale coverte** (*halles*), an costrussion dël 2025 për arlansé l'economìa local.

## Economìa e tradission
Loire-sur-Rhône a l'é conossùa për esse **la cun-a dla seresa "Burlat"**. Durant la Prima guèra mondial, Léonard Burlat, mobilisà a Lion, a l'ha pijàit dle marze da n'erbo an Gerland e a l'ha anstalaje a Loire, an creand la varietà che ancheuj a l'é la pì coltivà an Fransa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Guy Martinet, an càrica dal 1989. A la fin dël 2025, a l'ha anunsià ch'a l'era 'l sò darié mandà, dòp 37 agn da sìndich e 43 agn da aministrator.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Ròno
Prinsipi d'identità dij polinòmi

Ël **prinsipi d'identità dij polinòmi** a fortiss che doi polinòmi *f* e *g* ansima a 'n camp infinì *A* a son uguaj, visadì a l'han ij midem coefissient, si e mach si a l'han daspërtut ij midem valor tanme fonsion, visadì
: \forall x \in A,f(x)=g(x).

## La dimostrassion
Si f(x)=g(x) për tuti j*'x* an *A*, ch'as consìdera ël polinòmi h(x)=f(x)-g(x).
Cost-sì a l'ha infinì zero e donca a dev esse ël polinòmi nul, dont f=g.

## Un contraesempi për camp finì
Ch'as consìdero an  \mathbb Z_3[X] ij doi polinòmi
:f(X)=X^3+X^2+1
e
:g(X)=X^2+X+1.
Antlora le fonsion *f* e *g* a son j'istesse, dagià che
:f(0)=1=g(0), f(1)=0=g(1), f(2)=1=g(2).

Categorìa:Àlgebra