open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Curtiss P-36 Hawk

Ël **Curtiss P-36 Hawk** (conossù ëdcò 'me **Curtiss Hawk Model 75**) a l'é n'avion da cassa a un pòst fabricà ant jë Stat Unì pòch adnans la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 6 maj 1935 e a l'é intrà an servissi dal 1938.
A l'é stait dovrà dzortut da l'aviassion djë Stat Unì e da autre aviassion alià ëd la Sconda guèra mondial ma dzortut cola dla Fransa. A l'é stait prodovù an 1.115 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 500 km/ora.
Dal Curtiss P-36 a l'é stàit desvelupà ël Curtiss P-40.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Nakajima Ki-43

Ël **Nakajima Ki-43** (中島 キ-43, Nakajima ki yonjūsan), stranomà *Hayabusa* (faucon) e *Oscar* da j'american, a l'é n'avion da cassa a un pòst fabricà an Giapon pòch adnans la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1937 e a l'é intrà an servissi dal 1939.
A l'é stait dovrà dzortut da la *Dai-Nippon Teikoku Rikugun Kōkū Hombu*, l'aviassion dl'Armà ëd tèra giaponèisa. A l'é stait prodovù an 5.919 esemplar.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 540 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Fiat C.R.32

Ël **Fiat C.R.32** a l'é n'avion da cassa biplan a un pòst italian prodovù adnans la Sconda guèra mondial.
Progetà da Celestino Rosatelli, a l'ha volà la prima vira dël 1933 e a l'é intrà an servissi dal 1935.
A l'é stait dovrà da la Regia Aeronautica e da l'aviassion dla Spagna durant la Guèra sivil spagneula, da l'aviassion italian-a ant la prim-a part ëd la Sconda guèra mondial fin dël 1941, da l'aviassion ëd l'Ungherìa, ëd la Cin-a e d'autri pais. 
A l'é stait prodovù an 1.212 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 375 Km/h.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Guèra sivil spagneula

La **Guèra sivil spagneula** (an lenga spagneula: *Guerra civil española*) a l'é stàit un conflit militar dël sécol ch'a fa 20.
A l'é durà dal 17 ëd luj 1936 al 1°avril 1939 e a l'hà provocà an Spagna pì ëd mes milion ëd mòrt.	
## Stòria

La Guèra sivil spagneula a l'é comensà quand ël general Francisco Franco, sostenù da le forse monarchiche e nassionaliste, a l'ha fàit, dël 17 ëd luj 1936, un "coup d'état" contra ël goern legitim dla Repùblica spagneula e a l'é finia con la vitòria dij nassionalist, la restaurassion dla monarchia e l'instaurassion ëd 'na ditatura an Spagna ch'a l'é durà fin a la mòrt ëd Francisco Franco dël 1975.

## Anliure esterne

Categorìa:Guère
Categorìa:Spagna
Francisco Franco

**Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde**, mej conossù màch 'me *Francisco Franco* o ëdcò 'me ël *Generalísimo Franco* o ël *Caudillo de España* (Ferrol, 4 dzémber 1892 – Madrid, 20 novémber 1975), a l'é stàit un general e om politich spagneul. 
A l'ha mnà la Spagna vers 'na ditatura, conossùa 'me "franchism", apress avej vagnà la Guèra sivil spagneula (con l'agiut ëd Mussolini e Hitler), dal 1939 fin a soa mòrt dël 1975.

Categorìa:Biografìe
Lavochkin La-5

Ël **Lavochkin La-5** (an russ: **Лавочкин Ла-5**) a l'é n'avion da cassa a un pòst soviètich ëd la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël mars 1942 e a l'é intrà an servissi dal luj 1942.
A l'é stait dovrà dzortut da la *Voyenno-Vozdushnye Sily*, l'aviassion militar soviètica durant la Sconda guèra mondial e apress. A l'era derivà dal Lavochkin Gorbunov Gudkov LaGG-3 e a l'é stait prodovù an 9.920 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 648 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Filip d'Edimborgh

**Philip Mountbatten**, *Duca d'Edimborgh*, (nàit *Prensi Philip ëd Grecia e ëd Danimarca*), (Corfù, 10 giugn 1921 - Windsor, Regn Unì, 9 avril 2021) a l'era l'òm ëd Lisabëtta II, regin-a dël Regn Unì e d'autri regn del Commonwealth.

Categorìa:Biografìe
De Havilland DH.98 Mosquito

Ël **De Havilland DH.98** stranomà *Mosquito* a l'é n'avion da ricognission, cassa bombardié e cassa pesant a doi pòst e a doi motòr fabricà ant ël Regn Unì durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1940 e a l'é intrà an servissi dal giugn 1941.
A l'é stait dovrà dzortut da la RAF anglèisa e da l'aviassion djë Stat Unì. A l'é stait prodovù an 7.781 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 668 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Avro 683 Lancaster

L**'Avro 683 Lancaster** a l'é stàit un bombardié pesant a quatr motòr fabricà ant ël Regn Unì durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1941 e a l'é intrà an servissi dal 1942.
A l'é stait dovrà dzortùt da la RAF angleisa durant la Sconda guèra mondial e apress an essend restà an servissi an Argentina, Australia, Canada, Fransa e Egit. 
L'Avro 683 Lancaster a l'é stàit prodovù an 7.377 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 455 Km/ora.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Bloch MB.150/1/2/3/4/5/6/7

Ij **Bloch MB.150/1/2/3/4/5/6/7** a son stàit 'na famija d'avion da cassa a un pòst franseis ëd la Sconda guèra mondial.
Ël Bloch MB.150 a l'ha volà la prima vira dël 1937 e a l'é intrà an servissi dal 1939.
Tote le version a son staite dovrà da l*'Aviation militaire* franseisa durant la guèra. A son staite prodovù an 663 esemplar an total. La lestëssa màssima a l'era ëd 509 km/h.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Savoia-Marchetti S.M.79

Ël **Savoia-Marchetti S.M.79**, stranomà *Sparviero* a l'é n'avion bombardié italian ëd la Sconda guèra mondial.
Progetà da Alessandro Marchetti, a l'ha volà la prima vira dël 1935 e a l'é intrà an servissi dal 1936 fin a la fin dla guèra an Italia e fin dël 1959 an Liban.
A l'é stait dovrà dzortut da la Regia Aeronautica durant tùta la Sconda guèra mondial. 
A l'é stait prodovù an 1.218 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 430 Km/h.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Sud Sudan

Ël **Sud Sudan** a l'é un pais dl'Àfrica sentral-oriental.

A confin-a con ël Sudan a nòrd, Repùblica Sentrafrican-a, Repùblica Democràtica dël Còngo, Uganda, Kenya, e Etiòpia.
La capital a l'é Juba.
A l'ha na surfassa ëd 619.745 km² e a conta 12.657.941 abitant.

## Anté ch'as treuva



## Stòria moderna
Ël Sud Sudan a l'é vnù indipendent dal Sudan dël 9 luj 2011.

## Organisassion polìtica
Ël Sud Sudan a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Salva Kiir Mayardit (dal 2011).
CANT Z.1007

Ël **CANT Z.1007**, stranomà *Alcione*, a l'é n'avion bombardié italian ëd la Sconda guèra mondial a tre motor.
Progetà da Filippo Zappata, a l'ha volà la prima vira dël 1939 e a l'é intrà an servissi dal 1940 fin dël 1948 an Italia.
A l'é stait dovrà dzortut da la Regia Aeronautica durant tùta la Sconda guèra mondial ma ëdcò da la Luftwaffe alman-a.
A l'é stait prodovù an 561 esemplar an doe version prinsipal: con 'na seula deriva ëd coa e con doe derive ëd coa. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 465 Km/h.

 
Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Junkers Ju 88

Ël **Junkers Ju 88** a l'é n'avion da cassa pesant e bombartiè mojen almàn ëd la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1936 e a l'é intrà an servissi dal 1939 fin al 1945 an Almagna e fin al 1951 an Fransa.
A l'é stait dovrà dzortut da la Luftwaffe e da motobin d'autre aviassion durant la Sconda guèra mondial e apress. A l'é stait prodovù an 15.183 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 470 km/h ma j'ùltim version a son rivà a 620 km/h. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Messerschmitt Bf 110

Ël **Messerschmitt Bf 110** a l'é n'avion da cassa pesant alman a doi motor ëd la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1936 e a l'é intrà an servissi dal 1938 fin al 1945 an Almagna.
A l'é stait dovrà dzortut da la Luftwaffe e da autre aviassion durant la Sconda guèra mondial dont cola dla Croassia. A l'é stait prodovù an 6.170 esemplar an motobin version. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 487 km/h (560 km/h en soa version C).

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Royal Aircraft Factory S.E.5

Ël **Royal Aircraft Factory S.E.5** a l'é n'avion da cassa a un pòst angleis ëd la Prima guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1916 e a l'é intrà an servissi dal 1917.
A l'é stait dovrà da la Royal Air Force e da motobin autri pais durant e apress la guèra. A l'é stait prodovù an 5.205 esemplar e soa lestëssa màssima a l'era ëd 222 km/h.

Categorìa:Avion militar dla prima guèra mondial
Categorìa:Avion militar
Willy Brandt

**Willy Brandt** (nàit **Herbert Ernst Karl Frahm**) a l'era nassù à Lubëcca ël 18 ëd dzémber dël 1913 e a l'é mòrt a Unkel dël 8 otòber dël 1992.

Òm politich arnomà, a l'é stàit sìndich ëd Berlin dal 1957 al 1966 e Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1969 al 1974, a l'ha gieugà un ròl important durant la guèra frèida për milioré le relassion antra Est e Ovest.

Dël 1971 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Pas.

Brandt, Willy
Brandt, Willy
Angela Merkel

**Angela Dorothea Merkel** (nàita **Angela Dorothea Kasner**) a l'é nassua à Amborgh ël 17 luj 1954.

Member dël Partì Cristian Democratich alman (CDU), a l'é vnùa Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 2005, prima dona an còst ròl an Almagna fin al dzèmber 2021.

Merkel, Angela
Guillermo Lasso

**Guillermo Lasso ** a l'é nassù a Guayaquil  ël 6 d'novembre dël 1955.
Dal 2021 a l'é 'l president nùmer 58 dla Repùblica d'Ecuador.

Lasso, Guillermo
Luis XIII ëd Fransa

**Luis  XIII ëd Fransa**, dit ël Giust, an fransèis "Louis XIII le Juste" (Fontainebleau, 27 stémber 1601  – Saint-Germain-en-Laye, 14 magg ëd 1643), a l’é stàit re ëd Fransa e ëd Navara dal 1610 fin a soa mòrt.

## Biografìa
Luis XIII a l'era fieul ëd Enric IV ëd Fransa e ëd Marìa de' Medici e a l'era pare ëd Luis XIV ëd Fransa.

Categorìa:Re ëd Fransa
Enric IV ëd Fransa

**Enric IV ëd Fransa**, dit ël Grand, an fransèis "Henri IV le grand" (Pau, 13 dzémber 1553 – Saint-Germain-en-Laye, 14 magg dël 1610), a l’é stàit re ëd Fransa e ëd Navara dal 1589 fin a soa mòrt.

## Biografìa
Enric IV a l'era fieul ëd Antòni ëd Borbon e ëd Gioan-a ëd Navara e a l'era pare ëd Luis XIII ëd Fransa.

Categorìa:Re ëd Fransa
Naruhito

**Naruhito** (徳仁) a l'é nassu a Tokyo ël 23 fërvé dël 1960. A l'é l'imperator dël Giapon dal 2019, apress l'abdicassion ëd so pare Akihito.

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Yoshihito

**Yoshihito** a l'era nassu a Tokyo ël 31 d'òst dël 1879 e a l'é mort a Hayama ël 25 dzèmber dël 1926.
Dël 1900 a l'ha marià l'imperatris Kujō Sadako.
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1912 fin a soa mort e a l'é stàit ël pare ëd l'imperator Hirohito.
Apres soa mort a l'ha avù ël nòm **Taishō** (大正天皇 Taishō tennō).

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Matsuhito

**Matsuhito** a l'era nassu a Kyoto ël 3 ëd november dël 1852 e a l'é mort a Tokyo ël 30 ëd luj dël 1912.
Dël 1869 a l'ha marià l'imperatris Shōken.
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1867 fin a soa mort e a l'é stàit ël pare ëd l'imperator Yoshihito.
Apres soa mort a l'ha avù ël nòm **Meiji** (明治天皇 Meiji Tennō). 

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Osahito

**Osahito** a l'era nassu a Kyoto ël 22 ëd luj dël 1831 e a l'é mort amblessì ël 30 géné dël 1867.
Dël 1848 a l'ha marià l'imperatris Kujō Asako.
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1846 fin a soa mort e a l'é stàit ël pare ëd l'imperator Matsuhito.
Apres soa mort a l'ha avù ël nòm **Kōmei** (孝明天皇 Kōmei-tennō). 

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Marsha Hunt

**Marcia Virginia Hunt** (Chicago, 17 otòber 1917), mej conossù tanme **Marsha Hunt**, a l'é n'atris american-a.

Hunt, Marsha
Luis XV ëd Fransa

**Luis  XV ëd Fransa**, dit an fransèis **"Louis XV le Bien-Aimé"** (Versailles, 15 fërvé 1710  – Versailles, 10 magg 1774), a l’é stàit re ëd Fransa e ëd Navara dal 1715 fin a soa mòrt.

## Biografìa
Luis XV a l'era fieul ëd Luis ëd Borbon e ëd Marìa Adelaide ëd Savoja e a l'era anvod dël re Luis XIV ëd Fransa.

Categorìa:Re ëd Fransa
Ayahito

**Ayahito** a l'é nassu a Kyoto ël 16 ëd mars dël 1800 e a l'é mort amblessì ël 21 fërvé dël 1846.
A l'ha marià doe seur prinsësse: Takatsukasa Tsunako e apress soa mort soa seur Takatsukasa Yasuko.
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1817 fin a soa mort e a l'é stàit ël pare ëd l'imperator Osahito.
Apres soa mort a l'ha avù ël nòm **Ninkō** (仁孝天皇, Ninkō Tennō). 

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Hidehito

**Hidehito** o **Hanahito** conossù 'me imperator **Go-Momozono** (後桃園天皇, Go-Momozono-tennō) a l'é nassu a Kyoto ël 9 ëd gèné dël 1758 e a l'é mort amblessì ël 15 dzémber dël 1779.
A l'ha avù da Konoe Koreko (近衛維子), la prinsëssa Yoshiko che a l'ha marià Ayahito che a l'ha adotà 'me futur imperator. 
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1771 fin a soa mort.
 

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Kurt Georg Kiesinger

**Kurt Georg Kiesinger** (Ebingen 6 avril dël 1904 - Tubinga dël 9 mars dël 1988) a l'é stàit un òm politich almàn.
A l'é stàit Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1966 al 1969.

Kiesinger, Kurt Georg
Morohito

**Morohito** (師仁, Morohito-shinnō) e apress **Tomohito** (兼仁, Tomohito-shinnō) a l'é nassu a Kyoto ël 23 ëd stémber dël 1771 e a l'é mort amblessì ël 11 dzémber dël 1840.
A l'ha marià la prinsëssa Yoshiko (fija ëd l'imperator Hidehito) e apress Kajyūji Tadako (勧修寺婧子) dont a l'ha avù ël futur imperator Ayahito.
A l'é stàit imperator dël Giapon (天皇 *tennō*) dal 1780 fin a soa demission dël 1817.
Apres soa mort a l'ha avù ël nòm **Kōkaku** (光格天皇 Kōkaku-tennō). 

Categorìa:Imperator ëd Giapon
Gerhard Schröder

**Gerhard Schröder** a l'é nassù à Mossenberg-Wöhren ël 7 avril 1944.

Member dël Partì Sossialdemocratich alman (*Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD*), a l'é stàit Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1998 al 2005.

Schröder, Gerhard
Helmut Kohl

**Helmut Josef Michael Kohl** a l'é nassù à Ludwigshafen sël Ren ël 9 avril 1930 e a l'é mòrt amblessì ai 16 giugn 2017.

Member dël *Partì Cristian Democratich alman (CDU)*, a l'é stàit Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1982 al 1998.

Kohl, Helmut
Ca Ferrando

La **Ca Ferrando** a l'é na construssion neò-gòtica dla sità d'Ivrèja.

## Stòria
A l'é stàita fabricà da l'ingegné Amedeo Ferrando e a l'é stàita batìa dël 1925. 

Categorìa:Architetura d'Ivrèja
Vila Pessina

La **Vila Pessina** a l'é na vila dël pais ëd Tremezzo.

## Stòria
A l'é stàita comissionà da la famija Pessina e a l'é stàita batìa dël 1920.

Categorìa:Vile d'Italia
Categorìa:Architetura dla Lombardìa
Categorìa:Tremezzina
Roanoke (fium)

Ël **Roanoke** a l'é un fium djë Stat Unì che a nass an Virginia, ant le *Blue Ridge Mountains*, davzin a Lafayette. 
Ël fium Roanoke a traversa ël confin con la Carolin-a dël Nòrd e as campa ant l'Océan Atlàntich apress 660 km da l'inissi a travers l'estuari Albemarle (Albemarle Sound). 

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 25.100 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Kuortane

**Kuortane** a l’é na sità dla Finlandia.

A conta 3.537 abitant (31-05-2021). 
## Geografìa
Kuortane as treuva ant la part sentral ossidental dla Finlandia ant la region dla Ostrobothnia dël Sud.

La sità a l'é avosà për avej dà i nadal a l'architet Alvar Aalto.

## Aministrassion
Ël sìndich a lé Pentti Turunen.

Categorìa:Sità finlandèise
Ludwigshafen sël Ren

**Ludwigshafen sël Ren** (*Ludwigshafen am Rhein* an alman) a l’é na sità dla Renania-Palatinà, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 77,43 km² e 172.253 abitant (2011).

## Geografìa
Ludwigshafen a l'é traversà dal fium Ren.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jutta Steinruck (SPD).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Ludwigshafen sël Ren
Dortmund

**Dortmund** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 280,71 km2 e 588.250 abitant (2019).

## Geografìa
Dortmund as treuva ant'la region industrial ciamà Rhur e l'é traversà dal fium Emscher.

## Stòria
La sità a l'é cità për la prim-a vira dël 880 'me un cit vilagi ciamà "Throtmanni" .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Thomas Westphal (SPD).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Dortmund
Bonn

**Bonn** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 141.06 km2 e 329.673 abitant (2011).

## Geografìa
Bonn a l'é traversà dal fium Ren.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà da ij roman 'me "Bonna" e a l'é stàita capital provisòria dla Repùblica Federal d'Almània dal 1949 al 1998.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Katja Dörner (Die Grune).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bonn
Gregory Areshian

Stòrich.
**Gregory Areshian** a l'era nassù a Erevan ai 13 dë magg dël 1949 e a l'é mòrt a Erevan al 2 dë ost dël 2020.

## Euvre prinsipaj
* *Empires and Diversity: On the Crossroads of Archaeology, History, and Anthropology. Ideas, Debates, and Perspectives*, 7, Los Angeles: Cotsen Institute of Archaeology Press, University of California 2013 (Editor und mitwirkender Autor).
* *Areni (Armenia)*. In: K. B. Metheny, M. C. Beaudry (Hrsg.), Archaeology of Food. An Encyclopedia, Bd. 1, Lanham-Boulder-New York-London: Rowman & Littlefield 2015, S. 40.
* *Ani: Identities and Conflicts in and around a “Silk Road” City*. In: H. A. Haviland, H. E. L. Prins, D. Walrath,  B. McBride, The Essence of Anthropology, 4. Edition, Boston, Mass.: Wadsworth, Cengage Learning 2016, S. 136ff.

Areshian, Gregory
Bochum

**Bochum** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 145,4 km2 e 365.587 abitant (2019).

## Geografìa
Bochum as treuva ant'la region industrial ciamà Rhur antrames ij fium Ruhr e Emscher.

## Stòria
La sità a l'é nàita andoa a j'era un castel ciamà "Reichshof", fondà da Carl Magn.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Thomas Eiskirch (SPD).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bochum
Bielefeld

**Bielefeld** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 257,8 km2 e 333.451 abitant (2019).

## Geografìa
Bielefeld as treuva davzin al bosch ëd Teutoburgh.

## Stòria
La sità a l'é nàita dël 1214 për inissiativa dël Cont Hermann IV von Ravensberg.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pit Clausen (SPD).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bielefeld
Wuppertal

**Wuppertal** a l’é na sità dël Nòrd Ren-Westfalia, an Gërmania.

A l'ha 'na surfassa ëd 168,41 km2 e 355.100 abitant (2019).

## Geografìa
Wuppertal as treuva ant la val dël fium Wupper, a sud d'la region industrial ciamà Rhur.

## Stòria
La sità a l'é nàita màch dël 1929 da la fusion ëd doe sità: Barmen and Elberfeld.

## Schwebebahn

La sità a l'é avosà për so tren metropolitan ciamà *Schwebebahn* inaugurà dël 1901 e con 'na linia longa 13 km, ch'a viagia ansima al fium Wupper.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Uwe Schneidewind (Die Grune).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Wuppertal
Angelique Rockas

**Angelique Rockas ** a l'é nassùa a Sudàfrica ai  1951. Atris Griega  a l'ha peui ancaminà a recité an senegià për la television e an film e an teatro, Medea .a Londra.
## Notas
*Rockas Imdb
*https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Angelique_Rockas Angelique Rockas WikiCommons 

Rockas, Angelique
Fredric Brown

**Fredric Brown** (nòm complet: **Fredric William Brown**) a l'é stàit në scritor ëd fantassiensa an lenga anglèisa.
A l'era nàit a Cincinnati, Stat Unì ël 29 otòber 1906 e a l'é mòrt a Tucson ël 11 ëd mars dël 1972.

Brown, Fredric
Brown, Fredric
Phantogram

Ij **Phantogram** a son na formassion indie rock, new wave formasse 'me *Charlie Everywhere* a Saratoga Springs, (New York), (Stat Unì) dël 2007.

La banda a l'é formà da la cantanta Sarah Barthel e dal tastatudurista Josh Carter.
Dël génè 2009 la banda a scambia so nòm an Phantogram.

## Euvre prinsipaj
*2009 - *Eyelid Movies*
*2013 - *Voices*
*2016 - *Three*
*2020 - *Ceremony*

### EP
*2009 - *Phantogram* 
*2009 - *Running From the Cops*
*2011 - *Nightlife*

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Liu Yifei

**Liu Yifei** (刘亦菲)(Wuhan, 25 òst 1987) a l'é n'atris cinèisa.    

## Film

* 2002: The Story of a Noble Family (TV)
* 2003: Demi-Gods and Semi-Devils (TV)
* 2004: Love of May
* 2004: The Love Winner
* 2005: Chinese Paladin (TV)
* 2006: The Return of the Condor Heroes (TV)
* 2006 Abao's Story
* 2008: The Forbidden Kingdom
* 2009: Mulan – Legende einer Kriegerin
* 2010: Love In Disguise
* 2011: White Vengeance
* 2011: A Chinese Ghost Story
* 2012: The Four
* 2012: Assassins
* 2013: The Four II
* 2014: The Four III
* 2014: Outcast
* 2015: The Third Way of Love
* 2016: So Young 2: Never Gone
* 2016: Night Peacock
* 2017: The Chinese Widowi
* 2017: Hanson and the Beast
* 2017: Once Upon a Time
* 2020: Mulan

Categorìa:Ator cinèis

: 

* Ator cinèis
Catedral ëd San Gioann ël Divin

La **Catedral ëd San Gioann ël Divin** (*Cathedral of Saint John the Divine*, e an estension *Cathedral Church of Saint John: The Great Divine in the City and Diocese of New York*) as treuva a New York e a l'é stàita fabricà a partì dal 1892 an në stil gòtich che a andasìa ëd mòda a coj temp.
A l'é considerà la pì granda gesia anglican-a dël mònd an essend longa 183 m. larga 71 m. e àuta 38 m. 
Apress pì ëd sent agn ij travaj a son pa ancora finì.

Categorìa:Cese
Catedral ëd San Patrissi

La **Catedral ëd San Patrissi** (*Metropolitan Cathedral of St. Patrick*) a l'é la prinsipal cesa catòlica ëd New York.
A l'é stàita fabricà antrames 1853 e 1878 an në stil gòtich che a andasìa ëd mòda a coj temp.

Categorìa:Cese
Charles Messier

**Charles Messier**, nassù a Badonviller dël 26 giugn 1730 e mòrt a Paris dël 12 avril 1817, a l'é stàit un astrònom franseis.
Messier a l'é avosà për avej compilà ël prim elench dij oget celest ch'a podio nen esse steile (donch comëtte, nebulose, galassie ecc.) an elencand 110 oget ancor al dì d'ancheuj ciamà da M1 a M110. 

## Biografìa
Charles Messier a l'era nassù da Nicolas Messier (1682-1741) e da Françoise Grandblaise (?-1765).
A 21 agn a l'é partì për Paris e a l'é andà a travajé për l'astrònon Joseph Nicolas Delisle (Paris, 1688-1768).

Messier, Charles
Messier, Charles
Arthur C. Clarke

Sir **Arthur C. Clarke** (nòm complet: **Arthur Charles Clarke**) a l'é stàit në scritor ëd fantassiensa an lenga anglèisa.
A l'era nàit a Minehead, Regn Unì ël 16 ëd dzèmber dël 1917 e a l'é mòrt a Colombo, Sri Lanka ël 19 ëd mars dël 2008. 

Clarke, Arthur C.
Clarke, Arthur C.
Kendall Jenner

**Kendall Nicole Jenner** (Los Angeles, 3 novèmber 1995), mej conossùa tanme **Kendall Jenner**, a l'é na modela e atriss american-a.

Jenner, Kendall
Lenga dij segn aser-a

## Pais an dova a l'é dovrà
La **lenga dij segn aser-a** a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Aserbaigian.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dla **lenga dij segn aser-a** a peul esse:

* lenghe dij segn dij ciòrgn
** **lenga dij segn aser-a**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: —

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
https://web.archive.org/web/20110210201116/http://www.theinterpretersfriend.org/indj/dcoew/azerbaijan.html

Categorìa:Lenghe dij segn dij ciòrgn
Categorìa:Lenghe dl'Aserbaigian
Università Paris-Saclay

L**'Università Paris-Saclay** as treuva a sud ëd la sità 'd Paris ant ij dipartiment ëd Paris, ëd l'Essonne e dj'Yvelines.

## Organisassion
Fondà dël 2015 tanme "Comun-a 'd università" e dël 2019 tanme università, la caraterìstica prinsipal ëd l'organisassion a l'é cola d'esse constituìa da n'ansem d'università,  grande scòle, facoltà 'd formassion e d'arserca e organism d'arserca. 

A tut ël 2020, a fasìo part ëd l'Università Paris-Saclay le organisassion ch'a seguo:

**Institut Universitari ëd Tecnologìa**:
* *Institut Universitari 'd Tecnologìa d'Orsay*;
* *Institut Universitari 'd Tecnologìa ëd Sceaux*;
* *Institut Universitari 'd Tecnologìa ëd Cachan*.

**Politécnich ëd Paris-Saclay**

**Unità 'd formassion e d'arserca**:
* *Facoltà 'd siense d'Orsay*;
* *Facoltà Jean Monnet (drit, conomìa e gestion)*;
* *Facoltà 'd farmacìa*;
* *Facoltà 'd medicin-a*;
* *Facoltà 'd siense dlë spòrt*.

**Grande scòle**:
* *AgroParisTech*, con campus a Paris e Thiverval-Grignon (Yvelines);
* *[[CentraleSupélec]]*, campus a Paris-Saclay (Essonne), Metz (Mosela) e Rennes (Ille-et-Vilaine);
* *Scòla normal superieur Paris-Saclay*, campus à Paris-Saclay (Essonne) ;
* *Institut d'optique Graduate School*, campus a Paris-Saclay (Essonne).

**Università associà**:
* *[[Università 'd Versailles Saint-Quentin-en-Yvelines]]*;
* *Università d'Évry Val-d'Essonne*.

**Organism d'Arserca**:
* *Comissarià për l'energìa atòmica e për le energìe alternative* (CEA);
* *Sènter nassional dl'arserca sientìfica* (CNRS);
* *Institut dj'àut ëstudi sientìfich* (IHES);
* *Institut nassional d'arserca për l'agricoltura, l'alimentassion et l'ambient* (INRAE);
* *Institut nassional d'arserca an informàtica e an automassion* (INRIA);
* *Institut nassional dla salute e dl'arserca médica* (INSERM);
* *Ufissi nassional d'ëstudi e d'arserche aerospassiaj* (ONERA).

## Anliure esterne
* Sit Ofissial

Paris-Saclay
Zapopan

**Zapopan** (*Tzapopan* an lenga nahuatl) a l'é na sità d'anviron 365.168 abitant (2010) ant ël sénter dël Méssich, Stàt ëd Jalisco.

Categorìa:Sità dël Méssich
Guadalajara (sità)

**Guadalajara** a l'é na sità d'anviron 1.460.148  abitant (2015) ant ël sénter dël Méssich. A l'é capleugh dl'estat federal dël Méssich ciamà Jalisco.

## Geografìa
Guadalajara as treuva a sud ëd Sità dël Méssich a n'autëssa ëd 1.536  méter ans'ël nivel dël mar.
 

Categorìa:Sità dël Méssich
Airbus A330

L' **Airbus A330** a l'é n'avion 'd linia a doi motòr ëd fabricassion multinassional (Fransa, Regn Unì, Gërmania e Spagna). 

Ël prim vòl dël protòtip A330-300 a l'é stàit dël 2 novèmber 1992 e a l'é intrà an servissi dël 17 génè 1994 con Air Inter.
Fin al di d'ancheuj a son stàit construì 1.518 esemplar.

Categorìa:Avion
Joseph Nicolas Delisle

**Joseph Nicolas Delisle**, nassù a Paris dël 4 avril 1688 e mòrt a Paris dël 12 stèmber 1768, a l'é stàit un astrònom franseis.

## Biografìa
Joseph Nicolas Delisle a l'era fieul ëd Claude Delisle (1644-1720), cartograf dël re Luis XIV ëd Fransa.
A l'é stait mèistr ëd Charles Messier.

Delisle, Joseph Nicolas
Delisle, Joseph Nicolas
Interlingue

L**'Interlingue** a l'é na lenga artifissial ch'a deuvra ëd paròle ch'as treuvo ant la pì part dle lenghe romanze e germàniche.

## Literatura
* Kajš, Jan Amos (1938) *Krasina, raconta del subterrania del Moravian carst*.
* Podobský, Jaroslav (1935/1947) *Li astres del Verne*.
* Costalago, Vicente (2021) *Li sercha in li castelle Dewahl e altri racontas*.

## Bibliografìa
* Dr. F. Haas : « Grammatica de Interlingue », Svissia: Interlingue-Servicie Winterthur 1956.

## Esempi dla lenga

### ''[[Pare nòstr]]'' an interlingue
:Patre nor, qui es in li cieles,
:mey tui nómine esser sanctificat,
:mey tui regnia venir,
:mey tui vole esser fat,
:qualmen in li cieles talmen anc sur li terre.
:Da nos hodie nor pan omnidial,
:e pardona nor débites,
:qualmen anc noi pardona nor debitores.
:E ne inducte nos in tentation,
:ma libera nos de lu mal.
:Amen.

## Wikipedia an interlingue
A-i é ëdcò n'edission ëd Wikipedia an interlingue.

## Riferiment


## Anliure esterne
* Occidental: The International Auxiliary Language

Categorìa:Lenghe artifissiaj
Musé archeològich dël Casentin "Piero Albertoni"

Ël **Musé archeològich dël Casentin "Piero Albertoni"** as treuva a Bibbiena, rua Berni 21, an Provincia d'Aress. 
Ël musé a l'é stàit fondà dël 2013.

As treuva ant ël Palass Niccolini che armonta al 1645 e a l'é ëdcò la sede dël munissipi.
## Ël contnù
Ël musé a compren-e dle colession ëd oget ch'a van dla preistòria a l'età ëd mes, truvà durant j'agn ant la Region dël Casentin.
## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Archeologìa
Categorìa:Musé dla Toscan-a
General Dynamics F-111

Ël **General Dynamics F-111 ''Aardvark**'' a l'é stàit n'avion bombardié a reassion supersònich fabricà ant jë Stat Unì antrames la fin dj'agn '60 e ël 1985.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1964 e a l'é intrà an servissi dal 1967.
Soa produssion a l'é stàita ëd 562 esemplar e a l'era an servissi màch an jë Stat Unì (fin dël 1998) e an Australia (fin dël 2010).
Soa lëstessa màsima a l'era ëd 2.655 km/h visadì 2.5 Mach.

Categorìa:Avion militar
Medellìn

**Medellìn** a l'é 'na sità dla Colombia, la sgònda apress la capital Bogotà. A conta 2.464.322 abitant (2015).

## Sità gemelà
Medellìn a l'é gemelà con:

*  Milan, Italia
*  Bilbao, Spagna

## Galerìa

Image:Metro de Medellin- Linea B sector San Javier.JPG|Metro
Image:Ruta N medellin.JPG|alt=|
Image:Museo Interactivo EPM-FachadaEste-Medellin(2).JPG|alt=|Musé
Image:Plaza de Cisneros Medellin Colombia.jpg|alt=|Piassa Cisneros



## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità dl'América meridional
Categorìa:Colombia
John Steinbeck

**John Ernest Steinbeck, Jr.**, nassù a Salinas dël 27 fërvè 1902 e mòrt a New York dël 20 dzèmber 1968, a l'é stàit në scritor american.

Dël 1962 John Steinbeck a l'ha vagnà ël premi Nobel për la literatura.

## Biografìa
John Steinbeck a l'era nàit da John Ernest Steinbeck Sr. (nàit Grossteinbeck) e da Olive Hamilton Steinbeck, d'achit irlandeise.
A l'ava doe sorele pì grand, Esther (1892) ed Elizabeth (1894) e una pì cita, Mary (1905).
## Euvre prinsipaj
* 1937 - *Of Mice and Men* (Òm e rat)
* 1939 - *The Grapes of Wrath* (Furor)

Steinbeck, John
Steinbeck, John
Steinbeck, John
Steinbeck, John
John Dos Passos

**John Roderigo Dos Passos**, nassù a Chicago dël 14 gènè 1896 e mòrt a Baltimora dël 28 stèmber 1970, a l'é stàit në scritor, giornalista, poeta e dramaturgh american.

Dos Passos, John
Dos Passos, John
Dos Passos, John
Aguascalientes (sità)

**Aguascalientes** a l'é na sità ëd 934.424 abitant ant ël sénter dël Méssich. A l'é capleugh dl'estat federal dël Méssich ciamà Aguascalientes.

## Geografìa
Aguascalientes as treuva a nòrd ëd Sità dël Méssich a n'autëssa ëd 1.888 méter ans'ël nivel dël mar.

Categorìa:Sità dël Méssich
Cusco

**Cusco** (ëdcò an spagneul: Cuzco; an Quechua: Qusqu), a l'é 'na sità dël Perù. A conta 348.935 abitant (2007).

## Sità gemelà
Cusco a l'é gemelà con:

*  Chartres, Fransa
*  Mosca, Russia
*  Rio de Janeiro, Brasil

## Galerìa

Image:Iglesia de la Compañía de Jesús, Plaza de Armas, Cusco, Perú, 2015-07-31, DD 75.JPG|Iglesia de la Compañía
Image:Museo de Arte Religioso del Arzobispado, Cusco, Perú, 2015-07-31, DD 62.JPG|Ël giardin dël Musé d'Art Sacrà 



## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità dl'América meridional
Categorìa:Perù
The Carpenters

**The Carpenters** a son stàit na formassion pop formasse dël 1968 a Downey, Califòrnia (Stat Unì), e separasse dël 1983. Ij component a j'ero Richard Carpenter (cantant e tastadurista) e Karen Carpenter (cantant e a la baterìa).

Un gran nùmer ëd soe canson, ‘me "They Long to Be (Close to You)", "Top of the World", "Yesterday Once More", "Only Yesterday" e "Rainy Days and Mondays", a son considerà dij clàssich assolù. Ij Carpenters a l’han vendù 34,6 milion ëd disch mach ant jë Stat Unì.

## Euvre

* *Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)

Carpenters
Clive Cussler

**Clive Eric Cussler** (Aurora, 15 luj 1931 – Scottsdale, 24 fërvè 2020) a l'é stàit në scritor an lenga anglèisa.
A l'ha publicà motobin romanz d'aventura.
## Vita

A l'era fieul ëd Eric Edward Cussler e ëd Amy Adeline Hunnewell.

Cussler, Clive
Cussler, Clive
Cussler, Clive
Salinas (Califòrnia)

**Salinas** a l'é na sità djë Stat Unì d'América an le Stat dla Califòrnia.
A l'ha 163.542 abitant (2020) e a resta a anviron 12 chilometer da l'Océan Passìfich.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1840 'me ranch da José Eusebio Boronda.

Categorìa:Comun dla Califòrnia
Roberto Rossellini

**Roberto Gastone Zeffiro Rossellini**, nassù a Roma dël 8 ëd maj dël 1906 e mòrt amblessì dël 3 giugn dël 1977, a l'era un regista italian.  A l'é considerà ël pare dël neorealism italian.

A l'era catòlich. A l'é stàit sposà con Ingrid Bergman.

## Ij film pi avosà
* *Roma città aperta* (1945)
* *Paisà* (1946)
* *Germania anno zero* (1948),

Rossellini, Roberto
Rotterdam

**Rotterdam** a l'é 'na sità dij Pais Bass.
A l’ha 'na popolassion ëd 639.587 abitant (2017), 1.273.385 s'as conta ëdcò tuta l'area metropolitan-a.

## Sità gemelà

Rotterdam a l'é gemelà con:
*  San Peroborgh, Federassion Russa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Rotterdam
Rotterdam
Eugene (Oregon)

**Eugene**, stranomà "Emerald City", a l’é na sità djë Stat Unì d'América an lë stàt dël Oregon.

A conta na popolassion ëd 171.245  abitant (2018) e 374.748 la sità metropolitan-a.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1846 'me Skinner's Butte ma a pija ël nòm ëd Eugene màch dël 1853.

## Geografìa
La sità a s'treuva an sël fium Willamette andoa a s'campa an sël fium McKenzie a anviron 80 Km dla costa ëd l'Océan Passìfich.

## Conomìa
Eugene a l'ha un importanta Università.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Oregon
Virginia Beach

**Virginia Beach** a l’é na sità djë Stat Unì d'América, la prim-a dl'ëstat dla Virginia për popolassion.

A conta na popolassion ëd 452.745 abitant (2015) e 'na surfassa ëd 1.288,10 km².

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà a la fin dël secol ch'a fa 19 ma a l'é vnùa sità indipendent màch dël 1952. 

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Virginia
Lexington (Kentucky)

**Lexington** a l'é na sità ëd ël Kentucky ëd 323.790 abitant, la sgonda dlë stat për nùmer d'abitant e a l'ha 'na surfassa ëd 739,5 km².
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1775.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dël Kentucky
Richmond (Virginia)

**Richmond** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dl'ëstat dla Virginia.

A conta na popolassion ëd 228.783 abitant (2018).

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1737 e a l'é vnùa capital dl'ëstat dël 1780. 

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Virginia
Wabash

Ël fium **Wabash** a l'é un fium djë Stat Unì.
A nass davzin a la frontiera antrames jë stat ëd Indian-a e Ohio. 
Ël fium as buta ant'ël fium Ohio davzin a Hovey Lake, apress 765 km da l'inissi.

Sò bassin idrogràfich a l’é ëd 85.340 km².

Categorìa:Fium djë Stat Unì
Leeds

**Leeds** a l’é la 'na sità del Regn Unì. A conta 'na popolassion ëd 793.139 abitant.
## Stòria

Leeds a l'é stàita cità për la prim-a vira dël 1086. 

Categorìa:Sità anglèise
Evansville (Indian-a)

**Evansville** a l’é na sità djë Stat Unì d'América e tersa sità pi granda dlë Stat ëd l'Indian-a.

A conta na popolassion ëd 117.429 abitant (2010) e la sità metropolitan-a a conta na popolassion d'anviron 911.000 abitant.

## Stòria

La sità a l'é stàita fondà dël 1812. 
 

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Indian-a
Nimega

**Nimega** (*Nijmegen* an Lenga neerlandèisa) a l'é 'na sità dij Pais Bass ant la region dla Gheldria (Gelderland).
A conta 166.492 abitant (2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Nimega
Nimega
Lenga asera

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga asera** ò **aser** a l'é parlà dzortut an Aserbaigian.

## Classificassion

Në schema ëd classificassion ëd l**'asera** a peul esse:

* lenghe altàiche
** lenghe Turkic
*** lenghe meridionaj
**** lengha asera

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **AZ**
* Còdes ISO 639-2: **AZE**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
https://iso639-3.sil.org/code/aze


Aser
Aser
Torsten Haß

**Torsten Haß** alias **Kim Godal** (Neumünster ant ël Stat Federal dlë Schleswig-Holstein, 21 dë novèmber 1979) a l'é un bibliotecari e scritor tedesch, ma ëdcò giornalista, poeta e dramaturgh.
## Euvre
* *Bibliotheken für Dummies* (2019); con Detlev-Schneider-Suderland
* *Arbeitgebermarke Bibliothek mit k(l)einem Budget : eine Einführung mit Übungen* (2021)
* *Vahīṅ dekhiye : Festschrift für Hellmut Vogeler* (1996); editor
* *Das Ende der Gemütlichkeit : Entwurf eines Fundraising-Konzepts für kleinere und mittlere Wissenschaftliche Bibliotheken * (2021)
* *Dieses Buch ist für die Tonne : Einführung in den klassischen Zynismus (Kynismus)]]* (2020); con Maximilian Spannbrucker
* *Wohnriester und Erbbau : ein aktuelles Fallbeispiel* (2021)
### Romanz, conte
* *Das Kartenhaus : ein Betrugs-Roman* (2002)
* *Der König des Schreckens :  ein Vatikan-Krimi*  (2013)
* *Männchensache : Rechtsfälle zur Vorbereitung im Geschlechterkampf – Roman* (2009)
* *Morddeich : und andere Kurzprosa* (2021)
* *Die Schwarze Zeit : ein Mittelalter-Roman* (2006)
* *Die Schwarze Zeit II : Aphrodites Puppen – Roman* (2007)
* *Die Schwarze Zeit III : Metathronos – Roman* (2008)
* *Die Schwarze Zeit IV : Agonie – Roman* (2009)
* *Die Schwarze Zeit V : Staub – Roman* (2010)
* *Die Schwarze Zeit VI : Terra re-mota – Roman* (2011)
* *Totenmelodie : ein Kurpfalz-Krimi* (2017)
* *Totenquintett : ein Kurpfalz-Krimi* (2018)
* *Totentraum : ein Kurpfalz-Krimi* (2019)
### Drama
* *En Nuit : Dramolett* (2021)
* *Omega oder Das Hochzeitsmahl : Drama* (2020)
* *Die Staatsschuld – In a State of Bonds : Drama* (2003)
### Poesìa
* *Das Christkind taumelt betrunken im Wald, der Weihnachtsmann torkelt nicht minder : Winter- und Weihnachtsgedichte* (2020)
* *Es wiehert der Gaul, es graset das Pferd. Es machte auch nichts, wär’s mal umgekehrt : Liebesgedichte und andere* (2020)
## Arferiment

## Anliure esterne
* KVK (Almagna, Àustria, Svìssera, WorldCat): Arzultà dl'arserca Torsten Haß
* KVK (Almagna, Àustria, Svìssera, WorldCat): Arzultà dl'arserca Kim Godal
Haß, Torsten
Haß, Torsten
Haß, Torsten
Haß, Torsten
Baldassare Castiglione

**Baldassare Castiglione** o ëdcò **Baldassar** o **Baldesar** (Casatico (Marcaria), 6 dzèmber1478 – Toledo, 8 fërvè 1529) a l’é stàit un filòsof, scritor e òm polìtich.

'Me Leonard da Vinci, Castiglione a l’é considerà un tìpich esempi d'òm ëd l'Arnassensa.

## Nòte biogràfiche
Castiglione a l'era fieul ëd Cristoforo Castiglione (1458-1499), òm d'arm a le dipendense dël marcheis ëd Mantoa Ludovico Gonzaga e ëd Luigia Gonzaga (1458-1542).

## Euvre prinsipaj
* *Il Cortigiano*
* *Tirsi*
* *Rime*
* *Carmina*
* *Epistole*

Castiglione, Baldassare
Castiglione, Baldassare
Toledo

**Toledo** a l’é na sità dël Regn dë Spagna capital dla Castija-La Mancha.

Categorìa:Sità spagneule
The Killers

Ij **The Killers** a son na formassion rock alternative formasse a Las Vegas, (Stat Unì) dël 2001.

La banda a l'é formà da: *Brandon Flowers* (cantant e personalità pì an vista), *Mark Stoermer* (bass, ghitara), *Ronnie Vannucci* (bateria) e *Dave Keuning* (ghitara).

## Àlbom
* 2004 – *Hot Fuss*
* 2006 – *Sam's Town*
* 2008 – *Day & Age*
* 2012 – *Battle Born*
* 2017 – *Wonderful Wonderful*
* 2020 – *Imploding the Mirage*
* 2021 – *Pressure Machine*


Immagine:Brandon-Flowers-The-Killers.jpg|Brandon Flowers
Immagine:Mark Stoermer Flickr.jpg|Mark Stoermer
Immagine:RonnieVannucci.jpg|Ronnie Vannucci
Immagine:Dave Keuning.jpg|Dave Keuning


Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Categorìa:Formassion musicaj rock
Cesa ëd San Gioann Batista (Rocavran)

La **Cesa ëd San Gioann Batista** a Rocavran a armonta al prinsipi dël secol ch'a fa XIII, ant lë stil romànich e a s'treuva davzin al simiteri.
L'anterior a l'ha màch na navà e a l'é motobin decorà da fresch dël secol ch'a fa XV.

## Galerìa ëd foto

Chiesa di San Giovanni Battista (Roccaverano), facciata 010.jpg|La fassada
Roccaverano, sGiovanni, affreschi (Fab18 mag2015).jpg|Ij fresch


‎

Cesa ëd San Gioann Batista (Rocavran)
Cristianésim an Piemont
Talking Heads

Ij **Talking Heads** a son na formassion rock alternative formasse a New York, (Stat Unì) dël 1974 e ativa fin dël 1991.

La banda a l'era formà da *David Byrne* (vos, ghitara), *Tina Weymouth* (bass, vos), *Jerry Harrison* (Tastadure, ghitara, vos) *Chris Frantz* (Bateria).
## Àlbom ant jë studi

*1977 - *Talking Heads: 77*
*1978 - *More Songs About Buildings and Food*
*1979 - *Fear of Music*
*1980 - *Remain in Ligts*
*1983 - *Speaking in Tongues*
*1985 - *Little Creatures*
*1986 - *True Stories*
*1988 - *Naked*

Categorìa:Formassion musicaj pop
Categorìa:Formassion musicaj rock
Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Lina Wertmüller

Regista ëd cine.
**Arcangela Felice Assunta Wertmüller von Elgg Spanol von Braueich** conossùa màch 'me *Lina Wertmüller* a l'era nassùa a Roma ai 14 d'òst dël 1928, fieula ëd Federico Wertmüller un avocà d'achit svisser e ëd Maria Santamaria-Maurizio. 
Lina Wertmüller a l'é mòrta a Roma ai 9 ëd dzèmber dël 2021.

A l'ha arseivù l'Oscar d'onor për soa cariera a Hollywood ant ël 2019.

## Euvre prinsipaj
* *I basilischi* (1963)
* *Questa volta parliamo di uomini* (1965)
* *Rita la zanzara* (1966)
* *Non stuzzicate la zanzara* (1967)
* *Il mio corpo per un poker*, co-regia di Piero Cristofani (1968)
* *Mimì metallurgico ferito nell'onore* (1972)
* *Film d'amore e d'anarchia - Ovvero "Stamattina alle 10 in via dei Fiori nella nota casa di tolleranza..."* (1973)
* *Tutto a posto e niente in ordine* (1974)
* *Travolti da un insolito destino nell'azzurro mare d'agosto* (1974)
* *Pasqualino Settebellezze* (1975)
* *La fine del mondo nel nostro solito letto in una notte piena di pioggia* (1978)
* *Fatto di sangue fra due uomini per causa di una vedova. Si sospettano moventi politici* (1978)
* *Scherzo del destino in agguato dietro l'angolo come un brigante da strada* (1983)
* *Sotto.. sotto.. strapazzato da anomala passione* (1984)
* *Un complicato intrigo di donne, vicoli e delitti* (1985)
* *Notte d'estate con profilo greco, occhi a mandorla e odore di basilico* (1986)
* *In una notte di chiaro di luna* (1989)
* *Sabato, domenica e luned*ì (1990)
* *Io speriamo che me la cavo* (1992)
* *Ninfa plebea* (1996)
* *Metalmeccanico e parrucchiera in un turbine di sesso e politica* (1996)
* *Ferdinando e Carolina* (1999)
* *Peperoni ripieni e pesci in faccia* (2004)

Wertmüller, Lina
Tomba ëd Ciro ël Grand

La **Tomba ëd Ciro ël Grand** a l'é ël monument funerari dël re Ciro ël Grand e as treuva a Pasargade, al dì d'ancheuj an Iran.

## Descrission
La tomba a mësura anviron 13,75 x 12,25 m. e a l'é auta anviron 11 m. 

Categorìa:Architetura
Categorìa:Iran
The Office (Serie TV american-a)

**The Office** a l’é na serie televisiva american-a, creà da Greg Daniels për la NBC, ch'a conta le stòrie d'un grup 'd impiegà ant la companìa ëd fantasìa *Dunder Mifflin Paper Company* ch'as treuva ant la sità 'd Scranton an Pennsylvania. 
La serie a l'ha avù 9 stagion (2005-2013) e 201 puntà.

Categorìa:Television american-a
Florence and the Machine

Ij **Florence and the Machine** a son na formassion indie rock e new wave anglèisa, formasse a Londra dël 2007 e ativa fin dël dì d'ancheuj.

Ij component a son: *Florence Welch* vos e personalità pì an vista, *Robert Ackroyd* a la ghitara, *Isabella Summers* tastadura, *Tom Monger* a l'arpa.

## Àlbom ant lë studi
* 2009 – *Lungs*
* 2011 – *Ceremonials*
* 2015 – *How Big, How Blue, How Beautiful*
* 2018 – *High as Hope*
* 2022 – *Dance Fever*
* 2025 – *Everybody Scream*

### Àlbom dal viv
* 2011 – *Live at the Wiltern*
* 2012 – *MTV Unplugged*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Olaf Scholz

**Olaf Scholz** a l'é nassù à Osnabrück ël 14 giugn 1958.

Member dël Partì Sossialist Democratich alman (*Sozialdemokratische Partei Deutschlands*, *SPD*), a l'é vnù Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 8 dzèmber 2021.
## Anliure
*Sit ofissial

Scholz, Olaf
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar Schmidt** a l'é nassù à Amborgh ël 23 dzèmber 1918 e a l'é mòrt amblessì ai 10 november 2015.

Member dël *Partì Sossialdemocratich alman (SPD)*, a l'é stàit Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1974 al 1982.

Schmidt, Helmut
Ludwig Erhard

**Ludwig Erhard** a l'é nassù à Fürth, dël 4 fërvè 1897 e a l'é mòrt a Bonn dël 5 maj 1977.

Member dël *Partì Cristian democratich alman (CDU)*, a l'é stàit Canslé dla Repùblica Federal d'Almagna dal 1963 al 1966.

Erhard, Ludwig
Carl von Clausewitz

**Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz** (Burg bei Magdeburg, 1º giugn 1780 – Breslavia, 16 novèmber 1831) a l'é stàit un general e teorich dla guèra prussian. 

## Euvre prinsipaj
Dla guèra (Vom Kriege).

Categorìa:Biografìe
Panzer V Panther

Ël **Panzer V Panther** a l'é un car armà alman dla Sconda guèra mondial‎.
A l'é stàit prodovù dal 1943 al 1945 an anviron 6.000 esemplar. 
A l'era armà con un canon KwK 42 da 75 mm. e da doe mitraje MG 34 da 7,92 mm. 
A l'é stàit concevù 'me reassion al car armà sovietich T-34.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Almagna nasista

L**Almagna nasista** (*Deutsches Reich* an lenga tedesca) o ëdcò **Ters Reich** (*Drittes Reich*), a l'é stàit 'n pais dl'Euròpa sentral antrames 1933 e 1945.

La capital a l'era Berlin che a l'ava 4.338.756 ab. (1939).
A l'a avù na surfassa massima ëd 696.265 km² e a contava anviron 90.030.775 d'abitant (1945).
L'Almania nasista a l'era 'na ditatura goernà dal Partì Nasista mnà dal ditator Adolf Hitler.

Categorìa:Euròpa Categorìa:Stòria Categorìa:Stòria europenga dël 1900
North American B-25 Mitchell

Ël **North American B-25 Mitchell** a l'é stàit un bombardié mojen a doi motòr fabricà ant jë Stat Unì prima e durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1939 e a l'é intrà an servissi dal 1941.
A l'é stait dovrà da l'aviassion djë Stat Unì e da la RAF angleisa durant la Sconda guèra mondial e apress an essend restà an servissi fin a j'agn '60 an Cin-a. 
Ël North American B-25 a l'é stàit prodovù an 9.816 esemplar.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd 438 km/h e ël so ragg d'assion a l'era ëd 2.173 km.  

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Women Airforce Service Pilots

Ël **Women Airforce Service Pilots** (*WASP*, vespa an lenga anglèisa) a l'é stàita n'organisassion formà da done pilota che, durant la Sconda guèra mondial, pilotavo avion militar për cont dla *United States Army Air Forces*.
L'organisassion a l'é nàita dël 5 òst 1943 për trasporté j'avion da lë fàbriche ëd produssion a ij camp d'aviassion an considerand che ij pilota mas-c a j'ero impegnà ant ij front dla guèra.
Ël *Women Airforce Service Pilots* a l'é arivà a contè fin a 1.074 member.
Dël 2009 le Wasp a j'an arseivù dal president Barack Obama la medaja d'or del Congress american.
Thomas Stearns Eliot

Scritor an lenga anglèisa.
**Thomas Stearns Eliot**, conossù màch 'me **T. S. Eliot**, a l'era nassù a Saint Louis ël 26 ëd stèmber dël 1888 e a l'é mòrt a Londra ël 4 ëd géné dël 1965.

Dël 1948 a l'a vagnà ël Premi Nobel për la literatura.

## Biografìa

A l'era col ch'a fa set fieul ëd Henry Ware Eliot (mòrt dël 1919) e ëd Charlotte Champe Stearns. A l'a studià a l'Harvard University.

Eliot, T.S.
Eliot, T.S.
Eliot, T.S.
Ulm

**Ulm** a l'é na sità ëd 126.790 abitant (2019) an Almagna, land ëd Baden-Württemberg.

Ulm a l'é avosà për esse la sità andoa a l'é nàit Albert Einstein.

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Jean-Joseph Sanfourche

**Jean-Joseph Sanfourche** a l'é stàit un pitor e scultor franseis.

A l'era nassù a Bordeaux, dël 25 ëd giugn 1929 e a l'é mòrt a Saint-Léonard-de-Noblat, dël 13 ëd mars 2010.

Sanfourche, Jean-Joseph
Orsola Caccia

**Orsola Maddalena Caccia** nàita *Teodora Orsola*, (Moncalv, 4 ëd dzèmber 1596 - Moncalv, 26 ëd luj 1676) a l'é stàita una importanta pitriss dël secol ch'a fa 17. 
## Biografìa
A l'era fieula ëd Guglielmo Caccia e ëd Laura Olivia.
Dël 1620, a l'é vnua monia ant ël cunvent ëd Biansé.

Caccia, Orsola
Nòm piemontèis

Ij nòm piemontèis 

## Lista dij nòm
* Anselm

### Nòm maschil/mascolin

### Nòm feminil/feminin

## Arferiment



Categorìa:Lenga piemontèisa 
Categorìa:Società piemontèisa
Sam Fender

**Sam Fender**, pseudonim ëd **Samuel Thomas Fender**, nassù a North Shields ai 25 ëd avril dël 1994 a l'é un cantant an lenga anglèisa ativ dal 2016.
So gener a l'é ël Brit pop e ël Rock alternativ.
## Albòm
* 2019 – *Hypersonic Missiles*
* 2021 - *Seventeen Going Under*

Fender, Sam
Frassion Bertass

Bertass à le na Frassion a metà tra i Comun ëd Sant Ambreus e Vian-a a 350 méter.

La cesa a l'é dedicà a la "Madonna Addolorata".

.

Categorìa:Valsusa
Categorìa:Sant Ambreus
Categorìa:Frassion dla sità metropolitan-a 'd Turin
Frassion San Pe ëd Sant Ambreus

San Pe à le na Frassion dël Comun ëd Sant Ambreus a 790 méter, suta la Sacra 'd San Michel.

La Cesa a l'é ël Santuari Nòstra Sgnora ëd Fatima (Sant Ambreus) e a l'é stà ël prim Santuari d'Italia dedicà a la Madona ëd Fatima 'ntl'ani 1943.

Categorìa:Sant Ambreus
Categorìa:Frassion dla sità metropolitan-a 'd Turin
Tor dla Dogan-a ëd Sant Ambreus

La Tor dla Dogan-a a resta a Sant Ambreus, an via Umberto I° che ancrosia via Caduti per la Patria 'ntl slargo che as ciama "Pasché". 

A l'é l'arcostrussion dël sécol ch'a fa XIII.

Categorìa:Architetura ëd Sant Ambreus
Tor Comunal ëd Sant Ambreus

La Tor Comunal a resta a Sant Ambreus, as trova ant la piassa San Gioann Vincens.

A l'é l'arcostrussion dël sécol ch'a fa XIII.

Categorìa:Architetura ëd Sant Ambreus