Virtù

La **virtù** (dal latin *virtus*, da *vir*, "òm") an filosofìa a l'é na disposission o n'abitùdin ëd caràter ch'a pòrta na përson-a a agì conform a la rason e a la moralità. A l'é un concet sentral dl'ética dle virtù, na corent filosòfica ch'a buta la formassion dël bon caràter al cheur dla vita moral.

## Tichëtte prinsipaj
La virtù a peul esse definìa coma:
* Na disposission stàbil dël caràter a serne e fé lòn ch'a l'é bon
* L'abilità ëd trové la giusta mzura an tra doi estrem
* La realisassion dël potensial uman conform a la rason
* La base dël bon agì e dla vita contenta

## Sòrt ëd virtù
### Për [[Aristòtil]]
Aristòtil a diferensia an tra:
* **Virtù inteletual**: Cola ch'a ven da l'ansegnament
** **Sapiensa**: La conossensa dij prinsipi pì àut
** **Siensa**: La conossensa dle còse necessarie
** **Rason pràtica**: La capacità 'd giudiché an situassion particolar

* **Virtù moral**: Cola ch'a ven da l'abitùdin
** **Coragi**: An tra la temerarietà e la paurosità
** **Temperansa**: An tra l'intemperansa e l'insensibilità
** **Liberalità**: An tra la prodigalità e l'avarissia
** **Magnanimità**: An tra la vanità e la pusilanimità

### Le quatr virtù cardinaj
Ant la tradission filosòfica e cristian-a:
* **Prudensa**: La capacità 'd giudiché lòn ch'a l'é bon da fé
* **Giustissia**: La costanta volontà 'd dé a mincadun lòn ch'a jë speta
* **Fòrsa**: La fermëssa ant le dificoltà
* **Temperansa**: Ël moderé ij desider sensuaj

### Le tre virtù teologaj
Ant la tradission cristian-a:
* **Fej**: La virtù ch'a pòrta a chërde an Dé
* **Speransa**: La virtù ch'a pòrta a speré an Dé
* **Carità**: La virtù ch'a pòrta a vorej bin a Dé e al pròssim

## Strutura dla virtù
Second Aristòtil, la virtù a l'ha tre caraterìstiche:
* As trata dë na **disposission**, nen d'un sentiment o d'una capacità
* A l'é na **mzura** an tra doi estrem (sfasament)
* A l'é na **abitùdin**, visadì ch'as aquista për pràtica costanta

## Aquisté le virtù
Le virtù as deuvro:
* Për **pràtica** e **repetission** d'assion virtuose
* Për **esempi** e **imitassion** ëd përson-e virtuose
* Për **riflession** e **auto-esaminassion**
* Për **educassion** e **formassion** dël caràter

## Virtù e felicità
Ant l'ética dle virtù, le virtù a son:
* **Mèj për esse**: A rendo bon col ch'a l'ha
* **Mèj për vive**: A men-o a la felicità (*eudaimonia*)
* **Fin an lor mideme**: A son desideràbij për lor-mideme

## Virtù ant la tradission filosòfica
* **Socrate**: La virtù a l'é conossensa, ël mal a ven da l'ignoransa
* **Platon**: La virtù a l'é l'órdin dl'ànima, minca part a l'ha soa virtù pròpria
* **Jë Stòich**: La virtù a l'é l'ùnich bin ver, tut lòn ch'a resta a l'é indiferent
* **Tomà d'Aquin**: A integra la filosofìa d'Aristòtil con la vision cristian-a dla virtù
* **David Hume**: La virtù a l'é lòn ch'a sùssita 'd sentiment ëd aprovassion
* **Alasdair MacIntyre**: An temp modern, a fortiss un ritorn a l'ética dle virtù

## Crìtiche a l'ética dle virtù
* A peul manché 'd régole ciàire për guidé l'assion
* As peul dventé relativista: le virtù a peulo varié da coltura a coltura
* A peul nen dé na rispòsta a le question ëd giustissia sossial

## Amportansa contemporania
L'antëress për le virtù a l'é arnassù ant ël sécol ch'a fa XX con:
* La publicassion ëd "After Virtue" d'Alasdair MacIntyre (1981)
* Jë studi an ética aplicà (ética dl'organisassion, ética dël professionista)
* L'antëress për la formassion dël caràter ant l'educassion

## Vos corelà
* Ética dle virtù
* Aristòtil
* Vissi
* Eudemonism
* Caràter
* Prudensa
* Giustissia
* Fòrsa
* Temperansa

## Arferiment


Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI