Filosofìa rinassimental

La **filosofìa rinassimental** a l'é ël pensé filosòfich ch'a l'é dësvlupasse durant l'Arnassiment, apopré dal sécol XIV al sécol XVI. Cost period a marca na transission da la filosofìa medieval a la filosofìa moderna, con n'arton d'anteresse për j'autor clàssich e na valorisassion dl'òm e dla natura.

## Contest stòrich
Ël Rinassiment a l'é nàit an Italia ant ël sécol XIV e a l'é ëspantiasse an Euròpa fin al sécol XVI. Le condission ch'a l'han favorì la nàssita ëd costa neuva filosofìa a son ëstàite:
* La docà ëd Constantinòpoli (1453) e l'ariv an Italia d'àut studios bisantin
* L'anvension ëd la stampa a caràter mòbij (ca. 1450)
* La dëscuerta dël neuv mond (1492)
* Ël patronagi dle cort
* La crisi dël podèj eclesiàstich

## Caraterìstiche prinsipaj
La filosofìa rinassimental a presenta vàire element neuv:
* **Umanesim**: ritorn a j'autor clàssich (Grecia e Roma)
* **Antropocentrism**: l'òm al sènter dla realtà
* **Naturalism**: anteresse për la natura e soe lege
* **Individualism**: valorisassion dla sìngola përson-a
* **Sperimentalism**: amportansa dl'osservassion e dl'esperiensa

## Scòle e corent prinsipaj

### Umanesim filosòfich
A buta l'òm al sènter dla riflession filosòfica:
* Francesco Petrarca (1304-1374): ritorn a la filosofìa moral
* Lorenzo Valla (1407-1457): filologìa e crìtica stòrica
* Pico dla Mirandola (1463-1494): *Discors an sl'antegrità dl'òm*

### Neoplatonism fiorentin
Scòla filosòfica ch'a arpija ël pensé ëd Platon:
* Marsilio Ficino (1433-1499): tradussion ëd Platon e dij neoplatònich
* Giovanni Pico della Mirandola: sìntesi antra platonism e aristotelism

### Aristotelism rinassimental
Reinterpretassion d'Aristòtil an contrast con la scolàstica:
* Pietro Pomponazzi (1462-1525): studia l'ànima sensa antervent divin

### Filosofìa dla natura
A serca dë spieghé la natura con métod sientìfich:
* Bernardino Telesio (1509-1588): empirism e osservassion dla natura
* Giordano Bruno (1548-1600): teorìa dl'infinit e dl'univers omogeni

### Pensé polìtich
* Nicolò Machiavelli (1469-1527): realism polìtich ant ël *Prinsipi*
* Thomas More (1478-1535): utopìa social ant l*'Utopia*
* Erasmo da Rotterdam (1466-1536): umanism cristian e sàtire

## Tema prinsipaj
* La dignità e la libertà dl'òm
* L'armonìa antra l'òm e la natura
* La ritrovà autonomìa dla filosofìa rispet a la teologìa
* La valutassion dl'assion uman-a ant la stòria e la polìtica
* La reconciliassion antra fé e rason

## Eredità e anfluensa
La filosofìa rinassimental a l'ha:
* Preparà la nàssita dla siensa moderna
* Anfluensà la Arforma protestant
* Dàit nàssita al métod sientìfich
* Anspirà la filosofìa polìtica moderna
* Creà le base për l'Iluminism

## Autor amportant
* Francesco Petrarca (1304-1374)
* Coluccio Salutati (1331-1406)
* Leonardo Bruni (1370-1444)
* Lorenzo Valla (1407-1457)
* Marsilio Ficino (1433-1499)
* Giovanni Pico della Mirandola (1463-1494)
* Pietro Pomponazzi (1462-1525)
* Nicolò Machiavelli (1469-1527)
* Thomas More (1478-1535)
* Erasmo da Rotterdam (1466-1536)
* Giordano Bruno (1548-1600)

## Opere fondamentaj
* *Il Principe* ëd Machiavelli (1532)
* *Utopìa* ëd Thomas More (1516)
* *Elogio della follia* ëd Erasmo da Rotterdam (1511)
* *De hominis dignitate* ëd Pico dla Mirandola (1496)
* *De inmenso* ëd Giordano Bruno (1591)

## Vëdde ëdcò
* Rinassiment
* Umanesim
* Filosofìa medieval
* Filosofìa moderna
* Métod sientìfich

## Bibliografìa
* Cassirer, E. *Individuo e cosmo nella filosofia del Rinascimento*, 1927
* Garin, E. *L'umanesimo italiano*, 1952
* Kristeller, P.O. *Il pensiero filosofico del Rinascimento*, 1964

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI