Relativism

Ël **relativism** a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che le vrità, ij valor e le norme a son pa assolùe ma a dipendo dal contest, da la coltura o da la përspetiva andividual. A nega l'esistensa 'd criter universaj e ogetiv për giudiché.

## Definission
Ël relativism a peul esse definì 'me:
* La chërdensa che le vrità e ij valor a sio relativ al contest
* La negassion d'ogetività assolùa an camp moral, epistemològich o cultural
* N'aprossimassion ch'a fortiss che tute le përspetive a son igualment vàlide
* La posission che gnun pont ëd vista a peul ciamesse superior a j'àutri

## Stòria

### Antichità
* Protàgora (490-420 a.C.): "L'òm a l'é la mzura ëd tute le còse"
* Sofista: ènfasi an sla përsuasion e an sla contestualità
* Seticism pironian: dubi an sjë standard assolù

### Età moderna
* Michel de Montaigne (1533-1592): relativism cultural
* David Hume (1711-1776): sentimentalism moral
* Immanuel Kant (1724-1804): distinsion antra fenòmen e nòmen

### Sécol XX
* Antropologìa cultural: Franz Boas, Ruth Benedict
* Postmodernism: crìtica dle metanarassion
* Filosofìa dla siensa: Thomas Kuhn e ij paradigma

## Forme 'd relativism

### Relativism epistemològich
* Negassion ëd vrità universal e ogetive
* La conossensa a dipend dal contest stòrich o cultural
* Tute le pretèise ëd vrità a son relative a na përspetiva

### Relativism moral
* Gnun valor moral assolù o universal
* Le norme étiche a dipendo da la coltura o da la società
* Impossibilità 'd giudiché le moraj d'àutre colture

### Relativism cultural
* Tute le colture a son igualmente vàlide
* Impossibilità 'd giudiché le costume d'àutre società
* Rispet assolù për la diversità cultural

### Relativism linguìstich
* La strutura d'un lengagi a anfluensa la manera 'd pensé
* Ipòtesi Sapir-Whorf
* Diferense ant le categorisassion dël real

## Argument prinsipaj

### La diversità cultural
* Esistensa 'd moral e costume diverse ant le società
* Mancansa d'un consens universal an sjë standard étich
* Evidensa empìrica dla variabilità

### La determinassion stòrica
* Le vrità e ij valor a cambio ant ël temp
* Dipendensa dal contest stòrich
* Impossibilità 'd trové standard etern

### La situassion dël soget
* Tute le conossense a parto da na përspetiva particolar
* Impossibilità 'd na vista da gnun-e part
* Limitassion ëd la condission uman-a

## Autor amportant

### Protàgora
* "L'òm a l'é la mzura ëd tute le còse"
* Enfasi an sla përspetiva andividual
* Precursor dël relativism epistemològich

### Franz Boas
* Pare dl'antropologìa moderna american-a
* Arfud dël evolussionism cultural
* Enfasi an sla comprension dal intern

### Thomas Kuhn
* "La strutura dle arvolussion sientìfiche"
* Paradigma e incomensurabilità
* Relativism an filosofìa dla siensa

## Problema e crìtiche

### Auto-contradission
* Ël relativism a fortiss na vrità assolùa an negand le vrità assolùe
* "Tut a l'é relativ" a smija esse n'afirmassion assolùa
* Problema lògich dël relativism radical

### Impossibilità 'd crìtica
* Gnun fondament për critiché le pràtiche inùmane
* Arzigh ëd toleransa ecessiva
* Problema dij drit uman universaj

### Paràlisi moral
* Impossibilità 'd pijé decision étiche
* Assensa 'd guida për l'assion
* Arzigh ëd passività

### Ecess ëd dubi
* Bté an discussion minca afirmassion
* Difìcil fondé na conossensa sòlida
* Perìcol dë setissim radical

## Aplicassion

### Antropologìa
* Métod etnogràfich
* Comprension dal intern dle colture
* Arfud d'etnocentrism

### Educassion multicultural
* Rispet për le diversità
* Ansegnament sensa pregiudissi
* Valorissassion dle përspetive diverse

### Dirit internassional
* Balansi antra universalism e relativism cultural
* Problema dij drit uman
* Tension antra norme global e costume locaj

## Relativism contemporani

### Postmodernism
* Crìtica dle metanarassion
* Valorissassion dle narassion locaj
* Arfud d'ogetività assolùa

### Studi cultural
* Anàlisi dle relassion ëd podèj
* Decostrussion djë standard
* Atension a le minoranse

### Globalisassion
* Tension antra omogeneisassion e diversità
* Debat an sjë standard universaj
* Crisi dj'identità locaj

## Arspòste a le crìtiche

### Relativism moderà
* Acetassion ëd chèich standard universal
* Balansi antra diversità e nòrme comun-e
* Arfud dël relativism radical

### Pluralism
* Acetassion ëd përspetive mùltiple
* Possibilità 'd diàlogh antra posission diverse
* Arfud dël monism

### Contestualism
* Giudissi basà an sël contest
* Flessibilità ant l'aplicassion dij prinsipi
* Atension a le circostanse specìfiche

## Amportansa e anfluensa

### An filosofìa
* Debat continuà an epistemologìa e ética
* Anfluensa an sël postmodernism
* Contribù a la crìtica dël fondamentalism

### An siensa social
* Métod d'anvestigassion
* Atension a la contestualità
* Crìtica dle generalisassion ecessive

### Ant la società
* Promossion dla toleransa
* Rispet për la diversità
* Difèisa dle minoranse

## Vëdde 'dcò
* Ogetivism
* Universalism
* Pluralism
* Postmodernism
* Antropologìa cultural

## Arferiment


## Bibliografìa
* Kuhn, T.S., *La Strutura dle Arvolussion Sientìfiche*, 1962
* Benedict, R., *Ij gëj ëd la coltura*, 1934
* Williams, B., *Ël relativism moraj*, 1972

Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI