open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Montondé

**Montondé** (*Montaldeo* an italian e an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 264 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva al bòrd meridional ëd l'Àut Monfrà, al confin con l'Apenin Lìgure, antra le valà dij torent Piòta e Albedosa.

## Stòria
Contut che na tradission a l'àbia arconossù con Montondé l'abità ciamà *Mons Alpherius* cità ant ën diplòma dj'agn 943-947, la prima sorgiss ch'a parla dël pais a armonta a l'inissi dël sécol ch'a fa XIII e a mostra ij cónsoj dla Comun-a rural ëd Montondé fé sarament a la Comun-a 'd Lissandria për giuté ant la dësfèisa dla region da le mire dij marchèis dël Monfrà da na banda e da l'espansion ëd la Repùblica 'd Génoa da l'àutra. Dël 1224 ël pais, ciamà antlora Montaudel, a ven sachegià dai genoèis ch'a j'ero an conflit con Lissandria. Dël Tërzent Montondé a figura antra le comun-e ch'a dovìo rende omagi al marchèis Teodor Paleòlogh dël Monfrà. La giurisdission monfrin-a sël pais a l'é durà pòch, përché ant l'istess sécol l'imperador Venceslao a anfeoda Montondé al Ducà 'd Milan sota Gian Galeass Viscont. Al prinsipi dël Quatsent Montondé a passa a le trupe 'd Facin Can, ch'a lo vend peui a Génoa. Dël 1431 le guère d'espansion djë Sfòrsa a porto torna 'l pais sota la giurisdission dij milanèis, che anfeodo Montondé a la famija dij Tròt. Ël goern ëd costa famija a va anans fin al Sinchsent, quand che na ribelion as dëscaden-a ant ël pais për via dla prepotensa dij feodatari: dël 1528 la famija antrega dij Tròt a l'é massacrà da la popolassion e dël 1531 ël pais a passa an feod a la famija Dòria, ch'a lo tnirà fin al Setsent.

D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 Montondé a torna ant ël Regn ëd Sardëgna, e dal 1859, an séguit a la riorganisassion aministrativa dël Decret Rattazzi (Lèj n.3702, 23 otóber 1859), a l'é aministrà sota a la Provinsa ëd Lissandria, al Sircondari ëd Neuve e al Mandament ëd Castlèt d'Òrba.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonello Pestarino (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Montonde
Monlià

**Monlià** (*Monleale* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 571 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva an sla còsta ossidental ëd la val dël torent Cròu, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis. 

## Stòria
Ël prim document ch'a parla 'd Monlià a l'é n'at dël 1172 col qual jë sgnor d'ën consortil ëd Volped a armëttìo al vësco e a la Comun-a 'd Torton-a, për peui arsèivlo andaré an feod, un brich ch'a l'era dit *ëd la forca* o *Monslegalis*. An concomitansa a vnisìa edificà 'n castel dotà 'd fortificassion, vila e fossà difensiv. Ël pais, tanme bon-a part ëd l'area 'd Torton-a, a l'era sota la giurisdission dël Ducà 'd Milan dij Viscont. A l'inissi dël Quatsent a l'era anfeodà a la famija Opisson. Ai 9 ëd novèmber 1412 Flip Maria Viscont a conced an feod ël pais ëd Monlià al tortonèis Perin Càmeri, General djë Stat Militar dl'Oltrapò, ch'a l'avìa servilo an guèra. A resta a soa famija fin al Sinchsent, quand che na dissendent ëd Perin a lo passa an dòta a sò òm dla famija Guidbòu. A l'inissi dël Sinchsent Monlià a resta fidel al Ducà 'd Milan ëd jë Sfòrsa, mentre che Volped, an sla riva opòsta dël Cròu, a l'é dla fassion fransèisa; ant la contèisa a ven abatù 'l castel.

Dël Setsent ël pais a passa sota la protession dël re Carl Emanuel III ëd Savòja. D'apress a la fin dla dominassion fransèisa dl'Imperi 'd Napoleon Bon-a-part, Monlià a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Volped. Dël 1927 ël comun ëd Monlià a ven ancorporà a col ëd Volped ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1948.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paola Massa (dal 16/05/2011, scond mandà dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Monlia
Montèigo

**Montèigo** (*Montacuto* an italian, *Montèigo* ëdcò an lìgure) a l'é un comun dël Piemont ëd 267 abitant  ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva ant l'Apenin Lìgure, a caval antra l'àuta Val dël Cròu e la Val Borbaja.

## Stòria
Le orìgin ëd Montèigo as fan armonté a l'Età 'd Mes, quand che la borgià a l'era asogetà a la giurisdission dij vësco-cont ëd Torton-a. Dël 1197 ël pais a l'é anfeodà a Tedisio 'd Montèigo, dla nobiltà tortonèisa, dont a dessenderà la famija dij Frascareu, marchèis ëd Montèigo për vàire sécoj. 

D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, ch'a sanciss la fin dij feod imperiaj, Montèigo a passa al Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd San Bastian da Cròu. Dël 1928 ël comun ëd Montèigo a ven ancorporà ant ël comun ëd San Bastian, ma a torna autònom dël 1947.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Ferrari (dal 05/04/2005, scond mandà dal 30/03/2010, ters mandà dal 31/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Monteigo
Monciar

**Monciar** (*Montechiaro d'Acqui* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 540 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e sò teritòri a l'é formà da le colin-e ch'as treuvo antra la val ëd la Bormia dë Spign e cola dl'Er.

## Stòria
Ël teritòri 'd Monciar a sia popolà da n'época motoben antica: as pensa che ant la pian-a dla Bormia as trovèissa la *statio* roman-a 'd *Crixia* arlongh ël camin ëd la *via Aemilia Scauri*, ch'a mnava da *Vada Sabatia* (l'atual Vado Ligure) a *Derthona* (l'atual Torton-a). Dël sécol ch'a fa VII a l'é stàita fondà la Piev dël Càur, dedicà a la Visitassion ëd Maria, che ant ij sécoj apress a passerà sota la giurisdission ëd la piev ëd San Quintin dë Spign. Ant l'Età 'd Mès, a parte dai sécoj ch'a fan XII-XIII, le strà dij comersi a së sposto pì vers ij crinaj dle colin-e e për sòn a ven fondà l'abità atual ëd Monciar (*Monteclarus* për sotligné che la sima dla colin-a a l'era stàita dësboscà o *Mons Cauri* për sotligné la liura con la piev). A fasìa part dij possediment ëd la famija aleràmica dij marchèis dël Bòsch; a l'inissi dël sécol ch'a fa XIII, ël marchèis Delfin dël Bòsch a don-a 'l pais a la Comun-a 'd Lissandria, ch'a lo ten fin al 1284, quand che Monciar a signa 'n tratà coi marchèis ëd la famija Dël Carèt. 

A l'inissi dël Quatsent a passa sota al contròl dël Ducà 'd Milan e dël 1447 a ven ocupà da le trupe 'd Fransesch Sfòrsa, ch'a lo ced a la famija Dël Carèt ëd Bossolasch e an séguit a la famija Scramp ëd Cairi. Àutri passage 'd proprietà a mostro 'l pais passé dai marchèis Scramp-Crivel ëd Canèj, ai Cavorèt ëd Birvèj e da ùltim ai Gianass ëd Pamparà, ch'a saran ësgnor dël pais ëdcò quand dël 1736 ël feod a sarà vendù a Cà Savòja e a intrerà ant ël Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 Monciar a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament dë Spign. Dal 1929 ij Comun ëd Monciar e 'd Dens a son ancorporà ansema për formé 'l neuv Comun ëd *Monciar Dens*, ma dël 1946 a son torna dëstacà e a oten-o torna l'autonomìa aministrativa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Maria Ambrogio Cagno (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Monciar a l'é gemelà con:
*  Aspremont, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Ponson

**Ponson** (*Ponzone* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.003 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a l'é formà da vàire frassion e a resta ant l'Àut Monfrà al confin con la Liguria, an sle colin-e àute e boscose ch'a men-o an diression ëd l'Apenin Lìgure. 

## Stòria
Ël topònim dël pais a l'é atestà fin dal 967 tanme *Ponzonus*, dont la rèis a smìa derivé dal nòm personal latin ëd Pontius. Le orìgin a armonto a l'età roman-a, e sòn a l'é provà da j'artrovament d'urne sënneròire, monede e midaje ant la region. La prima sorgiss ch'a documenta l'esistensa 'd Ponson a l'é 'n diplòma imperial dël sécol ch'a fa X. A l'é stàit anfeodà a j'Aleràmich e as trovava al sènter d'ën marcheisà important ch'a së spantiava ant le valà dla Bormia dë Spign, dl'Òrba e dl'Er. Jë sgnor ëd Ponson a stasìo ant ën castel ch'a l'ha 'dcò ospità l'arnomà trovador provensal Rambaud ëd Vaqueiras. Ant l'Età 'd Mès a l'é stàita sogetà a la Comun-a d'Àich, peui dël 1334 a passa sota al domini dla Repùblica 'd Génoa, andova ch'a manten tutun dij privilegi, tanme col ëd bate moneda. A torna peui sota al contròl dël Marcheisà ëd Monfrà, prima con ij Paleòlogh, peui con i Gonsaga.

Ël Sessent a l'é 'n sécol turbulent për Ponson, ch'a resta coinvòlt ant le guère 'd sucession dël Monfrà e ch'a ven ocupà viaman dai fransèis e da j'ëspagneuj, ch'a dëstruvo ël castel. A l'inissi dël Setsent, an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, ël Monfrà a passa al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 Ponson a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e a cap d'ën Mandament comprendent ëdcò Cartòs, Cavàu, Gognèd e  Morbé.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizio Andrea Ivaldi (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Sinalunga

**Sinalunga** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 12.831 abitant , an provincia ëd Sien-a.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Maurizio Botarelli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Sinalunga a l'é gemelà con:
*  Ay, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Sien-a
Bertinoro

**Bertinoro** (*Bartnòra* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 9.830 abitant, an provincia ëd Forlì-Cesen-a.

## Stòria
Ël prim ansediament abità ëd Bertinoro a l'é formasse antra ij sécoj IV e V, cand la popolassion d'un cit munissipi roman an sla via Emilia a l'ha sërcà arpar an sla colin-a lì-davzin për difend-se contra le migrassion barbàriche.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nevio Zaccarelli (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà
Bertinoro a l'é gemelà con:
*  Ale, Svessia
*  Kaufungen, Gërmania

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
Calliano (TN)

**Calliano** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl, an provincia ëd Trent, ëd 1.408 abitant.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Pompermaier (dal 9/05/2005).

## Sità gemelà
Calliano a l'é gemelà con:
*  Calian, Italia
*  Callian, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Novafeltria

**Novafeltria** (*Marcaden dla Marecia* an romagneul) a l'é un comun dle Marche dë 7.307 abitant , an provincia ëd Pésaro-Urbin.

## Nòm

Ël comun a l'é ciama-se, fin al 1941, *Mercatino Marecchia*. 

## Geografìa
Novafeltria a l'é 'n Valmarecchia (dal nòm del fium ch'a la travërsa), al confin fra Toscan-a, Emilia-Romagna e Marche.
 
## Cambiament ëd region
Ai 18 dë dzèmber dël 2006 Novafeltria e ses àutri comun dl'àuta Valmarecchia a l'han votà për dëstachese dle Marche e giontese a l'Emilia-Romagna (provincia ëd Rìmin). L' 83,91% dij votant a l'ha dit "sì"; ai 29 ëd luj dël 2009 ël Parlament Italian a l'ha aprovà 'l cambiament e adess a-i é mach da manca dla publicassion an sla *Gasëtta Ofissial* përché a diventa definitiv.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Sebastiani (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pésaro-Urbin
Paderna

**Paderna** (*Paderna* 'dcò an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 216 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

As treuva an sle colin-e an sla drita dla Scrivia, ant la region dij Còj Tortonèis ch'a fan part dël pre-Apenin lìgur-piemontèis.

## Stòria
Le prime sorgiss ch'a documento la presensa 'd Paderna a armonto a l'Età 'd Mès: fondà dai tortonèis, dël 1155 jë sgnor Montmerlo ch'a controlavo 'l pais a l'han pijà part a la difèisa dla sità 'd Torton-a, assedià da l'imperador Federich I Barbarossa. A l'é peui passà an feod a la famija genoèisa djë Spìnola e peui a cola dij Carbon. Për un cit perìod, dal 1676 al 1688, j'abitant a son riussì a paghé un riscat për oten-e la libertà dai drit feodaj. Dël Setsent Paderna, tanme tut ël tortonèis, a passa sota la protession ëd Carl Emanuel III ëd Savòja ma a l'é mach d'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part che Paderna a intra definitivament ant ël Regn ëd Sardëgna, ant la Divison (peui Provinsa) ëd Lissandria, ant la Provinsa (peui Sircondari) ëd Torton-a e ant ël Mandament ëd Vila Vèrnia. Dël 1929 ël comun ëd Paderna a ven ancorporà a col ëd Spinegh ma a oten torna soa indipendensa aministrativa dël 1949.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Gualco (da l'08/06/2009, scond mandà dal 25/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Morbé

**Morbé** o **Mirbé** (*Morbello* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 423 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a l'é forma da vàire frassion e a resta ant l'Àut Monfrà, an sle colin-e àute e boscose ch'a men-o an diression ëd l'Apenin Lìgure. 

## Stòria
Ël teritòri ch'a costituiss ël comun atual ëd Morbé a l'é stàit abità da temp motobin antich: a son staje fàit artrovament archeològich ch'a armonto a l'Età dla pera, an particolar al Paleolìtich ëd mes. Prima che l'esistensa dël pais a fussa documentà, coste bande 'd tera a j'ero traversà da strà minor ch'a mnavo da la Liguria al Piemont e a son stàite popolà da popolassion ch'as dedicavo a la coltivassion e a l'anlevament e al dësfrutament dij tràfich comersiaj. Le culture ligurin-e, roman-e, longobarde e via fòrt a l'han anfluensà j'abitant dël pòst. La prima sorgiss ch'a cita Morbé a l'é 'l document ëd fondassion ëd l'abassìa 'd San Quintin dë Spign, dël 4 ëd magg 991, anté ch'ël pais a l'é nominà tanme *Mirbellum*.
Ij marchèis dël Bòsch, ëd dissendensa aleràmica, a son stàit ij prim ësgnor a goerné an feod ël teritòri. Dël 1223 jë sgnor ëd Morbé as sotmëtto a la Repùblica 'd Génoa e an arsèivo andaré l'anvestidura dël feod. Agnèis dël Bòsch, ùltima arditèra dla famija, a maria Federich Malaspin-a e la famija Malaspin-a a goerna ël feod për chèich sécol. Al 1306 a armonto jë Statù Comunaj ëd Morbé, conservà ancheuj a l'Archivi dë Stat ëd Turin. Dël 1589 ël feod a passa a Vielm Busca, sgnor ëd Nevije, e anfin al Ducà dël Monfrà goernà dai Gonsaga 'd Màntoa.

Dal Setsent Morbé a passa al duca Vitòrio Medeo II ëd Savòja e pì tard al Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament ëd Ponson. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Vacca (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Morbe
Urbania

**Urbania** a l'é un comun dle Marche ëd 6.789 abitant, an provincia ëd Pésaro-Urbin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Lucarini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pésaro-Urbin
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Wilhelm Nietzsche** a l'era nassù a Röcken ël 15 d'otóber dël 1844 e a l'é mòrt a Weimar ël 25 d'aost dël 1900.
A l'é stàit un dij pi important filòsof del sècol ch'a fa XIX.

A vintequatr agn a l'é vnù professor a l'Università ëd Basilea.

Dël 1888 Nietzsche a l'era vnù a Turin, ch'a l'avìa franch piasuje.

## Euvre prinsipaj
* *Die Geburt der Tragödie* (*La nàssita dla tragedia*), 1872 
* *Menschliches, Allzumenschliches* (*Uman, tròp uman*), 1878 
* *Morgenröte* (*Auròra*), 1881 
* *Die fröhliche Wissenschaft* (*La siensa giojosa*), 1882 
* *Also sprach Zarathustra* (*Ansì a l’ha parlà Zarathustra*), 1885, scrivù an part a Èze
* *Jenseits von Gut und Böse* (*Dë dlà dla bin e dla mal*), 1886 
* *Zur Genealogie der Moral* (*La genealogìa dla moral*), 1887
* *Götzen-Dämmerung* (*L’ambrunì dij dé*), 1888 
* *Der Antichrist* (*L'Anticrist*), 1888
* *Ecce Homo*, 1888

Nietzsche, Friedrich
Duino Aurisina

**Duino Aurisina** (*Devin Nabrežina* an sloven) a l'é un comun d' 8.767 abitant dla provincia ëd Triest (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Frassion

Ël comun a l'é stàit fondà dël 1927 e a l'é formà da vàire frassion.
Le pi importante a son: Aurisina (*Nabrežina*), Ceroglie (*Cerovlje*), Duino (*Devin*), Malchina (*Mavhinje*), Medeazza (*Medja vas*) , Precenico (*Prečnik*), Prepotto (*Praprot*), San Pelagio (*Šempolaj*), San Giovanni di Duino (*Štivan*), Sistiana (*Sesljan*), Slivia (*Slivno*), Ternova Piccola (*Trnovca*), Villaggio del Pescatore (*Ribiško naselje*), Visogliano (*Vižovlje*).

## Lenga
Apopré lë 70% dj'abitant a l'é 'd lenga italian-a e 'l 30% a l'é 'd lenga sloven-a, ma a-i é 'n grand scart da frassion a frassion.
Jë Sloven a son mach ël 10% a Duino e Sistiana, ël 60% a Aurisina e squasi ël 100% ant le campagne.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Ret (dal 29/05/2007).

## Sità gemelà
Duino Aurisina a l'é gemelà con:
*  Buje, Croassia
*  Ilirska Bistrica, Slovenia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Triest
Repentabor

**Repentabor** (an sloven; *Monrupino* an italian) a l'é un comun ëd 850 abitant dla provincia ëd Triest (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Lenga
La magioransa dla popolassion a l'é 'd lenga sloven-a.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Marko Pisani (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Triest
Muggia

**Muggia** (*Milje* an sloven) a l'é un comun dë 13.414 abitant dla provincia ëd Triest (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Geografìa

Muggia a l'é pròpi al confin con la Slovenia e a l'é l'ùltima part ëd l'Ìstria ch'a l'é restà a l'Italia dòp ëd la Sconda guèra mondial.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nerio Nesladek (da l' 11/04/2006).

## Sità gemelà
Muggia a l'é gemelà con:
*  Obervellach, Àustria

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Triest
Staranzano

**Staranzano** (*Staranzan* an furlan) a l'é un comun dë 7.047 abitant  dla provincia ëd Gorissia (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lorenzo Presot (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Staranzano a l'é gemelà con:
*  Renče, Slovenia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Gorissia
Tarcento

**Tarcento** (*Tarcint* an furlan, *Čenta* an sloven) a l'é un comun ëd 9.124 abitant  dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Pinosa (da l'11/04/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Garmak

**Garmak** (*Grimacco* an italian, *Grimàc* an furlan) a l'é un comun ëd 414 abitant  dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Lenga
Lë 77,2 % dla popolassion a l'é 'd lenga sloven-a.

## Frassion

Garmak a l'ha vàire frassion:
*Arbida*, *Dolenje Bardo* (Brida Inferiore), *Gorenje Bardo* (Brida Superiore), *Kanalac* (Canalaz), *Hlodič* (Clodig), *Hostne* (Costne), *Vodopivac* (Dolina), *Mali Garnak* (Grimacco Inferiore), *Veliki Garmak* (Grimacco Superiore), *Lesa* (Liessa), *Lombaj* (Lombai), *Platac* (Plataz), *Podlak* (Podlach), *Zaločilo* (Rucchin), *Skale* (Scale), *Seucè* (Seuza), *Slapovik* (Slapovicco), *Zverinac* (Sverinaz), *Topoluove* (Topolò), Ville di Mezzo (o Case Fanfani).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Eliana Fabello (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Pontboset

**Pontboset** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 197 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Pianboseto*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Chanoux (dal 21/05/2015).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Pontey

**Pontey** a l'é un comun dla Val d'Osta d'817 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Rudy Tillier (dal 09/05/2005, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà dal 03/06/2015).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Roisan

**Roisan** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.036 abitant .

## Përsonalità
* Bonifass ëd Roisan, canònich ëd la catedral d'Osta

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriel Diémoz (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Chambave

**Chambave** (*Tsambava* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 931 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Ciambave*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Vesan (dal 21/05/2015).

## Vardé ëdcò

* Chambave muscat
* Chambave rouge
* Ospissi ëd Tsambava

## Arferiment
Gaby

**Gaby** a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 487 abitant , ant la Val ëd Gressoney.

## Nòm
Fin al 1952, ann ëd la creassion dël comun autònom, Gaby a fasìa part dël comun d'Issime e a l'era ciamà *Issime-Saint-Michel* (mentre che l'atual borgh d'Issime as ciamava *Issime-Saint-Jacques*).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pierluigi Ropele (dal 01/03/2010, second mandà dal 22/11/2013).

## Arferiment

## Lese ëdcò
* Ponta Lazoney

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Gressan

**Gressan** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 3.387 abitant .
An tra soe frassion, bin arnomà a l'é Pila, na stassion dë spòrt invernaj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michel Martinet (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Përsonalità gropà al pais

* Mathurin Blanchet, 1892-1974, vesco d'Osta

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Étroubles

**Étroubles** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 501 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Etroble*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Calchera (dal 27/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Etroubles
Fontainemore

**Fontainemore** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 440 abitant  , ant la Val ëd Gressoney.

## Stòria
La paròchia ëd Fontainemore a l'é stàita fondà dël 1483, an dëstacand-la da cola ëd Perloz.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Fontanamora*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Speranza Girod (dal 24/05/2010, second mandà dal 25/05/2015).

## Arferiment

## Lese ëdcò
* Mont Ross, Pera Bianca

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Fénis

**Fénis** (*Fén-is* an franch-provensal) a l'é un comun ëd 1.813 abitant  dla Val d'Osta.

## Leu d'anteresse
* Ël castel

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mattia Nicoletta (da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Bionaz

**Bionaz** (*Bion-a* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 236 abitant , ant l'àuta Valpelline. Ël pais a resta a 24 chilòmeter d'Osta, a 1.606 méter d'autëssa.

## Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1945, ël comun a l'é ciamasse *Biona*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Armando Chentre (dal 9/05/2005, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Émarèse

**Émarèse** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 226 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lucina Grivon (dal 9/05/2005, second mandà dal 10/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Emarese
Jovençan

**Jovençan** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 736 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vally Lucianaz (dal 26/05/2015).

## Sità gemelà
Jovençan a l'é gemelà con:
*  Plonéis, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Jovencan
Chamois

**Chamois** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 97 abitant .

A l'é la comun-a pì an àut dla region: 1815 méter.

## Nòm e ansëgna
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Camosio*.
An soa ansëgna a-i é un camoss.

## Traspòrt
A l'é nen possìbil rivé a Chamois an vitura: a venta pijé la funivìa a Buisson.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Remo Ducly (dal 31/08/2006, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà dal 18/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Lillianes

**Lillianes** a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 462 abitant , al prinsìpi dla Val ëd Gressoney.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Lilliana*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniele De Giorgis (dal 24/05/2010, second mandà dal 26/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

## Lese ëdcò
* Mont Bechit

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Giuseppe Pognante

Pitor.
**Giuseppe Pognante** a l'era nassù a Saint-Rambert-en-Bugey, davzin a Lion, dël 1894 e a l'é mòrt a Susa dël 1985.
Fin-a da masnà a l'avìa mostrà ëd bon-e qualità për ël dissegn e sò pare a l'avìa scrivulo a la Scòla Nassional ëd le Bele Art ëd Lion, che ël giovo a l'ha frequentà con sucess.
Dël 1912 a l'é diplomasse e a l'ha ancaminà soa cariera artìstica, an partissipand a vàire esposission.

Al temp ëd la prima guèra mondial, Pognante a l'ha tramudà a Susa e a l'é partì volontari ant ël còrp ëd j'Alpin.
Finìa la guèra, a l'é rintrà a Susa, an mantnend tutun ëd liure con l'ambient artìstich parisin.
Con ël pitor Guglielmino a l'ha colaborà a la decorassion ëd la Cesa dël Cotolengo a Turin.

Dal 1935 a l'ancamin dla sconda guèra mondial a l'é trasferisse a Mogadiss, anté ch'a mostrava dissegn e lenga fransèisa al liceo ginasi.
Peui a l'é tornà a Susa.
Dal 1951 al 1956 (cand che la scòla a l'ha sarà për mancansa ëd fond) a l'ha mostrà a la scòla ëd gravura a Bardonecia.

Pognante, Giuseppe
Issogne

**Issogne** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.400 abitant .

## Leu d'anteresse
* Ël castel

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Battistino Delchoz (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Arferiment
Champdepraz

**Champdepraz** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 712 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jury Corradin (dal 28/05/2015).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Pré-Saint-Didier

**Pré-Saint-Didier** (*Pré-Sèn-Lédjé* an franch-provensal) a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 1.050 abitant .
As treuva a 31 chilòmeter da Osta, a 1.004 méter an sël livel dël mar.

## Nòm
Durant ël fassism la comun-a as ciamava *San Desiderio Terme*.

## Stabiliment dj'aque
Pré-Saint-Didier a l'é sèmper stàit conossù për soa eva curativa.
Jë stabiliment dj'aque a son ëstàit edificà dël 1834 e a l'han patì dij gròss darmagi ant l'ùltima guèra. A l'han continuà a fonsioné mes-e-mes fin a j'agn '70, peui a son ëstàit sarà.
Dël 2005, dòp dij grand travaj, a son torna stàit duvertà.

## Mobilità
A Pré-Saint-Didier a finiss la ferovìa Civass-Pré-Saint-Didier.
Pré-Saint-Didier a l'é l'ùltim pais important dla strà ch'a colega Osta a Courmayeur e a-i part la strà dël Cit San Bernard.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Piero Bieller	(da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Presaintdidier
Valgrisenche

**Valgrisenche** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 183 abitant.

## Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1945, ël comun as ciamava *Valgrisenza*; dal 1946 al 1976 a l'é stàit ciamà *Valgrisanche*.

## Stòria
La paròchia ëd Valgrisenche a l'é stàita creà dël 1392, bele che a Fornet a-i fussa già da pì che doi sécoj na capela anté che a le feste grande a vnisìa un prèive për selebré j'ufissi.
Fin-a a antlora, la località a dipendìa për le borgià an sla riva gàucia dël ri da la paròchia d'Aveuzo; për cole dla riva drita da cola d'Arvì.
Antlora j'abitant ëd Valgrisenche, sostnù dai nòbij d'Aveuzo, Antòni dit ël Vej e sò novod Antòni, a son adressasse al vësco ëd Roma, Clement VII, për podèj avèj na cesa parochial su sò teritòri.
Clement VII a l'ha dàit sò acòrd ai 9 dë stèmber 1392 e ai 28 dë dzèmber ël vësco d'Osta a l'ha creà la paròchia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Moret (dal 23/05/2010, second mandà dal 01/06/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Valsavarenche

**Valsavarenche** a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 161 abitant , ai pé dël Grand Paradis.

## Stòria
Valsavarenche a l'é dventà paròchia ai 19 ëd mars 1483.

## Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1945, ël comun as ciamava *Valsavara*; dal 1946 al 1976 a l'é stàit ciamà *Valsavaranche*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Dupont (dal 28/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Montjovet

**Montjovet** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.801 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Mongiove* e ël pass dzora al pais "Mongiovetta", lòn ch'a l'avia ëmnà vàire piemontèis a ciamelo *pass dla Mongioëtta*.

## Vin
Montjovet a l'é arnomà për la produssion dël vin DOC.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Jean-Christophe Nigra (da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Challand-Saint-Anselme

**Challand-Saint-Anselme** (an franch provensal *Tchallàn*) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 751 abitant , ant la Val d'Ayas. 

## Nòm
Dël 1928 ël fassism a l'ha unì ij doi comun ëd Challant-Saint-Anselme e Challant-Saint-Victor e a l'ha da-ie ël nòm ëd *Villa Sant'Anselmo*.
Dòp la guèra ij doi comun a son torna separase e a l'han pià ij vej nòm (con la "t" a la fin).
Dël 1976 ël nòm dël comun a l'ha tramudà a col d'adess, Challand-Saint-Anselme.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Dufour (dal 25/05/2015).

## Arferiment

Challandsaintanselme
Challand

***Challand*** a l'é 'l nòm ëd doi comun dla Val d'Osta:

* **[[Challand-Saint-Anselme]]**

* **[[Challand-Saint-Victor]]**
Challant

* **[[Challant (Ca nobiliar)]]**
** Ajmon I ëd Challant
** Ajmon II ëd Challant-Fén-is
** Bonifass ëd Challant
** Boson I ëd Challant
** Boson II ëd Challant
** Claudi ëd Challant
** Ebal ëd Challant
** Filibert ëd Challant
** Flip Murissi ëd Challant
** Fransesch ëd Challant
** Giaco ëd Challant
** Gioann Federich Madruzzo-Challant
** Giulio Giacint ëd Challant
** Giòrs ëd Challant-Varej
** Iblet ëd Challant
** Luis ëd Challant
** Renà ëd Challant


* **Comun dla Val d'Osta**
** Challant-Saint-Anselme (dal 1976: Challand-Saint-Anselme)
** Challant-Saint-Victor (dal 1976: Challand-Saint-Victor)
Cogne

**Cogne** (*Cogn* o *Cugn* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.417 abitant , aj pé dël Gran Paradis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Allera (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Vardé 'dcò

* Tor Pòntòn

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Courmayeur

**Courmayeur** (*Cromëiö* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 2.807 abitant , ai pé dël Mont Bianch.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Cormaiore*.

## Atrassion
* Musé alpin Duca dj'Abruss

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizia Derriard (da l' 11/11/2007, second mandà dal 12/11/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Gignod

**Gignod** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.710 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Farcoz (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Sità gemelà
Gignod a l'é gemelà con:
*  Pontlevoy, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Luis Sepúlveda

Scritor an lenga spagneula.
**Luis Sepúlveda** a l'é nassù a Ovalle (Cile) ël 4 d'otòber dël 1949 a a l'é mòrt dël 16 avril 2020 a Oviedo.

## Euvre prinsipaj
* *Historia de una gaviota y del gato que le enseñó a volar* (Stòria 'dna gabianëla e dël gat ch'a l'ha mostra-je a volé) , 1996 
* *Cronica de Pedro Nadie* (1969) 
* *Los miedos, las vidas, las muertes y otras alucinationes* (1986) 
* *Cuaderno de viaje* (1987) 
* *Mundo del fin del mundo* (1989) 
* *Un viejo que leía novelas de amor* (1989) 
* *La frontera extraviada* (1994) 
* *Nombre de torero* (1994) 
* *Al andar se bace el camino se bace el camino al andar* (1995)
* *Desencuentros* (1997)
* *Historias marginales* (2000)
* *Hot line* (2002)
* *La locura de Pinochet y otros artículos* (2002)

Sepulveda, Luis
Sepulveda, Luis
Categorìa:Scritor an lenga spagneula
La Thuile (Val d'Osta)

**La Thuile** (*La Tchouiille* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 761 abitant , an sla stra dël Cit San Bernard.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Porta Littoria*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mathieu Ferraris (dal 18/05/2015).

## Arferiment

Lathuile
Oyace

**Oyace** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 219 abitant .
A resta ant l'àuta Valpelline.

## Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1945, ël comun a l'é ciamasse *Oiasse*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Remo Domaine (dal 24/05/2010, second mandà dal 27/05/2015).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Rhêmes-Saint-Georges

**Rhêmes-Saint-Georges** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 194 abitant . 

## Nòm
Dël 1928 ël fassism a l'ha unì ij doi comun ëd Rhêmes-Saint-Georges e Rhêmes-Notre-Dame e a l'ha da-ie ël nòm ëd *Rhêmes*. Dël 1939 ïl comun a l'é stait ciamà *Val di Rema* e Rhêmes-Saint-Georges a l'ha tramudà a *San Giorgio di Rema*.
Dòp la guèra ij doi comun a son torna separase e a l'han pià ij vej nòm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Laura Cossard (dal 9/05/2005, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà dal 24/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Rhemessaintgeorges
Rhêmes-Notre-Dame

**Rhêmes-Notre-Dame** a l'é un comun dla Val d'Osta d'89 abitant .

## Nòm
Dël 1928 ël fassism a l'ha unì ij doi comun ëd Rhêmes-Notre-Dame e Rhêmes-Saint-Georges e a l'ha daje ël nòm ëd *Rhêmes*. Dël 1939 la comun-a a l'é stàita ciamà *Val di Rema*.
Dòp la guèra ij doi comun a son torna separasse e a l'han pijà ij vej nòm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Corrado Oreiller (dal 22/05/2015).

## Sità gemelà
Rhêmes-Notre-Dame a l'é gemelà con:
*  Solarolo, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Rhemesnotredame
Rhêmes

***Rhêmes*** a l'é 'l nòm ëd doi comun dla Val d'Osta:

* **[[Rhêmes-Notre-Dame]]**

* **[[Rhêmes-Saint-Georges]]**
Saint-Denis (Val d'Osta)

**Saint-Denis** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 378 abitant .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Thiébat (dal 23/05/2010, second mandà dal 10/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Saintdenis
Saint-Marcel (Val d'Osta)

**Saint-Marcel** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 1.362 abitant .

## Përsonalità
* Jacques Ferrandin, vësco d'Osta, nassù a Saint-Marcel ant ël sécol ch'a fa XIV

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrica Zublena (da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Saintmarcel
Quart (omònim)

* **[[Quart (Ca nobiliar)]]**
** Emerich ëd Quart
** Enrich ëd Quart
** Giaco I ëd Quart
** Pero ëd Quart


* **[[Quart]]**, comun dla Val d'Osta:
Quart

**Quart** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 4.039 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Quarto Pretoria*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Barocco (dal 01/07/2008, second mandà dal 24/05/2010, ters mandà da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Saint-Oyen

**Saint-Oyen** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 203 abitant .

## Nòm
Durant ël fassism, dal 1939 al 1946, ël comun a l'é ciamasse *Sant'Eugendo*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Natalino Proment (dal 24/05/2010, second mandà dal 29/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Saintoyen
Saint-Pierre (Val d'Osta)

**Saint-Pierre** a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 3.165 abitant .

## Mobilità
A Saint-Pierre a-i é na stassion dij treno dla lìnia Civass-Pré-Saint-Didier.

## Vardé ëdcò
* Castel Sarriod de la Tour

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Lavy (da l'11/05/2015).

## Sità gemelà
Saint-Pierre a l'é gemelà con:
*  Saint-Pierre-en-Faucigny, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Solarolo

**Solarolo** (*Slarôl* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 4.447 abitant , an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Anconelli (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Solarolo a l'é gemelà con:
*  Kirchheim am Ries, Gërmania
*  Rhêmes-Notre-Dame, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Verrès

**Verrès** (*Véres* an franch-provensal) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 2.725 abitant.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *Castel Verres*.

## Leu d'anteresse
* Ël castel

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Giovenzi (da l'11/05/2015).

## Sità gemelà
Verrès a l'é gemelà con:
*  Moûtiers, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Saint-Rhémy-en-Bosses

**Saint-Rhémy-en-Bosses** a l'é na comun-a dla Val d'Osta ëd 338 abitant .

Ël pais a resta a 1619 méter d'autëssa.

## Nòm
Durant ël fassism ël comun as ciamava *San Remigio*; peui, dal 1946 al 1991, mach *Saint-Rhémy*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Corrado Jordan (dal 24/05/2010, second mandà da l'11/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Saintrhemyenbosses
Cotignola

**Cotignola** (*Cudgnôla* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna dë 7.088 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Pezzi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Cotignola a l'é gemelà con:
*  Hüttlingen, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Issime

**Issime** (*Eischeme* an walser) a l'é un comun dla Val d'Osta ëd 423 abitant  , ant la Val ëd Gressoney.

## Lenga

Issime a l'é un dij tre comun dla Val ëd Gressoney (j'àutri a son Gressoney-Saint-Jean e Gressoney-La-Trinité) andoa ch'as parla ancora la lenga walser.  A Issime as parla la variant *[[Töitschu|töitschu]]*.
Ël töitschu a l'é nen la lenga ofissial dël comun (a lo son l'italian e 'l fransèis), ma jë Statut Comunaj a l'arconòsso tanme lenga parificà, ansema al tëdesch. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Christian Linty (dal 21/05/2007, second mandà dal 28/05/2012).

## Arferiment

## Lese ëdcò
* Pera Bianca, Mont Crest

Categorìa:Comun dla Val d'Osta
Gressoney-Saint-Jean

**Gressoney-Saint-Jean** (**Greschôney Sankt Johann** o **Creschnau Sankt Johann** an walser) a l'é un comun  dla Val d'Osta d' 807 abitant , ant l'omònima Val ëd Gressoney.

## Stòria del comun
Ël fassism a l'avìa unì ij doi comun ëd Gressoney-La-Trinité e Gressoney-Saint-Jean e a l'avia daje 'l nòm ëd *Gressonei*.
Gressoney-La-Trinité a l'era stàita ciamà *Gressonei San Giovanni*.
Dòp ëd la guèra ij doi comun a son stàit ripristinà. 

## Lenga
Gressoney-Saint-Jean a l'é un dij tre comun dla Val ëd Gressoney (j'àutri a son Gressoney-La-Trinité e Issime) andoa ch'as parla ancora la lenga walser.  A Gressoney-Saint-Jean as parla la variant *[[titsch]]*.
Ël titsch a l'é nen la lenga ofissial dël comun (a lo son l'italian e 'l fransèis, parèj che an tuta la Val d'Osta), ma jë Statù Comunaj a l'arconòsso come lenga parificà, ansema al tëdesch. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Chiavenuto (dal 24/05*2010, second mandà dal 28/05/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Gressoneysaintjean
Gressoney

***Gressoney*** a l'é 'l nòm ëd doi comun dla Val d'Osta:

* **[[Gressoney-La-Trinité]]**

* **[[Gressoney-Saint-Jean]]**

ch'as treuvo ant la:

* **[[Val ëd Gressoney]]**
Louis Liard

Filòsof fransèis.
**Louis Liard** a l'era nassù a Falaise ai 22 d'agost dël 1846 e a l'é mòrt dël 1917.
Amis ëd Jevons, dël 1877, antramentre ch'a l'era professor a la Facoltà ëd Litre a Bordò, a l'ha publicà doi artìcoj an sij sistema lògich ëd Jevons e George Boole: *Un nouveau système de logique formelle. M. Stanley Jevons* e *La logique algébrique de Boole*, tuti doi an sla Revue philosophique de France et de l'Étranger.

## Euvre prinsipaj
* *Des définitions géométriques et des définitions empiriques* (1873) 
* *Les logiciens anglais contemporains* (Paris, sinch edission dal 1878 al 1907)
* *La science positive et la métaphysique* (1879)
* *Die neuere englische Logik* (Berlin, 1880)
* *Lectures morales et littéraires, à l'usage de l'enseignement primaire élémentaire et de l'enseignement primaire supérieur, avec des notices et des notes* (1882)
* *Morale et enseignement civique à l'usage des écoles primaires : cours moyen et cours supérieur* (1883) 
* *Cours de philosophie : Logique* (1884) 
* *L'enseignement supérieur en France, 1789-1889* (2 lìber, 1888-94)
* *Pages éparses* (1902)
* *L'Université de Paris* (2 lìber, 1909)

Liard, Louis
Ospissi d'Étroble

L**'ospissi d'Étroble** a l'era un dj'ospissi për ij viagiator ant la Val d'Osta.
A l'era stàit fondà dal curà d'Étroble, Jacques de la Tour d'Étroubles, ai 17 dë stèmber dël 1317, për dé *feu, lét e pan* ai passant pòver.
As trovava an cola che peui a l'é vnùita *ca Veysendaz* (anté che ai 20 ëd maj 1800 l'abà Veysendaz a l'ha ospità Napoleon).
Ij resior a dovìo dì mëssa tute le sman-e a la cesa a l'autar ëd San Nicòla, ch'a l'era l'autar ëd l'ospissi.
L'ospissi a l'ha durà fin-a al 1791, cand ij locaj a son ëstàit dàit a la comun-a.

Ospissi detroble
Ospissi ëd la Clusaz

L**'ospissi ëd la Clusaz** ëd Dzegnoù a l'era un dj'ospissi për viagiator ant la Val d'Osta.
Motobin antich, soa fondassion a armonta apopré al 1140 e dël 1234 ël prinsi Medeo IV a lo pijava sota soa tua.
As conòsso ij nòm ëd 29 resior.
La capela a l'era dedicà a la Santa Vérgin e a San Pantaleon, e a l'avìa 'n cioché con doe ciòche.
A l'ha durà fin-a al 1791, cand ij locaj a son ëstàit dàit a la comun-a.

Ospissi ed la clusaz
Categorìa:Ospissi
Hugh MacColl

Matemàtich.
**Hugh MacColl** a l'era nassù ant l'a contèa d'Argyll, an Scòssia, dël gené dël 1837 e a l'é mòrt dël 1909.
A l'é stàit pionié dël càlcol dle proposission e dla lògica modal.
A l'ha creà soe idèje ëd fasson indipendenta da Boole, dont a l'ha a la fin conossù ël càlcol mersì al lìber ëd Bain.
A l'ha scrivù na serie d'artìcoj *The calculus of equivalent statements*.

MacColl, Hugh
Cuor d'Oro

**Cuor d'Oro** a l'era n'arvista d'anspirassion catòlica an lenga italian-a, për masnà.
A l'ha anandià soe publicassion ai 15 ëd mars dël 1922.
A surtìa minca doe sman-e; a costava na lira al nùmer (20 lire l'ann an abonament).
L'editor a l'era Alberto Giani, con sede an contrà Cavour 12 a Turin.
Ij diretor, òm e fomna, a j'ero Onorato Castellino e Francesca Fiorentina.

Ël prim nùmer a contnìa na conta ëd Quasimodo (*I tre Pierrots*), un-a ëd Giovanni Bertinetti (*Il ragazzo dalla mano ladra*), la prima pontà dël romanz *I selvaggi di Jesso* ëd Giovanni Drovetti e fiamenghe ilustrassion a color d'Attilio Mussino.

Minca nùmer a l'era ëd 24 pàgine, con test ans doe colòne e, dzortut a l'ancamin, vàire dissègn e vignëtte a color.
Antra ij prinsipaj colaborador a l'arvista a-i j'ero Bertinetti (ël pì costant), Drovetti, Luigi Gramegna, Carlo Dadone, Saverio Fino, Luigi di San Giusto, Silvio Zoppi, Renzo Pezzani, Carlo Merlini, Angiolo Silvio Novaro, Rina Maria Pierazzi, Domenico Lanza, Nino Còsta, Lucio Ridenti, Cesare Demaria, Vittorio Emanuele Bravetta.
Pì da ràir a-i son ëstaje ëd contribussion ëd Quasimodo e ëd Carola Prosperi.
L'arvista a l'era soagnà dai dissègn dij pì amportant artista dl'época: an dzorpì che Mussino a l'han travajaje Giulio Boetto, Giulio da Milano, Massimo Quaglino, Teonesto Deabate, Carlo Bergoglio, Enrico Gianeri, Pompei, Scarpelli.

Ant ël 1924 a l'era stàit ëdcò prontà un nùmer ëd preuva dl'arvista an castilian, antitlà *Corazòn de Oro*.
Tutun, pian pianòt ël livel dla publicassion as bassava e a-i comparivo viaman ëd pì dë stòrie anspirà da la propaganda fassista: ël nùmer dij 15 d'avril dël 1926 a l'era tut consacrà a la Libia, la Somalia, l'Eritrea, con ij ritrat dël re, ëd Mussolini, dël Duca dj'Abruss, dël ministr a le colònie Lanza di Scalea e dij vàire goernador dle colònie.
Dël midem ann, a l'amprovista, ël giornal a l'ha chità soe publicassion.

Categorìa:Giornaj
Bagnacavallo

**Bagnacavallo** (*Bagnacavall* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 16.195 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Laura Rossi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Bagnacavallo a l'é gemelà con:
*  Neresheim, Gërmania
*  Strzyżów, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Fusignano

**Fusignano** (*Fusgnan* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna d' 8.365 abitant , an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mirco Bagnari (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà

Fusignano a l'é gemelà con:
*  Biddulph, Regn Unì

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Riolo Terme

**Riolo Terme** (*Riô* o *Riol * an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 5.556 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Nòm
Fin al 1957 ël comun as ciamava *Riolo dei Bagni*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Emma Ponzi (dal 29/05/2007).

## Sità gemelà
Riolo Terme a l'é gemelà con:
*  Oberasbach, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Russi

**Russi** (*Ròss* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 11.148 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Retini (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Russi a l'é gemelà con:
*  Beaumont (Puy-de-Dôme), Fransa
*  Bopfingen, Gërmania
*  Salugia, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Fargo (Dakota dël Nòrd)

**Fargo** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A conta 90.599 abitant (2000). A l’é la sità pì popolà dlë stat.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Mandan, Dakota dël Nòrd

**Mandan** a l’é na sità dël Dakota dël Nòrd. A l’ha na surfassa ëd 26,7 km² e na popolassion ëd  abitant.

Categorìa:Sità e pais dël Dakota dël Nòrd
Carlo Nicco

Dissegnator.
**Carlo Nicco** a l'era nassù dël 1883 e a l'é mòrt dël 1973.
A l'era ëdcò senògraf e costumista.
A l'ha motobin travajà ant l'editorìa turinèisa për la gioventura e a l'ha colaborà a l'arvista Cuor d'Oro, dont a l'ancamin a l'era diretor artìstich.

Nicco, Carlo
Gustavino

**Gustavino** a l'era lë stranòm dël dissegnator **Gustavo Rosso**, nassù dël 1881 e mòrt dël 1950.
L'artista a l'avìa sernù së stranòm për umiltà rëspet a Gustave Doré.
A l'é autor d'apopré neuv-mila dissegn, dont vàire spatarà ant le pàgine dj'arviste Cuor d'Oro (dont a l'é l'autor ëd la prima testà), Corriere dei Piccoli, Domenica dei Fanciulli, Audace.

Categorìa:Artista
Francesca Fiorentina

Scritris an lenga italian-a për masnà.
**Francesca Fiorentina** a l'era nassùa dël 1881 e a l'é mòrta dël 1985.
A l'avìa publicà artìcoj curt e poesìe, firmà *La mamma*, an sël giornal për cit L'Innocenza.
Con sò òm, Onorato Castellino, a l'é stàita diretris dl'arvista Cuor d'Oro, anté ch'as firmava dle vire con sò cognòm, d'àutre con ël cognòm da marià, e andoa a tnisìa ëdcò la rubrica ëd corëspondensa coj letor (*La pagina dell'intimità*) ch'a sot-signava *Mammina*.
Pì tard, a l'ha ëdco travajà con lë stranòm *Lidia Marini*.

## Euvre prinsipaj
Francesca Fiorentina a l'é autris ëd vàire lìber për masnà.
Për la SEI a l'ha publicà còdes d'educassion (*Il libro della cortesia*, *Belle maniere*), conte (*Così va il mondo*), senëtte për fijëttin-e (*In famiglia*), comediòle (*In salotto*) e vàire d'àutri volum, dont *Novelle bianche*.
Con Paravia a l'ha publicà un lìber për le scòle elementar (*Oggi teatro!*), con monòlogh, diàlogh, poesìe, comediòle, operëtte.

Fiorentina, Francesca
Fiorentina, Francesca
Carlo Dadone

Scritor an lenga italian-a për masnà.
**Carlo Dadone** a l'era nassù dël 1864 e a l'é mòrt dël 1931.
A l'ha publicà un përfond ëd romanz për la gioventura e a l'ha colaborà con costansa ai giornaj Corriere dei Piccoli e Cuor d'Oro.
A l'era amis d'Attilio Mussino e ëd Giovanni Bertinetti.
Mussino a l'é autor dj'ilustrassion ëd vàire dij sò liber e, con Bertinetti, Dadone a l'ha scrivù dontré lìber a quatr man.

## Euvre prinsipaj
***La piccola Giovanna** (SEI, 1916). Romanz ëd sucess, ch'a l'ha avù vàire edission. A conta ëd na brava serventa maltratà da na padron-a grama.
***Le nuove avventure di Biribi, poliziotto e portafortuna** (1924).

Dadone, Carlo
Dadone, Carlo