Nav da guèra

Na **nav da guèra** a l'é na nav costruìa e armà për la guèra, përtinent a na marin-a militar. Le nav da guèra as diferensio da le nav mercantij përchè a son progetà për soporté dël dann e për dé 'd dan, e a l'han la prima fonsion ëd conquisté o difende 'l contròl dël mar, për ël traspòrt militar o për projeté la potensa militar a tèra.

## Stòria
Le prime nav da guèra a armonto a l'antichità, con le galere armà con djë **speron** për sfondé le nav nemise, coma le trirem greche e le galere roman-e. Durant l'Età dla vela, le nav da guèra a j'ero dij grand vassej a vele con vàire pont ëd canon, coma le nav ëd linia e le fregà. L'artijerìa a bòrd a l'era l'arma prinsipal.

Con l'antrodussion dël motor a vapor e dl'assel ant l'Eutsent, a son comparì le corassà, le prime nav protegiùe da na blindadura d'assl. La tecnologìa a l'é andàita anans con la pòrta-avion, ch'a l'ha dominà ij mar ant la Sconda guèra mondial, e ij sot-marin modern, armà 'd torpédin e 'd mìssij.

## Caraterìstiche
Tute le nav da guèra a condivido vàire caraterìstiche:
* **Progetassion militar**: Strutura rinforsà për soporté dij colp e dle esplosion, spassi për l'armament e l'echipagi.
* **Armament**: Canon, mìssij, torpédin, sistema ëd difèisa contra ij mìssij (CIWS), e për le nav pì gròsse, avion o elicòter.
* **Protession**: Blindadura (an passà), sistema 'd contramisure eletròniche, difèisa contra torpédin.
* **Propulsion**: Stòricaman a vele, peui a vapor, e al di d'ancheuj a turbin-a a gas, diesel o nuclear (për le nav pì gròsse e ij sot-marin).
* **Comunicassion e rilevament**: Radar, sonar, sistema ëd comunicassion sicura për coordinesse con àutre unità.
* **Echipagi**: Formà da 'd mariné e ofissiaj specialisà ant lë manovre, ant l'armament e ant la manutension dle nav.

## Class ëd nav da guèra
Le nav da guèra a son classifià scond soa dimension, armament e ròl:
### Nav surfassa
* Pòrta-avion: Për projeté la potensa dl'aria an mar; a pòrto d'avion e elicòter.
* Nav d'assàut anfibie: Për sbarché 'd trupe e 'd veìcoj a tèra.
* Crosié: Nav motobin armà për ël patojament, la difèisa dle flòte e l'atach a tèra.
* Crosié missilìstich: Sot-tipo 'd crosié specialisà ant ël lansi 'd mìssil.
* Fregà: Nav ëd patojament, për ël combatiment anti-sot-marin e anti-avion.
* Corsar: Nav cita për patojament costé e atach a bersaj mòbij.
* Corsar missilìstich: Armà 'd mìssil për atach a distansa.
* Nav da guèra an min-a: Specialisà ant ël pose e ël gavé min-e.

### Sot-marin
* Sot-marin d'atach: Për sërché e massé d'àutri sot-marin o nav surfassa.
* Sot-marin portamìssil balìstich (SSBN): A pòrto 'd mìssil balìstich con testà nuclear për la dissuasion.
* Sot-marin portamìssil da crosiera: A pòrto 'd mìssil da crosiera për bersaj a tèra o an mar.

### Nav ausiliarie
A son nen progetà për ël combatiment, ma a dan apògg a la flòta:
* Rifornidor navaj: Për fornì carburant, proviste e munission a j'àutre nav an mar.
* Nav ospidal: Për cudì ij ferì.
* Nav d'arserca e salvament.
* Rimorchiador militar.

## Nomenclatura
La pì part dle marine a deuvro 'd còdes për identifiché le nav, coma 'l prefix naval. Për esempi, ant la marin-a djë Stat Unì (US Navy), ël prefix *USS* a veul dì *United States Ship*. Ant la Marin-a Italian-a, *ITS* për *Italian Ship* (an italian: *Nave*). Le class ëd nav a son sovens nominà con la prima nav dla serie costruìa.

## Rol modern
Al di d'ancheuj, le nav da guèra a l'han 'n ròl motobin versàtil:
* **Supremassìa naval**: Controlé na zòna 'd mar.
* **Projession ëd potensa**: Lansé atach contra bersaj a tèra con mìssil o avion.
* **Dësfèisa dle flòte**: Protege 'd nav amiràje o 'd convòj.
* **Blòch navaj**: Impedì la navigassion nemisa ant na zòna.
* **Traspòrt e sbarch ëd trupe**.
* **Patojament costé e anti-piratarìa**.

## Vëdde 'dcò
* Marin-a militar
* Stòria naval militar
* Nav ëd linia
* Corassà
* Pòrta-avion
* Lista ëd le class ëd nav da guèra

## Arferiment
* Norman Friedman, "U.S. Warships: An Illustrated Design History" (1982-2006), Naval Institute Press}}
* Robert Gardiner, "Conway's All the World's Fighting Ships" (1979-2006), Conway Maritime Press

Categorìa:Arm
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI