open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnoldo Mondadori

**Arnoldo Mondadori** a l'era nassù a Poggio Rusco ël 2 ëd novèmber dël 1889 e a l'é mòrt a Milan l'8 ëd giugn dël 1971.
Dël 1907 a l'ha fondà la Ca editris Mondadori.

Mondadori, Arnoldo
Ca editris Mondadori

La **ca editris Mondadori** a l'é stàita fondà dël 1907 da Arnoldo Mondadori.
Da soa fondassion, a l'ha publicà apopré 40.000 lìber.

Categorìa:Industria e produssion
Yukio Mishima

Scritor an lenga giaponèisa.

**Yukio Mishima** (三島 由紀夫), stranòm ëd **Kimitake Hiraoka**, a l'era nassù a Tokyo ël 14 ëd gené dël 1925 e a l'é mòrt-ie l'istess di, ël 25 ëd novèmber dël 1970 . A l'é stàit un djë scritor giaponèis pì amportant dël sécol XX, conossù për soa euvra literaria motobin granda e për soa mòrt teatral e violenta .

## Biografìa
Mishima a l'é nassù ant na famija d'àuta classe. Soa educassion a l'é stàita motobin influensà da la nòna, ch'a l'avìa d'orìgin samurai, e a l'ha studià a la scòla d'elite *Gakushūin* (la *Peers' School*) . A l'é laureasse an lej a l'Università ëd Tokyo dël 1947 e a l'ha travajà për un curt temp al ministr ëd le finanse, prima ëd dedichesse dël tut a la literatura .

Soa cariera a l'é ancaminà da giovo, con la publicassion ëd soe prime poesìe e 'd conte. Dël 1949, con ël romanz ***Confession ëd na mascra*** (*Kamen no kokuhaku*), a l'ha otnù 'n sucess grand, an esplorand ij tema dl'omosessualità e dla diversità con na vos autobiogràfica .

Mishima a l'era n'artista poliédrich: a l'ha scrivù desen-e 'd romanz, conte, euvre teatraj (an tra ij qual ëdcò 'd dramma modern e 'd nō), e 'd sagi . A l'era 'dcò ator e diretor ëd cine . Soa euvra a l'é caraterisà da na mës-cia ëd tradission giaponèisa e d'anfluense europenghe (com Oscar Wilde e Rainer Maria Rilke), e a esplora ij tema dla blëssa, dla mòrt, dla violensa e dla sessualità .

A parte da j'agn Sessanta, Mishima a l'é dventà sèmper pì angagià an polìtica, an aderend a 'n nassionalism ëstrem. A l'ha fondà la "Tatenokai" (La Sossietà djë Scù), na milissia privà ch'a l'avìa l'obietiv ëd difende ij valor tradissionaj dël Giapon e l'imperator .

## La mòrt
Ël 25 ëd novèmber dël 1970, Mishima a l'ha compì sò darié gest. Ansema a quatr mèmber ëd la Tatenokai, a l'é intrà ant la base dle Fòrse d'Autodifèisa Giaponèise a Tokyo, an pijand an ostagi ël comandant. Da 'n balcon, a l'ha provà a ciamé ij soldà a la rebelion për restituì podèj a l'imperator, ma a l'é stàit sbefià. Dëscoragià, a l'é artirasse e a l'é massasse con ël seppuku (o *harakiri*), n'antica manera 'd suissidi dij samurai .

## Euvre prinsipaj
[Conform ai resultà dl'arserca, costa lista a l'é nen completa e a peul esse agrandìa.]

* *Confession ëd na mascra* (*Kamen no kokuhaku*), 1949 
* *L'anvìa d'amor* (*Ai no kawaki*), 1950 
* *Color proibì* (*Kinjiki*), 1951 
* *Ël son ëd j'onde* (*Shiosai*), 1952 
* *Ël templi dël pavijon d'òr* (*Kinkakuji*), 1956 
* *La stèila* (*Hōjō no umi*), 1960 
* *Apress ël disné gròss* (*Utage no ato*), 1960 
* *Patriotism* (*Yūkoku*), 1960 
* *Ël marin ch'a l'ha përdù la grassia dël mar* (*Gogo no eikō*), 1963 
* *Mòrt a mes istà* (*Manatsu no shi*), 1966 
* *La tetralogìa dël Mar ëd la Fertilità* (*Hōjō no umi*), 1965-1971 :
** *Fiòca ëd prima* (*Haru no yuki*), 1968 
** *Cavaj an fuga* (*Honba*), 1969 
** *Ël templi d'alba* (*Akatsuki no tera*), 1970 
** *La decadensa dl'àngel* (*Tennin no gosui*), 1971 

Mishima, Yukio
Mishima, Yukio
Astrid Lindgren

Scritris an lenga svedèisa.
**Astrid Lindgren** a l'era nassùa a Vimmerby ai 14 ëd novèmber dël 1907 e a l'é mòrta a Stocòlma ai 28 ëd gené dël 2002.
A l'é arnomà për sò përsonage *Pippi dai caussèt longh*.

## Euvre prinsipaj
* *Pippi Långstrump* (1945)
* *Alt om Karlsson på taket* (1955)
* *Rasmus, Pontus och Toker* (1957)
* *Emil i Lönneberga* (1963)
* *Vi på Saltkråkan* (1964)
* *Bröderna Lejonhjärta* (1973)
* *Ronja rövardotter* (1981)

Lindgren, Astrid
Lindgren, Astrid
Gyanendra Bir Bikram Shah Dev

**Gyanendra Bir Bikram Shah Dev** (an lenga nepalèisa ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाहदेव, *Jñānendra Vīra Vikrama Śāhadeva*) a l'é nassù a Kathmandu ai 7 ëd luj dël 1947 e a l'era ël rè dël Nepal.

A l'era stàit intronisà la prima vira dal 7 ëd novèmber dël 1950 al 7 ëd gené dël 1951, a tre ani d'età.
A l'é torna rè ël 4 ëd giugn dël 2001, apress ël sassinament dël frel Birendra, e a l'é stàit rè fin al 28 ëd magg dël 2008, quand a l'é stàita proclamà la repùblica.

Categorìa:Re dël Nepal
Rè dël Nepal

Ël **rè dël [[Nepal]]** a l'era conossù ën pàtria come *Rāja* (rè), e soa fom-na come *Rānī* (regin-a). 

Ël tìtol ufissial dëj rè dël Nepal a l'era *Śrī Pañca Mahārājadhirāja* (Sinch vire grand rè dëj rè).

Ël prim rè dël Nepal a l'é stàit Prithvi Narayan Shah, ch'a l'ha unì ël pais sota a sò drapò. La data dl'unificassion a l'é considerà la conquista dla capital Kathmandu durant la festa dl*'Indra Jatra* dlë stèmber dël 1768.

Ël rè dël Nepal a l'é stàit dal 2006 al 2008 l'ùltim rè induista dël mond.

## Lista dëj rè
La lista sì-sota a comprend tuti ij rè dël Nepal. Se un rè a l'ha governà pì ëd na vira ënt soa vita, a l'é specificà ant le nòte.

Categorìa:Nepal
As Maroñas, Mazaricos

**Santa Mariña** dle **Maroñas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Mazaricos. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 445 abitant (232 fomne e 213 òm) distribuì an 7 grup ëd popolassion.

Maroñas
Corzón, Mazaricos

**San Cristovo** ëd **Corzón** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Mazaricos. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 369 abitant (178 fomne e 191 òm) distribuì an 8 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Mazaricos
Giusto Lo Piparo

**Giusto Lo Piparo** a l'è 'n'ator italian nassù a Gasso ij 26 ëd fërvé dël 1949.
A travaja ant ël programa televisiv ëd Raitre "Trebisonda", col ròl dël ***Ragionier Giancarlo Carloni***.

Categorìa:Ator dla television
Categorìa:Ator piemontèis
Santa Comba de Carnota, Carnota

**Santa Comba** ëd **Carnota** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Carnota. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.176 abitant (604 fomne e 572 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Carnota
Esteiro, Muros

**Santa Mariña** d**'Esteiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Muros. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.216 abitant (1.154 fomne e 1.062 òm) distribuì an 15 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Muros
Charles Darwin

Siensià naturalista.
**Charles Robert Darwin** a l'era nassù a Shrewsbury ël 12 ëd fërvé dël 1809 e a l'é mòrt a Londra ël 19 d'avril dël 1882.

A l'ha formolà na teorìa dl'evolussion dle spece vivente për selession natural ëd cangiament ch'a ancàpito për asar e ch'a agrandisso le probabilità d'arprodussion dij portator.
Vàire dij dàit dont a l'é basasse a son ëstàit arcujì durant un viage dantorn al mond durà sinch agn a parte dal 1831 an sël navir *Beagle*, dzortut durant la fërmada a j'ìsole Galápagos.

## Euvre prinsipaj

* *Journal and Remarks* (*The Voyage of the Beagle*) (1839)
* *On the Tendency of Species to form Varieties; and on the Perpetuation of Varieties and Species by Natural Means of Selection* (*Extract from an unpublished Work on Species*) (1858)
* *The Origin of Species|On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life* (1859)
* *The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex* (1871)
* *Autobiography of Charles Darwin* (1887)

Darwin, Charles
SNCF

Creà dël 1937, la **SNCF** (*Société Nationale des Chemins de Fer*) a l'é la sossietà ch'a gestiss le ferovìe an Fransa.
L'ùnich assionista dla SNCF a l'é lë stat fransèis.
Dël 2007 la sossietà a l'ha avù na gifra d'avré ëd pì che 23 miliard d'éuro e, për la prima vira an soa stòria, a l'ha distribuì dij dividend për ël 12,6% ëd sò arzultà net.

Ël pressident ëd la SNCF a l'é Guillaume Pepy.

Categorìa:Fransa
Categorìa:Traspòrt
Val ëd Gressoney

La **Val ëd Gressoney** (an italian *Valle del Lys*) a resta na valà lateral dla Val d'Osta, formà da la dòira dël Lys. A pija sò nòm da col ëd sò doi borgh pì gròss: Gressoney-La-Trinité e Gressoney-Saint-Jean. Antra sò abitant a-i son motobin tanti Wàlser.

## Stòria
Ij locaj soèns la diso *Valèis*, ch'a ven da 'nt na rèis germànica dovrà për identifiché ij pòst abità daj roman. A l'é belfé ch'as trata d'un continuo ëd topònim amportà da l'àutra banda dj'Alp, për efet dij tràfich medioevaj. Ansima la val midema, ant ël medioev, a l'é basasse 'l podèj dla ca nobiliar dij Valèis, che da la val a l'han pijàit sò nòm.

## Geografìa
Ën montand për la Val d'Osta, costa a resta la prima val a la man drita. Sò confin a son
* a nòrd ël Canton Valèis (Svìssera), 
* a est la val d'Ayas, 
* a sud-est la Val d'Osta, 
* a sud e a òvest le provinse 'd Biela e 'd Vërsèj.

Ant la val àuta a-i é cheidun-a dle sime pì àute dël Reusa:
* Càstor (4221 m)
* Lyskamm òvest (4481 m)
* Lyskamm est (4527 m)
* Ludwigshöhe (4342 m)
* Balmenhorn (4167 m)
* Piràmid Vincens (4215 m)

Ën vardand a l'angiù da ste sime a së s-ciàira 'l giassé dël Lys e, pì sota, la dòira col midem nòm.

## Borgh e pais
Ën montand da Pont San Martin, as riva ant le tère dla:
*Comun-a Montan-a Mont Reusa
** Perloz
** Lillianes
** Fontainemore
*peui coj dla Comun-a Montan-a Vàlser Àuta Val dël Lys
** Issime
** Gaby
** Gressoney-Saint-Jean
** Gressoney-La-Trinité

## Torism
Për la valà a passo l'Àuta via dla Val d'Osta n.1 e 'l Gir dël Reusa.

Categorìa:Geografìa dla Val d'Osta
Categorìa:Valade d'Italia
GTT

Ël **GTT** (*Gruppo Torinese Trasporti*, Grup Turinèis Traspòrt) a l'é l'asienda ch'a gestiss ël traspòrt pùblich a Turin.
A l'é stàit creà dël 2003, con la fusion dle sossietà Atm e Satti.
Ël pressident a l'é Antonio Fenoglio.

Categorìa:Traspòrt an Piemont
Categorìa:Turin
Savòja-Acaja

Ël branch dij **Savòja-Acaja** a nass da Filip (1264 - Pinareul, 1334), fieul ëd Tomà III ëd Savòja e 'd Goja 'd Borgògna, ch'a l'ha pijàit ël titol ëd *Prinsi d'Acaja* ën  mariand-se con Isabela 'd Villehardouin (1301), fija 'd Gulielm ëd Villehardouin, Prinsi d'Acaja.

La dinastìa a l'é finìa dël 1418, con la mòrt ëd Ludovich ëd Savòja-Acaja, ch'a lassava gnun ardité.

Titol e possediment a son stàit acorpà al branch prinsipal ant la përsona dël cont Medeo VIII.

Categorìa:Ca ëd Savòja
La colassion dij campion (film)

**La colassion dij campion** (*Breakfast of Champions* ant l'original anglèis) a l'é un film girà dël 1999, dont adatament e regìa a son d'Alan Rudolph, da 'nt ël romanz col midem tìtol, scrivù da Kurt Vonnegut Jr..

Bruce Willis a fa la part ëd Dwayne Hoover, un venditor ëd viture ch'a sta viaman andand fòra 'd testa. Albert Finney e l'é lë scritor ëd fantassiensa Kilgore Trout, ch'a l'é present an vàire dle stòrie scrivùe da da Vonnegut. Nick Nolte a l'é Harry LeSabre, un colega ëd Dwayne ch'a-j pias vestisse da fija. Omar Epps a l'é Wayne Hoobler, n'ex-carcerà nèiro, ch'as preuva a fesse pijé a travajé da Dwayne. Lukas Haas a fa na part *caméo* coma Bunny, ël fieul omossessual ëd Dwayne. Ant ël romanz Bunny a son-a 'l piano al cafè dl'obergi Holiday Inn, ma për dle question legaj ant ël film a son-a a l'"AmeriTel Inn".

La pì part dël film a l'é stàita girà a e ant j'anviron ëd Twin Falls, Idaho.

Ëdcò Kurt Vonnegut midem a fa na part caméo, coma regista 'd na reclam televisiva.

## La reassion ëd Vonnegut

A la fin dl'edission ëd *La colassion dij campion* publicà da la Harper Audiobook a-i é na cita ciaciarada antra Vonnegut e sò vej amis Donald Farber, andova sti doj, antramentr ch'a badin-o, a diso che vardé st'adatament cinematogràfich dël lìber "*a fa fin-a vnì mal lë stòmi*". 

## Nòte

## Anliure esterne
* Breakfast of Champions Film Reviews at RottenTomatoes.com
Film venerà

Un **film venerà** (da 'nt l'anglèis *cult movie*) a l'é un film ch'a l'é fasse un sò cit pùblich ëd gent ch'a në fa bele che na maladìa. Soèns ij film venerà a son mai rivà a esse conossù fòra da sta partìa ëd malavi, contut ch'a-i sio vàire ecession. Vàire film venerà ant në scond temp a son peui rivà a esse considerà dij clàssich, dj'àutri a-i intro ant la categorìa ëd coj che "*a fa talment ëscheur a vardelo ch'as peul nen manchelo*", e sò destin a l'é dë pa bogesse d'ambelelì. Ij film venerà soèns a son ëstàit la sorgiss ëd gran sot-culture ch'a l'han fane bele che dj'ossession, e la definission ëd *venerà* da sòn a riva. Comsëssìa, a l'é nen ch'a basta avej na partìa ëd malavì për esse ciamà *venerà*, sòn a dipend pitòst da l'anfluss che sta cita partìa ëd person-e a-i la fa ëd avej ansima a la cultura pì general.

Categorìa:Géner ëd cine
Categorìa:Film venerà
Agensìa Mondial contra 'l Bombagi

L**'AMA** (*Agence Mondial Antidopage*, **Agensìa Mondial contra 'l bombagi**) a l'é n'anstitussion creà dël novèmber 1999 con ël but ëd combate la pràtica dël bombagi ant lë spòrt.

Antra soe atività, l'AMA a l'ha creà ël còdes mondial contra 'l bombagi e a l'ha ancoragià l'adossion dla convension antërnassional contra 'l bombagi da part dij vàire stat.
A l'ha anvestì për dësvlupé l'arserca e amelioré le preuve për dëscheurve le situassion ëd bombagi e a l'ha amponù la presensa d'osservator andipendent ant le grande competission antërnassionaj, tanme ij gieugh olìmpich.

Ël pressident ëd l'AMA a l'é John Fahey.

## Ij vej pressident ëd l'AMA
*Dal 1999 al 2007: Richard Pound.

Categorìa:Spòrt e dësmore
São Paulo

* São Paulo / San Pàul ëd Brasil: sità dël Brasil

* São Paulo (stat): stat federal dël Brasil
Norman Kingsley Mailer

Scritor an lenga anglèisa.
**Norman Mailer** a l'é stàit romanzié, poeta, sagista, giornalista, cineasta (dij quatr film ch'a l'ha realisà, dont tre a soe spèise, ël pì amportant a resta *Maidstone*, dël 1968).
A l'ha arseivù doe vire ël premi Pulitzer e na vira ël National Book Award.

### Soa biografìa
Norman Mailer a l'era nassù a Long Branch, ant ël New Jersey, ai 31 ëd gené dël 1923, e a l'é chërsù a Brooklyn, an na famija dla cita borzoasìa ebréa.
Tòst a l'ha sentù l'anciarm ëd la literatura.
Durant ij sò studi an angegnerìa areonàutica, a Harvard, a l'ha lesù tant, dzortut Hemingway, Dos Passos, Steinbeck, e a l'ha decidù dë vnì scritor.

Pen-a diplomà a Harvard, as angagia ant l'esèrcit, durant la sconda guèra mondial.
A l'ancamin a l'é mandà a Leyte, ant le Filipin-e, ansema al regiment dij blindà nùmer 112 ëd San Antonio, anté ch'a l'é ancarià dij problema ëd cartografìa.
Ma Mailer a veul andé an prima linia e a l'é antlora assignà an na patoja d'arcognission daré dle linie giaponèise.
Sòn a sarà la sorgiss ëd sò prim romanz.
A resta ant l'esèrcit fin-a al 1946.

Da l'ancamin dj'agn 1950, Mailer a dventa un përsonage amportant ëd la contra-coltura merican-a.
A Paris a fa conossensa con Jean Malaquais, marxista anti-stalinian, ch'a l'avrà n'anfluensa amportanta su sò pensé polìtich.
Dël 1955 a l'é cofondador dl'ebdomadari new-yorkèis Village Voice.
Da st'época a ven avosà për sò strasordinari talent da giornalista.
Dël 1969 as pòrta candidà a sìndich ëd New York.

Norman Mailer a l'é mòrt ai 10 ëd novèmber dël 2007 an n'ospidal ëd New York.

## Euvre prinsipaj
Dël 1973 a l'ha scrivù na biografìa criticà ëd Marilyn Monroe.
**Marilyn* (romanz, 1980)

Mailer, Norman Kingsley
Mailer, Norman Kingsley
Mailer, Norman Kingsley
Mailer, Norman Kingsley
Mailer, Normankingsley
Pian artinian

Un **pian artinian** (o **pian iperbòlich**) a l'é në spassi vetorial ëd dimension 2 an sël camp dij nùmer reaj, dotà ëd na forma quadràtica ëd signatura (1,1).
Ëd fasson equivalenta, a l'é ël pian  \mathbb R^2 dotà dla forma bilinear simétrica [(x,y)|(x',y')]=xx'-yy'.

Categorìa:Geometrìa
Greg Grunberg

**Gregory Philip Grunberg** a l'é un ator nassù a Los Angeles ij 11 ëd luj dël 1966.
A l'è n'ebréo d'orìgin alman-polonèisa.
A resta conossù dal pùblich italian dzortut coma 
* *Sean* an *Felicity*
* *Carter Abbey* an *L'òmo ch'a l'ha pa d'ombra* 
* *Eric Weiss* an *Alias*, na spia dij servissi segret

Dapress d'avèj fàit sò studi an economìa, a l'é vagnasse la mica coma spala 'd sò fradel Brad, peui a l'ha fàit ëd cors ëd recitassion e dë sienegiatura. A l'é n'ator versatil ch'a passa da fé dle part còmiche (viravoltà 'cò da macëtta) a dle part serie con sò spessor dramàtich. 

An *Lost* (*Spërdù*) a l'ha fàit la part dël pilota dël reoplan, col che peui a fa che meuire, as sa nen coma. Dël 2006-2007 a l'è 'cò Matt Parkman ant ël telefilm *Heroes* (*Eròj*). Dël 2008 a l'ha travajà ant ël film *Cloverfield* ("Camp ëd tërfeuj") sot a la regìa 'd Matt Reeves, për la produssion ëd J.J. Abrams.

A l'é mariasse con Elisabeth, a l'han tre fieuj, dont un, Jake, a l'é malavi d'epilessìa. Për via 'd lòn Gunberg a l'ha anandiasse a fé beneficensa aj malavi d'epilessìa ën travajand coj Band From TV.

Grunberg, Greg
Algeco

**Algeco** a l'é na sossietà ch'a produv costrussion temporanie.
A l'é stàita fondà dël 1955 a Mâcon (an Saône-et-Loire), për l'inissiativa d'un vignolant ch'a l'avìa da manca ëd n'arpar temporani për soa vëndumia.
La sossietà a l'ha ancor soa sede a Mâcon.
Na vira a l'era cotà a la borsa, ma a l'é artirasse dël 2004 cand ch'a l'é stàita catà dal fond TDR Capital.

Algeco a l'é dësvlupasse vitman: a parte dj'agn 1980 a l'é anstalasse an 19 pais europengh, an diferensiand soe produssion.
Al di d'ancheuj le barache për cantié a arpresento mach pì apopré un quart dla gifra dj'afé, antant che l'asienda a l'ha trovà ëd client neuv ant j'aministrassion, le scòle, j'ospidaj, ij reopòrt.

Ël pressident diretor general dla sossietà a l'é Bruno Roqueplo.

Categorìa:Industria e produssion
Mòdol artinian

Ch'as consìdero n'anel A e un mòdol M ansima a A.
As dis che M a l'é un **mòdol artinian** si minca sequensa dechërsenta ëd sot-mòdoj d'M a l'é stassionaria.
L'anel A as dis **artinian** (o **artinian** a snistra) si minca sequensa dechërsenta d'ideaj (o ideaj gàucc) d'A a l'é stassionaria, visadì si A, considerà tanme mòdol ansima a A midem, a l'é un mòdol artinian.

Modol artinian
Congetura d'Artin

La **congetura d'Artin** a fortiss che 2 a l'é na rèis primitiva mòdol na quantità infinìa ëd nùmer prim.

Categorìa:Àlgebra
Vale

La **Vale** (dont ël vej nòm a l'era *Companhia Vale do Rio Doce*, CVRD) a l'é na sossietà mineraria ch'a l'é stàita creà dël 1942 dal pressident dël Brasil, Vargas.
Dël 1997 a l'é stàita privatisà e al di d'ancheuj la partissipassion pùblica brasilian-a dla sossietà a l'é al 12%.

La Vale a l'é la prima asienda dël Brasil e la tersa companìa mineraria mondial, mersì a l'aquist a la fin dël 2006 dla concorenta Inco.
Soa cotassion a la borsa a l'é ëd 160 miliard ëd dòlar.

La companìa a gestiss ëdcò 10.500 chilòmeter ëd ferovìe (ansima a 'n total nassional ëd 29.000 chilòmeter) e eut terminaj portuaj, ch'a-j servo dzortut për ël traspòrt ëd soe produssion.
A dà 'd travaj a apopré 43.000 salarià.

Categorìa:Industria
BHP Billiton

**BHP Billiton** a l'é na sossietà mineraria, arzultà d'la fusion dle sossietà BHP e Billiton ant ël 2001.
Dël 2005 a l'ha catà për 7,3 miliard ëd dòlar ël produtor d'urani WMC Resources.

Con na capitalisassion a la borsa d'apopré 210 miliard ëd dòlar, a l'é la prima asienda mineraria dël mond.

## Stòria
BHP a l'era nassùa an Australia dël 1885, con ël nòm *Broken Hill Proprietary Company Limited*, dal nòm dla colin-a andoa che set mineur a l'avìo dëscoatà un giassiment ëd zinch, piomb e argent.
Apress la sossietà a l'ha spantià soe atività a le min-e ëd fer, peui ëd carbon e d'òr, an diversificand soe atività ant l'andustria siderùrgica, ël traspòrt për mar, le costrussion navaj e, dal 1967, ël petròli e ël gas.
Ant j'agn 1970 a l'ha spantià soe atività an d'àutri pais: Stat Unì (petròli), Cile (aram), Canadà (diamant).

Billiton, nassùa dël 1860 ant ij Pais Bass, a argropava dj'assionista për ësfruté na min-a dë stagn an Indonesia, an sl'ìsola ëd Billiton (al di d'ancheuj Belitung).
Ant j'agn 1940 a l'ha spantià soe atività a l'estrassion dla baussite an Indonesia e an Suriname.
Catà dël 1970 da la Shell a l'ha përmetù l'espansion dla sossietà petroliera an tuti ij mineraj.
Vendùa da Shell a Glencore dël 1994, dël 2001 a l'é fondusse con BHP.

Bhp Billiton
Jan Tinbergen

**Jan Tinbergen** a l'era nassù a L'Aja ai 12 d'avril dël 1903 e a l'é mòrt-ie ai 9 ëd giugn dël 1994.

A l'era 'l fieul pì grand an na famija ëd set masnà, anté che la passion për la siensa a l'era bin presenta (un dij sò frej a arseivrà ël premi Nobel për la Meisin-a dël 1973).

Dël 1929 Tinbergen a oten ël dotorà an fìsica e a passa a ocupesse ëd conomìa: a vëd ambele-lì la manera ëd valorisé soa formassion sientìfica e ëd cobiela con soa militansa polìtica, dagià che motobin giovo a l'avìa aderì al Partì dij travajeur olandèis, dont a restrà mèmber fin-a a soa mòrt.
Soa sèrnia dla conomìa a l'ha a l'adoss n'arflession ancreusa ans lòn ch'a l'é un conomista.
Për chiel, un conomista a peul mach esse un matemàtich che tutun as peul pa contentesse dë smon-e soe teorìe astrate, ma a dev ëdcò fé conòsse e condivide ij sò arzultà a la popolassion e a coj ch'a pijo le decision.
Ij sò travaj teòrich a rësguardo ij sicl econòmich e ij mojen pr'ësmortene l'ampleur.

Arsercador a la Sossietà dle Nassion, dal 1936 al 1938 a buta an pé un model an 48 equassion an sël sicl merican.
Ës model a l'é avosà për doe rason: dnans a tut për ël travaj ch'a l'é vorsuje, dagià che Tinbergen a l'avìa pa d'ordinator; peui për soa originalità, an essend ël prim model conométrich ëd la stòria.
A fa nasse vàire discussion e coment, dont coj, pitòst crìtich, ëd Keynes; për sòn ij doi a finisso për rusé.

Si da na part Tinbergen a arconòss ij mérit dël keynesianism, a na sot-ligna ëdcò ij lìmit, an fortend an particolar che le spèise për la formassion a favoriso la chërsùa ëd pì che ël feu ëd paja dij grand travaj.
Dël 1952 a pùblica un lìber ch'a conten la régola conossùa con ël nòm ëd prinsipi ëd Tinbergen.

Dël 1969 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Conomìa.

Apress na longa cariera universitaria a Rotterdam e na pension motobin ativa, Jan Tinbergen a l'é mòrt dël 1994.

## A pòrto sò nòm
* Prinsipi ëd Tinbergen

Tinbergen, Jan
Provinsa ëd Soria

## Anliure esterne
* Junta de Castilla y León
* ASAJA Soria
* INE: Soria
* Instituto de Estadística de Castilla-La Mancha
* Diputación de Soria

Categorìa:Provinsa ëd Soria
Alcubilla de Avellaneda

**Alcubilla de Avellaneda** (prononsia *Alcubija de Avejaneda*) a l'é un comun dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.

Categorìa:Comun dla Provinsa ëd Soria
John Dye

**John Carrol Dye** a l'era n'ator american nassù a Amory (Mississippi) ij 31 ëd gené dël 1963 e mòrt ai 10 ëd gené 2011.

A resta conossù dal pùblich dzortut coma 
**Andrew* an *Ël toch ëd n'àngel * con Roma Downey, Valerie Bertinelli e Della Reese
**Andrew* an *Tèra promëssa*

Dye, John
Përnòm verbal piemontèis

Ël **përnòm verbal** a l'é na part dël discors motobin caraterìstica dël piemontèis, e ch'a lo fa fa resté diferent da le lenghe confinante, për tant che na chèich forma primitiva dla midema strutura dle vire a peula trovesse ant le lenghe locaj confinante. As trata 'd na cita partìcola ch'a-j da 'l soget aj verb. 

## Formassion dij përnom verbaj
*për le mecàniche longhe ch'a tiro anans ant ël piemontèis dël dì d'ancheuj, ch'a varda ëdcò Latin volgar.
*për na stòria detajà dla formassion dij përnòm verbaj ch'a varda Stòria dij përnòm verbaj

La contrassion fonética a l'ha mnà a esse malfé a capì la person-a mach da 'nt la forma coniugà dël verb. Për régola, pr'esempi, la prima person-a singolar e la tersa plural a resto mideme antra lor, e midem con le doe sconde person-e. Ën rivand sossì ant na lenga ch'a l'avìa gnun òbligh formal dë buté un sogèt espress, sòn a l'ha mnà a la formassion dël përnòm verbal piemontèis. 

St'anovassion-sì a l'é anco' nen completasse, e a-i resto vàire parlé locaj andova ël përnòm as dòvra mach an part, per tant che ij gramàtich piemontèis a lo buto sempe coma òbligh, ò almanch coma registr àot dla lenga. Notaman ant ël parlé dla sintura d'Ast e dla part setentrionala dla provinsa as dòvro mach ij përnom dla sconda e tersa person-a singolar.

## Variant locaj

Variassion locaj atestà a son:
* prima singolar: 
** **i**, dzortut a Turin, considerà për sòlit la variant literaria;
** **ë**, considerà da Milo Bré na variant dialetal (për esempi a Carmagnòla);
** **e**, anvers a Alba, pì dë rèir ant l'astësan;
** **a**, ant l'astësan
* sconda singolar: **ët**,**t**,**t**,**të**
* tèrsa singolar
** **a** për tuti ij géner, a Turin e coma variant literaria
** mascolin: **ël**,**l**,**l**,**lë**, **ò** (astësan)
** feminin: **la**,**a** (astësan)

*prima plural
** **i** turinèis, registr literari e astësan
** **a** astësan
*sconda plural: **i**
*tèrsa plural
** **a** turinèis e registr literari
** **i**, **jë** astësan

## Arferiment

Categorìa:Gramàtica piemontèisa
Lenga Avatime

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Avatime** o **Avatime** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Ghana.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Avatime** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Kwa
***** lenghe Riva Snista
****** lenghe Avatime-Nyangbo
******* **lenga Avatime**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AVN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=avn

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Gbe, Defi

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Gbe, Defi** o **Gbe, Defi** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Benin.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Gbe, Defi** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Kwa
***** lenghe Riva Snista
****** lenghe Gbe
******* **lenga Gbe, Defi**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GBH**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gbh

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Aligi Sassu

Ël pitor **Aligi Sassu** a l'era nassù a Milan ël 17 ëd luj dël 1912 e a l'é mòrt a Pollença (Spagna) ël 17 ëd luj dël 2000.

Motobin giovo, a l'ha fàit part dël moviment futurista, an sot-signand con B. Munari ël manifest *Dinamism e fòrsa muscolar*.

Ij contat con la partìa milanèisa ëd G. Manzù e R. Birolli e la frequentassion d'E. Persico a l'han ëmnalo a intré ant ël moviment ëd Corent (1938).
An coj agn soa pitura a l'é fasse agità, svicia, rica ëd fòrsa espressiva.

Un longh sogiorn a Paris, dal 1930 al 1935, a l'avìa përmëtuje ëd fé soa la lession dij grand mèistr ëd l'Eut-sent.
Coste esperiense as gionzo ant l'espressionism ciàir d'euvre tanme *Fusiliassion ant j'Asturie* dël 1935 e *Màrtir ëd piassa Loreto* dël 1944.

Dòp dla sconda guèra mondial, Sassu, leugn da le polémiche artìstiche, a l'ha mnà anans con coerensa soa pròpia arserca.

Sassu, Aligi
Mario Gachet

Pitor.
**Mario Gachet** a l'era nassù a Turin ël 15 d'agost dël 1879 e a l'é mòrt a Castion ël 18 ëd fërvé dël 1981.

Gachet, Mario
Gachet, Mario
Lenga Krumen, Pye

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Krumen, Pye** o **Krumen, Pye** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còsta d'Avòri.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Krumen, Pye** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Atlantic-Còngo
*** lenghe Volta-Còngo
**** lenghe Kru
***** lenghe Ossidentaj
****** lenghe Grebo
******* lenghe Ivorian
******** **lenga Krumen, Pye**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **PYE**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pye

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Rèis primitiva

As dis che ël nùmer natural k a l'é na **rèis primitiva mòdol** n si lë strop multiplicativ dj'antregh anvertìbij mòdol n a l'é sìclich e generà da la class ëd k.

Reis primitiva
Australia

L**'Australia** a l'é un pais dl'Osseania.

La capital a l'é Canberra ma la sità pi granda a l'é Sydney.
A l'ha na surfassa ëd 7.741.220 km² e a conta anviron 23.000.000 d'abitant, dont 470.000 aborìgin.

## Anté ch'as treuva

## Stòria
L'Australia a l'é stàita dëscoatà da j'europengh ant ël 1606.
Dal 1788 a l'é stàita colònia penal britànica.

## Religion
Ij catòlich (25% ëd la popolassion) a formo la pì amportanta comunità religiosa d'Australia.

## Conomìa
L'Australia a l'é ël quart produtor d'urani dël mond, apress Canadà, Kazakistan e Nìger.

## Organisassion polìtica
L'Australia (nòm ofissial: **Commonwealth of Australia**) a l'é un regn dël Commonwealth.
L'argin-a a l'é Carl III dël Regn Unì.
Ël prim ministr a l'é Anthony Albanese (dal 2022).

## Anliure esterne
Cesare Arzelà

Matemàtich.
**Cesare Arzelà** a l'era nassù a Santo Stefano di Magra ël 6 ëd mars dël 1847 e ambelelà a l'é mòrt ël 15 ëd mars dël 1912.
A l'avìa studià a Pisa.
Dal 1878 al 1880 a l'ha tnù la càtedra d'Àlgebra a Palerm; peui a l'ha travajà a l'Università ëd Bològna.

Ansema a Ascoli, Cesare Arzelà a l'é un dij precursor dl'anàlisi fonsional.
As dev a chiel ëdcò un teorema an sla convergensa dj'antëgraj ëd some ëd serie ëd fonsion, dont Henri Lebesgue a pija anspirassion për fabriché soa teorìa dl'antëgrassion.

Arzelà a l'é ocupasse ëdcò ëd test për l'ansegnament ëd la matemàtica sia për le scòle clàssiche che técniche-sientìfiche.

## A pòrto sò nòm
* Teorema d'Ascoli-Arzelà

## Euvre prinsipaj
**Trattato di algebra elementare*
**Complementi di algebra elementare ad uso del secondo biennio degli istituti tecnici*

Arzelà, Cesare
Ficarolo

**Ficarolo** a l'é un comun dël Véneto ëd 2.671 abitant, an provincia ëd Rovigh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonella Mantovani (dal 14/05/2001 -second mandà: 2006-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rovigh
Giulio Ascoli

Matemàtich.
**Giulio Ascoli** a l'era nassù a Triest ël 20 ëd gené dël 1843 e a l'é mòrt a Milan ël 12 ëd luj dël 1896.

A l'é stàit un dij precursor dl'anàlisi fonsional.
An pijand anspirassion da la neuva teorìa dj'ansem ëd Georg Cantor, a l'é stàit ansema a Arzelà ël prim a consideré djë spassi dont ij pont a son dle fonsion.
A l'ha antrodovù ël concet d'equicontinuità për n'ansem ëd fonsion.

## A pòrto sò nòm
*Teorema d'Ascoli-Arzelà

Ascoli, Giulio
Almenar de Soria (Soria)

**Almenar de Soria** a l'é un comun dla Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.

Categorìa:Comun dla Provinsa ëd Soria
Celle (omònim)

**Celle** a l'é 'l nòm ëd na sità alman-a e 'd vàire comun italian:

* **[[Celle]]**, sità dla Gërmania

* **[[Celle di Bulgheria]]**, comun dla provincia ëd Salern

* **[[Sele (CN)|Celle di Macra (Sele dl'Arma)]]**, comun dla provincia ëd Coni

* **[[Celle di San Vito]]**, comun dla provincia ëd Fògia

* **[[Sele (AT)|Celle Enomondo (Sele)]]**, comun dla provincia d'Ast

* **[[Celle Ligure]]**, comun dla provincia ëd Savon-a
Autòlich ëd Pitani

Matemàtich e astrònom, colaborador d'Aristòtil.
**Autòlich** a l'era nassù a Pitani, ant l'Eòlide, anviron dël 360 aGC e a l'é mòrt anviron dël 290 aGC.

Bele ch'a sia nen ëstàit un përsonage ëd prim pian, a l'é anteressant përchè doe ëd soe tre euvre a son rivane antreghe, e a son na sìntesi ciàira dle conossense ëd soa época.
J'enonsià dij teorema a son ësmonù con precision e le dimostrassion a son fàite për tuti ij cas che l'arzultà a l'é pa considerà 'me già conossù.

## Euvre prinsipaj
Ij travaj d'Autòlich a trato ëd problema ëd geometrìa ch'a ven-o da l'astronomìa.
* An sle sfere ch'a bogio
* An sl'alvesse e ël cogesse dël sol

Autolich ed Pitani
Autolich ed Pitani
Sele (AT)

** Sele** (*Celle Enomondo* an italian) a l’é un comun ëd 477 abitant dla provincia d'Ast.

A fa part dla Comun-a Colinar ëd le Colin-e Alfé e a resta a 10 chilòmeter da n'Ast.
Sele a l’ha n’estension ed 5,51 chilòmeter quàder.
Sò sant protetor a l'é San Ròch.

## Teritòri
Ël teritòri comunal a resta antra le comun-e d'Ast, Antignan, Sisterna, Tijòli, Riasch, San Martin, San Damian.
A l'é traversà da ‘l Bòrbor.
Ël Bòrbor a l'é na dòira ch'a nass ant la comun-a ëd Vëssa ant ël Roé an provincia ëd Coni. As campa ant ël Tani an Ast dòp avej bagnà le comun-e ëd Canal, San Damian e Sele. Soa longhëssa l'é ëd 43 chilòmeter.

## Stòria
Ël nòm dël pais as treuva per la prima vòta scrit “Cellae Astensis” ant un papé dl'899 dël vësco d'Ast. Dël 992 ël pais a passa al Monasté ëd la Novalèisa. Dël 1041 l’imperator Enrich III a dis che Sele a l’é dla Cesa d'Ast.
Ant un papé dl'Età 'd mes a risulta dla Comun-a d'Ast.
Dël 1356 j'abitant ëd Sele a fan at d'armëtse volontariament al Marchèis ëd Monfrà, dop des agn ël Vësco d'Ast a lo passa ai Malabajla.
Dël 1613 ël pais a passa a Ca Savòja che a lo anféodo a Gasprin Berlingè.
Ij Berlingè a comando fin-a al 1688 (dzorpì dij Berlingè, ant sto temp-sì a-i passo 'd cò autri padron), ma ‘l 22 mars dël 1688, Gasprin Federich Berlingè, arditè dla Sgnorìa ëd Sele pijà da la mare Vitòria, a vend tut lòn che ai restava 'd Sele e Vajarè a Gioanin Carl Ramelli che 'l 25 agost dl’istess ann a ven nominà Cont ëd Sele, tìtol ch'a tramandrà ai sò dissendent. Ij Cont Ramelli a continuo a essi jë sgnor dël pais ëd Sele fin-a al 1793 ma ancora al dì 'd ancheuj a l'han ël tìtol ëd Cont-Sgnor ëd Sele e a son afessionà al pais.

Dal 1 fërvé 1863, për decret dël Re d'Italia Vitòrio Emanuel II, la comun-a as ciama pì nen Sele d'Ast, ma Sele Enomond, un cambiament për arconòss-lo da j'àutri Sele che a-i é an Italia.

## Monument
* La cesa parochial antitolà a San Martin e Sant’Antòni Abà
* La cesa antitolà a San Ròch
* La cesa antitolà a San Vincens Ferreri a Merlasa
* Le capele e ij pilion për la campagna ch’a circonda ‘l pais

### Ël castel
Ëd sigur dël 1041 ël castel ëd Sele a l'è stà riconossù dij vësco d'Ast, a soa vòta a l'è stà catà e vendù vàire vire, a l'han modificalo an pì part; a smija che ant ël ‘700 ij Ramelli l’han dësblalo e dovrane ij mon për fé la neuva ca.

### La cesa
A l'é stàita batìa ant l'istess temp dël castel, e a l'ha subì motoben ëd modificassion ant ël Setsent e ant l'Eut-sent fin-a rivè al 1961 quand a l'è stàita rinovà completament.

## Frassion
Sele a l'ha mach na frassion, Merlasa che a vanta la presensa 'd na cesa (dla fin dël Setsent) antitolà a San Vincens Ferreri.

## Feste
* *Vijé, cudì e canté* ‘l prim saba ëd luj
* Festa patronal ëd San Ròch ai 15 d’agost con l' radun ed Vespe, moto e machine ed na vòlta e la sagra del barbera e l'concors ed le torte faite da le tote e le madame 'd Sele
* Festa ed la Pizza a Merlasa a la fin d' magg
* Festa ed la Pizza an piasa a la fin d' giugn
* Festa ed la Pizza d' Autun an piasa a l'inisi d'otober

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Bovero dal 2014.

Categorìa:Comun dla provincia d'Ast
Celle di Bulgheria

**Celle di Bulgheria** a l'é un comun dla Campania ëd 1.999 abitant, an provincia ëd Salern.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristoforo Cobucci (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Salern
Celle

**Celle** a l'é na sità dla Gërmania setentrional ëd 71.146 abitant (2006).
A fa part dël Land Bassa Sassònia. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Martin Biermann.

## Sità gemelà

Celle a l'é gemelà con:
*  Celle Ligure, Italia
*  Hämeenlinna, Finlandia
*  Holbæk, Danimarca
*  Kwidzyn, Polònia
*  Meudon, Fransa
*  Sumi, Ucrain-a
*  Tavistock, Regn Unì
*  Tjumen', Russia
*  Tulsa, Stat Unì d'América

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Sele (fium)

Ël **Sele** a l'é un fium dla Campania longh 64 km.

A nass dal Mont Plafagone, davzin a Caposele, e a sboca ant ël Mar Tireni davzin a Paestum.

Categorìa:Campania
Ascoli Satriano

**Ascoli Satriano** a l'é un comun dla Pulia ëd 6.346 abitant,  an provincia ëd Fògia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Gerardo Rolla (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fògia
Celle di San Vito

**Celle di San Vito** a l'é un comun dla Pulia ëd 200 abitant, an provincia ëd Fògia.

## Lenga
A Celle di San Vito as parla un dialèt franch-provensal.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Palma Maria Giannini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fògia
Calabritto

**Calabritto** a l'é un comun dla Campania ëd 2.640 abitant, an provincia d'Avlin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Sierchio (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Teorema ëd Bachet

Ël **teorema ëd Bachet** a fortiss che minca nùmer natural a l'é la soma ëd doi, tre o quatr quadrà.

Claude-Gaspard Bachet a l'ha enonsià ës teorema dël 1621 e a l'ha dimostralo fin-a a 325.
Lagrange (1772) e Euler (1773) a n'han dane na dimostrassion general.
Jacobi e Hurwitz a l'han precisà ël nùmer dle decomposission.

Teoremaedbachet
Ausejo de la Sierra (Soria)

**Ausejo de la Sierra** a l'é un comun ëd la Spagna ch'a resta ant la Comunità autònoma ëd Castija e León, an provinsa ëd Soria.
Dax

**Dax** (*Dacs* an gascon) a l'é na sità fransèisa d'aque dël dipartiment dle Landes, ant la region Aquitania.
A conta 20.810 abitant .

## Spòrt

A Dax a-i é n'arnomà sossietà ëd rugby, l'US Dax.

## Sità gemelà
Dax a l'é gemelà con:
*  Logroño, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd le Landes
Forcalquier

**Forcalquier** (*Forcauquier* an provensal) a l’é un comun ëd 4.654 abitant  dla Fransa (dipartiment Alp e Àuta Provensa, region Provensa-Alp-Còsta Asura).

## Sità gemelà

Forcalquier a l'é gemelà con:
*  Guastalla,  Italia

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Christophe Castaner.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd j'Alp d'Àuta Provensa
San Secondo Parmense

**San Secondo Parmense** (*Sansgònt* o *Sasgond*  an dialèt parmesan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 5.739 abitant , ant la provinsa 'd Parma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Dodi (dal 16/05/2011, scond mandà dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Parma
San Calogero

**San Calogero** a l'é un comun dla Calabria ëd 4.621 abitant, an provincia ëd Vibo Valentia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nicola Brosio (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sancalogero
Gorgonzola

**Gorgonzola** (*Gorgonzoeula* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 20.233 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Stucchi (da l'11/06/2013).

## Sità gemelà
Gorgonzola a l'é gemelà con:
*  Ambert, Fransa
*  Annweiler am Trifels, Almagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Lenga Ko

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Ko** o **Ko** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Ko** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Kordofanian-e
*** lenghe Heiban
**** lenghe orientaj
***** **lenga Ko**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **FUJ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fuj

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Tingal

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Tingal** o **Tingal** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Sudan.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Tingal** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe kordofanian-e
*** lenghe Rashad
**** **lenga Tingal**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **TIE**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tie

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Guro

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Guro** o **Guro** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còsta d'Avòri.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Guro** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Mande
*** lenghe orientaj
**** lenghe sud-orientaj
***** lenghe Guro-Tura
****** lenghe Guro-Yaoure
******* **lenga Guro**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GOA**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=goa

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Jalkunan

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Jalkunan** o **Jalkunan** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Burkina Faso.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Jalkunan** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Mande
*** lenghe ossidentaj
**** lenghe sentro sud-ossidentaj
***** lenghe sentraj
****** lenghe Manding-Jogo
******* lenghe Jogo-Jeri
******** **lenga Jalkunan**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BXL**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxl

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Koro

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Koro** o **Koro** a fa part dle lenghe nìger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Còsta d'Avòri.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Koro** a peul esse:

* lenghe nìger-kordofanian-e
** lenghe Mande
*** lenghe ossidentaj
**** lenghe sentro-sud-ossidentaj
***** lenghe sentraj
****** lenghe Manding-Jogo
******* lenghe Manding-Mokole
******** lenghe Manding
********* **lenga Koro**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KFO**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kfo

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Lenga Bozo, Hainyaxo

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bozo, Hainyaxo** o **Bozo, Hainyaxo** a fa part dle lenghe niger-kordofanian-e e a l'é parlà specialment an Mali.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bozo, Hainyaxo** a peul esse:

* lenghe niger-kordofanian-e
** lenghe Mande
*** lenghe ossidentaj
**** lenghe nord-ossidentaj
***** lenghe Soninke-Bobo
****** lenghe Soninke-Boso
******* lenghe Boso
******** **lenga Bozo, Hainyaxo**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BZX**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bzx

Categorìa:Lenghe nìger-kordofanian-e
Filadelfia (Pennsylvania)

**Filadelfia** (*Philadelphia* an anglèis) a l'é la sità pi amportanta dla Pennsylvania, Stat Unì d'América.
A conta 1.470.151 abitant (2004).

## Stòria
Filadelfia a l'é stàita fondà da William Penn ant ël 1682.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michael Nutter.

## Sità binele
Filadelfia a l'é binelà con:
*  Aix-en-Provence, Fransa
*  Douala, Cameron
*  Firense, Italia
*  Incheon, Coréa dël Sud
*  Kōbe, Giapon
*  Nižnyj Novgorod, Russia
*  Tel Aviv, Israel
*  Tianjin, Cin-a
*  Toruń, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Pennsylvania
Sébastien Le Prestre ëd Vauban

Architet, anginié militar e urbanista.
**Sébastien Le Prestre marchèis ëd Vauban** (o mach **Vauban**) a l'era nassù a Saint-Léger-Vauban ai 15 ëd magg dël 1633 e a l'é mòrt a Paris ai 30 ëd mars dël 1707.
A l'é stàit l'architet anginié ëd Luis XIV e a l'ha arvolussionà la siensa dle costrussion dj'angign për j'assedi e dle fortificassion ëd difèisa.
A l'é ocupasse ëdcò ëd conomìa, polìtica, statìstica, agronomìa.
Ël duca ëd Saint-Simon a l'avìa stranomalo *cit gentilòm ëd campagna*.

Leprestre, Sebastien
Leprestre, Sebastien
Luigi Meneghello

Poeta ant le lenghe italian-a e véneta (dialèt vicentin).
**Luigi Meneghello** a l'era nassù a Malo aij 16 ëd fërvé dël 1922 e a l'é mòrt an soa ca ëd Thiene ai 26 ëd giugn dël 2007.

## Euvre prinsipaj
* *Libera nos a malo* (soa ciadeuvra) (1963)
* *I piccoli maestri* (1964)
* *Pomo Pero* (1974)
* *Fiori italiani* (1976)

Meneghello, Luigi
Meneghello, Luigi
Meneghello, Luigi
Filadelfia

* Filadelfia / Philadelphia, sità dla Pennsylvania (Stat Unì d'América)

* Filadelfia, comun dla provincia ëd Vibo Valentia

* Filadelfia, quarté 'd Turin
Vauban

***Vauban*** a peul esse 'l nòm ëd:

* Vauban, Sébastien Le Prestre ëd Vauban (1633-1707), architet anginié ëd Luis XIV

* Vauban, comun fransèis ant ël dipartiment ëd Saône-et-Loire
Dunkin' Donuts

** Dunkin' Donuts** a l'é na caden-a ëd ristorassion (cafè e paste), creà dël 1950 a Quincy (ant ël Massachusetts) da William Rosenberg.
La ca mare dla caden-a a l'é Dunkin'-Brands.

Dël 1946, monsù Rosenberg a l'avìa na dita ëd distribussion ëd disné e marende e a l'ha decidù ëd creé costi negòssi, ch'a l'han avù na bon-a riussìa, dzortut ant la còsta est ëd jë Stat Unì, fasend concorensa a Starbucks.
L'asienda a l'ha 5505 negòssi ant jë Stat Unì, 79 an Canadà e pì che 1800 ëspatarà an 40 pais dël mond.
Soa specialità a son 36 qualità diferente ëd paste.

Categorìa:Mangé e bèive
René-Louis Baire

Matemàtich.
**René-Louis Baire** a l'era nassù ai 21 ëd gené dël 1874 a Paris e a l'é mòrt a Chambéry ai 5 ëd luj dël 1932.
Fin-a al 1895 a l'ha studià a la Scòla normal superior; apress a l'ha mostrà ant ij licéo a Troyes, Bar-le-Duc e Nancy.
Dël 1902 a oten un pòst a l'università ëd Montpellier, peui, dël 1905, a l'università ëd Digion.
Ij sò problema ëd testa e ëd salute a lo fòrso tòst a chité ansegnament e arserca.

## Sò travaj
Ij travaj ëd Baire a trato dij nùmer irassionaj e dle fonsion ëd variàbil real.
A antroduv la teorìa dj'ansem ëd Cantor an cost setor, lòn ch'a lo men-a a studié j'ansem màgher e a dimostré dël 1899 sò teorema ëd categorìa.
Dël 1899 a definiss le fonsion semi-continue e dël 1905 a dà 'd lession an sle fonsion dëscontinue al Colege ëd Fransa.

## A pòrto sò nòm
* Fonsion ëd Baire
* Propietà ëd Baire
* Spassi ëd Baire
* Teorema ëd Baire-Banach
* Teorema ëd categorìa ëd Baire

## Euvre prinsipaj
* *Théories des nombres irrationnels, des limites e de la continuité* (1905)
* *Leçons sur les théories générales de l'analyse* (1907-1908)

Baire, Rene Louis
Molière

Dramaturgh an lenga fransèisa.
**Molière** (stranòm ëd **Jean-Baptiste Poquelin**) a l'era nassù a Paris ai 14 ëd gené dël 1622 e l'é mort ambelelì ai 17 ëd fërvé dël 1673.
Fieul d'un rich comersant parisin, dal 1636 al 1642 a l'avìa studià a Paris, peui a l'ha amprendù ël drit a Orléans.
A l'ancamin a l'era anteressasse ëd filosofìa, ma a l'é stàit dzortut passionà ëd teatro.

Butà an përzon pr'ij sò fré, a l'é nen dëscoragiasse, e a l'ha ancaminà a scrive ëd comedie.
Dël 1658 a l'ha tramudà a Paris.

Dij problema ëd famija e ëd salute a l'han rendù malorosa la part final ëd soa vita.

## Euvre prinsipaj
* **L'école des femmes**. Butà an sena ai 22 dë dzèmber 1662, a l'é stàita na gran riussìa ëd pùblich. Con cost'euvra Molière a l'ha anandià la gran comedia dle costume e dij caràter.
* **Le mariage forcé**. Scrivù për le feste reaj dël 1664.
* **Tartuffe**.
* **L'avare**.
* **Les femmes savantes**.
* **Le malade imaginaire**.
* **Le bourgeois gentilhomme**. Un rich mërcant borzoà a veul ëdventé gentilòm e a pija 'd lession ëd dansa, dë scherma e ëd lenga.

Moliere
Moliere
Gioann Batista Ranza

**Gioann Batista Ranza** a l'era nassù ai 19 ëd gené dël 1741 a Vërsèj, a ca Valensan-a ant la Bariera 'd Milan.

A l'era un prèive giacobin a dël 1796 a l'é stàit l'ideator ëd la cocarda dël Piemont republican.

A l'é mòrt a j'11 d'avril dël 1801.

Ranza, Gioann Batista
Ponte Buggianese

**Ponte Buggianese** a l'é un comun dla Toscan-a d' 8.737 abitant , an provincia ëd Pistòja.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pier Luigi Galligani (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pistòja
Entíns, Outes

**Santa María** d**'Entíns** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Outes. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 195 abitant (101 fomne e 94 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Outes
A Serra de Outes, Outes

La **Serra d'Outes** a l’é na località che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Outes. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 1.114 abitant (589 fomne e 525 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Outes