Dromon

Ël **dromon** (dal grech δρόμων) a l'é stàit la nav da guèra prinsipal dl'Imperi Bisantin e l'antenà dla galera medieval e dël Rinassiment. A l'era na galera longa e s-ciassa, dovrà tant për ël combatiment che për ël patojament, caraterisà da doi erbo con vele latin-e e da vàire remador an sij banch. Ël nòm a arfà a soa velocità (dal verb δραμεῖν, "core").

## Stòria e Svilup
Ij dromon a son evolvusse da le galere roman-e antiche, an particolar dal *liburna*, d'época dla tarda antichità. La prima descrission ciàira a armonta al sécol ch'a fa VI, ant l'euvra dël general bisantin Belisari. A l'han dominà ij mar Mediterani e Nèir për sécoj, dal mdrocagi dl'Imperi Roman d'Ossident fin al sécol ch'a fa XII, difendend le rote comersiaj e ij teritòri dl'imperi da àrab, norman, e slav. A son ëstàit an progress sostituì da le galere italian-e (për esempi, le galeasse) d'apress al sécol ch'a fa XIII.

## Descrission
### Strutura e Dimension
Ij dromon a j'ero fait ëd bòsch (pì 'd soens ëd rol e 'd pin) e a l'avìo na strutura longa e s-ciassa. A esistìo an doe dimension prinsipaj:
* **Dromon ordinari**: ël tipo pì comun, con 100-150 remador, distribuì an 50 banch da doi rem për banda.
* **Dromon grand** (*chelandion* o *ousiakos*): pì gròss, con fin a 200 remador e spassi për ëd trupe e cavaj.

Ij dromon pì tardiv a l'avìo un castel (*xylokastron*) a prùa e 'dcò a popa, për ij soldà e le màchine da guèra.

### Propulsion
La propulsion a l'era mës-cià:
# **Rem**: ij remador (*eretai*) a remavo an doi për rem (sistema *a la sensil*). A j'ero sovens ëd soldà specialisà, nen dë s-ciav.
# **Vele**: doi erbo con vele latin-e (triangolar), ch'a përmëttìo 'd navighé bin con ël vent an sël travers. Costa a l'é stàita n'amportanta evolussion tecnològica.

### Armament
L'armament dël dromon a l'era varià e a comprendìa:
* **Rostr** (speron): a prùa, për sfondé le nav nemise.
* **Artijarìa a liquid infiamàbil**: ël famos **"feu grech"**, lansà con sifon o na pompa a siringa. Costa arma segreta a l'ha dàit a la flòta bisantin-a na superiorità tecnològica për sécoj.
* **Arché e frombolé**: për ij soldà a bord.
* **Màchine d'assedi**: për ij dromon pì gròss, come le baliste o le catapulte për tiré d'achit e 'd pere.
* **Tor e parapet**: për la protession dij soldà.

## Echipagi
L'echipagi a comprendìa:
* Ël **comandant** (*drungarios* o *strategos*).
* J**'ufissiaj** e ij mariné për le manovre.
* Ij **remador-soldà**.
* Na **trupa da combatiment** (*strateiotai* o *ménavlatoi*), specialisà ant ël combatiment ravisinà e an sl'usagi dël feu grech.

## Ròl Militar e Tàtiche
Ij dromon a j'ero l'ànima dla potensa naval bisantin-a. Soe funsion prinsipaj a j'ero:
* **Protession dël comersi** e dël ternitòri costé.
* **Assedi e blòch dij pòrt** nemis.
* **Traspòrt ëd trupe e surtìe**.
* **Patojament** djë streit e dle còste.

Le tàtiche prinsipaj a j'ero l**'assàut con ël rost** për dësblé la nav nemisa, e l**'atach a distansa** con ël feu grech për antërpìe le maneuvre nemise sensa rivé al ravisinà.

## Eredità
Ij dromon a l'han avù n'anfluensa durèivol an sla costrussion naval mediterania. Soe caraterìstiche (vele latin-e, strutura longa, speron) a son passà a le galere dël bass Medi ev, coma cole dël Venessian e dle Repùbliche italian-e, fin-a a le galeasse dël sécol ch'a fa XVI. A son ëstàit ëdcò l'antenà dle *galee sutile* otoman-e.

## Vëdde 'dcò
* Feu grech
* Galera
* Imperi Roman d'Orient
* Marin-a bisantin-a
* Galea

## Arferiment
* John H. Pryor, Elizabeth M. Jeffreys, "The Age of the ΔΡΟΜΩΝ: The Byzantine Navy ca. 500–1204" (2006), Brill Academic Publishers
* John E. Dotson, "Warfare and the Making of Early Medieval Italy - Naval Warfare in the Eastern Mediterranean: The Byzantine and Arab Empires" (2021), Routledge

## Colegament estern
* La Marin-a Bisantin-a (an anglèis)

Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI