open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cystolepiota sistrata

## Un pissacan: la Cystolepiota sistrata

### Descrission
Com la Cystolepiota seminuda, ma pì gròssa e con ël bòrd apendicolà.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ùmid ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Cystolepiota sistrata** (Fries) Bon & Bellù

Categorìa:Cystolepiota
Cystolepiota hetieri

## Un pissacan: la Cystolepiota hetieri

### Descrission
Capel fin a 3 cm, povros, crema peui anrossent al toch. Lamele bianche peui anrossente. Gamba àuta fin a 4 cm e larga fin a 0,4 cm, povrosa, dël midem color. Zòna anular farinosa.

### Ambient
A chërs ant ij tajiss e ant le bordure.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Cystolepiota hetieri** (Boudier) Singer

Categorìa:Cystolepiota
Cystolepiota aspera

## Un pissacan: la Cystolepiota aspera

### Descrission
Capel fin-a a 12 cm, con dë scaje drite ma che a dròco al bòrd, dzora a un fond òcra grisastr. Lamele bin s-ciasse, forcà, ciàire. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 1,5 cm, fibrilosa e peilosa. Anel largh, membranos, soagnà da 'd fëston scajos brun. Odor fòrt, com ëd Lepiota cristata.

### Ambient
A chërs ant ij prà e ij camp.

### Comestibilità

Velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Cystolepiota aspera* (Pers. : Fr.) Knudsen
**Lepiota aspera* (Pers. ) Quél., 1886
*[= *Lepiota acutisquamosa* var. *furcata* Kühner]

Categorìa:Cystolepiota
Cystolepiota perplexa

## Un pissacan: la Cystolepiota perplexa

### Descrission
Com la Cystolepiota aspera, ma a l'é pì cita, e a l'ha le lamele men s-ciasse.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ëd latifeuje e ant ij bòsch mës-cià.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Cystolepiota perplexa** (Knudsen) Bon
*[= Echinoderma perplexum (Knudsen) Bon]

Categorìa:Cystolepiota
Lepiota ignivolvata

## Un pissacan: la Lepiota ignivolvata

### Descrission
Capel fin a 12 cm, brun càud, pì ciàir al bòrd. Lamele biancastre. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 0,5 cm, silìndrica clavà, biancastra, groson al pé con l'età. Anel stòrt bass, bordà ëd brunastr. 

### Ambient
A chërs dzortut sota le conìfere.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lepiota ignivolvata** Bousset & Josserand ex Josserand

Categorìa:Lepiota
Lepiota griseovirens

## Un pissacan: la Lepiota griseovirens
### Descrission
La ***Lepiota griseovirens*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Agaricaceae, caraterisà da 'n capel gròss 2-4 cm, da bombà a distèis, con la surfassa scajosa, 'd color gris o verd scur . Le lamele a son s-ciasse, bianche . La gamba a l'é silìndrica, àuta 2-4 cm, bianca, con n'anel bianch . La carn a l'é bianca, con odor doss e savor doss . Le spore a son bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1889 dal micòlogh fransèis Lucien Quélet .

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ùmid ëd latifeuje (rol, fò) e ëd conìfere (pin, sapin), da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

A peul esse **velenos** . A l'é considerà sospèt e da evité . A peul causé dësturb gastro-intestinaj. A l'é nen comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Lepiota griseovirens** R. Maire

Categorìa:Lepiota
Lepiota lilacea

## Un pissacan: la Lepiota lilacea

### Descrission
Capel fin a 5 cm, scajosa, brun vinos sombr, s-ciairì al bòrd. Lamele biancastre. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,5 cm, ciàira con ël pé vinos. Anel stòrt, marcà ëd brun vinos. Odor frutà.

### Ambient
A chërs ant ij pòst erbos, soens sota le latifeuje.

### Comestibilità

A peul esse velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lepiota lilacea** Bresadola

Categorìa:Lepiota
Lepiota castanea

## Un pissacan: la Lepiota castanea

### Descrission
Capel fin a 4 cm, con dë scaje brun-e dzora a un fond castagn rossastr. Lamele bianche o rossastre. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, da mon a brun mon, scajosa sota n'anel nen sicur. Odor ëd Lepiota cristata.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch e ij tajiss dzortut ëd latifeuje.

### Comestibilità

A peul esse velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Lepiota castanea** Quélet

Categorìa:Lepiota
Lepiota xanthophylla

## Un pissacan: la Lepiota xanthophylla

### Descrission
Capel fin a 4 cm, con dë scaje brun òcra dzora a un fond giàun pì o men viv. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 0,5 cm, fibrilosa-peilosa ëd giàun òcra dzora a un fond giàun. Sensa odor.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch e ij tajiss.

### Comestibilità

A peul esse velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lepiota xanthophylla** Orton

Categorìa:Lepiota
Categorìa:Figure da buté
Lepiota helveola

## Un pissacan: la Lepiota helveola

### Descrission
Capel fin a 6 cm, carnos, con na stèila brun vinos e scajëtte brun rosà dzora a un fond crema. Lamele bianche o rosastre. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1 cm, con chèiche marche. Anel membranos fràgil. Can ciàira o rosà. Odor débol.

### Ambient
A chërs ant ij tajiss e ant le bordure.

### Comestibilità

**Mortal**.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Lepiota helveola** Bresadola

Categorìa:Lepiota
Categorìa:Figure da buté
Macrolepiota konradii

## Un pissacan: la Macrolepiota konradii

### Descrission
Com la Macrolepiota excoriata, ma a l'ha ël capel motobin chërpà a steila e la gamba slansà, finment marcà.

### Ambient
A chërs ant le bordure dij bòsch ëd latifeuje e dij bòsch mës-cià.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Macrolepiota konradii** (Huijsman ex P.D. Orton) Moser

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Macrolepiota
Cesare Burali-Forti

Matemàtich.
Nassù a Aress, an Toscan-a, ël 13 d'ost dël 1861 e mòrt a Turin ël 21 ëd gené dël 1931.
Dòp d'ess-se laureà dël 1884 an matemàtica a l'Università ëd Pisa, al prinsipi a va a mostré ant le scòle; peui, dal 1887 a soa mòrt a mostra geometrìa analìtica e projetiva a l'Académia militar ëd Turin.
Dal 1894 al 1896 a l'é assistent ëd càlcol infinitesimal ëd Peano.
A colàbora a le vàire edission dël *Formolari*.

Soe contribussion pì amportante a son ant ij camp dla teorìa dj'ansem, anté che 'n paradòss dël 1897 a pòrta sò nòm, dij fondament dl'anàlisi vetorial, dle trasformassion linear.

## Euvre prinsipaj
*Aritmetica razionale (1892);
*Logica matematica (1894, ch'a l'ha avù vàire edission);
*Lezioni di aritmetica pratica ad uso delle scuole secondarie inferiori (1897);
*Aritmetica e norme per l'insegnamento nelle scuole elementari - Elementi di algebra (1898, con A. Ramorino);
*Per l'unificazione delle notazioni vettoriali (1908);
*Elementi di calcolo vettoriale (1909);
*Omografie vettoriali (1909);
*Analyse vectorielle générale (1912-1913);
*Esercizi di matematica (1929, con T. Boggio);
*Esercizi di algebra (surtì dël 1932, con T. Boggio).

Burali-Forti, Cesare
Macrolepiota venenata

## Un pissacan: la Macrolepiota venenata

### Descrission
Com Macrolepiota rhacodes, ma a l'ha ël sentr dël capel a stèila, scaje fibrilose-lanose, anel men complicà.

### Ambient
A chërs a grup ant ij pòst erbos.

### Comestibilità

Velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Macrolepiota venenata** (Jacob) Bon

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Macrolepiota
Categorìa:Figure da buté
Macrolepiota rhacodes

## Un pissacan: la Macrolepiota rhacodes

### Descrission
Capel fin a 15 cm., con ël disch seuli streit e gròsse scaje da brun a òcra ciàir. Lamele ciàire. Gamba àuta fin a 15 cm. e larga fin a 1,5(2,5) cm., clavà, da seulia a fibrilosa. Anel complicà. Carn anrossenta.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch (dzortut sota conìfere) e ant le bordure.

### Comestibilità

A l'é mej nen mangelo.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Macrolepiota rhacodes** (Vittadini) Singer

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Macrolepiota
Leucocoprinus flos-sulphuris

## Un pissacan: ël Leucocoprinus flos-sulphuris

### Descrission
Capel fin a 10 cm, finement squamos, da giaun òr a giaun groson ëdzora a un fond giaunastr sorfo. Lamele giaunastre. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 0,7 cm, giàuna. Anel ch'a passa.

### Ambient
A chërs ant ij vas ëd fior, ant le sère.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Leucocoprinus flos-sulphuris* (Schnizlein) Cejp
*[= *L. birnbaumii* (Corda) Singer]
*[= *L. lutea* (Withering) Quelét]

Categorìa:Leucocoprinus
Leucocoprinus brebissonii

## Un pissacan: ël Leucocoprinus brebissonii

### Descrission
Capel fin a 4 cm, con ël sentr pròpi neirastr, con dle cite mace neirastre dzora a un fond bianch dantorn. Lamele crema ciàir. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 0,5 cm, bianca. Anel fràgil, grisastr.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, boschet, tajiss ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Leucocoprinus brebissonii** (Godey in Gillet) Locquin

Categorìa:Leucocoprinus
Agaricus bresadolanus

## Un pissacan: l'Agaricus bresadolanus

### Descrission
Capel fin a 10 cm, da bombà a distèis, con scaje da brun rossastr a gris rossastr ëdzora a un fond ciàir. Bòrd un pòch apendicolà. Lamele reusa peui brun porprà. Gamba àuta fin a 9 cm e larga fin a 3 cm, biancastra, angiaunenta, con reisëtte biancastre spësse. Anel sutil. Carn con anrossiment débol o un pòch angiaunenta an bass. Odor ëd fonz.

### Ambient
A chërs ant ij tajiss. Soens sota le gasìe (Robinia pseudoacacia).

### Comestibilità

Velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Agaricus bresadolanus** Bohus

Categorìa:Agaricus
Agaricus augustus

## Un pissacan: l'Agaricus augustus

### Descrission
Capel fin a 15 cm, globos peui disteis bombà, carnos, pròpi squamos ëd ross dzora a un fond crema òcra giaunastr. Bòrd apendicolà. Lamele pitòst strèite, crema grisastre peui da rosà a brun monet. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 3 cm, silìndrica-clavà, bianca, fiocosa. Anel largh, bianch, fiocos dëdzora. Carn bianca, angiaunenta, ma anrossenta al pé. Odor bon ëd màndole amère.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, ant le bordure, ant ij pòst erbos.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Agaricus augustus** Fries

Categorìa:Agaricus
Agaricus nivescens

## Un pissacan: l'Agaricus nivescens

### Descrission
Capel fin a 12 cm, da globos a bombà, da bianch a macià ëd giàun, da seuli a fibrilos. Bòrd ch'a passa fòra. Lamele bianche peui da grise a brun sombr. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 3 cm, silìndrica-clavà, bianca. Anel ardobià da na roa dentà. Carn bianca, un pòch angiaunenta. Odor débol ëd màndole amère.

### Ambient
A chërs ant ij pra, da ràir sota ij bòsch.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Agaricus nivescens** (Möller) Möller

Categorìa:Agaricus
Agaricus porphyrizon

## Un pissacan: l'Agaricus porphyrizon

### Descrission
Capel fin a 8 cm, fibrilos porpra dzora a un fond òcra lila. Bòrd apendicolà. Lamele da gris rosà a brun sombr. Fil brinà. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 1,5 cm, angiaunenta. Anel fràgil. Carn angiaunenta. Odor ëd màndole amère.

### Ambient
A chërs sota latifeuje mës-cià.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Agaricus porphyrizon** P.D. Orton

Categorìa:Agaricus
Psathyrella typhae

## Un pissacan: la Psathyrella typhae

### Descrission
Capel fin a 2 cm, da seuli a rupì, da brun càud a brunastr carn con ël sech. Bòrd strià, con fibrile biancastre ch'a dròco. Lamele pòch s-ciasse, pansarùe, brunastre rosà peui brun porporin scur. Gamba àuta fin a 2 cm e larga fin a 0,2 cm, fibrilosa con ël pé ambiancant.

### Ambient
A chërs ëdzora a detrì ëd piante ëd maré, dzora al livel ëd l'eva.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Psathyrella typhae** (Kalchbrenner) A. Pearson & Dennis

Categorìa:Psathyrella
Categorìa:Figure da buté
Psathyrella wavereniana

## Un pissacan: la Psathyrella wavereniana
### Descrission
La ***Psathyrella wavereniana*** a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Psathyrellaceae, descrivù për la prima vira dal micòlogh italian Mauro Marchetti dël 1993 . La specie a l'é stàita dedicà a *van Waveren*, an arferiment a na veja classificassion (*Psathyrella waverenii*) . A aparten al géner *Psathyrella*, conossù për la fragilità dij sò carpòfor . Le caraterìstiche precise dël capel e dle lamele a son nen descrivùe an detaj ant ij dat disponìbij, ma a l'é un fonz motobin davzin a d'àutre specie dël midem géner. 

### Ambient
A chërs sota ij pin arlongh ël mar. Le sorgiss a mostro ch'a l'é stàit trovà an dzora a d'ambient con vegetassion, an sle dun-e o ant ij bòsch costier ëd pin . A l'é na specie ràira e localisà, segnalà dzortut an Italia.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A-i é gnun-a anformassion ch'a garantissa la comestibilità, e la pì part dle *Psathyrella* a son considerà nen comestìbij për la carn tròp cita e fròla.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Psathyrella wavereniana** M. Marchetti

Categorìa:Psathyrella
Categorìa:Figure da buté
Psathyrella conopilus

## Un pissacan: la Psathyrella conopilus

### Descrission
Capel fin a 6 cm, campanulà elìtich peui distèis cònich, da seuli a rupì, da baross sombr a brun càud, an sëccand brun giàun o brun giaunastr ciàir. Bòrd strià, pla. Lamele s-ciasse, gris brunastr peui brun porprà sombr. Fil bianch brinà. Gamba àuta fin a 20 cm e larga fin a 0,4 cm, silìndrica, bianca o ciàira.

### Ambient
A chërs ant j'andrit brusà, dle vire ant ij bòsch, ant l'erba e via fòrt.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Psathyrella conopilus** (Fr. : Fr.) A. Pearson & Dennis

Categorìa:Psathyrella
Agaricus langei

## Un pissacan: l'Agaricus langei

### Descrission
Capel fin a 10 cm, da semisférich a bombà, fibrilos-squamos ëd brun rossastr ëdzora a un fond òcra motobin sombr. Bòrd ch'a passa un pòch fòra. Lamele reusa peui brun-e. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 2,5 cm, silìndrica, provrosa-fiocosa, bianca, macià ëd rossastr al toch peui gris brun monet. Anel da bianch a brunastr dëdzora. Carn biancastra, motobin anrossenta peui brun vinosa.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ëd conìfere.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Agaricus langei** (Möller) Möller

Categorìa:Agaricus
Psathyrella spadiceogrisea

## Un pissacan: la Psathyrella spadiceogrisea

### Descrission
Capel fin a 6 cm, seuli o rupì, da brun càud a brun giàun, soens dëstiss e angrisent, a marca l'ùmid, gris brunastr ciàir con ël sech, pì brun al disch. Bòrd strià, an pressa pla. Lamele pòch s-ciasse, pansarùe, grise peui da gris brunastr a brun cicolata. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 0,5 cm, veuida, fràgil, da bianca a òcra giaunastra o brunastra, fibrilosa-setosa. Carn monëtta.

### Ambient
A chërs an sla tèra patanùa, ant ij sot-bòsch, ant le bordure erbose.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Psathyrella spadiceogrisea** (Schaeffer) R. Maire

Categorìa:Psathyrella
Coprinus picaceus

## Un pissacan: ël Coprinus picaceus

### Descrission
Capel fin a 8 cm, elìtich peui cònich-bombà, da brun a nèir, velà da plache s-ciapà bianche, pì o men përsistente al disch. Lamele bianche peui da bes rosà a nèire. Gamba àuta fin a 25 cm e larga fin a 2 cm, bianca, povrosa-fiocosa. Odor d'asfalt.
A sloa.

### Ambient
A chërs an sla tèra, sota latifeuje, dzortut sota ij fò.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Coprinus picaceus*** (Bull. : Fr.) Fries

Categorìa:Coprinus
Coprinus angulatus

## Un pissacan: ël Coprinus angulatus

### Descrission
Capel fin a 2,5 cm, silìndrich-elìtich, a resta bombà, brun càud scur. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 0,3 cm, motobin curta. Motobin a sloa.

### Ambient
A chërs an sla tèra brusà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Coprinus angulatus*** Peck
*[= *C. boudieri* Quélet]

Categorìa:Coprinus
Armand Motura

Poeta e comediògraf.
**Armand Motura** (*Armando Mottura* a l'anàgrafe) a nass a Turin ël 22 d'ost dël 1905.
A l'é tra ij fondator dla Companìa dij Brandé.
A meuir ël 29 d'otóber dël 1976.

## Euvre

### Poesìa
***Reuse rosse** (1947)
Sa cujìa a l'ha 'l midem tìtol d'un libret përsonal daità dij 30 ëd gené 1930 ch'a contnisìa 23 poesìe.
Ëd coste, mach 12 a son contnùe ant la publicassion dël 1947.
**Paisagi 'd Val Susa* (1949)
**La patria cita* (1959)
**... E adess pòvr òm* (1969)
**Vita, stòria bela* (1973)
**Le rime d'Oulx* (1987)

### Teatro
L'euvra teatral ëd Motura a arvela në spìrit satìrich, sutil ma nen ësbefios nì brusch.
L'ambient ch'a arpresenta a l'é scasi sempe col ëd j'ovrié o dla pòvra gent, con dij përsonage arsegnà a sò destin.
**Nòsse dë stèile* (3 at - arpresentà dël 1930)
**Roussot* (at ùnich)
**L'amor dij giovo* (comedia musical an 3 at - mùsiche d'Alfredo Nicola publicà an sël nùmer 4 dla *Colan-a musical dij Brandé* - arpresentà dël 1932)
**Viva la sposa!* (comedia musical an 3 at, scrita ansema a Pinin Pacòt - mùsiche d'Edoardo Vercelletti - arpresentà dël 1936)
***E la roa a l'é ancantasse** (comedia an 3 at - arpresentà dël 1948 - publicà da Ij Brandé ant la *Colan-a teatral piemontèisa* dël 1950)
Stòria sempia ëd na cobia ëd giovo.
**Pòvri cit* (3 at - arpresentà dël 1950)
**Un colp ëd sol* (3 at - arpresentà dël 1954)
**Creature* (3 at - 1954)
**Peul sempre desse* (comedia an 3 at - arpresentà dël 1955 - publicà an sël nùmer 2 dla *Colan-a teatral dij Brandé*)
**La létera 'd maman* (3 at, da na comedia ëd De Filippo - arpresentà dël 1958)
**Girò fantasìa (Stòria d'un pòvr diav)* (3 at)
**Oh! Ij mè sòld*

## Arconossiment
Motura a vagna ël premi ëd poesìa Sanrem 1946.
Sò travaj *Girò fantasìa (Stòria d'un pòvr diav)* a vagna ël premi Sità ëd Siriè 1960.

## A pòrto sò nòm
*Targa Mottura

Motura, Armand
Motura, Armand
Motura, Armand
Oreste Galin-a

Poeta.
**Oreste Galin-a** (*Oreste Gallina* a l'anàgrafe) a l'era nassù al Mango ël 24 ëd gené dël 1898.
Da giovo a l'avìa frequentà l'academia militar a Parma andoa a l'ha anandia na longa e ancreusa amicissia con Pinin Pacòt.
A l'era stàit peui përzoné durant la prima guèra mondial.

Con Pacòt e Vigin Fiochèt a l'é fondator ant ël 1927 dla prima serie d*'[[Ij Brandé]] - Arvista 'd Poesìa Piemontèisa*.
Ai 15 dë stèmber 1956, a l'é ansignì dla mudaja d'òr dla Ciambrea dij Deputà, për avèj vagna ël concors bandì daj *Brandé* pr'ij des agn da l'achit dla sconda serie.
A meuir la sèira dël 15 d'otóber dël 1985 a Aron-a, anté ch'a l'era stàit për tanti agn professor ëd litre e présside dla scòla media, an mantnend però n'anliura ancreusa con soa tèra ëd nàssita.
A l'é sotrà al camposanto dël Mango d'Alba.

Përsonage prinsipal ëd vàire soe poesìe, për la pì part an langhèt, a l'é 'l paisan Pero.

## Euvre
**Freidolin-e* (1926, an turinèis);
**Tempesta* (drama për ël teatro, 1929);
**Canta, Pero* (1936);
**Pare e Fieul* (1946);
**Mia Tèra* (1958);
**Arie Langaròle* (arcòlta antològica, 1971);
**Cenere calda* (1974).

Galin-a, Oreste
Galin-a, Oreste
Coprinus niveus

## Un pissacan: ël Coprinus niveus

### Descrission
Capel fin a 3 cm, bianch, da fiocos a farinos. Bòrd strià.
Lamele grise peui nèire. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 0,5 cm, farinosa-fiocosa. 

### Ambient
A chërs ëdzora a le buse.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Coprinus niveus*** (Pers. : Fr.) Fries

Categorìa:Coprinus
Coprinus radians

## Un pissacan: ël Coprinus radians

### Descrission
Capel fin a 5 cm, òcra grisastr con ël disch mon, con dij fiòch da bianch a òcra rossastr. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 0,5 o 1 cm, clavà. 

### Ambient
A chërs ëdzora a suche, bion, branch ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Coprinus radians*** (Desmazières) Fries

Categorìa:Coprinus
Russula albonigra

## Un pissacan: la Russula albonigra

### Descrission
Capel fin a 15 cm, bianch peui brunastr con nuanse rossastre, a la fin nèir. Lamele pòch s-ciasse, arcà, bianche. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 4 cm, bianca, gris brunastra peui nèira. Carn an-neirenta. Savor mentolà.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula albonigra** (Krombholz) Fries

Categorìa:Russula
Russula densifolia

## Un pissacan: la Russula densifolia

### Descrission
Capel fin a 8 cm, an pressa sech, biancastr peui da brun monet a brun uliva. Lamele s-ciasse, arcà, fin-e, crema monet. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2 cm, ciàira, ambrunenta, da pì o men rossastra a neirastra. Carn anrossenta prima dë vnì nèira. Savor doss, peui un pòch amer.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula densifolia** Secretan ex Gillet

Categorìa:Russula
Russula laurocerasi

## Un pissacan: la Russula laurocerasi

### Descrission
Capel fin a 8 cm, òcra giàun rossastr. Lamele da crema a macià ëd rossastr ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 1,5 cm, veuida da biancastra a brunastra. Carn macià ëd baross. Odor ëd màndole amère mës-cià a còrn brusà. Savor àgher.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula laurocerasi** Melzer

Categorìa:Russula
Russula praetervisa

## Un pissacan: la Russula praetervista

### Descrission
Capel fin a 6 cm, da bes brunastr a gris òcra ciàir. Lamele da bianche a crema grisastre. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1,5 cm, bianca peui bistr, macià ëd ross motobin viv an bass. Odor nausiant, ëd goma. Savor nen bon, ma nen beus.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch, ij senté.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula praetervista** Sarnari
*[= R. pectinatoides Peck p.p.]

Categorìa:Russula
Russula raoultii

## Un pissacan: la Russula raoultii

### Descrission
Capel fin a 6 cm, fràgil, giàun an mes, biancastr al bòrd, striolà. Lamele pòch s-ciasse, bianche. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1,5 cm, bianca.
Carn bianca, motobin beusa. Odor ëd pom.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula raoultii** Quélet

Categorìa:Russula
Russula solaris

## Un pissacan: la Russula solaris

### Descrission
Capel fin a 8 cm, brilant, giàun euv, ciàir al bòrd (dle vire pì o men ross!), strià. Lamele bianche peui crema òcra ciàir. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 2 cm, bianca peui monet. Carn ch'as peul sgnachesse, bianca, beusa. Odor da frutà a d'asil. 

### Ambient
A chërs sota ij fò.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula solaris** Ferdinandsen & Winge

Categorìa:Russula
Ij Brandé

Publicassion literaria piemontèisa.

### La prima serie
La prima serie (*Ij Brandé - Arvista 'd poesìa piemontèisa*) a l'é anandià da Pinin Pacòt, Oreste Galin-a e Vigin Fiochèt ël 5 ëd mars dël 1927; a-i na seurto sinch nùmer (j'àutri a son dij 31 ëd mars, 15 d'avril, 30 d'avril, 31 ëd maj 1927), stampà an 500 còpie.
Ant la redassion, mincadun a l'avìa sò badò: Pacòt a scrivìa j'articoj ëd fond, Galin-a a publicava ël mej ëd soe poesìe, Fiochèt a fasìa ël cronista mondan.

### La sconda serie
La sconda serie (*Ij Brandé - Giornal ëd poesìa piemontèisa*) a seurt doe vire al mèis, al 1m e ai 15, an ancaminand soe publicassion ël 15 dë stèmber dël 1946.
Diression e aministrassion a son an contrà San Fransesch d'Assisi 11, a ca 'd Pacòt.
Diretor responsàbil a l'é Pinin Pacòt, diretor aministrativ Renato Bertolotto.
Ël pressi a l'é ëd 10 lire al nùmer, 200 lire a l'ann.
A chita ai 15 dë dzèmber 1957, apress 268 nùmer, për un total ëd 1060 pàgine e 308 autor publicà.
Dantorn a costa publicassion a së strenz e a madura la mej espression poética piemontèisa dël temp.

### L'armanach
Dal 1960 a l'é publicà *Ij Brandé - Armanach ëd poesìa piemontèisa* che a seurt na vira a l'ann (dal 1988 coma suplement dël giornal Piemontèis Ancheuj; dël 2007 a l'é surtì ansema a l*'Agenda piemontèisa*).

Costa antologìa anual ëd literatura piemontèisa findi a l'edission 1965 a l'era soagnà da Pinin Pacòt.
Dël 1964 a l'é surtì tanme armanach *ëd poesia piemontèisa e valdostan-a* e dël 1965 *ëd poesìa piemontèisa, alpin-a e valdostan-a*.
Mortie Pacòt, Renzo Gandolfo a l'ha prontà l'armanach 1966.
Dal 1967 la publicassion a l'é stàita cudìa da Milo Bré.
L'edission 2008 a l'é stàita soagnà da Remo Bertodatti, Giusep Gorìa, Michele Bonavero e Dario Pasero.
L'edission 2009 a l'é stàita cudìa da Giusep Gorìa, mentre che cola dël 2010 a l'ha soagnala Michele Bonavero (Michel dij Bonavé), butand n'atension particolar a presenté na sernia d'autor neuv ch'a ven-o da tute le part dël Piemont përchè l'Armanach dij Brandé a sia vreman la vos ëscrita 'd tut ël Piemont.

Brandé
Coprinus auricomus

## Un pissacan: ël Coprinus auricomus

### Descrission
Capel fin a 2,5 cm, piat o a pupa, ross motobin viv al disch, bes grisastr dantorn. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 0,3 cm, biancastra. Motobin a sloa.

### Ambient
A chërs a tèra. A la prima prest.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Coprinus auricomus*** Patouillard

Categorìa:Coprinus
Nòssis

Poetëssa an lenga greca antica.
**Nòssis** a l'era nassùa a Lokroi Epizephyrioi (al di d'ancheuj Lòcri) al prinsipi dël III sécol aGC.
A l'é aotris d'epigrama d'amor ant la parlada dòrica.
Mach dódes ëd costi a son rivane.

Nosside
Nosside
Prareu

**Prareu** (*Prarolo* ën italian) a l’é un comun ëd 589 abitant dla provincia ëd Vërsèj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dario Caldera (dal 30/05/2006).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vërsèj
San Damian (AT)

**San Damian** ò **San Damian d'Ast** (*San Damiano d'Asti* an italian) a l'é un comun d' 8.442 abitant  dla provincia d'Ast.

## Stassion feroviaria
San Damian a l’é servia da na stassion feroviaria. Contut ch’a l’é ciamà stassion ëd San Damian d'Ast, chila as treuva ant Vajeran, na frassion d’Ast.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Davide Migliasso.

## Sità gemelà

San Damian a l'é gemelà con:
*  Kriens, Svìssera

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment
Paradòss ëd Burali-Forti

Cesare Burali-Forti a l'ha anventà un dij prim paradòss dla teorìa dj'ansem.
Dit con paròle dël di d'ancheuj, cost a fortiss che n'ansem dij nùmer ordinaj a esist nen: si cost-sì a esistèissa, a sarìa n'ansem bin ordinà e sò ordinal a sarìa al pì grand dj'ordinaj.
Ma a-i é nen n'ordinal pì grand che tuti j'àotri.

Categorìa:Lògica matemàtica
Costanta d'Euler

As ciama **costanta d'Euler** ël lìmit \gamma dla sequensa
1+ \frac12 + \frac13 +\dots+ \frac1n- \ln n.
Sò valor a l'é anviron 0,5772156649, ma as sa nen s'a l'é 'n nùmer rassional o irassional.

Categorìa:Àlgebra
Categorìa:Anàlisi matemàtica
Fonsion Gama d'Euler

La **fonsion Gama d'Euler** a l'é la fonsion definìa an sël semipian \{ z \in \mathbb C \mid Rez>0\} a valor an \mathbb C da la fórmola
\Gamma (z) = \int_0^{+\infty}t^{z-1}e^{-t}dt.
Per tuti ij nùmer naturaj n\geq 1 a val la relassion \Gamma (n) = (n-1)!

Categorìa:Àlgebra
Fonsiongamma d'Euler
Identità d'Euler

J'ugoalianse si da press a son conossùe con ël nòm d**'identità d'Euler**:
:\exp (ix) = \cos x+i\sin x,
:\cos x = \frac{\exp (ix)+\exp (-ix)}2,
:\sin x = \frac{\exp (ix)-\exp (-ix)}{2i}.
Dagià che minca nùmer compless a l'é dla forma \alpha +i \beta, con \alpha , \beta reaj (anté che \alpha = \rho \cos \theta , \beta = \rho \sin \theta, con \rho , \theta reaj, \rho \geq 0), la prima dj'identità d'Euler a përmet dë scrive minca nùmer compless ant la forma \rho e^{i \theta }.
Parèj, minca esponensial e^z, anté che z= \alpha +i \beta, as peul ëscrivse tanme e^{\alpha }( \cos \beta +i \sin \beta ).

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Nicolas II Bernoulli

Matemàtich, fieul pì grand ëd Johann Bernoulli.
**Nicolas Bernoulli** a nass a Basiléa ij 6 ëd fërvé dël 1695.
A studia drit, ch'a mostra a Berna dal 1723 al 1725.
Peui a oten un pòst ëd professor ëd matemàtica a San Peroborgh, anté ch'a-i rivrà ëdcò sò frel Daniel.
A travaja an sla geometrìa dle curve, j'equassion diferensiaj e la probabilità.
Da le discussion con sò frel Daniel a-i surtirà l'avosà paradòss ëd San Peroborgh.
A meuir a San Peroborgh ij 31 ëd luj dël 1726.
Cheidun dij sò artìcoj matemàtich a resto publicà ant ij travaj ëd sò pare.

Bernoulli, Nicolas
Johann Bernoulli

**Johan Bernoulli** a l'é stàit un matemàtich.

A nass a Basiléa ël 27 ëd luj dël 1667, frel ëd tërdes agn pì giovo dël pì arnomà Jakob.
Sò pare Nikolaus, consijé dë stat a Basiléa, a vorëria fene ën mercant, ma chiel a ancamin-a a studié meisin-a.
Pijà sò dotorà dël 1690, as vira vers la matemàtica e a l'é anlev ëd sò frel Jakob a Basiléa.
A scriv doe cite euvre ëd càlcol diferensial e antëgral.
A Paris a mostra ël càlcol infinitesimal al marchèis de L'Hôpital con l'acòrdi che chiel-sì a pùblica a sò nòm dj'arzultà che an vrità a son ëd Bernoulli (coma l'avosà régola ëd L'Hôpital).
Ant ël 1695 Bernoulli a dventa professor ëd matemàtica a l'Università ëd Groningen e, a la mòrt ëd sò frel Jakob dël 1705, a-j sucèd a l'Università ëd Basiléa, anté ch'a l'ha Euler antra j'anlev.
Amis ëd Leibniz, as piassa a soa difèisa ant la rusa con Newton an sla priorità dl'anvension dël càlcol diferensial.
A meuir a Basiléa ël 1m ëd gené dël 1748.
A l'era pare ëd Nicolas, giurista e matemàtich, Daniel, matemàtich e médich, e Johann, matemàtich.

## Soe contribussion
Bernoulli as anteressa dë squasi tute le branche dla matemàtica e la pì part ëd sò arzultà as treuva ant le litre che a scambia con d'àotri matemàtich, dont Leibniz e Huygens.
A l'é nen ciàir se tuti j'arzultà dont a arvéndica la paternità a sìo da bon sò, ëdcò përchè - bin orgojos e preocupà ëd soa notorietà - soens ant jë scrit a arciama nen le sorgiss da 'ndoa ch'a pija.

An matemàtica, Johann Bernoulli a l'ha dësvlupà l'apròcc analìtich a la trigonometrìa e lë studi dël logaritm.
A l'é anteressasse ëd càlcol dle variassion e càlcol infinitesimal, e a l'ha contribuì a spantié le notassion ëd Leibniz.
A l'ha travajà an sël càlcol esponensial e për prim a detèrmina la linia ëd dissèisa màssima, sot-lignand la relassion ëd costa curva con la stra ch'a fa un raj ëd lus ch'a traversa seuj ëd densità variàbil.
As devo a chiel ëdcò d'arzultà an sle curve, j'equassion diferensiaj e le serie.
As atribuisso a chiel lë studi dla brachistòcrona e l'antrodussion dël concet ëd geodética.

A l'é anteressasse ëdcò ëd chìmica, fìsica, astronomìa.
A l'ha smonù na soa teorìa dij maré, a l'ha sërcà d'antërpreté la fermentassion e la contrassion dij mùscoj.

Ant ël 1734 a concor për ën premi dl'Academia dle Siense; l'Academia a lo divid tra chiel e sò fieul Daniel.
A s'anrabia tant ch'a manda sò fieul fòra ëd ca.

Bernoulli, Johann
Fórmola ëd Faà ëd Brun

Ant ël 1855 Fransesch Faà ëd Brun a pùblica na fórmola che a pòrta sò nòm për calcolé le derivà d'órdin pì grand che 1 ëd na composission ëd fonsion.

Se f e g a son fonsion reàj ëd variàbil real, f a l'é derivàbil m vire an t e g a l'é derivàbil m vire an f(t), antlora
(g \circ f)^{(m)}(t)= \sum \frac{m!}{b_1! \dots b_m!} g^{(b_1+ \dots +b_m)}(f(t)) \left ( \frac{f'(t)}{1!} \right )^{b_1} \dots \left ( \frac{f^{(m)}(t)}{m!} \right )^{b_m}, andoa l'adission as dev fé për tute cole sequense (b_1,b_2, \dots ,b_m) ëd nùmer naturaj con la proprietà che b_1+2b_2+ \dots +mb_m=m.

Formola ëd Faà ëd Brun
Teorema ëd Lagrange

Ël **teorema ëd Lagrange** a fortiss che si G a l'é në strop finì ëd cardinalità n, minca sot-ëstrop ëd G a l'ha për cardinalità un divisor d'n.

## La dimostrassion
La dimostrassion dël teorema ëd Lagrange a l'é un corolari dla proprietà sì da press.

**Proprietà.** Si G a l'é në strop finì, sò órdin a l'é l'órdin ëd qualsëssìa sò sot-ëstrop H multiplicà për l'ìndes d'H an G.
*Dimostrassion.* La partission ëd G ant ij lateraj (snistr o drit) d'H a l'ha, për definission, tanti element quant a l'é l'ìndes d'H an G.
Dagià che tuti ij lateraj a l'han la midema cardinalità, a-i na ven l'afermassion.

Categorìa:Teorìa djë strop
Métod ëd Lagrange

Dàita na fonsion real continua e monoton-a f definìa ansima a n'antërval [a,b] dont ij valor a j'estrem a l'abio sign opòst, ël **métod ëd Lagrange** a l'é 'n procediment ch'a përmet d'aprocé con na sequensa d'aprossimassion, an dovrand l'antërsession ëd la còrda dël gràfich con l'ass dj'assisse, la rèis dl'equassion f(x)=0.

Metod ëd Lagrange
Laplacian

Si f: \Omega \to \mathbb R  a l'é na fonsion C^2 definìa ansima a n'ansem duvert \Omega\subseteq \mathbb R^n, as ciama *laplacian* d'f la fonsion \Delta f= \sum_{i=1}^n \frac{\partial^2f}{\partial x_i^2}.
La notassion \Delta a ven da Gabriel Lamé.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Dësvlup ëd Laplace

Ël dësvlup d'ën determinant arlongh na riga o na colòna as ciama ëdcò **dësvlup ëd Laplace**.

### Ël procediment
Ch'as consìdera na matris quadrà A=(a_{ij}) d'órdin n.
Ch'as denòta con A_{ij} ël complement algébrich relativ a la riga i e colòna j dla matris.
Ël procediment për fé ël cont dël determinant d'A an dovrand ël dësvlup ëd Laplace a l'é smonù dal **prim teorema ëd Laplace**, ch'a fortiss che
:detA= \sum_{j=1}^n a_{rj}A_{rj} (dësvlup rëspet a la riga r)
:::= \sum_{i=1}^n a_{is}A_{is} (dësvlup rëspet a la colòna s).

#### Esempi
An aplicand ël dësvlup ëd Laplace a la prima riga ëd na matris quadrà ëd ters órdin, as oten:
: \left | \begin{matrix}
a_{11} & a_{12} & a_{13} \\
a_{21} & a_{22} & a_{23} \\
a_{31} & a_{32} & a_{33}
\end{matrix}
\right | =
a_{11} \left | \begin{matrix}
a_{22} & a_{23} \\
a_{32} & a_{33}
\end{matrix} \right | -
a_{12} \left | \begin{matrix}
a_{21} & a_{23} \\
a_{31} & a_{33} \end{matrix} \right | +
a_{13} \left | \begin{matrix}
a_{21} & a_{22} \\
a_{31} & a_{32} \end{matrix} \right |= 
:=a_{11} (a_{22} a_{33} -a_{23} a_{32} )-a_{12} (a_{21} a_{33} -a_{23} a_{31} )+a_{13} (a_{21} a_{32} -a_{22} a_{31} )=
:=a_{11} a_{22} a_{33} -a_{11} a_{23} a_{32} -a_{12} a_{21} a_{33} +a_{12} a_{23} a_{31} +a_{13} a_{21} a_{32} -a_{13} a_{22} a_{31} ,
conforma a la definission.

Categorìa:Geometrìa
Strop ëd Galois

Si K a l'é n'estension dël camp L ëd caraterìstica 0, lë **strop ëd Galois** ëd K a l'é lë strop G(K,L) dj'aotomorfism ëd K ch'a lasso fissà j'element d'L.

Si F a l'é un camp ëd caraterìstica 0 e f(x) a l'é un polinòmi an F[X], ch'a sia K sò camp dë s-cianch.
Lë *strop ëd Galois* d'f(x) a l'é lë strop G(K,F) ëd tuti j'automorfism ëd K ch'a lasso fissà tuti j'element d'F.
Lë strop ëd Galois d'f(x) as peul consideresse tanme në strop ëd përmutassion dle rèis d'f(x), dagià che si  \alpha  a l'é na rèis d'f(x), ëdcò  \sigma ( \alpha ) a-l l'é, për minca  \sigma \in G(K,F).

Categorìa:Àlgebra
Estension ëd Galois

N'estension L ëd grad finì d'un còrp K as dis **estension ëd Galois** si K a l'é l'ansem dj'element invariant sota tuti j'aotomorfism dlë strop ëd Galois d'L.

Categorìa:Àlgebra
Paradòss ëd Russell

Ël **paradòss ëd Russell** a l'é stàit anventà dël 1902 da Bertrand Russell e smonù da chiel-sì an n'arnomà litra a Gottlob Frege.
Ël paradòss fortiss che a esist gnun ansem V= \{ A \mid A \notin A \} dont j'element a son j'ansem ch'a son nen element ëd lor midem.
Si n'ansem parèj a esistèissa, a-i sarìo doe possibilità: V \in V opura V \notin V.
Mincadun-a ëd coste alternative a men-a a na contradission.

La dimostrassion dël paradòss a fa vëdde che, dàit n'ansem *A*, l'ansem  \{ x \in A \mid x \notin x \}  a l'é nen un mèmber d*'A*.

Për passé dëdlà ëd la dificoltà smonùa da sò paradòss, Russell a l'ha antroduvù la teorìa dij tipo.

### Ël paradòss dël barbé
Për fé capì mej sò paradòss, dël 1918 Russell a na smon na version familiarisà 'me ël *paradòss dël barbé*:

:Ant un paisòt, un barbé a fa la barba a tuti coj ch'as la fan nen daspërlor (e mach a lor-sì). Chi ch'a l'é ch'a fa la barba al barbé?

Categorìa:Teorìa dj'ansem
Russula consobrina

## Un pissacan: la Russula consobrina

### Descrission
Capel fin a 12 cm, brun motobin sombr con ël bòrd pì ciair, ninsòla. Lamele crema ciàir. Gamba àuta fin a 12 cm e larga fin a 3 cm, pien-a peui ampinìa, bianca peui angrisenta e anrossanta com la carn. Odor débol o ëd pom. Savor motobin amer.

### Ambient
A chërs sota conìfere, dle vire sota latifeuje ùmide.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula consobrina** (Fr. : Fr.) Fries

Categorìa:Russula
Russula alnetorum

## Un pissacan: la Russula alnetorum

### Descrission
Capel macià ëd rossastr. Gamba pòch angrisenta, sensa odor, savor un pòch doss.

### Ambient
A chërs ant le verne vërde, an montagna.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Russula alnetorum** Romagnesi
*[= R. pumila Rouzeau & Massart]

Categorìa:Russula
Russula atropurpurea

## Un pissacan: la Russula atropurpurea

### Descrission
Capel fin a 10 cm, carnos, brilant, porprà scasi nèir al disch e ross al bòrd, dle vire vinos o ciàir con dle macie òcra, brunastre, ulivastre. Lamele arcà, da bianche a crema ciàir. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2 cm, bianca, soens macià ëd giàun rusnent, angrisenta. Carn angrisenta, pòch amera ("la pì dossa dj'amere" scond Bon). Odor débol ëd pom.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula atropurpurea** Krombholz
*[= R. krombholzii J. Schaeffer]

Categorìa:Russula
Russula atrorubens

## Un pissacan: la Russula atrorubens

### Descrission
Com Russula fragilis, ma a l'ha ël bòrd men scanalà, le lamele con ël fil men frastajà e a chërs sota conìfere.

### Ambient
A chërs sota conìfere ùmide.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula atrorubens** Quélet

Categorìa:Russula
Russula persicina

## Un pissacan: la Russula persicina

### Descrission
Capel fin a 10 cm, ross viv, un pòch dëscolorant. Arvestiment pòch separàbil. Lamele un pòch decorente, bianche peui crema òcra. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 2 cm, dura, bianca, da ràir rosà, pì o men angiaunenta com la carn, beusa. Odor pì o men frutà d'amel. 

### Ambient
A chërs dzortut sota fò e cherpo.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula persicina** Krombholz var. rubrata Romagnesi

Categorìa:Russula
Russula rhodopus

## Un pissacan: la Russula rhodopus

### Descrission
Capel fin a 12 cm, da tachiss a anvernisà, ross sangh viv sombr. Arvestiment pì o men separàbil. Lamele spësse, arcà, strèite, da avòri a crema òcra. Gamba àuta fin a 9 cm e larga fin a 3 cm, reusa viv. Carn bianca, an sël beusi o americanta. 

### Ambient
A chërs sota ij sapin ùmid.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula rhodopus** Zvara

Categorìa:Russula
Russula sardonia

## Un pissacan: la Russula sardonia

### Descrission
Capel fin a 10 cm, violet, dle vire rossastr o macià ëd brunastr o òcra ciàir. Lamele limon viv peui limon òcra. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 2 cm, lila violet, òcra ciàir an bass. Carn un pòch da limon a violet an surfassa, motobin beusa.  

### Ambient
A chërs sota ij pin.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Russula sardonia** Fries
* [= R. drimeia Cooke]

Categorìa:Russula
Russula torulosa

## Un pissacan: la Russula torulosa

### Descrission
Capel fin a 10 cm, porpra viòla sombr o dëscolorà da macie dle vire ulivastre. Lamele pòch s-ciasse, adnà, bianche o crema ciàire. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 3 cm, curta, violëtta con nuanse bleuve. Carn da bianca a viòla an surfassa, amera. Odor fòrt ëd pom fresch.

### Ambient
A chërs sota ij pin.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula torulosa** Bresadola

Categorìa:Russula
Russula puellaris

## Un pissacan: la Russula puellaris

### Descrission
Capel fin a 6 cm, pórpora rossastr con disch brun neirastr. Bòrd scanalà. Lamele pòch s-ciasse, crema ciàir peui òcra giaunastr, macià ëd giàun viv. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1 cm, fràgil, motobin angiaunenta (safran). Carn mòla, angiaunenta.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula puellaris** Fries

Categorìa:Russula
Russula postiana

## Un pissacan: la Russula postiana

### Descrission
Com la Russula risigallina, ma ël capel a l'é marmorà ëd verd uliva, bronz, lila, con scasi gnente odor.

### Ambient
A chërs sota le conìfere, dzortut an montagna.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula postiana** Rommel
*[= R. olivascens ss. Bresadola; R. multicolor Blum ex Bon]

Categorìa:Russula
Criteri ëd Leibniz

Ël **criteri ëd Leibniz** (ciamà ëdcò *criteri dle serie alternà*) a fortiss che si u_n a l'é na sequensa dla forma u_n=(-1)^nv_n, anté che v_n a l'é na sequensa infinitésima ëd reaj positiv con v_{n+1} \leq v_n, antlora la serie \sum_{i=0}^{\infty}u_i a convergg.

### La dimostrassion
Ch'as denota A_n= \sum_{i=0}^n(-1)^iv_i.
Antlora:
:A_{2n+2}=A_{2n}-v_{2n+1}+v_{2n} \leq A_{2n};
:A_{2n+3}=A_{2n+1}+v_{2n+2}-v_{2n+3} \geq A_{2n+1};
:A_{2n+2}-A_{2n+1}=a_{2n+2} \rightarrow 0.
Donca A_{2n} e A_{2n+1} a son ëd sequense reaj monoton-e, limità, con ël midem lìmit, ch'a l'é la soma dla serie.

### Esempi
*Si 0, la serie  \sum_{i=1}^{ \infty } (-1)^{i-1} \frac{x^i}i  a convergg. An efet, për la fórmola ëd Taylor-Lagrange,  \ln (1+x)=x- \frac{x^2}2 + \frac{x^3}3 - \frac{x^4}4 + \ldots + \frac{(-1)^{n-1}}n \frac 1{(1+c)^n} x^n, për chèich c con 0 \sum_{i=1}^{ \infty } (-1)^{i-1} \frac 1i = \ln 2.
*La serie  \sum_{i=1}^{ \infty } (-1)^{i-1} \frac 1i  a convergg. As ciama *serie armònica a sign alternà*.

Criteri ëd leibniz
Russula atroglauca

## Un pissacan: la Russula atroglauca

### Descrission
Com la Russula medullata, ma ël capel a l'é pì sombr, fin a neirastr, vlutà, con ël bòrd un pòch striolà.

### Ambient
A chërs sota le biole e sota ij sapin.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

**Russula atroglauca** Einhellinger

Categorìa:Russula
Russula azurea

## Un pissacan: la Russula azurea

### Descrission
Capel fin a 8 cm, grass peui vlutà, dle vire cocardà, violet, da bluastr a gris assel o a tonalità ulivastre o gris brunastre. Lamele forcà, bianche. Gamba àuta fin a 6 cm e larga fin a 1,5 cm, povrosa, bianca. Savor doss.

### Ambient
A chërs sota le conìfere.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Russula azurea** Bresadola

Categorìa:Russula
Russula emeticicolor

## Un pissacan: la Russula emeticicolor

### Descrission
Capel fin a 6 cm, soens lobà, povros pontinà, ross carmini, dle vire scurì al disch o dëscolorant a crema rosastr, strià. Lamele bianche peui crema ciàir. Gamba àuta fin a 5 cm e larga fin a 1 cm, sgnacàbil, bianca, dle vire macià ëd rossastr an bass, pì o men angrisenta o angiaunenta. Carn dossa.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje, dle vire ùmide.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula emeticicolor** (J. Schaeffer) Singer

Categorìa:Russula
Categorìa:Figure da buté
Russula ionochlora

## Un pissacan: la Russula ionochlora

### Descrission
Capel fin a 7 cm, un pòch brilant, cocardà ëd vërdastr o d'òcra ulivastr al disch, gris lila antorn con un sercc antorn al disch viòla o lila. Lamele crema òcra ciàir. Gamba àuta fin a 7 cm e larga fin a 2 cm, bianca o lavà ëd violet. Odor débol frutà. Savor an sl'amer.

### Ambient
A chërs a la prima prest sota le latifeuje, dzortut sota ij fò.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Russula ionochlora** Romagnesi

Categorìa:Russula
Russula lutea

## Un pissacan: la Russula lutea

### Descrission
Cost capìtol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ant ij bòsch ùmid ëd latifeuje.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Russula lutea** (Huds. : Fr.) S.F. Gray
*[= R. vitellina (Pers. : Fr.) Fries; R. acetolens Rauschert]

Categorìa:Russula
Assiòma ëd Peano

J**'assiòma ëd Peano** për l'aritmética a son:
* 0 a l'é 'n nùmer (natural)
* 0 a l'é ël sucessor ëd gnun nùmer
* Minca nùmer a l'ha 'n sucessor
* Doi nùmer ch'a l'abio ël midem sucessor a son ugoaj
* (Prinsipi d'andussion) Se n'ansem ëd nùmer a conten 0 e minca vira ch'a conten un nùmer a conten ëdcò sò sucessor, antlora s'ansem a conten tuti ij nùmer.
Costa assiomatisassion dël concet ëd nùmer natural a l'é stàita trovà an manera indipendenta da Dedekind dël 1888 e da Peano, ch'a l'ha smonuje ant ël tratà *Arithmetices principia, nova methodo exposita* dël 1889; a treuvo soa formulassion definitìva ant l*'Aritmetica* dël 1898.
Parèj, l'anàlisi ëd Dedekind e Peano a arpòrta l'aritmética a tre nossion primitive: *nùmer*, *zero*, *sucessor*, e sinch postulà, ch'a l'han peui dije *assiòma ëd Peano*.
An vrità, sia Dedekind che Peano a ancaminavo a conté da 1, nopà che da 0.

Costi prinsipi a përmëtto ëd determiné la strutura dij nùmer naturaj ëd fasson unìvoca, a men d'isomorfism (ch'as armarca che l'andussion a l'é esprimùa al second órdin).
Dël 1902, Alessandro Padoa a l'ha armarcà che, an fortend ël second assiòma 'me *a-i é un nùmer che a l'é sucessor ëd gnun nùmer*, as peul mostresse che cost nùmer a l'é ùnich, donca as peul definisse 0 'me col nùmer-lì.
An sa manera, le nossion primitive a resto mach pì doe, *nùmer* e *sucessor*, e j'assiòma quatr, përchè ël prim as peul gavesse; l'andussion as peul arformolesse an parland pà ëd 0, ma ëd col nùmer ch'a l'é sucessor ëd gnun nùmer.
Dël 1908, Mario Pieri a l'ha mostrà che l'assiòma d'andussion a peul esse rampiassà dal *prinsipi dël mìnim*: minca ansem nen veuid ëd nùmer a l'ha un mìnim.

Al di d'ancheuj as preferiss arformolé j'assiòma ant un lengage dël prim órdin; l'andussion a dventa në schema d'assiòma.
La teorìa ch'a-i na ven a la diso *aritmética ëd Peano*.
Tutun, costa formolassion-sì a l'é pà categòrica: a-i son dë struture ch'a sodisfo j'assiòma sensa esse isomòrfe antra 'd lor.

Categorìa:Lògica matemàtica
Curva ëd Peano

Ant ël 1890 Giuseppe Peano a smon n'esempi ëd na fonsion contìnoa f:[0,1] \to \mathbb R \times \mathbb R  dont l'imàgin a l'é ël quadrà [0,1] \times [0,1].
Sa fonsion a l'é ël lìmit uniform ëd na sequensa d'arch (f_n) e a l'é conossùa con ël nòm ëd **curva ëd Peano**.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Categorìa:Geometrìa
Russula medullata

## Un pissacan: la Russula medullata

### Descrission
Capel fin a 10 cm, gris bleu vërdastr con ël disch òcra ninsòla o lila. Lamele crema peui da òcra a òcra giàun. Gamba àuta fin a 8 cm e larga fin a 2 cm, dura peui con la miola an mes mòla, da biancastra a giaunastra o rusnenta.

### Ambient
A chërs ant le bordure erbose, soens sota le biole.

### Comestibilità

A ven dàita për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Russula medullata** Romagnesi

Categorìa:Russula