Utilitarism

L**'utilitarism** a l'é na teorìa ética normativa ch'a vàluta la moralità d'un'assion an base a soe conseguense për ël bin pì grand dël pì grand nùmer ëd përson-e. A l'é na forma ëd conseguensialism ch'a identìfica ël bin con la felicità o ël benesse.

## Prinsipi fondamentaj
L'utilitarism as basa an sj'ideje:
* **Prinsipi ëd l'utilità**: N'assion a l'é giusta quand a produv ël pì grand bin për ël pì grand nùmer.
* **Conseguensialism**: Mach le conseguense ëd nòstre assion a detèrmino soa moralità.
* **Eudemonism**: Ël bin ùltim a l'é la felicità o ël benesse.
* **Universalism**: Tute le përson-e a deuvo esse considerà an manera ugual ant ël càlcol ëd l'utilità.

## Stòria
L'utilitarism a l'ha soe rèis ant ël sécol ch'a fa XVIII:
* **Jeremy Bentham** (1748-1832): Fondator. A l'ha formulà ël "càlcol edonista" për misuré ël piasì e 'l dolor.
* **John Stuart Mill** (1806-1873): A l'ha arfinà la teorìa, an ëntroduvend la distinsion antra piasì 'd qualità diferente.
* **Henry Sidgwick** (1838-1900): A l'ha sistematisà l'utilitarism ant soa euvra "The Methods of Ethics".

## Sòrt d'utilitarism
### Utilitarism d'assion
A vàluta minca assion individual an base a soe conseguense. N'assion a l'é giusta s'a produv ël pì grand bin.

### Utilitarism ëd régole
A vàluta le régole moraj an base a soe conseguense. N'assion a l'é giusta s'a rispeta na régola ch'a massimisa ël bin.

### Utilitarism dla preferensa
Ël bin a l'é definì an termo ëd sodisfassion dle preferense o dij desider ëd le përson-e.

### Utilitarism negativ
A concentra soa atension an dzora a la ridussion dij patiment e dël dolor, pitòst che an sl'aument ëd la felicità.

## Ël càlcol utilitarista
Bentham a proponìa 'd consideré:
* Antensità dël piasì o dël dolor
* Durà
* Sicurëssa o 'nsicurëssa
* Prossimità o leugnansa
* Fecondità (capacità 'd generé pì 'd piasì)
* Purità (assensa 'd dolor mës-cià)
* Estension (nùmer ëd përson-e tocà)

## Crìtiche
Le prinsipaj crìtiche a son:
* **Difìcil da apliché**: A peul esse complicà fé 'l càlcol ëd tute le conseguense.
* **Ignoré ij dirit**: A peul giustifiché d'assion ch'a vìolo ij dirit ëd na minoransa për ël bin dla maggioransa.
* **Problema dij drit estern**: As peul pa consideré tute le conseguense 'd n'assion.
* **Demandingness**: A ciama tròp a le përson-e, an disendje 'd sempe massimisé ël bin.
* **Pregiudissi vers ël futur**: A dà tròp pèis ai benefissi imedià.

## Difèise
Ij difensor a rëspondo che:
* A l'é na teorìa motobin pràtica e sensà.
* A dà 'd rason për preocupesse dël bin ëd tuti.
* A l'é flessìbil e a peul adatesse a situassion neuve.
* A évita dogmatism e as basa an sj'efet reaj.

## Esempi aplicà
* **Polìtiche pùbliche**: Serne le polìtiche ch'a massimiso ël benesse dla società.
* **Ética animal**: Consideré patiment ëd tùit j'esse ch'a peulo patì.
* **Ética dl'ambient**: Consideré j'efet a longh termo për le generassion future.
* **Decisin médiche**: An situassion ëd risorse limità, giuté ël pì grand nùmer.

## Utilitarista modern
* **Peter Singer**: Aplicassion a l'ética animal e a la povertà global.
* **Derek Parfit**: Svilup ëd l'utilitarism për le generassion future.
* **R.M. Hare**: Combinassion ëd l'utilitarism con l'anàlisi dël lengagi moral.

## Vos corelà
* Conseguensialism
* Jeremy Bentham
* John Stuart Mill
* Ética normativa
* Deontologìa
* Etica dle virtù
* Etica aplicà

## Arferiment


Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI