Pòrta-avion

Na **pòrta-avion** a l'é na nav da guèra dont la fonsion prinsipal a l'é cola ëd trasporté, fé parte e arcuperé dj'avion, ëd fasson da formé na base mobila an mar. Le pòrta-avion a son al di d'ancheuj ël sènter dle flòte modern-e e a dan a na nassion la possibilità ëd projeté la potensa dl'aria an manera global, sensa dovré 'd base terestre.

## Stòria
Ij prim tentativ ëd fé parte dj'avion da na nav a armonto a la Prima Guèra Mondial. Le prime nav modificà për ten-e dj'avion a j'ero dj'incrosiator o dij cargo. Ël prim lans ëd n'avion da na nav a l'é stàit efetuà da la Marina dlë Stat Unì dël 1910. An tra le doe guère mondiaj, vàire nassion a l'han ancaminà a costruì le prime pòrta-avion progetà për l'ufissi, coma la giaponèisa *Hōshō* (1922) o l'american-a *USS Langley*.

Durant la Sconda Guèra Mondial, la pòrta-avion a l'ha pijà ël pòst dla corassà coma la nav pì important an bataja, demostrand sò valor decisiv ant le bataje dl'Océan Passìfich (Midway, Mar dël Coral). Dòp la guèra, la costrussion ëd pòrta-avion a l'é vnùa sempre pì granda e costosa, con l'antrodussion ëd le pòrta-avion nuclear, coma la classe *Nimitz* djë Stat Unì.

## Caraterìstiche
Na pòrta-avion moderna a l'ha vàire caraterìstiche particolar:
* **Pont ëd vòl**: na surfassa pian-a e longa ch'a fa da pista ëd decòl e d'ateragi.
* **Catapulta a vapor (o eletrònica)**: sistema për lansé j'avion con ël pont ëd vòl curt.
* **Cav d'ateragi**: sistema për frené j'avion che atero.
* **Isola**: la suvrastrutura lateral andoa a-i é ij pòst ëd comand e ël contròl dël tràfich avion.
* **Hangar**: spassi sota-coverta andoa a son rangià e mantnù j'avion.
* **Gròss dimension**: le pì grande a peulo rivé a pì 'd 330 m ëd longhëssa e sposté pì 'd 100.000 tonelà.

## Sòrt ëd pòrta-avion
A-i son vàire categorìe:
* **Pòrta-avion convensionaj**: a dòvro dij carburant tradissionaj e dle catapulte a vapor.
* **Pòrta-avion nuclear**: alimentà da 'n reator nuclear, a peulo sté an mar për mèis sensa dovré carburant neuv.
* **Pòrta-avion leger** o **pòrta-elicòter**: nav pì cite për operassion anti-sot-marin o d'assàut.
* **Pòrta-avion STOVL**: ch'a deuvro avion a decòl curt e ateragi vertical (come l'Harrier Jump Jet o l'F-35B).

## Ròl an guèra
La pòrta-avion a l'ha un ròl versàtil e a peul esse dovrà për:
* Supremassìa dl'aria an sël teàter dle operassion.
* Atach contra bersaj a tèra o an mar.
* Difèisa dla flòta.
* Supòrt për operassion an sël teritòri.
* Mission d'anformassion e sorvijansa.
* Operassion umanitarie an cas ëd disastr.

## Esempi ëd pòrta-avion famose
* *[[USS Enterprise (CVN-65)|USS Enterprise]]* - Prima pòrta-avion nuclear dël mond.
* *[[USS Nimitz]]* - Prima nav ëd soa classe, la pì nùmerosa ëd pòrta-avion nuclear.
* *[[Admiral Kuznetsov]]* - Pòrta-avion russa (adess dël programa an mar).
* *[[HMS Queen Elizabeth (R08)|HMS Queen Elizabeth]]* - La pì granda nav mai costruìa për la Royal Navy.

## Ël futur
Ël cost ëd costruì e gestì na pòrta-avion a l'é motobin àut, e pòche nassion a peulo përmëttëslo. Le tecnologìe dël futur a comprendo pòrta-avion con sistema ëd lans eletromagnétich (EMALS), pì gròsse ancora, e la possibilità ëd deuvré dron da combatiment.

## Vos corelà
* Avion navaj
* Corassà
* Guèra naval ant la Sconda Guèra Mondial

## Arferiment
* Chesneau, Roger. *Aircraft Carriers of the World, 1914 to the Present*. An Illustrated Encyclopedia. Naval Institute Press, 1984.
* Polmar, Norman. *Aircraft Carriers: A History of Carrier Aviation and Its Influence on World Events*. Potomac Books, 2006-2008.

Categorìa:arm
Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI