Adrien-Marie Legendre

**Adrien-Marie Legendre** a l'era un matemàtich.
A l'era nassù a Paris ël 18 dë stèmber dël 1752 e a l'é mòrt a Auteuil ël 10 ëd gené dël 1833.
Ël discors a soa sepoltura a l'ha falo Poisson.

Chërsù a Paris, apress avèj studià al colegi Masarin, dal 1775 al 1780 a mostra a la Scòla militar.
Ant ël 1783 a l'é elegiù mèmber ëd l'Academia Fransèisa, al pòst ëd d'Alembert.
Dal 1795 a mostra a l'École Normale.
Durant la rivolussion fransèisa, Legendre a l'ha avù dle carie pùbliche amportante, ant la comission dij pèis e mzure e ant l'anstrussion pùblica.

## Sò travaj
Jë studi che Legendre a l'ha soagnà 'd pì a son coj d'anàlisi infinitesimal e ëd geometrìa.

Ij sò prim ëscrit publicà a son d'artìcoj ch'a fan part dël *Traité de mécanique* (1774) ëd sò professor, l'abà Marie, bele che ël nòm ëd Legendre a-i sia pà mensionà.
Dël 1782 soa memòria *Dissertation sur la question de balistique* a vagna ël premi dl'académia ëd Berlin.
A trata dla trajetòria d'un projétil ant un mojen arzistent.
Apopré ëd cost'época a l'ha scrivù *Recherches sur la figure des planètes*, publicà ant le Memòrie dl'Academia fransèisa.

### Fonsion elìtiche
Sò soget d'arserca prinsipal a son ëstàite le fonsion elìtiche, ansima a le quaj a l'ha travajà për pì 'd quarant'agn.
Ant ël 1786 a arpija ël travaj d'Euler, Lagrange e Landen.
Ij sò prim travaj publicà a son ëstàit doi artìcoj dël 1786 ant le Memòrie dl'Academia fransèisa, an sj'arch elìtich; ant ël 1792 a l'ha presentà a l'Academia na memòria an sij trassendent elìtich.
Ël contnù ëd coste memòrie a l'é part dël prim volum dij sò *Exercices de calcul intégral* (1811), dont ël ters volum a conten j'arnomà tàule d'antëgraj elìtich da chiel calcolà, con na spiegassion dla fasson ch'a son ëstàite otnùe.
Dël 1827 a seurt sò *Traité des fonctions elliptiques* (2 volum, 1825 e 1826).
Tre suplement, gropà a j'arserche d'Abel e Jacobi a son publicà dël 1828-1830 e a na formo un ters volum.

Legendre a l'ha studià j'antëgraj elìtich dal 1786 al 1827, ma ij sò arzultà a son ëstàit bele che ignorà daj sò contemporani, fin-a che, ant ël 1827, j'arserche indipendente ëd doi giovo matemàtich dësconossù, Abel e Jacobi, a l'han daje ëd neuve base al soget, an arvolussionand-lo d'autut.

### Teorìa dij nùmer
Sò *Théorie des nombres* a l'é un travaj motobin amportant.
Soa prima edission a l'é surtìa ant ël 1798, con ël tìtol *Essai sur la théorie des nombres*; na sconda edission a l'é dël 1808.
Un prim suplement a l'é stàit publicà dël 1816 e në scond ant ël 1825.
La tersa edission, con ël tìtol *Théorie des nombres*, a l'é surtìa dël 1830 an doi volum.

Legendre a dimostra la lai ëd ressiprossità quadràtica, ciamà da Gauss *ël bisó dl'aritmética*.
A l'é stàita smonùa la prima vira da Legendre ant le Memòrie dl'Academia dël 1785, ma con na dimostrassion nen completa.

### Atrassion dj'elissòid
Legendre a l'é stàit autor ëd quatr memòrie amportante an s'ës soget.
A l'ha fàit vëdde che ël teorema ëd Maclaurin rëspet a d'elissòid cofocaj a l'é giust për tute le posission dël pont esterior cand j'elissòid a son dij sòlid ëd rotassion.

### Métod dij mìnim quadrà
Dël 1806 a l'é surtije sò *Nouvelles méthodes pour la détermination des orbites des comètes*, anté ch'a-i compariss la prima idèja publicà dël métod dij mìnim quadrà.

### J'element ëd geometrìa
An sò *Éléments de géométrie*, surtì dël 1794 e ch'a l'han avù vàire edission, a arpija j*'Element* d'Euclid, an rangiand mej l'euvra e an semplificand na bon-a part ëd proposission.
Ës lìber a l'é 'n sucess.
An cost'euvra a dimostra tra l'àotr che \pi^2 a l'é 'n nùmer irassional, an dasend dl'irassionalità ëd \pi na dimostrassion pì sempia che cola ëd Lambert, bele ch'a jë smija ant ij prinsipi; a congetura che \pi a sia trassendent.
Ant ës lìber Legendre a buta 'dcò chèich sò tentativ ëd dimostré ël quint postulà d'Euclid.
Për fé front a j'obiession an sël tratament dle paralele an cost travaj, Legendre a l'ha publicà ant ël 1803 *Nouvelle théorie des parallèles*.

### Geodesìa
Legendre a l'ha travajà ëdcò an geodesìa e an particolar a la triangolassion dla Fransa.

## A pòrto sò nòm
* Sìmbol ëd Legendre
* Equassion diferensial ëd Legendre, dont le solussion as ciamo *fonsion ëd Legendre*
* Polinòmi ëd Legendre
* Strop ëd Legendre

## Euvre prinsipaj
* *Éléments de géométrie* (vàire edission, dal 1794 al 1823)
* *Essai sur la théorie des nombres* (1797-1798)
* *Nouvelle théorie des parallèles* (1803)
* *Nouvelles méthodes pour la détermination des orbites des comètes* (1806);
* *Exercices de calcul intégral* (1811-1819)
* *Traité des fonctions elliptiques et des intégrales eulériennes* (1825-1827)
* *Théorie des nombres* (1830)

Legendre, Adrien-Marie
Legendre, Adrien-Marie