open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Syrrhaptes paradoxus

## Syrrhaptes paradoxus
### Descrission
Ël ***Syrrhaptes paradoxus*** (pita dle stëppe) a l'é n'osel ëd la famija dij Pteroclidae, con na longhëssa ëd 30-41 cm e un pèis ëd 200-300 g . A l'ha na **testa e 'l còl cit**, un **còrp robust** e **ale longhe e pontùe** . Le **gambe e ij dij dij pé a son quatà ëd piume** e, an costi, a manca ël dil daré, e ij tre dil dëdnans a son fondù ansema, an dasendje l'aspet d'un **sòch** pi che 'd na piòta d'osél . Ël **mas-cc** a l'ha la testa e 'l pét gris, la facia arancion, e na banda grisa an sël pét; la part superior a l'é giàuna sabia con dle linee nèire, e la part inferior a l'ha na **macia nèira an sla pansa** e 'l sota-ale bianch . La **fumela** a l'ha 'n piumagi pì smòrt, sensa la banda grisa an sël pét, ma con pì striadure an sle part superior .

### Ambient
A viv ant le **stëppe** e ij **semi-desert** sech, con vegetassion bassa d'erba o busson, e ant ij teren argilos, sabios o giàiros . As treuva an zòne pian-e, colinose e ant le valade 'd montagna, an tra 1.300 e 3.250 méter d'autëssa . A mangia dzortut **smens** e 'dcò 'd gëmme vërde. A l'é un **gran beividor** e a fà 'd volàde fin a 121 km al di për rivé a brovesse, a la primalba e al tramont . Ël nil a l'é ant na depression dël teren, e la fumela a duverta 2-3 euv .

### Distribussion
A nidìfica an Asia sentral, an Kazakistan, Mongòlia, Cin-a nòrd-ossidental e Siberia . A l'é un **migrator parsial** e a l'é famos për dle **migrassion iregolar** (irussion) fin-a a l'Euròpa ossidental (Gran Brëtagna, Irlanda, Fransa, Italia), dzortut ant ij sécoj XIX e XX . An Italia a l'é 'n visitator **ràir** . La popolassion mondial a l'é nen conossùa, ma a l'é considerà stàbil e a l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Syrrhaptes paradoxus*** Pallas, 1773

Categorìa:Syrrhaptes
Upupa epops

## Pupù
### Descrission
La Upupa epops a l'é n'osel passeriform dla famija dj'Upupidae, inconfondìbil për sò aspet e sò comportament . A l'é longh 25-29 cm, con n'aliura ëd 44-48 cm e a peisa an tra 46 e 89 g . La caraterìstica pì vistosa a l'é la **crësta'' an sla testa, ch'a peul duvertesse a ventaj (a "svantaj") e ch'a l'ha dë strìe nèire e bianche . Ël piumagi a l'é ross groson (color camoss) an sël dòrs e an sj'ale, con dë strìe nèire e bianche . Ël bech a l'é longh, sutil e curvà an giù . Ij giovo a l'han la crësta pì curta e 'l piumagi pì smòrt . Sò crij a l'é un "up-up-up" caraterìstich, da sò nòm .

=== Ambient ===
A viv ant ij teren duvert e sech, le colin-e, ij pra, le pasture e le zòne coltivà con erbo spatarà, fin-a a 1.500 méter . A l'é **migrator*': a passa l'invern ant l'[[Àfrica]] sota al Sahara . A mangia dzortut inset, verm, larve, lumasse e cit mamìfer . A fà 'l nil ant le cavità dj'erbo, ant ij përtus dle muraje o ant ij nil vej, e a duverta 5-8 euv .

=== Distribussion ===
A nidìfica an tuta l'Euròpa meridional e sentral, an Àfrica dël Nòrd e an Asia fin-a a la Cin-a . An [[Italia]] a l'é nidificant e migrant regolar, dzortut ant le region setentrionaj e sentraj . A l'é protegiù da la [[Diretiva Osej]] (Anes I) . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'[[IUCN]] .

== Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse ==

* *Upupa epops'' (Linneus, 1758)

Categorìa:Upupa
Categorìa:Pupù
Coracias garrulus

## Coracias garrulus
### Descrission
Ël ***Coracias garrulus*** (gaj marin) a l'é n'osel dla famija dij Coraciidae, un dij pì colorà d'Euròpa . A l'é longh 29-32 cm, con n'aliura ëd 66-73 cm e a peisa an tra 120 e 160 g . Ël piumagi a l'é motobin viv: la testa, la gola e la part inferior a son d'un bel color bleu verd, la schin-a a l'é ross groson (camoss), e j'ale a son bleu viv con ëd macie nèire . An vòl, a mostra 'd gròsse macie bleu ciaire an sj'ale . Ël bech a l'é robust e nèir, le piòte a son brun-e . Ij giovo a son pì smòrt . Sò crij a l'é un "kraak" raucc.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech, le colin-e, le stëppe, ij pra e le zòne coltivà con erbo spatarà, fin-a a 1.500 méter . A l'é **migrator**: a passa l'invern ant l'Àfrica sota al Sahara . A mangia dzortut gròss inset (sautarele, grì, coleòter), ma 'dcò laserde, ran-e e cit mamìfer . A fà 'l nil ant le cavità dj'erbo, ant ij përtus dle muraje o ant ij nil vej, e a duverta 3-6 euv .

### Distribussion
A nidìfica ant le region càude d'Euròpa meridional (Spagna, Italia, Balcan), ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Asia central . An Italia a l'é nidificant e migrant, dzortut ant le region setentrionaj e sentraj . A l'é protegiù da la Diretiva Osej (Anes I) . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Coracias garrulus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Coracias
Hirundo rustica

## Hirundo rustica
### Descrission
La ***Hirundo rustica*** (ràndola) a l'é l'osel pi conossù dla famija dle Hirundinidae e un dij pi spantià dël mond. A l'é longa 17-21 cm, con n'aliura ëd 32-35 cm e a peisa 16-22 g. La caraterìstica pi vistosa a son j' **ale longhe e a ponta**, e la **coa ancreusament forcà**, con 'd piume esterne motobin longhe (pi ant ij mas-cc). La part superior dla testa e 'l dòrs a l'han un color **blu sombr con arfless metalisà**. La front e la gola a son **color castan ross**, separà da la pansa bianca o crema da na **larga banda nèira** an sël pét. Ël bech a l'é curt e nèir, j'euj a son sombr. Ij giovo a l'han na colorassion pi smòrta e la coa pi curta.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e agrìcoj, dzortut con presensa 'd stabi, cassin-e e fabricà ruraj andoa a peul fé 'l nil. As treuva 'dcò ant ij cit sènter urban e davzin a l'eva. A fà 'l nil a forma 'd copa, fàit ëd **pauta e paja**, an sle trav, ij cornis o ij pont. A fà doe covade a l'ann, con 3-5 euv për vira, e a cova për 14-16 di. A mangia **esclusivament inset** (mosche, zanzare, formije) ciapà an vòl.

### Distribussion
A l'é na specie **migratris a longa distansa**. A nidìfica an tuta l'Euròpa, l'Asia e l'América dël Nòrd, e a passa l'invern ant l'Àfrica sentral e meridional e ant l'América dël Sud. An Italia a l'é 'n nidificant comun an tuta la penìsola, Sicilia e Sardëgna, con na popolassion stimà an 500.000-1.000.000 ëd cobie. La specie a l'é **an declin** për l'usage dij pesticida (che a ridùo j'inset) e për ij cambiament ant le stabi e ant l'agricoltura. A l'é classificà **Quasi Mnassà** (NT) ant la Lista Rossa Italian-a.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Hirundo rustica** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Hirundo
Categorìa:Rióndole
Caprimulgus europaeus

## Caprimulgus europaeus
### Descrission
Ël ***Caprimulgus europaeus*** (carcababi) a l'é n'osel noturn e crepuscolar dla famija dij Caprimulgidae. A l'é dle dimension ëd na merla, longh 24,5-28 cm, con n'aliura ëd 52-59 cm e un pèis ëd 41-101 g . A l'ha na testa gròssa e piata, un bech motobin largh e curt, e dij barbis (filopiume) a la base për ciapé j'insèt an vòl . Le gambe a son curte. Ël piumagi, gris e maròn, a l'é strià e macià, motobin camaleòntich për stërmesse an sla tèra . Ël **mas-cc** a l'ha dle macie bianche an sj'ale e an ponta a la coa, ch'a-j fan vëdde ant ël vòl . La **fumela** a l'ha nen ës bianch .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech con quaich erbo o busson: brughere, raisure dij bòsch, piantagion giovo, garighe e zòne sabiose o peràire . A nidìfica an sla tèra patanùa, sensa fé nil . A mangia d'inset volant noturn (lepidòter, coleòter) ciapà an vòl, con la boca larga duverta . A passa 'l di posà an sla tèra o an sij branch, coacià . Sò cant a l'é 'n tril sostnù e caraterìstich, ch'a smija al rumor d'un motorin lontan, e as sent fin-a a 600 m . A fërta j'ale (wing-clapping) durant ij vòl ëd parada o për tëmma . A l'é **migrator**: a passa l'invern ant l'Àfrica meridional e oriental .

### Distribussion
A nidìfica an Euròpa (gavà l'Islanda, ël nòrd dla Scòssia e 'l Pelopones), ant l'Àfrica dël Nòrd-òvest e an Asia fin-a al Lagh Baikal e a la Mongòlia . An Italia a l'é present an tuta la penìsola e an Sicilia, con na popolassion stimà an 10.000-30.000 cobie . Le sot-specie present an Italia a son *C. e. europaeus* (nòrd) e *C. e. meridionalis* (pì cita e ciàira, al sud) . An Piemont a l'é present ant le colin-e e le zòne montagnose . A l'é **protegiù** (Diretiva Osej, Anes I) e a l'é an declin për la pèrdita d'ambient e l'usage dij pesticida . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Caprimulgus europaeus*** l., 1758

Categorìa:Caprimulgus
Caprimulgus ruficollis

## Caprimulgus ruficollis
### Descrission
Ël ***Caprimulgus ruficollis*** (scanababi) a l'é 'l pì gròss dij Caprimulgidae d'Euròpa, con na longhëssa ëd 30-32 cm, n'aliura ëd 64-68 cm e un pèis ëd 60-119 g. A l'ha 'n piumagi motobin crìptich, mës-cià 'd gris, brun e òcra, ch'a lo rend squasi invisìbil quand a posa an sla tèra o an sj'erbo. La caraterìstica pì vistosa a l'é 'l **colar color ross** an sël còl e la gola (da sì ël nòm). Ij mas-cc a l'han ëd macie bianche bin marcà an sle ponte dj'ale e an sla coa, mentre le fumele a l'han coste macie pì cite e 'd color giaunastr. La boca a l'é motobin larga, fornìa 'd sétole ch'a giuto a ciapé j'insèt an vol. Sò cant a l'é un ripetitiv "kyok-kyok-kyok" mecànich.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech, com ij pin, le zone semi-desèrtiche, la macia mediterania e j'olivé, con vegetassion bassa e spatarà. A l'é n'osél **migrator**. A riva an Euròpa a avril-magg për nidìfiché e a part agost-stèmber për passé l'invern ant l'Àfrica tropical ossidental (Mauritania, Senegal, Mali). A l'é ativ ëd neuit e a mangia dzortut inset volant com farfale, coleòter e grì.

### Distribussion
A nidìfica mach an Spagna, Portugal e ant ël nòrd-òvest dl'Àfrica (Maròch, Algerìa, Tunisìa). A l'é present con doe sot-specie: la nominal *C. r. ruficollis* an Euròpa e *C. r. desertorum* an Àfrica (pì ciàira). An Italia a l'é nen present. La specie a l'é classificà **Quasi Mnassà** (NT) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Caprimulgus ruficollis*** Temminck, 1820

Categorìa:Caprimulgus
Samuel Butler

Scritor an lenga anglèisa.
**Samuel Butler** a l'era nassù davzin a Bingham ël 4 dë dzèmber dël 1835 e a l'é mòrt a Londra ël 18 ëd giugn dël 1902.

## Euvre prinsipaj
* Erewhon.

Butler, Samuel
Butler, Samuel
Marston Morse

Matemàtich.
**Harold Calvin Marston Morse** a l'era nassù a Waterville, Maine (Stat Unì) ël 24 ëd mars dël 1892, e a l'é mòrt ël 22 ëd giugn dël 1977.

Morse, Marston
Merops apiaster

## Merops apiaster
### Descrission
Ël ***Merops apiaster*** (grucion) a l'é n'osel motobin colorà ëd la famija dij Meropidae, longh 25-29 cm (con doe piume sentraj dla coa pi longhe) e n'aliura ëd 35-40 cm. A l'é 'n cit osel slansà e variopint, con la testa, 'l cupiss e 'l mantel 'd color castan ch'a passa al giaun an sla schin-a. La gola a l'é giauna, con na fin-a linia nèira, e la part inferior dël còrp a l'é bleu-verd. J'ale a son vërde e castan-e, j'euj a son ross, e 'l bech a l'é longh e nèir. Ij doi sess a son smijant, ma la fumela a l'ha le spale pi vërde che giàune . Ij giovo a son meno viv e a l'han nen le doe piume longhe dla coa .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert con vegetassion e erbo spatarà, ant le zòne arlongh ij fium, ij pra, le colin-e, j'olivé e le vigne. A nidìfica an colònie, an fasend ëd galarìe longhe fin a 3 méter ant ij baron ëd tèra sabiosa . A fà 5-8 euv a giugn, ch'a cova për 20 di . A mangia dzortut inset volant, an particolar avije, vespe, che a cassa an vòl e a dëspeuja dël pungion an bataje ansima a na surfassa dura . Sò crij a l'é un "prriich" o "criich" fòrt e sonor .

### Distribussion
A nidìfica ant l'Euròpa meridional e central, ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Asia fin-a al Pakistan . A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica a sud dël Sahara . An Italia a l'é nidifiant comun an tuta la penìsola, dzortut ant la Pian-a Padan-a, an Toscan-a e an Sardëgna, antra la fin d'avril e agost . A l'é protegiù e a l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Merops apiaster***

Categorìa:Merops
Lanius collurio

## Na griva: Lanius collurio

### Descrission
Le abitùdin dle grive a son tute le mideme: dovrand ël bech robust a peulo ciapé babòje, ran-e e laserde. Për cassé as lanso da dij pòst an sù, d'anté a vaito le vìtime. A l'han l'abitùdin d'anfilsé soe vìtime dzor le spin-e dij busson, formand parej n'arzerva da mangé.

### Ambient
An campagna, ant le bruere, ai confin con sev e boschet le grive a treuvo sò ambient. A l'é pa malfé troveje posà, ant la tìpica posission drita, dzro paj, rame o fij.

### Distribussion
A fa 'l nil an Europa e Asia, a passa l'invern an Àfrica meridional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Lanius collurio*

Categorìa:Lanius
Categorìa:Grive
Lanius senator

## Lanius senator
### Descrission
La ***Lanius senator*** (griva testarossa) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Laniidae. A l'é longa anviron 18 cm e a peisa anviron 38 gram . L'adult a l'é caraterisà da na **mascra nèira** an sla front e dantorn a j'euj, dal **cupiss e la part superior dla testa 'd color ross**, e da 'l mantel nèir . J'ale a son nèire con ëd macie bianche a la base dle primarie e an sle scàpole . La coa a l'é nèira con ij bòrd bianch . Le part inferior a son bianche . La **fumela** a l'é pì smòrta dël mas-cc, con ij color pì sbiadì e dle vire dë strìe scure an sël pét . Ij giovo a son brun e motobin strià, difìcij da disferensié da d'àutre specie 'd grive.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech con erbo spatarà, com ij fruté, j'olivé, ij bòsch nen tròp s-ciass e ij camp con sev . A l'é na specie **migratris**: a passa l'invern ant l'Àfrica a sud dël Sahara . A riva an Euròpa an avril-magg për nidifiché e a parte an luj-agost . A mangia dzortut gròss inset (coleòter, sautarele, grì), ma 'dcò cit vertebrà (laserde, cit d'osej) . Com j'àutre grive, a buta soe prede an sle spin-e o an sle ponte 'd fer për fene na **dispensa** .

### Distribussion
A nidìfica ant l'Euròpa meridional, ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Orient Medi, dal Portugal a l'Ucrain-a e a l'Iran . An Italia a l'é nidificant an squasi tuta la penìsola, an Sicilia e an Sardëgna, dal livel dël mar fin a 500 méter . La popolassion italian-a a l'é stimà an 10.000-20.000 cobie e a l'é **an declin**. Për sòn, a l'é classificà **In Perìcol** (EN) ant la Lista Rossa Italian-a . A l'é protegiù da la lege 157/92 .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Lanius senator*** L., 1758

Categorìa:Lanius
Categorìa:Grive
Lanius minor

## Lanius minor
### Descrission
La ***Lanius minor*** (griva sënner) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Laniidae, longh 19-21 cm, con n'aliura ëd 30 cm e un pèis ëd 47-53 gram. A l'ha 'l piumagi superior gris sënner, j'ale nèire con na macia bianca evidenta, e la part inferior (pét e pansa) ciàira, soens con na nuanza reusa. La caraterìstica pì vistosa a l'é la **mascra nèira** ch'a quata la front, j'euj e le ciafele, ch'as estend fin-a an sla front (a diferensa dla griva gròssa). Ij giovnòt a l'han na livrea pì brun-a e a manco dël nèir an sla front.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e stëppos, ant le zòne agrìcole nen intensiv con presensa d'erbo spatarà, busson e sev. A l'é na specie **migratris a longa distansa**: a traversa fin a 8.000 km për passé l'invern ant l'Àfrica meridional. A torna an Euròpa a avril-magg për nidifiché e a parte agost-stèmber. A mangia dzortut gròss inset, ma 'dcò cit vertebrà, che a finiss anfilsandje an sle spin-e për fene na "dispensa".

### Distribussion
A nidìfca ant l'Euròpa meridional e sentral e ant l'Asia ossidental, da l'Italia e la Fransa a la Russia e a l'Iran. La popolassion mondial a l'é stimà an 1,2-3,3 milion d'adult e a l'é considerà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN. An Italia a l'é nidificant con na popolassion motobin ridòta (300-600 cobie) e a l'é **an grev declin**, classificà "En Perìcol" (EN) ant la Lista Rossa Italian-a. An Piemont a l'é localisà e ràir, con cheich cobie ant ël Basso Monfrà.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Lanius minor*** Gmelin, 1788

Categorìa:Lanius
Categorìa:Grive
Lanius excubitor

## Lanius excubitor
### Descrission
La ***Lanius excubitor*** (griva grossa) a l'é la pì gròssa dle grive (averle) . A l'é longa 22-26 cm, con n'aliura ëd 30-36 cm e a pèisa an tra 60 e 70 g . La part superior a l'é gris perla; le ciafele, la gola e la riga dzora a j'euj a son bianche . La caraterìstica pì vistosa a l'é la **mascra nèira** ch'a passa për j'euj, ch'a part dal bech e a riva fin-a a le piume dj'orije . Le spale a son bianche, j'ale nèire con na macia bianca . La coa a l'é longa e nèira con ij bòrd bianch . La part inferior a l'é bianca o grisastra . Ij doi sess a son motobin smijant, ma la fumela a l'ha 'n piumagi pì brunastr . Ij giovo a son gris-maròn e a l'han dë strìe an sla part superior . A l'é conossùa për sò nòm sientìfich: *Lanius* (dal latin, "maslé") përchè a anfila soe prede an sle spin-e, e *excubitor* (sentinela) për sò costum 'd resté an sle përtie àute a vaité .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert, com ij pra, le pasture, ij camp agrìcoj e le broe, con erbo spatarà o sev . A preferiss le bassure e a évita le montagne àute . A l'é **carnìvora**: a mangia dzortut cit mamìfer, cit osej, laserde, gròss inset, che a anfila an sle spin-e o an sle ponte 'd fer për fene na *dispensa* . A fà 'l nil an sj'erbo àut, e a duverta 3-9 euv . An Piemont a l'é present dzortut d'invern, quand a riva dal nòrd .

### Distribussion
A l'é spantià ant la region olàrtica: Euròpa, Asia e América dël Nòrd . A nidìfica ant ël nòrd d'Euròpa e d'Asia . La pì part dle popolassion a migro a sud për l'invern, fin-a ant l'Àfrica setentrional e ant l'Asia meridional . An Italia a l'é present dzortut 'me **invernant** e migrant, da novèmber a mars, an tuta la penìsola, ma a l'é ràir e localisà . La popolassion europea a l'é stimà an 69.000-176.000 cobie, e a l'é an declin . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Lanius excubitor*** L., 1758

Categorìa:Lanius
Categorìa:Grive
Motacilla cinerea

## Motacilla cinerea

### Descrission
A viv an montagna, anté as ten vzin ai cors d'eva. Për trovela a basta trové soe merde dzor le pere vzin ai ri. A mangia bòje e 'dcò bës-cëtte d'eva. A-j pias posesse dzor dij palèt, d'anté a serca le cite bòje da ciapé. A fa 'l nil an drinta a dij përtus ant le ròche o ant le muraje dle baite. A fa da quatr a ses euv.

### Ambient
A viv an montagna vzin a j'eve.

### Distribussion
A viv an Euròpa e an Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Motacilla cinerea* (Tunstall, 1771)

Categorìa:Motacilla
Motacilla flava flavissima

## Motacilla flava flavissima

### Descrission
A l'é na sot-specie 'd balarin-a. A l'é bin malfé diferensié tute le sot-specie. A l'ha pi car ij camp ùmid e le distèise vzin a j'eve, ma a peul fé 'l nil ëdcò ant le zone suite, com ij camp ëd gran.

### Ambient
A viv ant ij camp ùmid e le distèise vzin a j'eve.

### Distribussion
A viv an Euròpa e d'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Motacilla flava flavissima* (Blyth, 1834)

Categorìa:Motacilla
Motacilla flava iberiae

## Motacilla flava iberiae
### Descrission
La ***Motacilla flava iberiae*** (buarin-a spagneula) a l'é na sot-specie dla balarin-a giàuna (*Motacilla flava*) . A l'é n'osel passeriform cit e sutil, longh 15-16 cm, con na coa longa e caraterìstica dël géner ch'a bogia an su e 'n giù.

Ël **mas-cc** an livrea nussal (d'istà) a l'é caraterisà da na **testa gris sënner** e un **dzorsign bianch fin** dzora a j'euj . La **gola a l'é bianca**, an contrast con la part superior grisa e le part inferior (pét e pansa) ch'a son giaun viv. J'orije (le piume dantorn a j'euj) a son motobin sombre, quasi nèire . La part superior dël còrp (mantel e schin-a) a l'é 'd color olivastr, j'ale a son brun-e con doe bande ciàire. La **fumela** a l'é pì smòrta, con la testa grisastra e 'l giaun dël pét men viv. Ij giovo a smijo a le fumele. Sò crij a l'é un "tsee" o "tsree" àut e penetrant.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e ùmid, dzortut davzin a l'eva: pra, pasture, marne, risere e teren coltivà. A l'é na specie **insetìvora** e a cassa soe prede (mosche, coleòter, larve) an sla tèra, an caminand o corend. A fà 'l nil an tèra, ant na depression dël teren stërmà ant la vegetassion, e a duverta 4-6 euv.

### Distribussion
A nidìfica ant la penìsola ibérica (Spagna e Portugal), ant ël sud-òvest dla Fransa e ant ël nòrd-òvest dl'Àfrica (da l'Algerìa a la Tunisìa) . A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica ossidental (da la Gambia a la Repùblica Centrafrican-a) . An Italia a l'é 'd passagi, dzortut durant le migrassion, e a peul vëddse ant le zòne setentrionaj e an sj'Alp. A l'é considerà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Motacilla flava iberiae** Hartert, 1921

Categorìa:Motacilla
Motacilla flava feldegg

## Motacilla flava feldegg
### Descrission
La ***Motacilla flava feldegg*** (buarin-a) a l'é na sot-specie dla balarin-a giàuna (*Motacilla flava*) . A l'é n'osel passeriform cit e sutil, longh 15-16 cm, con la coa longa e caraterìstica dël géner ch'a bogia an su e 'n giù .

Ël **mas-cc** an livrea nussial (d'istà) a l'é inconfondìbil për la **testa tuta nèira** ("caparucia nèira" o "cap-nèira") . La part superior dël còrp (mantel e schin-a) a l'é 'd color olivastr, la part inferior (pét e pansa) a l'é giaun viv . J'ale a son brun-e con doe bande ciàire . La **fumela** a l'é pì smòrta, con la testa brunastra, ël dòrs gris-verd e 'l giaun dël pét men viv; la gola a l'é bianca . Ij giovo a smijo a le fumele . Sò crij a l'é un "tsee" o "tsree" àut e penetrant .

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e ùmid, dzortut davzin a l'eva: pra, pasture, marne e teren coltivà . A l'é na specie **insetìvora** e a cassa soe prede (mosche, coleòter, larve) an sla tèra, an caminand o corend . A fà 'l nil an tèra, ant na depression dël teren stërmà ant la vegetassion, e a duverta 4-6 euv .

### Distribussion
A nidìfica ant ij Balcan, an Turchìa, an Iran e an Afghanistan, fin-a al Mar Caspi . A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica central (da la Nigeria a l'Uganda) e ant l'India setentrional . An Italia a l'é 'd passagi e a peul vëddse durant le migrassion, dzortut ant le zòne setentrionaj, ma a l'é men comun d'àutre sot-specie com la *M. f. cinereocapilla* (cap-senerin) . A l'é considerà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Motacilla flava feldegg** Michahelles, 1830

Categorìa:Motacilla
Lanius nubicus

## Lanius nubicus
### Descrission
La ***Lanius nubicus*** (griva mascrà) a l'é la pì cita dle grive. A l'é longa 17-18,5 cm, con n'aliura ëd 24-26,5 cm e a pèisa anviron 20-23 g . A l'ha na coa longa e 'l bech a gancio . Ël **mas-cc** a l'ha le part superior dzortut nèire, con la front, la coron-a e la riga dzora a j'euj (dzorsign) bianche, e dle gròsse macie bianche an sle spale e sj'ale . La gola, ij fianch dël còl e le part inferior a son bianche, con ij fianch e 'l pét color arancion . La **fumela** a l'é na version pì smòrta dël mas-cc, con le part superior brun-nèire e un ton gris o camoss an sle spale e le part inferior . Ij giovo a son gris-maròn con dë strìe scure .

### Ambient
A viv ant ij bòsch duvert con busson e erbo gròss . A l'é men aparissent che j'àutre grive, a évita ij teren tròp duvert e soens as pògia an leugh meno espòst . A mangia dzortut gròss inset, e dle vire cit vertebrà . A fà 'l nil ant n'erbo, e a duverta 4-6 euv .

### Distribussion
As treuva ant l'Euròpa sud-oriental (an sla penìsola balcànica e an Turchìa) e ant l'Asia minor (Siria, Israele, Iran ossidental) . A l'é 'n **migrator** e a passa l'invern ant l'Àfrica nòrd-oriental (Ciad, Sudan, Etiòpia) . A l'é considerà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Lanius nubicus* (Lichtenstein, 1823)

Categorìa:Lanius
Categorìa:Grive
Motacilla citreola

## Motacilla citreola

### Descrission
A l'é bin malfé diferensié costa specie 'd balarin-a da j'autre sot-specie. D'istà 'l mas-cc a l'ha la testa tuta giauna sensa gnun segn scur. D'invern anvece a cangia fusmìa an sporcand ël piumagi. An minca stagion soa schin-a a l'é sèmper grisa.

### Ambient
An Euròpa mach ëd passagi.

### Distribussion
A viv an Asia, ma mincatant as fa vëdde an Euròpa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Motacilla citreola* (Pallas, 1776)

Categorìa:Motacilla
Luscinia svecica

## Luscinia svecica

### Descrission
A àussa e a bassa la coa  quand as posa o a part. Ij giovo e le fumele a l'han nen la gola bleu com ij mas-cc, ma a l'han na macia rossa a la base dla coa. Ant l'Europa meridional, an mes al bleu a l'ha na macia bianca, mentre al setentrion la macia a l'é rossa. A l'ha un cant flautà, da paragoné a col ëd l'arsigneul. A fa 'l nil a tèra, riparà da cheich busson.

### Ambient
A-j piaso j'ambient ëd pian-a a bòsch, dzortut vzin a l'eva.

### Distribussion
As treuva an Euròpa, Asia e Alasca, a passa l'invern an Àfrica, 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Luscinia svecica* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Luscinia
Jesse Douglas

**Jesse Douglas** a l'era un matemàtich.
Nassù a New York dël 3 ëd luj dël 1897 e mòrt-ie dël 7 d'otóber dël 1965.

Douglas, Jesse
Sturnus roseus

## Sturnus roseus
### Descrission
L**'Sturnus roseus** (stornel reusa) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Sturnidae, ch'a smija an dimension a lë stornel comun (*Sturnus vulgaris*) . A l'é longh 21-24 cm e a peisa 65-80 g . L'adult a l'é **inconfondìbil**: a l'ha la testa, j'ale e la coa 'd color nèir con arfluss (porpra an testa, verd an sj'ale), e tut ël rest dël còrp (schin-a, pansa, fianch) color reusa . Ël bech a l'é curt, giaun o reusa con la base nèira, e le piòte a son reusa . Ij **mas-cc** an livrea nussial a l'han na **crësta visìbila**, che an invern a l'é pì curta e men vistosa përchè la ponta dle piume a ven pì ciàira . Le **fumele** a l'han la crësta pì curta e ij color pì smòrt, con ël reusa men viv . Ij **giovo** a son motobin diferent: a l'han un piumagi brunastr uniform e 'l bech giàun, e as peulo confonde con lë stornel comun, ma a son pì ciàir e a l'han la gropera giàunastra . Sò cant a smija a col dlë stornel comun, ma a l'é pì fòrt e pì musical .

### Ambient
A viv ant le zòne duverte e stëplà, ij semi-desert e ij teren agrìcoj con erba curta, dzortut an ambient sech . A l'é **gregari** e a forma dë strop gròss, fin-a 'd milen-e d'osej . A mangia dzortut inset (sautarele, grì, coleòter), ma 'dcò fruta, gale e gran-e . Ant la stagion ëd riprodussion, a l'é motobin ùtil përché a consuma gròsse quantità 'd sautarele, fin-a 120-170 për di .

### Distribussion
A l'é na specie **migratris**. A nidìfica ant le stëppe dl'Asia sentral (Kazakistan, Mongòlia, Cin-a nòrd-ossidental) e dl'Euròpa sud-oriental (Russia, Ucrain-a) . A passa l'invern ant l'India e ant l'Asia tropical . A l'é 'n visitator ràir an Euròpa ossidental, ma a peul rivé an Fransa e Regn Unì ant j'agn andova a-i é na gran disponibilità d'inset . An Italia a l'é considerà un **migrant ràir** e a peul esse vëddù dzortut ant le zòne setentrionaj e costiere. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sturnus roseus*** Temminck, 1815

Categorìa:Sturnus
Categorìa:Stornej
Cercotrichas galactotes

## Cercotrichas galactotes
### Descrission
Ël ***Cercotrichas galactotes*** (arsigneul dle busche) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Muscicapidae, pitòst smijant për la siluëtta a l'arsigneul comun. A l'é longh 15-16 cm, con n'aliura ëd 22-27 cm e a peisa 20-25 g. La caraterìstica pì vistosa a l'é la **coa longa rossa** con la ponta nèira e bianca, ch'a ventaja soèns e a bogia da na banda a l'àutra. La part superior dël còrp a l'é brun rossastr, le part inferior a son biancastre. A l'ha un **dzorsign bianch** bin marcà e na linia nèira travers j'euj. Ël bech a l'é brun. Sò cant a l'é fòrt, musical e varià, ch'a smija a col ëd la dròndra, e a canta da na posission elevà.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert e sech con busson e erbo spatarà, ant j'olivé, ij vignè e ij giardin gròss, dzortut ant le zòne càude. A fà 'l nil a pòchi méter da tèra e a duverta 4-5 euv. A mangia dzortut inset, verm e d'àutri cit invertebrà, ciapà an sla tèra. A l'é na specie **migratris** .

### Distribussion
A l'é spantià ant l'Euròpa meridional (penìsola ibérica, penìsola balcànica), ant l'Àfrica dël Nòrd e ant l'Asia sud-ossidental fin-a al Pakistan. A passa l'invern ant l'Àfrica oriental e ant l'India. A l'é 'n visitator rarìssim an Euròpa setentrional. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Cercotrichas galactotes*** Temminck, 1820

Categorìa:Cercotrichas
Pica pica

## Pupù

### Descrission
A pèisa antra 180 e 240 grama.
A l'é bianca e nèira con dj'arfless metàlich ant la longa coa nèira.
Ël bech a l'é robust, na frisa gombà e con ij bòrd tajent.

### Ambient
As adata a vàire ambient: pian-e, colin-e e bòsch.

### Distribussion
Da finì.

### Àutre notissie
La cobia a l'é fissa e a fa sò ni ans j'erbo àut o an mes a 'd busson dë spin-e, con dij branchet sech e stech ampastà con pàuta e tèra.
Dle vire ël ni a l'é coatà da 'n coercc, ma antlora a l'ha doe fnestròte.
J'euv, da 5 a 9, a son covà da la fumela për 17 o 18 di.
Peui la cobia a pija soen ëd la nijà ancor për 23 o 27 di e, ëdcò apress, ij grand a stan për vàire temp ansema ai sò cit.

La berta a mangia bòje, giari, oslin e ij sò euv, granaje, fruta, còcole e carògne.
Soens a và a sgaté ant jë mnis.

Ant l'aràldica la berta a l'é sìmbol ëd l'eloquensa, për soa facilità a imité ël langage uman.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Pica pica* (Linneus, 1758)

Categorìa:Pica
Cyanopica cyanus

## Cyanopica cyanus

### Descrission
La bela **Cyanopica cianus** a viv ant la penìsola ibérica: për vëdd-la a venta andé la. As comporta a la midema manera dla nòstra berta.

### Ambient
A fà 'l nil sle piante dla campagna.

### Distribussion
As treuva an Spagna e Portogal. 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Cyanopica cyanus* (Pallas, 1776)

Categorìa:Cyanopica
Sylvia communis

### Descrission
La **Sylvia communis** (canavròla grisa) a l'é n'osel dla famija dle **Sylviidae**. A l'ha na dimension cita (14 cm d'autëssa) e a l'é motobin ativ. Ël mas-cc ant ël perìod nussial a l'ha la testa grisa, la gola bianca, ël dòss maròn e le piume dj'ale rossastre. La fomela e 'l mas-cc fòra perìod nussial a son pì smòrt, con ël dòss brun-oliva e la part sota biancastra con un pòch ëd ross. A l'ha un crij s-ciass e un cant motobin varià, motobin viv e pien ëd trij. A fà 'l nì ant ij busson bass e a mangia d'invërtebrà, d'aragn e 'd fruta cita.

### Ambient
A viv an ambient duvert e busson: **busson**, **sev**, **giardin**, **vigne** e zòne agrìcole con vàire busson. A preferiss le zòne con vàire vegetassion bassa për stërmesse e për fé 'l nì. A l'é n'osel migrator ch'a passa l'invern ant l'Àfrica subsaharian-a e a torna an Euròpa da avril për nidifiché. A nidìfica da magg a luj, fasend un nì ant ij busson. A l'é motobin comun an tuta la campagna piemontèisa.

### Distribussion
La canavròla grisa a l'é present an tuta **Euròpa** (gavà le region pì setentrionaj), ant l**'Asia sentral e ossidental** e ant l**'Àfrica setentrional**. An Italia, a l'é un migrator estiv comun an tuta la penìsola, ant j'ìsole e dzortut ant le region pianegiante e 'd colin-a. A l'é motobin numeros e nen considerà an perìcol, bele che le popolassion a sio an legera diminussion për la dëstrussion dj'ambient ruraj tradissionaj.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* Sylvia communis Latham, 1787

Categorìa:Sylvia
Sylvia conspicillata

## Sylvia conspicillata

### Descrission
A smija a la Sylvia communis. Pi ij teren a son batù da l'aria e dal sol pi a-j piaso.

### Ambient
A-j piaso ij teren sùit e con tant sol.

### Distribussion
Region dël Mediterani.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Sylvia conspicillata* (Temminck, 1820)

Categorìa:Sylvia
Sylvia melanocephala

## Sylvia melanocephala
### Descrission
La ***Sylvia melanocephala*** (soa testa nèira) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dle Sylviidae. A l'ha na longhëssa ëd 13-14 cm, n'aliura ëd 15-19 cm e a pèisa 10-15 gram. Ël **mas-cc** a l'ha la testa nèira lustr, la gola bianca e le part superior gris sombre, con le part inferior gris-biancastre. J'euj a son ross, le gambe rossastre. La **fumela** a l'ha la testa gris-scura, nen nèira, e 'l piumagi pì smòrt. Ij giovo a smijo a la fumela. A l'é n'osel viv e àgil, ch'as campa ant ij busson. Sò crij a l'é un *tac-tac* sech e raucc. Ël cant dël mas-cc a l'é na ciaciarada rauca e pressà.

### Ambient
A viv ant le bussonà, le sev, ij bòsch duvert, le mace mediteranie, ij giardin e le colin-e fin a 1.000 méter. A l'é 'na specie termòfila, ch'a preferiss ij clima càud. A mangia dzortut insèt e d'àutri cit invertebrà, ma d'istà a mangia 'dcò bòje e fruta. A fà 'l nil ant ij busson bass, a 30-150 cm da tèra. A fa 3-6 euv.

### Distribussion
A l'é spantià ant la region mediterania: Euròpa meridional (Spagna, Fransa, Italia, Grecia, Balcan), Àfrica dël Nòrd e Médi Orient. An Italia a l'é present an tuta la penìsola, an Sicilia e Sardëgna, dal livel dël mar fin a 800-1.000 méter. A l'é sedentari o migrator a curta distansa. An Piemont a l'é present dzortut ant le colin-e e ant le zòne pì càude, an chërsùa 'd recent për ël riscaudament climàtich.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia melanocephala*** Gmelin, JF, 1789

Categorìa:Sylvia
Cisticola juncidis

## Cisticola juncidis
### Descrission
Ël ***Cisticola juncidis*** (pita moschin) a l'é un cit osel passeriform ëd la famija dij Cisticolidae, longh 10-12 cm, con un pèis ëd 5-12 gram . La part superior a l'é ëd color brun-òcra con dë strìe nèire marcà, la part inferior a l'é biancastra . La coa a l'é larga, graduà, con la ponta bianca bin visìbil e a ven soens dëstendùa a ventaj . Ël bech a l'é reusa-arancià, longh e sutil . La presensa d'un dzorsign ciàir e la mancansa 'd n'anel color òr an sl'ocipital a lo diferensio dal *Cisticola exilis* .

### Ambient
A viv ant le zòne duverte con erba àuta: pra, pasture, camp ëd gran, risere e lòbie davzin a l'eva . A évita ij bòsch e le zòne montagnose . As treuva da la pian-a fin a 500-700 méter. A mangia dzortut inset e d'àutri cit invertebrà . A fà 'l nil an forma 'd pruss, antërsià con ëd tèile 'd ragnà e costruì ant la vegetassion s-ciassa, fissà a vàire cane . A fà 3-6 euv, con na ancobassion 'd 10-12 di . A l'ha 'n vòl caraterìstich, ondulà, compagnà da un crij rìtmich "zit-zit-zit" .

### Distribussion
A l'é spantià an Euròpa meridional, Àfrica, Asia meridional e Australia . An Italia a l'é comun an tuta la penìsola, Sicilia e Sardëgna, dzortut ant la Pian-a Padan-a . La popolassion italian-a a l'é stimà an 100.000-300.000 cobie e a l'é considerà stàbil . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Cisticola juncidis*** Rafinesque, 1810

Categorìa:Cisticola
Corvus corone corone

## Corvus corone corone

### Descrission
A l'ha le mideme abitùdin dël Corvus corone cornix, e ij doi as cobìo normalment. Për sòn sì a son considerà part ëd la midema specie. A l'ha un vòl pi brut dël Corvus frugilegus e a sta an trop pi cit.

### Ambient
A sta pi a ossident rispet al Corvus corone cornix.

### Distribussion
A viv an Euròpa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Corvus corone corone* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Corvus
Categorìa:Cornajass
Corvus frugilegus

## Corvus frugilegus

### Descrission
A l'ha la pel biancastra dantorn al bech e an sël manton. A l'ha 'l bech sùtil e dzor le piòte a l'ha dle piume. A viv scasi sèmper an trop motobin nombros.  A mangia verm e rùe, ma 'dcò smens e autra mangiativa vegetal o animal.

### Ambient
An Italia a-i é pi che autr d'invern, quand a riva da le campagne europee. A fà i nij dzora le piante, 'dcò vzin a le sità e a gròsse stra.

### Distribussion
A viv an Euròpa e Asia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Corvus frugilegus* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Corvus
Categorìa:Cornajass
Sylvia undata

## Sylvia undata
### Descrission
La ***Sylvia undata*** (magnanin-a) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Sylviidae, caraterisà da na **coa longa e scalinà** (anviron 6 cm) ch'a-j dà 'l nòm . A l'é longh 13-14 cm, con n'aliura ëd 14-17 cm e un pèis d'11-12 g . Ël **mas-cc** a l'ha le part superior gris bluastre scur, le part inferior color castan rossastr o reusa intens, con la gola macià 'd bianch . L'anel orbital a l'é ross viv, le piòte giaunastre . La **fumela** a l'é pì brun-a an sël dòrs e pì ciàira sota, con le macie bianche an sla gola pì cite . Ij giovo a smijo a le fumele . Sò crij a l'é un caraterìstich "chèèèè" e 'l cant un ciaramlèj raucc.

### Ambient
A viv ant ij teren duvert con busson s-cias, com la macia mediterania e ij brugh. A preferiss le zòne con spin e busson bass, e a fà 'l nil davzin a tèra . A mangia dzortut cit invertebrà, ma d'otonn a mangia 'dcò bàje .

### Distribussion
A l'é spantià ant l'Euròpa sud-ossidental, da la Spagna e Portugal a la Fransa, l'Italia e 'l sud ëd l'Anghiltèra. Le popolassion pì gròsse a son an Spagna . A l'é **sedentari** o a fà cite migrassion . An Italia a l'é present dzortut ant le zòne costiere e ant j'ìsole . A l'é classificà **Near Threatened** (NT) da l'IUCN për ël declin dle popolassion .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia undata*** Boddaert, 1783

Categorìa:Sylvia
Sylvia cantillans

## Sylvia cantillans

### Descrission
Àutri nòm an piemontèis: Boscarlin-a, Boscarleta, Canavròta barbisa 

A l'é un cit osel migrateur ch'a mangia bòje.


### Ambient
Da finì.


### Distribussion
As treuva an istà an Euròpa e Asia, an invern ant ël Sahara.


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
Sylvia cantillans

Categorìa:Sylvia
La Vilata

**La Vilata** (*Villata* an italian) a l'é un comun ëd 1.624 abitant an provincia ëd Vërsèj.
As treuva ans la riva mancin-a dla Sesia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Bullano (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Vilata
Giulio Segre

Poeta an lenga piemontèisa, **Giulio Segre** a l'ha fàit part dij Brandé dla prima generassion.

A l'era nassù a Turin ai 13 d'aost dël 1881, fieul ëd Napoleon e ëd Clotilde Jarach.
A l'ha studià al liceo Gioberti, con Onorato Castellino.
Peui a l'ha fàit ël médich; a l'é stàit assistent d'Ottorino Uffreduzzi e a l'ha mostrà a la clìnica ëd Patologìa sirògica a Turin.
A l'ha publicà 'd test sientìfich e d'anformassion.

Ant la comunità ebrea ëd Turin, Segre a l'avìa ël ròl ëd *mohel*, col ch'a pràtica le sirconsision.
Pr'ëscapé a le përsecussion rassiaj a l'avìa trovà arfuge con soa fomna a la *Vila Turina* ëd San Morissi, stërmà dal diretor sanitari Carlo Angela; në scartari con na senten-a ëd soe poesìe a l'era stàit consignà da chiel a seur Tecla, la superiora dla ca 'd cura, ch'a l'avìa goernaje.

Segre a l'é mòrt a Turin ai 20 ëd novèmber dël 1952.

## Euvre prinsipaj
**La poesìa dla montagna* (1950).

Segre, Giulio
Segre, Giulio
Remigio Bermond

Poeta.
A l'era nassù dël 1928 e a l'é mòrt ij 10 d'ost dël 1987.
A l'é stàit pressident ëd la *Pro Pragelà* e Brandé.
A l'ha fondà La Valaddo, arvista provensal dla Val Chison.

## Euvre prinsipaj
*Pancouta e broussée (1971);
*Përzoné d'un seugn (1984).

Bermond, Remigio
Bermond, Remigio
Sylvia nana

## Sylvia nana
### Descrission
La ***Sylvia nana*** (capnèira dël desert) a l'é la sconda pì cita dle silvie dapress a la silvia saharian-a . A l'é longa 11,5-13 cm e a peisa 7-11 g . La part superior a l'é color sabia con na frisa grisa, a le part inferior a son bianch crema, con ij fianch e sota la coa 'd color rossastr . J'ale e la coa a son pì brun-e, e le doe **piume dla coa pì esterne a son bianche** . L'iris a l'é giaun viv, caraterìstica motobin vistosa . Ij doi sess a son idéntich . Sò cant a l'é na ciaciarada ùnica, mës-cià 'd nòte s-ciapà e sëcche, com un "drrrrrrrr" .

### Ambient
A viv ant ij desert e semi-desert, ant le stëppe sëcche con busson ëd sàles. A l'é **insetìvor**, ma d'invern a mangia 'dcò cite gale . A fà 'l nil ant ij busson bass e a duverta 4-6 euv .

### Distribussion
A nidìfica ant l'Asia sentral e ossidental, dal bass Volga e dal Càucaso fin-a a la Mongòlia e a la Cin-a ossidental (Sinkiang, Alashan) . A l'é **migrator** e a passa l'invern ant l'Asia sud-ossidental (Arabia, nòrd-òvest ëd l'India) e ant ël nòrd-est ëd l'Àfrica . A l'é 'n visitator ràir an Euròpa . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia nana*** Ehrenberg, 1833

Categorìa:Sylvia
Sylvia mystacea

## Sylvia mystacea
### Descrission
La ***Sylvia mystacea*** (classificà 'dcò com *Curruca mystacea*) a l'é n'osel passeriform ëd la famija dij Sylviidae, caraterisà da 'n fòrt dimorfism sessual. A l'é longh 12-14 cm e a peisa 9-11 gram . Ël **mas-cc** dla sot-specie nominal (*S. m. mystacea*) a l'ha la part superior gris sombr, la part inferior bianca con na **strìa bianca sota la boca** (da sì 'l nòm "mystacea") e la gola e 'l pét reusa . A l'ha la testa nèira anans, peui grisa, n'anel orbital ross e la coa nèira con ij bòrd bianch . Le sot-specie *rubescens* e *turcménica* a son pì ciàire . La **fumela** a l'é gris brun-a con part inferior biancastre, anel orbital ciàir e coa sombra . Sò crij a l'é 'n raucc "zèch" o na ciaciarada sëcca .

### Ambient
A viv ant le bussonà, le stepe e ij teren coltivà con clima continental sech, soens davzin a l'eva e associà a busson ëd tamaris . A mangia inset, d'àutri invertebrà, fruta e smens . A fà 'l nil a forma 'd copa ant la vegetassion, e a duverta 4-5 euv .

### Distribussion
A l'é na specie **migratris**. A nidìfica ant l'Asia sud-ossidental, dal Caspi a l'Iran e a l'Asia sentral . A passa l'invern ant l'Arabia e ant l'Àfrica nòrd-oriental . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sylvia mystacea*** Ménétries, 1832

Categorìa:Sylvia
Sylvia rüppelli

## Sylvia rueppelli

### Descrission
A smija na Sylvia melanocephala con la coa nèira separà da na bës-cia bianca.

### Ambient
A sta ant la macia mediterania, a l'ha pi car ij vërsant rocos e al sol.

### Distribussion
Grecia e Turchìa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Sylvia ruppelli* (Temminck, 1823)

Categorìa:Sylvia
Sylvia sarda

## Sylvia sarda

### Descrission
Dëscheuvre sto cit oslin ant la macia bassa, anté a sta sempre stërmà, a l'é tut autr che belfé.

### Ambient
A-j piaso ij clima caud, com as treuvo ant le ìsole dël Mediterani, com Sardegna e Còrsica.

### Distribussion
An sle còste spagneule a-i é na sot specie pi cita, la *Sylvia sarda balearica*.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Sylvia sarda** Temminck, 1820

Categorìa:Sylvia
Locustella naevia

## Locustella naevia

### Descrission
A smija ch'a canta sensa respiré: sò cant a dura motobin ëd temp, sensa che l'oslin a pija fià o, almen, parèj a smija. An vrità 'l fià a lo arpija, ma a l'é talment lest ël moment quand as vemp torna d'aria ij polmon (un décim ëd second) che as nòta nen. N'autra ròba dròla a l'é che tanti a scambio sò cant për ël son fait da na bòja: dle vire, për esempi, a ven confondù con lë stridi dle cavalëtte.

### Ambient
A viv ant ij pra ùmid ma as peul ëdcò trovesse ant ij camp e pra dla pian-a.

### Distribussion
A fa 'l nil an Eurasia e a migra d'invern an Àfrica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Locustella naevia* (Boddaert, 1783)

Categorìa:Locustella
Oenanthe oenanthe

## Oenanthe oenanthe

### Descrission
L**'Oenanthe oenanthe** a l'é n'osel djë spassi duvert. A mangia babòje, ragnà e verm. Për fé 'l nil a serca dij përtus adat. Quand a fà 'l fil a la fumela, a s'àgita com un mat e a riva a slarghesse completament për tèra, con tute le piume, ale e coa slargà.

### Ambient

A viv ant ij pra 'd colin-a e 'd pianura, o ant ij camp sùit.

### Distribussion
As treuva an Euròpa, Asia, Àfrica e Nòrd América.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Oenanthe oenanthe* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Oenanthe
Oenanthe isabellina

## Oenanthe isabellina

### Descrission
Al **Oenanthe isabellina** a-j piaso j'ambient suit e sabios. An Grecia e Turchìa, anté a l'ha sò areal, as peul vëddlo core an pressa për tèra. Con sò color sabia, sensa 'l contrast nèir ëd j'ale, a l'é motobin malfé osservelo. A l'é 'dcò n'imitador d'autri osej.

### Ambient

I la trovoma sia ant ij pòst montagnos suit sia ant le pian-e suite sia tra j'olivé e ij pra dij paìs dël Mar Mediterani.

### Distribussion
As treuva an istà an Russia e Asia central, e an invern an Àfrica e India


File:Isabelline wheatear (Oenanthe isabellina) male, non-breeding.jpg|Un mas-cc


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Oenanthe isabellina* (Temminck, 1829)

Categorìa:Oenanthe
Oenanthe hispanica

## Oenanthe hispanica

### Descrission
L**'Oenanthe hispanica** a l'é un cit osel gropà ai clima caud, a stà volenté ant le pianure o colin-e suite. A stà nen un moment ferm, fasend vnì mat ij *bird-watchers* ch'a vorerìo vardelo con calma. A-i esist ëdcò na gorma con la gola nèira.

### Ambient
I la trovoma sia ant ij pòst montagnos suit sia ant le pian-e suite sia tra j'olivé e ij pra dij paìs dël Mar Mediterani.

### Distribussion
Ubiquitaria.


File:Oenanthe hispanica MHNT 232 HdB Messaad Algérie.jpg|J'euv


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Oenanthe hispanica* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Oenanthe
Oenanthe deserti

## Oenanthe deserti

### Descrission
L**'Oenanthe deserti** a peul confondse con la Oenanthe hispanica. A l'ha nen le ale completament nèire, sò color a l'é pi maròn-rossastr.

### Ambient
Àfrica e Asia.

### Distribussion
Da noi as vëdd mach për passagi casuaj, con proveniensa da Àfrica e Asia.


File:Oenanthe deserti homochroa MHNT 223 Messaad Algerie.jpg|N'euv


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Oenanthe deserti* (Temminck, 1829)

Categorìa:Oenanthe
Oenanthe pleschanka

## Oenanthe pleschanka

### Descrission
La **Oenanthe pleschanka** a l'é scura 'd dzora, anté che la Oenanthe hispanica a l'é brun-barossa.Soens a ciapa le baboje partend da l'avait.

### Ambient

A-j piaso le rochere e ij busson, ma a sta 'dcò an sle còste e vzin a l'eva.

### Distribussion
As treuva ant la penìsola balcànica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Oenanthe pleschanka* (Lepechin, 1770)

Categorìa:Oenanthe
Oenanthe leucura

## Oenanthe leucura

### Descrission
L**'Oenanthe leucura** a l'é bel ëd conòsse, con ël piumagi tut neir, gavand ël bianch ëd la schin-a e 'd part ëd j'ale. A mangia babòje e gale. Quand a sern un përtus për feje 'l nil, a peul protegi l'intrada con un baronet ëd perëtte, an fasend na specie 'd muret.

### Ambient

A viv an sle colin-e rocose.

### Distribussion
As treuva an Àfrica e ant la penìsola ibérica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Oenanthe leucura* (Gmelin, 1789)

Categorìa:Oenanthe