Katan-a

La **katan-a** a l'é la spa giaponèisa pì avosà, ciamà *nihontō* (giaponèis: 日本刀) o pì sovens *katana* (刀). A l'é un-a dle spa pì fin-e e arnomà dël mond, avosà për soa lama curvà, un sol fil tajant, e sò process artigianal ëd fabricassion motobin complicà. A l'é stàita l'arma dël samurai, la casta dij guerié giaponèis.

## Descrission
La katan-a a l'é caraterisà da:
* **Lama curvà**, con un sol fil tajant. La curvadura (*sori*) a ven dal process ëd temperament.
* **Longheur**: Da 60 a 73 cm (lama), con n'asta (*tsuka*) da 25 a 30 cm. La longheur total a peul rivé a 1 méter.
* **Pèis**: Anviron 1-1.5 kg.
* **Balans**: Ël pont ëd balans a l'é davzin a la guardia (*tsuba*), për manovrabilità.

## Part dla katan-a
* **Lama** (*ha*): La part essensial.
* **Guardia** (*tsuba*): Piata e decorà, ch'a sëpara la lama da l'asta.
* **Asta** (*tsuka*): An bòsch e arvërsà 'd coram ëd raj (*same*) e 'd coree (*tsukamaki*).
* **Pontal** (*kashira*): An fond a l'asta.
* **Feudra** (*saya*): An bòsch ëd magnòlia, ch'a protegg la lama.

## Fabricassion
La fabricassion ëd na katan-a a l'é n**'art** (*tokō*) e na **siensa**. Ël process a peul duré desen-e 'd sman-e.
# **Purificassion dël fer** (*tamahagane*): Ël fer a ven da na fornasa (*tatara*) ch'a deuvra carbon 'd bòsch. As batìa për gavé le inpurësse.
# **Fòrgia** (*kitae*): Ël fer a l'é forgià, gavà, e piegà su chiel medésim motobin 'd vire (fin-a a 16 vire). Sòn a crea vàire strà ch'a dan al metal soa resistensa e soe ven-e (*hada*).
# **Tempra diferensial** (*yakiba*): As buta na pasta d'argila (*tsuchi*) an sla lama, pì spëssa an sël dòss che an sël fil. Quand as tempra, le part nen coatà as andurisso e a ven-o 'l fil tajant, mentre 'l dòss a resta pì flessìbil. Sòn a crea la linia motobin caraterìstica (*hamon*).
# **Lucidadura e finission** (*togishi*): Un artigian specialisà a lùcida la lama con dlë pere 'd granulassion diferenta, an arveland tuta la blessa dël metal.

## Stòria
La katan-a a l'ha soe orìgin ant l'Età Heian (794-1185), ma a dventa l'arma prinsipal dël samurai ant l'Età Kamakura (1185-1333). Soa forma a l'é dësvlupasse për deje pì efetività quand a së tnisìa a doe man da 'n caval. Ant l'Età Edo (1603-1868), la pas a pòrta a na valorisassion pì estética che pràtica. Dël 1876, con l'edit ch'a proibiss ël pòrt ëd spa, la produssion a cala, ma a arnass ant ël sécol XX tanme art e tanme oget dë studi.

## Simbòl e coltura
La katan-a a l'é pì che n'arma:
* **L'ànima dël samurai**: As disìa che l'ànima dël guerié a vivìa ant soa spa.
* **Onor e dissiplin-a**: L'art ëd manegela (*iaidō*, *kenjutsu*) a l'é na manera 'd vive.
* **Euvra d'art**: Ij mijor magìster (*tōshō*) a son avosà tanme dj'artista, e soe euvre a son butà 'nt ij museo.
* **Ant ël cine e ant ij manga**: A l'é motobin present (es. *Kill Bill*, *Rurouni Kenshin*, *Ghost of Tsushima*).

## Variant
* **Tachi**: Spa pì longa e curva, portà dai samurai a caval.
* **Wakizashi**: Spa cita compagna ëd la katan-a (l'ansem as ciamava *daishō*).
* **Ōdachi/Nodachi**: Spa motobin longa.

## Katan-a moderna
Ancheuj a produvo dle katan-e:
* **Shinsakutō**: Spa neuve, fabricà da 'd magìster contemporani.
* **Iaitō**: Còpie nen tajante, për la pràtica.
* **Katan-a industriaj**: Produvùe an massa, motobin men valor.

## Vos corelà
* Samurai
* Iaido
* Kenjutsu
* Bushidō
* Tachi
* Wakizashi

## Arferiment


Categorìa:Cultura giaponèisa
Categorìa:Art marsiaj
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI