Filosofìa contemporania

La **filosofìa contemporania** a l'é ël perìod dël pensé filosòfich ch'a parte da la fin dël sécol XIX e a va fin-a al di d'ancheuj. A marca na rotura con la tradission moderna e a afronta le sfide dël mond contemporani, da le guère mondiaj a la globalisassion.

## Contest stòrich
La filosofìa contemporania a l'é dësvlupasse ant un contèst ëd:
* Rivolussion andustriaj e tecnològiche
* Guère mondiaj e regim totalitari
* Globalisassion e crisi ecològica
* Dësvlup dij mojen ëd comunicassion ëd massa
* Crisi dle grande narassion e dle ideologìe

## Periodisassion
La filosofìa contemporania as peul divid-se an:
* **Fin sécol XIX - prima guèra mondial**: nìvola dla tradission moderna
* **Antra le doi guère**: esistensialism e neopositivism
* **Dòp-guèra**: struturalism, filosofìa analìtica, postmodernism
* **Fin sécol XX - sécol XXI**: neuve sfide globaj

## Caraterìstiche prinsipaj
* **Crìtica** dla rason e dël progress
* **Atension** al lengagi e a soe struture
* **Interdissiplinarità** con àutri camp dël savèj
* **Crisi** dël soget e dla sogetività
* **Dëcostrussion** dle grande narassion

## Scòle e corent prinsipaj

### Esistensialism
A buta al sènter l'esistensa uman-a e soa libertà:
* Søren Kierkegaard (1813-1855): precursor dl'esistensialism
* Jean-Paul Sartre (1905-1980): l'esistensa a ven prima dl'essensa
* Albert Camus (1913-1960): l'assurd e l'arvira
* Simone de Beauvoir (1908-1986): esistensialism feminista

### Fenomenologìa
A studia ij fenòmen tal e qual as presento a la cossiensa:
* Edmund Husserl (1859-1938): fondator dla fenomenologìa
* Martin Heidegger (1889-1976): esse e temp
* Maurice Merleau-Ponty (1908-1961): fenomenologìa dla percession

### Struturalism e Post-struturalism
A analisa le struture ch'a stan sota a la realtà social:
* Claude Lévi-Strauss (1908-2009): struturalism an antropologìa
* Michel Foucault (1926-1984): archeologìa dël savèj e podèj
* Jacques Derrida (1930-2004): dëcostrussion

### Filosofìa analìtica
A anàlisa ël lengagi e ij problema tradissionaj dla filosofìa:
* Ludwig Wittgenstein (1889-1951): Tractatus e Ricerche
* Bertrand Russell (1872-1970): lògica e matemàtica
* Willard Van Orman Quine (1908-2000): crìtica dle distinsion

### Teorìa crìtica e Scòla ëd Frankfurt
A uniss Marxism e psicanàlisi për na crìtica dla società:
* Theodor Adorno (1903-1969): dialética negativa
* Max Horkheimer (1895-1973): rason strumental
* Herbert Marcuse (1898-1979): unidimensionalità
* Jürgen Habermas (1929-): agì comunicativ

### Postmodernism
A crìtica le grande narassion e l'idèja ëd progress:
* Jean-François Lyotard (1924-1998): condission postmoderna
* Richard Rorty (1931-2007): pragmatism e ironism

### Feminism filosòfich
A crìtica ël patriarcà e le struture ëd podèj:
* Simone de Beauvoir (1908-1986): ël scond géner
* Judith Butler (1956-): teorìa dël géner

## Tema prinsipaj
* La fin dle metanarassion
* La crisi dël soget modern
* Ël problema dël lengagi e dla comunicassion
* La crìtica dël progress tecnològich
* La globalisassion e soe conseguense
* La question ecològica
* L'identità e la diferensa

## Eredità e sfide
La filosofìa contemporania a l'ha:
* Butà an discussion le siguresse dla tradission ossidental
* Dàit dj'utiss për analisé le società contemporanie
* Anrichì ël débat an sël rapòrt antra tècnica e natura
* Dësvlupà neuve forme ëd crìtiche sociaj
* Afrontà le question dël multiculturalism

## Autor amportant
* Friedrich Nietzsche (1844-1900)
* Edmund Husserl (1859-1938)
* Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
* Martin Heidegger (1889-1976)
* Jean-Paul Sartre (1905-1980)
* Simone de Beauvoir (1908-1986)
* Michel Foucault (1926-1984)
* Jürgen Habermas (1929-)
* Jacques Derrida (1930-2004)
* Judith Butler (1956-)

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa moderna
* Postmodernism
* Esistensialism
* Fenomenologìa
* Filosofìa analìtica
* Teorìa crìtica

## Bibliografìa
* Vattimo, G. *La fine della modernità*, 1985
* Lyotard, J.F. *La condizione postmoderna*, 1979
* Habermas, J. *Il discorso filosofico della modernità*, 1985

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI