open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conversano

**Conversano** a l'é un comun dla Pulia ëd 25.050 abitant , an provincia ëd Bari.

Ël pais a resta a 29 chilòmeter da Bari.
As treuva a 219 méter d'autëssa, an sij prim ëscalin dle Murge sud-orientaj, a anviron 8 chilòmeter da la riva adriàtica.
A l'é sede episcopal.

## Stòria
A l'é belfé che Conversan a sia l'antica sità peuceta ëd Norba.

Con ël nòm ëd *Cupersanum* a l'é stàit ëtnù ant l'età ëd mes dai bisantin, dai longobard ëd Benevent, peui torna dai bisantin (899), fin-a a l'ariv dij norman, cand a l'é stàit dàit con ël tìtol ëd contà a Gofré, novod ëd Robert ël Guiscard.
Peui a l'é apartenù ai Brienn, ai d'Enghien e dal 1508 ai cont Aquaviva d'Aragon-a.

## Conomìa
Conversan a l'é un sènter agrìcol con na notèivol produssion ëd vin e euli.

## Leu d'anteresse
*Castel d'adoss norman-a, peui modificà.
*La catedral romànica, fondà ant ij sécoj XI e XII e modificà 'd fasson ancreusa apress ël feu dël 1912.
*La cesa dël sécol ch'a fa XI ëd l'antich monasté ëd San Benedet, arcostruìa dël 1659.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Lovascio (dal 28/04/2008).

## Sità gemelà

*  Cascia, Italia
*  Fratta Polesine, Italia
*  Nardò, Italia
*  Recanati, Italia
*  Trecenta, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bari
Lenghe giaponèise

La famija dle **lenghe giaponèise** a l'é parlà an Giapon.

As trata ed na famija ëd lenghe fondamentalment isolà; la famija che a peul esse pì visin-a a l'é la famija dle lenghe altàiche.

Le lenghe giaponèise a son:

* lenghe ryukyuan
** lenghe amami-okinawan 
*** lenghe amami-okinawan setentrionaj
**** lenga amami-oshima, meridional
**** lenga kikai
**** lenga amami-oshima, setentrional
**** lenga toku-no-shima
*** lenghe amami-okinawan meridionaj
**** lenga oki-no-erabu
**** lenga okinawan, sentral
**** lenga kunigami
**** lenga yoron
** lenghe sakishima 
*** lenga miyako
*** lenga yaeyama
*** lenga yonaguni
* lenga giaponèisa

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Giaponèis
Lenghe guahiban

La famija dle **lenghe guahiban** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Colombia. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe guahiban a farìo part dël branch dle *lenghe equatoriaj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe equatoriaj*
** lenghe arauan
** lenghe arawakan
** lenghe chapacura-wanham
** **lenghe guahiban**
** lenghe tupi

Le lenghe guahiban a son:
* lenga cuiba
* lenga guahibo
* lenga guayabero
* lenga macaguán
* lenga playero

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Categorìa:Lenghe guahiban
Lenghe gulf

La famija dle **lenghe gulf** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América setentrional, ant jë Stat Unì. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe gulf a farìo part dël branch dle *lenghe penutian* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe penutian*
** lenghe penutian ant ël ver sens
** lenghe gulf
** lenghe Mexican Penutian (= Macro-Mayan)
*** lenghe huave
*** lenghe maya
*** lenghe mixe-zoque
*** lenghe totonac

Le lenghe gulf a son:

* lenga atakapa
* lenga chitimacha
* lenga natchez
* lenga tunica

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Gulf
Lenghe hibito-cholon

La famija dle **lenghe hibito-cholon** a l'é na cita famija (doe lenghe) ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Perù. 

La lenga cholón a ven considerà, ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), com part dël branch dle *lenghe andean* ëd la super-famija dle lenghe amerindie (ma ël Greenberg a ciama **Ciolona** la lenga cholon).

Le lenghe hibito-cholon a farìo alora part dël branch dle *lenghe andean* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe andin-e* opurament *lenghe andean*
** lenghe alacalufan
** lenghe araucanian
** lenghe aymaran
** lenghe cahuapanan
** **lenghe hibito-cholon**
** lenghe quechuan

Le lenghe hibito-cholon a son:

* lenga cholón
* lenga hibito

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Hibito-Cholon
Lenghe iroquoian

La famija dle **lenghe iroquoian** a l'é na famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América setentrional, ant ël Canadà e ant jë Stat Unì. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe iroquoian a farìo part dël branch dle *lenghe keresiouan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe keresiouan*
** lenghe caddoan
** lenghe keres
** lenghe siouan
** **lenghe iroquoian**

Le lenghe iroquoian a son:

* lenghe iroquoian setentrionaj
** lenghe sinch nassion
*** lenghe mohawk-oneida
**** lenga mohawk
**** lenga oneida
*** lenghe seneca-onondaga
**** lenghe onondaga
***** lenga onondaga
**** lenghe seneca-cayuga
***** lenga cayuga
***** lenga seneca
** lenghe huron
*** lenga wyandot
** lenga laurentian
** lenghe tuscarora-nottoway
*** lenga nottoway
*** lenga tuscarora
* lenghe iroquoian meridionaj
** lenga cherokee
* lenga susquehannock

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Iroquoian
La canson busiarda

**La canson busiarda** a l'é na canson grignòira sensa sens. 
A pias tant a le masnà e a l'é tant dovrà 'nt le lession ëd piemontèis a scòla.

## Test

Mi veuj canteve na canson,
canteve na canson,
ma na canson busiarda
*lari taitoch-taitoch-taitoch*
*gnàu gnàu gnàu gnàu *
ma na canson busiarda!

Passà sota an pomé *(bis)*
S’a l’era carià ‘d siole…	

Padron sota al carton *(bis)*
E ij muj ch’a foatavo…

Un gat l’ha fàit tre euv *(bis)*
Sla ponta dna nosera…

E drinta costi euv *(bis)*
S’a-i ero tre o quat prèivi… 

E ‘l ciòche a-i ero ‘d bur *(bis)*
E ‘l còrde ‘d sautissëtta…

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Santeramo in Colle

**Santeramo in Colle** a l'é un comun dla Pulia ëd 26.686 abitant , an provincia ëd Bari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vito Lillo (dal 29/05/2007).

## Sità gemelà
Santeramo in Colle a l'é gemelà con:
*  Bad Säckingen, Gërmania
*  Bülach, Svìssera
*  Formia, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bari
Ij fransèis

**Ij fransèis** a l'é na canson grignòira ch'a parla dla rivalità tra ij fransèis e ij piemontèis. 
A pias tant a le masnà e a l'é tant dovrà 'nt le lession ëd piemontèis a scòla.

## Test

Ij fransèis a l’han le braje rosse,
ij piemontèis a-j tajo le cimosse.
La làut làut, làut, a-j tajo le cimosse,
la làut làut, làut, regin-a com’ a va?

*Trallalallallà chëlle grande 'ns ël sofà,*
*chëlle cite a chërso pa, chëlle cite a chërso pa.*
*Trallalallallà chëlle grande 'ns ël sofà,*
*chëlle cite a chërso pa, a son tròp an-namorà.*

Ij fransèis a l’han la testa dura,
ij piemontèis a-j fiaco la figura.
La làut làut, làut, a-j fiaco la figura,
la làut làut, làut, regin-a com’ a va?

*Trallalallallà...*

Ai fransèis piaso le caramele,
ij piemontèis veulo le fije bele.
La làut làut, làut, veulo le fije bele,
la làut làut, làut, regin-a com’a va?

*Trallalallallà...*

Ij fransèis a l’han la pleuja dura,
Ma ij piemontèis a-j pòrto an siportura.
La làut làut, làut, a-j pòrto an siportura,
la làut làut, làut, regin-a com’a va?

*Trallalallallà...*

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Blason dla provincia dla Spessia

## Blason dla provincia dla Spessia

Figura:Provincia della Spezia-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia dla Spessia

Figura:Ameglia-Stemma.svg|Ameglia
Figura:Arcola-Stemma.svg|Arcola
Figura:Beverino-Stemma.svg|Beverino
Figura:Bolano-Stemma.svg|Bolano
Figura:Bonassola-Stemma.svg|Bonassola
Figura:Borghetto di Vara-Stemma.svg|Borghetto di Vara
Figura:Brugnato-Stemma.svg|Brugnato
Figura:Calice al Cornoviglio-Stemma.svg|Calice al Cornoviglio
Figura:Carro (Italia)-Stemma.svg|Carro
Figura:Carrodano-Stemma.svg|Carrodano
Figura:Castelnuovo Magra-Stemma.svg|Castelnuovo Magra
Figura:Deiva Marina-Stemma.svg|Deiva Marina
Figura:Follo-Stemma.svg|Follo
Figura:Framura-Stemma.svg|Framura
Figura:La Spezia-Stemma.svg|La Spessia
Figura:Lerici-Stemma.svg|Lerici
Figura:Levanto-Stemma.svg|Levanto
Figura:Luni-Stemma.svg|Luni
Figura:Maissana-Stemma.svg|Maissana
Figura:Monterosso al Mare-Stemma.svg|Monterosso al Mare
Figura:Pignone (Italia)-Stemma.svg|Pignone
Figura:Porto Venere-Stemma.svg|Portovenere
Figura:Riccò del Golfo di Spezia-Stemma.svg|Riccò del Golfo di Spezia
Figura:Riomaggiore-Stemma.svg|Riomaggiore
Figura:Rocchetta di Vara-Stemma.svg|Rocchetta di Vara
Figura:Santo Stefano di Magra-Stemma.svg|Santo Stefano di Magra
Figura:Sesta Godano-Stemma.svg|Sesta Godano
Figura:Varese Ligure-Stemma.svg|Varese Ligure
Figura:Vernazza-Stemma.svg|Vernazza
Figura:Vezzano Ligure-Stemma.svg|Vezzano Ligure
Figura:Zignago-Stemma.svg|Zignago


Categorìa:Liguria
Spessia
La mia mama a veul ch’i fila

**La mia mama a veul ch’i fila** a l'é na canson popolar ch'a parla dna mariòira che longh ëd la sman-a a l'ha mai temp për giuté soa mare a filé la lan-a (o la càuna).

## Test

La mia mama a veul ch’i fila al lùn-es,
ma mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch’i fila al màrtes,
ma mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch’i fila al merco
ma mi al merco vado da Berto
mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch'i fila al giòbia,
mi al giòbia monto 'n sla lòbia
mi al merco vado da Berto
mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch’i fila al vënner,
ma mi al vënner siasso la sënner
mi al giòbia monto 'n sla lòbia
mi al merco vado da Berto
mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch’i fila al saba,
ma mi al saba ciapo la paga
mi al vënner siasso la sënner
mi al giòbia monto 'n sla lòbia
mi al merco vado da Berto
mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé.*

La mia mama a veul ch’i fila 'd festa,
ma mi ëd festa 'm buto la vesta,
mi al saba ciapo la paga,
mi al vënner siasso la sënner,
mi al giòbia monto 'n sla lòbia,
mi al merco vado da Berto,
mi al màrtes gieugo a le carte,
mi al lùn-es ciapo le pùles,
*ën pò ‘d sossì, ën pò ‘d lolà, la mia mama*
*fé da sin-a e da disné* 
*la mia mama a veul ch’i fila,*
*e mi peuss pa filé!*

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Lenga dij segn haiphong

## Pais an dova a l'é dovrà
La **lenga dij segn haiphong** a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut an Vietnam.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dla **lenga dij segn haiphong** a peul esse:

* lenghe dij segn dij ciòrgn
** **lenga dij segn haiphong**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **haf**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=haf

Categorìa:Lenghe dij segn dij ciòrgn
Categorìa:Lenghe dël Vietnam
José de Espronceda

Poeta spagneul.
**José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado** a l'era nassù a Almendralejo ai 5 ëd mars dël 1808 e a l'é mòrt a Madrid ai 19 ëd magg del 1842.

## Euvre prinsipaj
* *Canción del pirata* (1830)
* *Canciones* (1840) 
* *El estudiante de Salamanca* (1840)  
* *El diablo mundo* (1841)

Espronceda, José de
Espronceda, José de
Teorema dl'andicatris ëd Banach

Ël **teorema dl'andicatris ëd Banach** a fortiss che na fonsion f:[0,1] \to \mathbb R  a l'é a variassion limità si e mach si  \int_{ \mathbb R }A(y)dy, andoa A(y) \in \mathbb N \cup\{ + \infty\}  a l'é la cardinalità d'f^{-1}( \{ y\} ).

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Camillo Possio

Anginié.
**Camillo Possio** a l'era nà a Turin ai 30 d'otóber dël 1913 e a l'é mòrt-ie ai 5 d'avril dël 1945 massà da na bomba durant ël darié atach avion su Turin.

Possio a l'era laureasse an angegnerìa industrial a Turin dël 1936 e an aeronàutica, sempe a Turin, dël 1937.
A l'era stàit anlev ëd Modesto Panetti e ëd Carlo Ferrari.
A l'é stàit assistent e peui professor al Politécnich ëd Turin.

## Sò travaj
Ël travaj sientìfich ëd Possio a l'é stàit publicà an na quindzen-a d'artìcoj.
A l'é vnù dzortut conossù për sò métod ëd calcolé ij càrich instàbij d'ale lociante an manera armònica an doe dimension: a l'equassion ciav ëd costi cont a l'han daje sò nòm.

Soe arserche sientìfiche a l'han ëdcò aprofondì dij problema generaj ëd dinàmica dij gas e fluss supersònich an tre dimension, l'anfluensa ëd surfasse lìbere ant l'idrodinàmica e l'efet dle muraje ant le galarìe dël vent ansima a le mzure.

## A pòrto sò nòm
*Equassion ëd Possio

Possio, Camillo
Possio, Camillo
Lenga dij segn yiddish

Ël còdes *"yds"* a esiste pa pi e la pàgina http://www.ethnologue.com/language/yds gnanca.

La pàgina http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yds a mostra che 'l còdes a l'é stait artirà dël 2012.

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **yds**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yds

Categorìa:Lenghe dij segn dij ciòrgn
Categorìa:Lenghe d'Israel
Dimitrie Pompeiu

Matemàtich rumen.
**Dimitrie Pompeiu** a l'era nà a Broscăuţi ai 4 d'otóber dël 1873 e a l'é mòrt a Bùcarest j'8 d'otóber dël 1954.

## Sò travaj
Tut ël travaj matemàtich ëd Pompeiu a l'é caraterisà da n'originalità ancreusa.

A l'é dotorasse a Paris ai 31 ëd mars dël 1905, con na tesi dal tìtol *Sur la continuité des fonctions de variables complexes*, con na comission pressiedùa da Henri Poincaré.
An soa tesi a studiava un problema formolà da Painlevé dël 1897.
J'idèje, le nossion e j'arzultà dla tesi ëd Pompeiu a l'han tirà l'anteresse d'amportant matemàtich dij sò temp, tanme Painlevé, Denjoy e Hausdorff.

Pompeiu a l'é considerà un dij fondador ëd la teorìa dj'iperspassi.

Dël 1912 a l'ha smonù la definission ëd derivà areolar, peui dësvlupà da M. Nicolescu, Gh. Calugareanu, N. Cioranescu, N. Teodorescu, Gr. Moisil e d'àutri.
An cost contest, Pompeiu a l'ha ëdcò dimostrà la fórmola ëd Cauchy-Pompeiu.

L'artìcol pì conossù ëd Pompeiu a l'é na soa nòta dël 1929, anté ch'a smon l'arnomà problema ëd Pompeiu, ch'a resta ancor nen arzolù ëd fasson completa.

## A pòrto sò nòm
*Fonsion ëd Pompeiu
*Fórmola ëd Cauchy-Pompeiu
*Problema ëd Pompeiu

Pompeiu, Dimitrie
Sinch Tère

Le **Sich Tère** a son na part ëd la Rivera Ligurin-a ëd Levant, a òvest ëd La Spessia.

A-s ciamo parèj përchè a-i son sinch borgh: Monterosso, Vernazza, Corniglia, Manarola e Riomaggiore. Corniglia a l'é frassion ëd Monterosso al Mare, Manarola a l'é frassion ëd Riomaggiore; j'àutri tre borgh a son dij comun dla provincia dla Spessia.

Le Sinch Tère a son arnomà për la blëssa dla natura e për ël lor isolament: a l'é ben dificil argionzle an màchina e a l'é mej andé-ie an treno, an barca o a pé.

## ''Patrimòni dl'umanità''

Dël 1997 le Sinch Tère, ansema a Portovenere e a le cite ìsole ëd Palmaria, Tino e Tinetto, a son stàite diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO. 

Sinchtere
Ìsola ëd Palmaria

L**'ìsola ëd Palmaria** a l'é ant ël Mar Lìgure e a costituiss, con j'ìsole dël Tino e dël Tinetto, un cit arsipélagh.

A l'ha na surfassa ëd 1,6 km² e a l'é nen abità.

## Geografìa
Palmaria as treuva ant ël golf ëd La Spessia, pròpri dnans a Portovenere.

## ''Patrimòni dl'umanità''
Dël 1997 Palmaria, ansema a le Sinch Tère, a Portovenere e a le ìsole dël Tino e dël Tinetto, a l'é stàita diciarà "patrimòni dl'umanità" da l'UNESCO.

Isolaedpalmaria
Palmaria
Blason dla provincia ëd Gorissia

## Blason dla provincia ëd Gorissia
Figura:Provincia di Gorizia-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia d Gorissia

Figura:Capriva del Friuli-Stemma.png|Capriva del Friuli
Figura:Stemma comune Cormons.png|Cormons
Figura:Doberdò del Lago-Stemma.svg|Doberdob
Figura:Dolegna del Collio-Stemma.png|Dolegna del Collio
Figura:Farra d'Isonzo-Stemma.png|Farra d'Isonzo
Figura:Fogliano Redipuglia-Stemma.png|Fogliano Redipuglia
Figura:Gorizia-Stemma2.svg|Gorissia
Figura:Gradisca d'Isonzo-Stemma.svg|Gradisca d'Isonzo
Figura:Grado (Italia)-Stemma.svg|Grado
Figura:Mariano del Friuli-Stemma.png|Mariano del Friuli
Figura:Medea-Stemma.png|Medea
Figura:Monfalcone-Stemma.png|Monfalcone
Figura:Moraro-Stemma.png|Moraro
Figura:Mossa-Stemma.png|Mossa
Figura:Romans d'Isonzo-Stemma.svg|Romans d'Isonzo
Figura:Ronchi dei Legionari-Stemma.png|Ronchi dei Legionari
Figura:Sagrado-Stemma.svg|Sagrado
Figura:San Canzian d'Isonzo-Stemma.svg|San Canzian d'Isonzo
Figura:San Lorenzo Isontino-Stemma.png|San Lorenzo Isontino
Figura:San Pier d'Isonzo-Stemma.png|San Pier d'Isonzo
Figura:Savogna d'Isonzo-Stemma.png|Sovodnje ob Soci
Figura:Staranzano-Stemma.png|Staranzano
Figura:San Floriano del Collio-Stemma.png|Števerjan
Figura:Turriaco-Stemma.png|Turriaco
Figura:Villesse-Stemma.png|Villesse


Categorìa:Friul-Venessia Giulia
Gorissia
Lenghe keres

La famija dle **lenghe keres** a l'é na famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América setentrional, ant jë Stat Unì. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe keres a farìo part dël branch dle *lenghe keresiouan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe keresiouan*
** lenghe caddoan
** **lenghe keres**
** lenghe siouan
** lenghe iroquoian

Le lenghe keres a son:

* lenga keres oriental
* lenga keres ossidental

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Keres
Lenghe kiowa tanoan

La famija dle **lenghe kiowa tanoan** a l'é na famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América setentrional, ant jë Stat Unì meridionaj. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe kiowa tanoan a farìo part dël branch dle *lenghe amerindie sentraj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe amerindie sentraj*
** **lenghe kiowa-tanoan**
** lenghe oto-manguean
** lenghe uto-aztecan

Le lenghe kiowa tanoan a son:

* lenghe kiowa towa
** lenghe kiowa
*** lenga kiowa
** lenghe towa
*** lenga jemez
* lenghe tewa-tiwa
** lenghe tewa
*** lenga tewa
** lenghe tiwa
*** lenga piro
*** lenga tiwa meridional
*** lenga tiwa setentrional

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Kiowa Tanoan
Lenghe kwomtari-baibai

## Lenghe kwomtari-baibai

Le **lenghe kwomtari-baibai** a son na cita famija lenghìstica parlà ant l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse bastansa diferente l'una da l'àutra e parlà da cit grup ëd përson-e. 

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

Le lenghe kwomtari-baibai a son:

* lenghe baibai
** lenga baibai
** lenga nai
* lenghe kwomtari
** lenga fas
** lenga guriaso
** lenga kwomtari
* lenghe pyu
** lenga pyu

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Kwomtari-Baibai
Taekwondo

Ël **taekwondo** (태권도; 跆拳道) a l'é n'art marsial e spòrt ëd combatiment con soa adoss an Corea. A l'é motobin considerà e popolar për lë spetàcol ëd soe técniche ëd pé, e al di d'ancheuj a l'é un-a dj'art marsiaj pì popolar, con ëd milion d'aderent an tut ël mond. Conforma a la tradission, sò dësvlup a ancamin-a anviron 2000 agn fa, ma a l'é ciamà për da bon taekwondo apopré dal 1955. Al di d'ancheuj a l'é vnù në spòrt motobin ëspantià. Ant ij gieugh olìmpich ëd Seoul, Coréa dël Sud, dël 1988 ël taekwondo a l'ha fàit soa prima aparission an cost concors coma në spòrt d'esibission. Ant cost event a competìo 183 atleta (120 òm e 63 fomne) ëd 34 pais diferent an 8 diferent division ëd pèis tant për òm che për fomne. Ant ij gieugh olìmpich ëd Barslon-a (1992) a l'é stàit torna na competission d'esibission, e a l'é mach ai gieugh olìmpich ëd Sydney (2000) ch'a l'é vnù në spòrt olìmpich ofissial. 

*Tae-kwon-do* a veul dì "via dël pé e dël pugn". A l'é armarchévol che cost'art marsial as basa pa mach an sl'usage dël pé coma tanta gent a chërd an falendse; vàire técniche ëd taekwondo a deuvro ël cùbit e ëd forme ëd colp con la man, ël pé e fin-a ël gënoj (pr'esempi, për ës-ciapé tàule, mon e d'àutri oget). 

Categorìa:Art marsiaj
Alatri

**Alatri** a l'é un comun dël Lassio ëd 29.075 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Noto (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Frosinon
Luis Balzarini

**Luis Balzarini** (Masera, 29 avril dël 1935) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis ch'a giugava da portié.

A l'ha ancaminà con la maja dël Brescia (1956-1959), andoa a l'é restà për tre stagion; a l'é peui passà al Modena, sempre an Serie B, e con costa squadra-sì a l'ha vagnà un pòst an Serie A. Dal 1963 al 1966 a gieuga al Milan an Serie A.

Ant l'istà dël 1966 Balzarini a l'é passà al Lecco për n'ann e peui a l'é tocà a l'Atalanta. A l'ha peui finì soa cariera al Piasensa.

Da antreneur a l'ha preparà ij portié dë squadre amateur coma Òssola, Gravelon-a, Verbania e Valdòssola.

Balzarini, Luis
Lenghe katukinan

La famija dle **lenghe katukinan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Brasil. 

Joseph Greenberg, an drinta a soa classificassion (che a l'é stàita motobin criticà) a parla nen ëd le lenghe katukinan. Ma a-i é cheich lenghista che a pensa che le lenghe katukinan a sio amparentà con le lenghe arutani-sape, con le lenghe maku e con d'àutre (lenghe puinave) che, ant la classificassion ëd Greenberg a fan part dël branch ëd le *lenghe macro-tucanoan*.

Le lenghe katukinan a farìo alora part dël branch dle *lenghe macro-tucanoan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:
** lenghe arutani-sape
** lenghe maku
** lenghe nambiquaran
** **lenghe katukinan**
** lenghe tucanoan

Le lenghe katukinan a son:

* lenga kanamarí
* lenga katawixi
* lenga katukína

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Katukinan
Lenghe maku

La famija dle **lenghe maku** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Brasil e an Colombia. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe maku a farìo part dël branch dle *lenghe macro-tucanoan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe macro-tucanoan*
** lenghe arutani-sape
** **lenghe maku**
** lenghe tucanoan

Le lenghe maku a son:

* lenga cacua
* lenga dâw
* lenga hupdë
* lenga nadëb
* lenga nukak makú
* lenga yuhup

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Maku
Lenghe mascoian

La famija dle **lenghe mascoian** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Paraguay.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe mascoian a farìo part dël branch dle *lenghe macro-panoan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe macro-panoan*
** lenghe chon
** lenghe lule-vilela
** **lenghe mascoian**
** lenghe panoan

Le lenghe mascoian a son:

* lenga emok
* lenga guana, Paraguay
* lenga lengua
* lenga sanapaná
* lenga toba-maskoy

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Mascoian
Elvio Bianchero

**Elvio Bianchero**, (Lissandria, 28 avril 1904 - 21 gené 1982) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis. Ant j'armanach a ven ciamà Bianchero I da già che 'dcò sò frel a l'ha giugà al fótbal.

## Cariera

Ruvà a 17 ani a la squadra dij giovo dël Lissandria (1921); dòp vàire stagion con la maja grisa  (a l'ha passà mach n'ani a la Spal dël 1924) a l'é dventà un grand sénter campista dzoratut con l'agiut ëd l'antreneur Carlo Carcano e a l'ha portà 'l Lissandria squasi al tìtol italian dël 1927-28.

Dël 1929 a l'ha chità Lissandria për andé al Genoa CFC andoa a l'ha giutà ij ross e bleu a ruvé sgond ant ël campionà. Dël 1932 a l'ha chità Génoa e a l'é mudasse a Roma për giughé con ij giàun e ross për doe stagion. Dal 1934 al 1936 a l'ha giugà al Bari e dël 1936-37 a l'é andàit torna al Lissandria anté che a l'é calà a la sgonda division a la fin dël campionà.

Dël 1937-38 a l'ha ancora giugà quàich partìa al Parma e a l'ha peui chità 'l fótbal giugà.

A l'é mòrt a 78 ani dël 1982.

Bianchero, Elvio
Lenghe misumalpan

La famija dle **lenghe misumalpan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América sentral, pì che àutr an an Nicaragua.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe misumalpan a farìo part dël branch dle *lenghe chibchan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe chibchan*
** lenghe chibchan mideme
** **lenghe misumalpan**

Le lenghe misumalpan a son:

* lenga cacaopera
* lenga matagalpa
* lenga mískito
* lenga sumo-mayangna

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Misumalpan
Lenghe mixe-zoque

La famija dle **lenghe mixe-zoque** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América sentral, an Méssich. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe mixe-zoque a farìo part dël branch dle *lenghe penutian* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe penutian*
** lenghe penutian ant ël ver sens
** lenghe gulf
** lenghe Mexican Penutian (= Macro-Mayan)
*** lenghe huavean
*** lenghe maya
*** **lenghe mixe-zoque**
*** lenghe totonac

Le lenghe mixe-zoque a son:

* lenghe mixe
** lenghe mixe orientaj
*** lenga mixe, coatlán
*** lenga mixe, isthmus
*** lenga mixe, juquila
*** lenga mixe, mazatlán
*** lenga mixe, nòrd sentral
*** lenga mixe, quetzaltepec
** lenghe veracruz mixe
*** lenga popoluca, oluta
*** lenga popoluca, sayula
** lenghe mixe ossidental
*** lenga mixe, totontepec
*** lenga mixe, tlahuitoltepec
* lenghe zoque
** lenghe chiapas zoque
*** lenga zoque, copainalá
*** lenga zoque, rayón
*** lenga zoque, Francisco León
** lenghe oaxaca zoque
*** lenga zoque, chimalapa
*** lenghe veracruz zoque
** lenga popoluca, highland
*** lenga popoluca, texistepec
*** lenga zoque, tabasco

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Mixe-Zoque
Lenghe salivan

La famija dle **lenghe salivan** a l'é na cita famija ëd lenghe (tre lenghe) parlà da le popolassion native dl'América meridional, dzortut an Venessuela. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe salivan a farìo alora part dël branch dle *lenghe equatoriaj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe equatoriaj*
** lenghe arauan
** lenghe arawakan
** lenghe chapacura-wanham
** lenghe guahiban
** lenghe harakmbet
** lenghe jivaroan
** **lenghe salivan**
** lenghe tupi

Le lenghe salivan a son:

* lenga maco
* lenga piaroa
* lenga sáliba

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Salivan
Lenghe sko

## Lenghe sko

Le **lenghe sko** a son na cita famija lenghìstica parlà ant l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse bastansa diferente l'una da l'àutra e parlà da cit grup ëd përson-e. 

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

Le lenghe sko a son:

* lenghe krisa
** lenga krisa
** lenga puari
** lenga rawo
** lenga warapu
** lenga scou
* lenghe vanimo
** lenga vanimo
** lenga wutung

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Sko
Lenghe subtiaba-tlapanec

La famija dle **lenghe subtiapa-tlapanec** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, dzortut an Venessuela. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe subtiapa-tlapanec (ma Greenberg a dòvra **Tlappanec**) a farìo alora part dël branch dle *lenghe equatoriaj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe hokan*
** lenghe chumash
** lenghe coahuiltecan
** lenghe hokan mideme
** **lenghe subtiaba-tlapanec**

Le lenghe subtiapa-tlapanec a son:

* lenga subtiaba
* lenga tlapanec, acatepec
* lenga tlapanec, azoyú
* lenga tlapanec, malinaltepec
* lenga tlapanec, tlacoapa

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Subtiapa-Tlapanec
Lenghe mura

La famija dle **lenghe mura** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Brasil. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe mura a farìo part dël branch dle *lenghe paezan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe paezan*
** lenghe barbacoan
** lenghe choco
** **lenghe mura**

Ant le lenghe mura a l'é classifià na sola lenga:

* lenga pirahã

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Mura
Monte San Giovanni Campano

**Monte San Giovanni Campano** a l'é un comun dël Lassio ëd 12.805 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Cinelli (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Frosinon
Lenghe tarascan

La famija dle **lenghe tarascan** a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà da le popolassion native dl'América sentral, an Méssich. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe tarascan a farìo alora part dël branch dle *lenghe macro-chibchan* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe chibchan*
** lenghe chibchan mideme
** lenghe misumalpan
** **lenghe tarascan**

Le lenghe tarascan a son:

* lenga purepecha
* lenga purepecha, western highland

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Tarascan
Lenghe totonacan

La famija dle **lenghe totonacan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América sentral, an Méssich. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe totonacan a farìo alora part dël branch dle *lenghe penutian* ëd la 

super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe penutian*
** lenghe penutian ant ël ver sens
** lenghe gulf
** lenghe muskogean
** lenghe Mexican Penutian (= Macro-Mayan)
*** lenghe huavean
*** lenghe maya
*** lenghe mixe-zoque
*** **lenghe totonacan**

Le lenghe totonacan a son:

** lenga tepehua, huehuetla
** lenga tepehua, pisaflores
** lenga tepehua, tlachichilco
** lenga totonac, yecuatla
** lenga totonac, filomena mata-coahuitlán
** lenga totonac, coyutla
** lenga totonac, xicotepec de Juárez
** lenga totonac, papantla
** lenga totonac, highland
** lenga totonac, patla-chicontla
** lenga totonac, ozumatlán

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Totonacan
Lenghe wakashan

La famija dle **lenghe wakashan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América setentrional, dzortut an Canadà. 

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe wakashan a farìo alora part dël branch dle *lenghe almosan* ëd la 

super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe almosan*
** lenghe algic
** lenga kutenai
** lenghe mosan
*** lenghe chimakuan
*** lenghe salishan
*** **lenghe wakashan**

Le lenghe wakashan a son:

* lenghe wakashan setentrionaj
** lenga haisla
** lenga heiltsuk
** lenga kwakiutl
* lenghe wakashan meridionaj
** lenga makah
** lenga nootka

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


wakashan
Lenghe witotoan

La famija dle **lenghe witotoan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, dzortut an Colombia e an perù.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe witotoan a farìo alora part dël branch dle *lenghe macro-carìbiche* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe macro-carìbiche*
** lenghe carib
** lenghe peba-yaguan
** **lenghe witotoan**

Le lenghe witotoan a son:

* lenghe boran
** lenga muinane
** lenga bora
* lenghe witoto
** lenghe ocaina
*** lenga ocaina
** lenghe witoto ver
*** lenghe minica-murui
**** lenga huitoto, minica
**** lenga huitoto, murui
*** lenghe nipode
**** lenga huitoto, nüpode

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Witotoan
Lenghe yeniseian

La famija dle **lenghe yeniseian** a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà an Siberia, ant j'anviron dël fium Yenisei. Ansema a le lenghe chukotko-kamchatkan a son edcò conossùe com *paleo-siberian*.

Le lenghe yeniseian a son:

* lenga ket
* lenga yugh

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Yeniseian
Lenghe yukaghir

La famija dle **lenghe yukaghir** a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà ant la Russia nòrd oriental (Asia). As pensa che le lenghe yukaghir a sio amparentà con le lenghe uràliche.

Le lenghe yukaghir a son:

* lenga yukaghir, setentrional
* lenga yukaghir, meridional

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Yukaghir
Lenga yukaghir, meridional

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga yukaghir, meridional** o **Yukaghir, meridional** a fa part ëd le lenghe yukaghir e a l'é parlà dzortut an Russia (Asia).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Yukaghir, meridional** a peul esse:

* lenghe yukaghir
** **lenga yukaghir, meridional**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **yux**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=yux

Categorìa:Lenghe yukaghir
Categorìa:Lenghe dla Russia
Lenghe zamucoan

La famija dle **lenghe zamucoan** a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà da le popolassion native dl'América meridional, dzortut an Paraguay.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe zamucoan a farìo alora part dël branch dle *lenghe equatoriaj* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe equatoriaj*
** lenghe arauan
** lenghe arawakan
** lenghe chapacura-wanham
** lenghe guahiban
** lenghe harakmbet
** lenghe jivaroan
** lenghe salivan
** lenghe tupi
** lenghe uru-chipaya
** **lenghe zamucoan**

Le lenghe zamucoan a son:

* lenga ayoreo
* lenga chamacoco

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Zamucoan
Lenghe zaparoan

La famija dle **lenghe zaparoan** a l'é na cita famija ëd lenghe parlà da le popolassion native dl'América meridional, dzortut an Perù.

Ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), le lenghe zaparoan a farìo alora part dël branch dle *lenghe andin-e* (o lenghe andean) ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe andin-e*
** lenghe alacalufan
** lenghe araucanian
** lenghe aymaran
** lenghe cahuapanan
** lenghe hibito-cholon
** lenghe quechuan
** **lenghe zaparoan**

Le lenghe zaparoan a son:

* lenga andoa
* lenga arabela
* lenga aushiri
* lenga cahuarano
* lenga iquito
* lenga omurano
* lenga záparo

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Zaparoan
Fiuggi

**Fiuggi** a l'é un comun dël Lassio ëd 9.563 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Conomìa
Fiuggi a l'é arnomà an tut ël mond për le soe terme.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Virgilio Bonanni (dal 5/04/2005 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Frosinon
San Donato Val di Comino

**San Donato Val di Comino** a l'é un comun dël Lassio ëd 2.139 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonello Antonellis (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
San Donato Val di Comino a l'é gemelà con:
*  Greccio, Italia
*  Newton, Stat Unì d'América
*  Trasacco, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sandonatovaldicomino
San Donato Milanese

**San Donato Milanese** (*San Donàa* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 32.492 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Checchi (dal 22/05/2012).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sandonatomilanese
Sandonatomilanese
San Donato di Lecce

**San Donato di Lecce** a l'é un comun dla Pulia ëd 5.870 abitant , an provincia ëd Lece.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ezio Conte (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sandonatodilecce
San Donato di Ninea

**San Donato di Ninea** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.580 abitant , an provincia ëd Cosensa.

Ël pais a resta a 92 chilòmeter da Cosensa, a 800 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Salvo (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà
San Donato di Ninea a l'é gemelà con:
*  Montesano Salentino, Italia

## Arferiment

Sandonatodininea
San Donato

***San Donato*** a l'é 'l nòm ëd quatr comun italian:

* **[[San Donato di Lecce]]**, an provincia ëd Lece

* **[[San Donato di Ninea]]**, an provincia ëd Cosensa

* **[[San Donato Milanese]]**, an provincia ëd Milan

* **[[San Donato Val di Comino]]**, an provincia ëd Frosinon
Ròcia-mlon

Ël **Ròcia-mlon** a l'é la montagna pì àuta dla Valsusa, con n'autëssa ëd 3538 méter. Sò nòm originari, miraco d'orìgin séltica, a dovrìa esse ***Ròch Maol***.
An sla ponta a-ié 'l *Santuari ëd Nòstra Sgnora dël Ròcia-mlon*.
As treuva ant ël teritòri dle comun-e ëd Novalèisa, Ussèj e Mompantè.

Ël prim a monteje ansima a l'é stàit Bonifass Rotari, d'Ast, che al 1m dë stèmber 1358 a l'ha portà an sla ponta na mistà dla Madòna, ël *Trìtich dël Ròcia-mlon* (ancheuj goernà ant ël Musé diocesan d'art sacrà ëd Susa).

An ponta al Ròcia-mlon a-i viv na colònia 'd ciafeu. S'as fà atension, a l'é belfé vëdd-je.

Categorìa:Riliev piemontèis
Categorìa:Valsusa
Filgueira, Crecente

**San Pedro** ëd **Filgueira** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Crecente. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 230 abitant (95 òm e 135 fomne), distribuì an 23 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Crecente
Xirazga, Beariz

**San Salvador** dë **Xirazga** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Beariz. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 250 abitant (145 fomne e 105 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Beariz
Ìsola Galinara

L**'ìsola Galinara** a l'é ant ël Mar Lìgure, ant la rivera ligurin-a ëd ponent.

A l'ha na surfassa ëd 0,11 km² e a l'é nen abità.

## Geografìa
L'ìsola Galinara as treuva al largh (anviron 1,5 km) d'Albenga.

Isolagalinara
Galinara
Ìsola ëd Bergeggi

L**'ìsola ëd Bergeggi** a l'é ant ël Mar Lìgure, ant la rivera ligurin-a ëd ponent e a fa part ëd l'omònim comun.

A l'ha na surfassa ëd 0,031 km² e a l'é nen abità.

## Geografìa
L'ìsola ëd Bergeggi as treuva al largh (anviron 500 mèter) dla costa, fra ij pais ëd Vado e Spotorno.

Isolaedbergeggi
Bergeggi
Marco Paolini

Ator ëd teatrò, regista e dramaturgh.
**Marco Paolini** a l'é nassù a Belun ai 5 ëd mars dël 1956. 

## Euvre prinsipaj
* *Il racconto del Vajont* (1994)
* *Stazioni di transito - Album di storie* (1999)
* *I-TIGI Canto per Ustica* (2000)
* *Parlamento chimico - Storie di plastica* (2001)
* *Teatro Civico* (2003)
* *Il Sergente* (2007)

Paolini, Marco
Paolini, Marco
Lenga europanto

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga europanto** o **Europanto** a fa part ëd le lenghe artifissiaj e a l'é parlà dzortut an Belgio.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Europanto** a peul esse:

* lenghe artifissiaj
** **lenga europanto**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **eur**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=eur

Europanto
Categorìa:Lenghe dël Belgi
Trasacco

**Trasacco** a l'é un comun dl'Abruss ëd 6.140 abitant , an provincia dl'Àquila.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gino Gabriele Fosca (dal 28/05/2007).

## Sità gemelà

*  San Donato Val di Comino, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila
Ovindoli

**Ovindoli** a l'é un comun dl'Abruss ëd 1.228 abitant , an provincia dl'Àquila.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pino Angelosante (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà
Ovindoli a l'é gemelà con:
*  Tarxien, Malta

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila
San Cosmede de Cusanca, O Irixo

**San Cosmede** ëd **Cusanca** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dl'Irixo. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 233 abitant (124 fomne e 109 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dl'Irixo
Hernán Cortés

Conquistador espagneul.
**Hernán Cortés** a l'era nassù a Medellin, an Extremadura, dël 1485 e a l'é mòrt a Castilleja de la Cuesta, davzin a Sivija, ai 2 dë dzèmber dël 1547.

A fërvè dël 1519 a l'era partì da Cuba con 11 nav, apopré 500 soldà, 13 cavaj e nen vàjre canon e a l'era sbarcà an sla còsta dlë Yucatan.
An pòch mèis a l'a ocupà bon-a part ëd l'imperi atzeca e convint l'imperator Montezuma a deciare-se sudit ëd l'imperator spagneul Carl I.
Dòp n'arvòlta dj'Atzech, Cortes ai 13 d'aost dël 1521 a l'ha ocupà la capital Tenochtitlan e, sùbit dòp, tut ël Méssich, ch'a l'é diventà na colònia espagneula con ël nòm ëd *Neuva Spagna*.
Carl I a l'ha peui nominà Cortés governador dla colònia.

Cortes, Hernan
Arbois

**Arbois** a l'é un comun fransèis dël dipartiment dël Jura, ant la region Franca Contà. A conta 3.509 abitant .

## Sità gemelà
Arbois a l'é gemelà con:
*  Douroula, Burkina Faso
*  Hausach, Gërmania
*  Panciu, Romanìa

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Jura
Pärnu

**Pärnu** a l’é na sità dl'Estònia.
A conta 44.568 abitant (2004).

## Geografìa

Pärnu as treuva al sud-òvest dl'Estònia, an sël Mar Bàltich.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Parnu
Parnu
Lenga abinomn

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga abinomn** o **Abinomn** a l'é un-a dle lenghe isolà e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Abinomn** a peul esse:
* lenghe isolà
** **lenga abinomn**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: bsa

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bsa

Categorìa:Lenghe isolà
Categorìa:Lenghe dl'Indonesia
Lenga camsá

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga camsá** o **Camsá** a l'é un-a dle lenghe isolà e a l'é parlà dzortut an Colombia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Camsá** a peul esse:

* lenghe isolà
** **lenga camsá**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kbh**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbh

Categorìa:Lenghe dla Colombia
Categorìa:Lenghe isolà
Chiavenna

**Chiavenna** (*Ciavéna* ant ël dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 7.347 abitant , ant la provinsa ëd Sondri. As treuva ant la Val Ciavënna, dont a na costituiss ël sènter prinsipal.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Della Bitta (dal 26/05/2014, dagià sìndich ëd Verceia dal 2009 al 2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Sondri
Albaredo per San Marco

**Albaredo per San Marco** (*Albarìi* an dialèt valtëlinèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 307 abitant , ant la provinsa ëd Sondri. As treuva ant la Val dël Bitt d'Albarì, ch'as dëpart da la Valtëlin-a.

Ël pais a l'é traversà da la Via Priula, ch'a part da Bérghem e a riva fin a Morbegno, an travërsand la Val Bremban-a e 'l Pass ëd San March.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonella Furlini (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa: Comun dla provincia ëd Sondri
Kravmaga

**Kravmaga** o **krav maga** (an lenga ebréa "lòta/combatiment an contat") a l'é un sistema ëd combatiment còrp-a-còrp ch'a l'é stàit dësvlupà an Israel. 

## Stòria
A l'ancamin ëd j'agn 40 dël sécol ch'a fa XX, j'organisassion ipogee ëd liberassion as batìo për l'indipendensa dlë stat d'Israel. A l'época as podìa nen ten-e dj'arme. Ël fondador ëd kravmaga, Imi Lichtenfeld (nòm ebràich: Imi Sde-Or), a l'era un campion ëd bòcs, un campion ëd judo, espert an jiujutsu e n'acròbata. Apress la creassion ëd lë stat d'Israel, kravmaga a l'é vnùita l'art marsial ofissial amprendùa ant le fòrse ëd difèisa, dzortut ant j'unità speciaj ëd polissìa e dl'armada. A l'era ancorporà ant l'adestrament dl'armada da Imi Lichtenfeld, n'ufissial arnomà dle Forse ëd Difèisa d'Israel (IDF) e prinsipal instrutor dl'adestrament fìsich d'armada al Wingate Institute. A travers j'agn, ël kravmaga a l'é dventà na part d'adestrament ancorporà an vàire dissiplin-e. Ancheuj, a l'é mostrà an vàire dle scòle pùbliche an Israel. 

## Caraterìstica dël sistema
Kravmaga a l'é dësvlupasse con l'idèja che j'art marsiaj clàssiche as son dësvlupasse për combate d'arme diferente da cole dël di d'ancheuj. Donca, ëd neuve técniche difensive contra j'arme tanme j'arme da feu e granate a man a son ëstàite dësvlupà. Ij moviment a son sempi e a deuvro arfless naturaj ëd l'òm. Ël kravmaga a l'ha pa 'd kata o ëd sequense particolar che un a dev dovré.
Jë student a deuvro ij moviment ëd base an congionsion con cheidun dij tanti àutri moviment con ël but ëd contrataché, l'idèja prinsipal a l'é d'acomodé se neuve situassion con dl'improvisassion. L'acent a l'é dzora la rapidità, la resistensa, la fòrsa, la precision e la coordinassion.

Dagià che kravmaga a l'é, për definission, për l'autodifèisa, a l'ha pa 'd regolament e donca as fan pa ëd competission. L'adestrament a l'é për l'usage praticàbil ant la realtà ëd tuti ij di. A-i é un sistema ëd senture colorà con na sentura nèira tipicaman conferìa apréss 8 o 10 agn ëd pràtica. 

Categorìa:Art marsiaj
Giuseppe Scorza Dragoni

Matemàtich italian.
**Giuseppe Scorza Dragoni** a l'era nà a Palerm ai 2 ëd luj dël 1908 e a l'é mòrt a Pàdoa ai 27 ëd fërvè dël 1996.
A l'é stàit un dij prim ëstudent ëd Mauro Picone.
A l'ha travajà a l'Anstitù Nassional për j'Aplicassion dël Càlcol.

Scorza Dragoni, Giuseppe
Carlo Miranda

Matemàtich italian.
**Carlo Miranda** a l'era nassù a Nàpoli ai 15 d'aost dël 1912 e a l'é mòrt-ie ai 28 ëd maj dël 1982.
A l'é stàit un dij prim ëstudent ëd Mauro Picone.
A l'ha travajà a l'Anstitù Nassional për j'Aplicassion dël Càlcol.
Dël 1934 a l'ha mnà në studi detajà dl'equassion ëd Fermi-Thomas dla fìsica atòmica.

Miranda, Carlo
Renato Caccioppoli

Matemàtich.
**Renato Caccioppoli** a l'era nà a Nàpoli ai 20 ëd gené dël 1904 e ambelelà a l'é mòrt j'8 ëd maj dël 1959.
A l'é laureasse dël 1925 con Ernesto Pascal.
A l'ha travajà a l'Anstitù Nassional për j'Aplicassion dël Càlcol.

## A pòrto sò nòm
*Teorema d'Hadamard-Caccioppoli

Caccioppoli, Renato
Caccioppoli, Renato
Lenga lomavren

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga lomavren** o **Lomavren** a l'é un-a dle lenghe mës-cià e a l'é parlà dzortut an Armenia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Lomavren** a peul esse:

* lenghe mës-cià
** lenghe armenian-romani
*** **lenga lomavren**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **rmi**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=rmi

Categorìa:Lenghe armenian-romani
Categorìa:Lenghe dl'Armenia