open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lenghe Papua est

## Lenghe Papua est

Le **lenghe Papua est** a son na famija lenghìstica parlà, com a dis ël nòm, ant la part oriental ëd l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse tante, tute bastansa diferente l'una da l'àutra e tute parlà da cit grup ëd përson-e. 

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

Le lenghe "Papua est" a son:

* lenghe Bougainville
** lenghe Est
*** lenghe Buin
**** lenga Terei
**** lenga Siwai
**** lenga Uisai
*** lenghe Nasioi
**** lenga Koromira
**** lenga Lantanai
**** lenga Naasioi
**** lenga Sibe
**** lenga Oune
**** lenga Simeku
** lenghe Ovest
*** lenghe Keriaka
**** lenga Ramopa
*** lenghe Rotokas
**** lenga Askopan
**** lenga Rotokas
*** lenga Rapoisi
* lenghe Reef Islands-Santa Cruz
** lenga Ayiwo
** lenga Nanggu
** lenga Santa Cruz
* lenghe Yele-Solomons-New Britain
** lenghe New Britain
*** lenghe Anem
**** lenga Anem
*** lenghe Baining-Taulil
**** lenga Qaqet
**** lenga Kairak
**** lenga Mali
**** lenga Simbali
**** lenga Taulil
**** lenga Ura
**** lenga Makolkol
*** lenga Kol, Papua
*** lenghe Kuot
**** lenga Kuot
*** lenghe Sulka
**** lenga Sulka
*** lenghe Wasi
**** lenga Pele-Ata
** lenghe Yele-Solomons
*** lenghe Central Solomons
**** lenga Bilua
**** lenga Lavukaleve
**** lenga Savosavo
**** lenga Touo
*** lenghe Kazukuru
**** lenga Dororo
**** lenga Guliguli
**** lenga Kazukuru
*** lenghe Yele
**** lenga Yele

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Papua Est
Erfurt

**Erfurt** a l’é na sità dla Gërmania ëd 202.658 abitant (2006).
A l'é la capital e la sità pì popolà dël Land (Stat Federal) dla Turingia. 

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Andreas Bausewein.

## Sità gemelà
Erfurt a l'é gemelà con:
*  Győr, Ungherìa
*  Haifa, Israel
*  Kalisz, Polònia
*  Lille, Fransa
*  Loveč, Bulgarìa
*  Magonsa, Gërmania
*  Piasensa, Italia
*  San Miguel de Tucumán, Argentin-a
*  Shawnee, Stat Unì d'América
*  Vilnius, Lituania
*  Yan'an, Cin-a

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Gera

**Gera** a l’é na sità dla Gërmania ant ël Land (Stat Federal) dla Turingia.
A conta 102.733 abitant (2006).

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Julian Vonarb.

## Sità gemelà
Gera a l'é gemelà con:
*  Arnhem, Pais Bass 
*  Fort Wayne, Stat Unì d'América
*  Goražde, Bòsnia e Erzegòvina
*  Kuopio Finlandia
*  Norimberga, Gërmania
*  Plzeň, Repùblica Ceca  
*  Pskov, Russia 
*  Rostov ans ël Dòn, Russia 
*  Saint-Denis, Fransa
*  Skierniewice, Polònia
*  Sliven, Bulgarìa 
*  Timişoara, Romanìa

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Roberto Sambonet

Nassù a Vërsèj dël 1924 e mòrt a Milan dël 1995, **Roberto Sambonet** a l'era un progetista.
A l'avìa dëscoatà sò talent durant na longa përmanensa an Brasil.

A l'ha travajà ant ël dissègn, ant la gràfica, ant ij ritrat e ant la pitura.

Sambonet, Roberto
ADSL

**ADSL** a son j'inissiaj d*'Asymmetric Digital Subscriber Line*.
As agiss ëd na tecnologìa ch'a përmet d'utilisé la ragnà an dovrand le linie telefòniche, con n'andi motobin pì grand rëspet a le conession normaj.
Durant la navigassion la linia a resta lìbera për le telefonà.

Për podèj dovré sa tecnologìa, a-i é da manca, an dzorpì dla linia telefònica, d'un mòdem ADSL e ëd n'ordinator compatìbil con ës mòdem.

Categorìa:Comunicassion
Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
GPRS

**GPRS** a son j'inissiaj ëd *General Packet Radio System*.
As agiss ëd në stàndard, surtì vers la mità dël 2001, për mandé e arsèive dij dàit a travers dla rej ëd teléfon celular GSM.
L'andi ëd trasmission a riva findi a 160 kbit al second.
A përmet d'utilisé la pòsta eletrònica e ëd navighé an sla ragnà.
As peul ëdcò arsèive 'd telefonà sensa chité ëd dovré la ragnà.

Categorìa:Comunicassion
Categorìa:Tecnologìa
WAP

**WAP** a son j'inissiaj ëd *Wireless Application Protocol*.
Nassùa dël 1997, as agiss ëd la tecnologìa ch'a l'ha përmetù ai teléfon celular d'intré ant la ragnà: as peul an efet dovré la pòsta eletrònica e intré an cole pàgine dla ragnà ch'a son ëstàite fabricà a pòsta.
L'andi ëd conession a l'é ëd 9,6 kbit al second.

Categorìa:Comunicassion
Categorìa:Tecnologìa
Lenghe Papua òvest

Le **lenghe Papua òvest** a son na famija lenghìstica parlà, com a dis ël nòm, ant la part ossidental ëd l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse tante, tute bastansa diferente l'una da l'àutra e tute parlà da cit grup ëd përson-e. 

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

Le **lenghe Papua òvest** a son:

* lenghe Bird's Head
** lenghe Bird's Head sentro setentrionaj
*** lenghe Bird's Head sentraj
**** lenga Mai Brat
**** lenga Karon Dori
*** lenghe Bird's Head setentrionaj
**** lenga Abun
** lenghe Bird's Head ossidentaj
*** lenga Tehit
*** lenga Kalabra
*** lenga Moraid
*** lenga Moi
*** lenga Seget
* lenghe Hattam
** lenga Hatam
* lenghe Kebar
** lenga Mpur
* lenghe nòrd Halmahera
** lenghe nòrd
*** lenghe Galela-Loloda
**** lenga Galela
**** lenga Laba
**** lenga Loloda
*** lenghe kao-River
**** lenga Kao
**** lenga Modole
**** lenga Pagu
*** lenghe Sahu
**** lenga Gamkonora
**** lenga Ibu
**** lenga Sahu
**** lenga Waioli
*** lenghe Tobaru
**** lenga Tabaru
*** lenghe Tobelo
**** lenga Tobelo
**** lenga Tugutil
*** lenghe Makian òvest
**** lenga Makian òvest
** lenghe sud
*** lenga Ternate
*** lenga Tidore

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Papua òvest
Tronceda, Arzúa

**Santa María** ëd **Tronceda** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Arzúa.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Arzúa
Università dla Svìssera Italian-a

L**'Università dla Svìssera Italian-a** (**USI**, ëdcò ciamà *Università ëd Lugan*) a l'é stàita fondà dël 1996.
A resta a Lugan e a l'é l'ùnica università an lenga italian-a fòra dl'Italia.

A comprend quatr facoltà: Anformàtica, Architetura, Siense dla comunicassion e Conomìa.
A travajo a l'Università dla Svìssera Italian-a 490 përson-e angagià ant l'arserca e l'ansegnament, e a-i son pì che 2000 student.

Ël calendari dl'università a l'é dividù an doi semestr ëd 14 ësman-e mincadun: col d'invern da otóber a fërvé, e col d'ista da mars a giugn.

Për podèj intré, a venta conosse l'italian e l'anglèis e a l'é ancoragià la conossensa ëdcò dël fransèis e dl'alman.

Svissera Italiana
Categorìa:Svìssera
Agno

**Agno** a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton Tesin.
Con 3.869 abitant (2005), a l'é 'l pais pì popolà dël Malcanton e a resta ant l'ansen dël lagh Ceresi.
A Agno a-i é 'l reopòrt ëd la sità 'd Lugan.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità svìssere
Frascati

**Frascati** a l'é un comun dël Lassio ëd 20.671 abitant, an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Stefano Di Tommaso (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Frascati a l'é gemelà con:
*  Bad Godesberg, Gërmania
*  Kortrijk, Belgi
*  Saint-Cloud, Fransa
*  Windsor and Maidenhead, Regn Unì

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Voltaire

Filòsof, scritor, dramaturgh e poeta an lenga fransèisa.
**François-Marie Arouet**, a l'era nassù a Paris ai 21 ëd novèmber dël 1694 e a l'é mòrt ambelelì ai 30 ëd magg dël 1778.
A l'ha pijà lë stranòm **Voltaire** ch'a l'avìa anviron 24 agn e a l'avìa già avù soe prime riussìe a teatro.

Chërsù an na famija assè modesta, già da giovo a l'era fasse armarché për sò talent ëd versificator e sò sens dl'ironìa.
An esili a Londra, dal 1726 al 1728, an lesend Locke e Newton a l'ha dëscoatà la filosofìa e la siensa neuve.

Soe caraterìstiche a j'ero ël pessimism e l'anti-naturalism.

## Euvre prinsipaj
L'euvra ëd Voltaire a consist ëd pì che na senten-a ëd volum e a comprend teatro, conte, poesìe, tratà, romanz, studi e na corëspondensa fosonanta con un përfond ëd përsonalità ëd soa época.
* *Œdipe* (1718)
* *Zaïre* (1732)
* *Lettres philosophiques sur les Anglais* (1733)
* *Le Mondain* (1736)
* *Sept Discours en Vers sur l'Homme* (1738)
* *Zadig* (conta, 1747)
* *Micromégas* (conta, 1752)
* *Diatribe du docteur Akakia médecin du pape* (sàtira, 1753)
* *L'Orphelin de la Chine* (1755)
* *Candide* (conta, 1758)
* *Dictionnaire philosophique* (1764)
* *Le philosophe ignorant* (1766): organisà an 56 chestion o *ignoranse*
* *L'Ingénu* (1767)
* *La Princesse de Babylone* (1768)
* *Épître à l'Auteur du Livre des Trois Imposteurs* (1770)

Categorìa:Dramaturgh
Categorìa:Filòsof
Categorìa:Poeta
Categorìa:Scritor an lenga fransèisa
A Porta, Sobrado

**San Pedro** dla **Porta** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Sobrado. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 580 abitant (295 fomne e 285 òm) distribuì an 19 grup ëd popolassion.

Porta
Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( D - N )

## Blason dij comun dla sità metropolitan-a 'd Turin ( da "D" a "N")

Figura:Druento-Stemma.png|Druent
Figura:Favria-Stemma.png|Favria
Figura:Fenestrelle-Stemma.png|Fenestrele
Figura:Fiano-Stemma.png|Fian
Figura:Fiorano Canavese-Stemma.png|Fioran
Figura:Feletto-Stemma.png|Flèt
Figura:Foglizzo-Stemma.png|Fojiss
Figura:Forno Canavese-Stemma.png|Ël Forn
Figura:Frassinetto-Stemma.png|Frassinèj
Figura:Front-Stemma.png|Front
Figura:Frossasco-Stemma.png|Frossasch
Figura:Garzigliana-Stemma.png|Garzian-a
Figura:Gassino Torinese-Stemma.png|Gasso
Figura:Germagnano-Stemma.png|Germagnan
Figura:Chiesanuova-Stemma.png|Gesia Neuva
Figura:Giaglione-Stemma.png|Giajon
Figura:Giaveno-Stemma.png|Giaven
Figura:Givoletto-Stemma.png|Givolèt
Figura:Gravere-Stemma.png|Gravere
Figura:Grosso-Stemma.png|Gròss
Figura:Groscavallo-Stemma.png|Grosscaval
Figura:Grugliasco-Stemma.png|Grujasch
Figura:Ingria-Stemma.png|L'Ingri
Figura:Inverso Pinasca-Stemma.png|L'Invers ëd Pinasca
Figura:Issiglio-Stemma.png|Isèj
Figura:Exilles-Stemma.png|Isìles
Figura:Isolabella-Stemma.svg|Isolabela
Figura:Ivrea-Stemma.svg|Ivrèja
Figura:Lanzo Torinese-Stemma.svg|Lans
Figura:Lauriano-Stemma.png|Laurian
Figura:Leinì-Stemma.png|Leinì
Figura:Lemie-Stemma.png|Lemie
Figura:Lessolo-Stemma.png|Léssoj
Figura:Locana-Stemma.png|Locan-a
Figura:La Loggia-Stemma.png|La Lògia
Figura:Lombardore-Stemma.png|Lombardor
Figura:Lombriasco-Stemma.png|Lombriasch
Figura:Loranzè-Stemma.png|Loransé
Figura:Lugnacco-Stemma.png|Lugné
Figura:Luserna San Giovanni-Stemma.png|Luserna e San Gioann
Figura:Lusernetta-Stemma.png|Lusernëtta
Figura:Lusigliè-Stemma.png|Lusié
Figura:Maglione-Stemma.png|Majon
Figura:Marentino-Stemma.png|Marentin
Figura:Macello-Stemma.png|Masel
Figura:Mazzè-Stemma.png|Massè
Figura:Massello-Stemma.png|Massel
Figura:Mathi-Stemma.png|Mati
Figura:Mattie-Stemma.png|Matie
Figura:Meana di Susa-Stemma.png|Meana
Figura:Mercenasco-Stemma.png|Mersnasch
Figura:Mezzenile-Stemma.png|Mesnil
Figura:Mombello di Torino-Stemma.svg|Mombel
Figura:Mompantero-Stemma.png|Mompantè
Figura:Monastero di Lanzo-Stemma.png|Monasté ëd Lans
Figura:Moncalieri-Stemma.svg|Moncalé
Figura:Moncenisio-Stemma.png|Monsnis
Figura:Montalenghe-Stemma.png|Montalenghe
Figura:Montanaro-Stemma.png|Montanar
Figura:Montaldo Torinese-Stemma.png|Montàud
Figura:Montalto Dora-Stemma.png|Montàut
Figura:Monteu da Po-Stemma.png|Montèu
Figura:Moriondo Torinese-Stemma.svg|Moriond
Figura:Meugliano-Stemma.png|Mulian
Figura:Nichelino-Stemma.svg|Ël Niclin
Figura:Noasca-Stemma.png|Noasca
Figura:Nole-Stemma.png|Nòle
Figura:Nomaglio-Stemma.png|Nomaj
Figura:None-Stemma.png|Non
Figura:Novalesa-Stemma.png|Novalèisa


## Vardé ëdcò:
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( A - C )
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( O - R )
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( S - Z )

Categorìa:Piemont
Turin-2
Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( O - R )

## Blason dij comun dla sità metropolitan-a 'd Turin ( da "O" a "R")

Figura:Oglianico-Stemma.png|Ojani
Figura:Oulx-Stemma.svg|Ols
Figura:Orio Canavese-Stemma.png|Òr
Figura:Orbassano-Stemma.svg|Orbassan
Figura:Osasio-Stemma.svg|Osas
Figura:Osasco-Stemma.svg|Osasch
Figura:Ozegna-Stemma.png|Osegna
Figura:Palazzo Canavese-Stemma.png|Palass
Figura:Pancalieri-Stemma.svg|Pancalé
Figura:Parella-Stemma.png|Parela
Figura:Pavarolo-Stemma.png|Pavareul
Figura:Pavone Canavese-Stemma.svg|Pavon
Figura:Pecco-Stemma.png|Pech
Figura:Perosa Argentina-Stemma.png|Perosa
Figura:Pertusio-Stemma.png|Përtus
Figura:Pianezza-Stemma.png|Pianëssa
Figura:Pino Torinese-Stemma.svg|Ël Pin
Figura:Pinerolo-Stemma.svg|Pinareul
Figura:Pinasca-Stemma.png|Pinasca
Figura:Piobesi Torinese-Stemma.png|Pióbes
Figura:Piossasco-Stemma.svg|Piossasch
Figura:Piscina-Stemma.png|Pissin-a
Figura:Piverone-Stemma.png|Pivron
Figura:Poirino-Stemma.svg|Poirin
Figura:Pomaretto-Stemma.png|Pomaret
Figura:Pont-Canavese-Stemma.png|Pont Canavèis
Figura:Porte-Stemma.svg|Pòrte
Figura:Pragelato-Stemma.svg|Pragelà
Figura:Pratiglione-Stemma.png|Prajon
Figura:Pralormo-Stemma.png|Pralorm
Figura:Prali-Stemma.png|Praly
Figura:Pramollo-Stemma.svg|Pramòl
Figura:Prarostino-Stemma.png|Prarostin
Figura:Prascorsano-Stemma.png|Prascorsan
Figura:Perrero-Stemma.png|Pré
Figura:Perosa Canavese-Stemma.png|Prosa
Figura:Pecetto Torinese-Stemma.svg|Psè
Figura:Pessinetto-Stemma.png|Psinaj
Figura:Quagliuzzo-Stemma.png|Quajuss
Figura:Quincinetto-Stemma.png|Quinsné
Figura:Reano-Stemma.png|Rean
Figura:Ribordone-Stemma.png|Ribordon
Figura:Riva presso Chieri-Stemma.svg|Riva 'd Cher
Figura:Rivalba-Stemma.png|Rivalba
Figura:Rivarolo Canavese-Stemma.png|Rivareul
Figura:Rivarossa-Stemma.png|Rivarossa
Figura:Rivalta di Torino-Stemma.png|Rivàuta
Figura:Rivoli-Stemma.png|Rìvole
Figura:Robassomero-Stemma.png|Robassomé
Figura:Rocca Canavese-Stemma.png|La Ròca
Figura:Roletto-Stemma.svg|Rolèj
Figura:Romano Canavese-Stemma.png|Roman
Figura:Ronco Canavese-Stemma.png|Ronch
Figura:Rondissone-Stemma.png|Rondisson
Figura:Rorà-Stemma.png|Rorà
Figura:Roure-Stemma.png|Rore
Figura:Rosta-Stemma.png|Rosta
Figura:Rubiana-Stemma.png|Rubian-a
Figura:Rueglio-Stemma.png|Ruèj
Figura:Rivara-Stemma.png|Ruvera


## Vardé ëdcò:
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( A - C )
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( D - N )
* Blason dla sità metropolitan-a 'd Turin ( S - Z )

Categorìa:Piemont
Turin-3
A Ciadella, Sobrado

**Santa María** dla **Ciadella** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Sobrado. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 87 abitant (44 fomne e 43 òm) distribuì an 11 grup ëd popolassion.

Ciadella
Carelle, Sobrado

**San Lourenzo** ëd **Carelle** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Sobrado. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 194 abitant (104 fomne e 90 òm) distribuì an 12 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Sobrado
San Xiao do Monte, Toques

**San Xiao** ëd **San Xiao do Monte** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Toques. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 22 abitant (12 fomne e 10 òm).

Sanxiao do Monte, Toques
Ordes, Toques

**Santa María** d**'Ordes** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Toques. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 188 abitant (92 fomne e 96 òm) distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Toques
A Capela, Toques

**Santa María** dla **Capela** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Toques. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 210 abitant (107 fomne e 103 òm) distribuì an 10 grup ëd popolassion.

Capela
Pióbes

***Pióbes*** a l'é 'l nòm ëd doi comun piemontèis:

* **[[Pióbes (TO)|Pióbes Turinèis]]**, an provincia ëd Turin

* **[[Pieubes|Piòbes (ò, mej, Pieubes)]]**, an provincia ëd Coni
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** a l'é na sità dël Brasil e la capital dlë stat federal ëd Rio de Janeiro.
A conta 6.093.472 abitant (2007).

## Leu anteressant

* Musé d'art ëd Rio

## Università

* Università Celso Suckow da Fonseca

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Eduardo Paes (dal 2009).

## Sità gemelà
Rio de Janeiro a l'é gemelà con:
*  Atlanta, Stat Unì d'América
*  Barslon-a, Spagna
*  Cabo Frio, Brasil
*  Durban, Sudàfrica
*  Damasch, Siria
*  Istanbul, Turchìa
*  Kōbe, Giapon
*  Lisbon-a, Portugal
*  Niterói, Brasil
*  Teresópolis, Brasil

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Abbiategrasso

**Abbiategrasso** (*Biegràss* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 32.585 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pierluigi Arrara (dal 21/05/2012).

## Sità gemelà
Abbiategrasso a l'é gemelà con:
*  Ellwangen, Gërmania
*  Langres, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Pedavena

**Pedavena** a l'é un comun dël Véneto ëd 4.497 abitant , an provincia ëd Belun.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Teresa De Bortoli (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Belun
Lenga Geser-Gorom

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Geser-Gorom** ò **Geser-Gorom** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Moluche).

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Geser-Gorom** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e sentraj
***** lenghe Maluku sentraj
****** lenghe est
******* lenghe Banda-Geser
******** **lenga Geser-Gorom**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GES**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ges

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga arguni

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga arguni** ò **Arguni** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).

## Classìfica
Në schema ëd classìfica ëd l**'Arguni** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e sentraj
***** lenghe Bomberai setentrionaj
****** **lenga arguni**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **agf**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=agf

arguni
arguni
Lenga Sekar

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Sekar** o **Sekar** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Sekar** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian sentral
***** lenghe Bomberai setentrionaj
****** **lenga Sekar**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **SKZ**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=skz

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga adonara

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga adonara** ò **Adonara** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Cite Ìsole dla Sonda.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Adonara** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian sentraj
***** lenghe Timor
****** lenghe Flores-Lembata
******* **lenga Adonara**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **adr**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=adr

adonara
adonara
Lenga Kemak

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kemak** ò **Kemak** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Timor Est.

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Kemak** a peul esse:
* lenghe Austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e sentral
***** lenghe Timor
****** lenghe Nuclear Timor
******* lenghe est
******** **lenga Kemak**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **KEM**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kem

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Gianrens P. Clivi

**Gianrens P. Clivi** (*Gianrenzo P. Clivio* an italian) a l'era nassù a Turin ël 18 ëd gené dël 1942 e a l'é mòrt a Toronto, Canadà, ël 22 ëd gené dël 2006.

Clivi a l’é laureasse a Turin dël 1962. A l'ha mostà ant j'Università ëd Harvard, ëd Boston, ëd North Carolina, a Heidelberg, e 'dcò an Calabria e a Nàpoli. A l'é stàit catedràtich a Toronto.

A Turin, con Renzo Gandolfo e d'àutri amis e sò papà Amedeo, dël 1969 a l'ha fàit nasse 'l Centro Studi Piemontesi-Ca dë Studi Piemontèis e l'arvista semestral antërdissiplinar "Studi Piemontesi". 

La stòria coltural dla lenga e dla literatura piemontèisa dj' ùltim quarant'ani a l’é sislà dai travaj 'd Clivio. 

Dal 1986 l’é stàit diretor sientìfich, ma 'dcò ànima e regista, dij Rëscontr antërnassionaj dë studi, che minca ann a l'han portà an Piemont dë studios da tute le part dël mond për parlé 'd lenga e literatura piemontèisa.

A l'ha avù tre masnà.

## Euvre prinsipaj
* *Trenin, dësmore e buate*, Turin, 2001
* *Profilo di storia della letteratura in piemontese*, 2002, Ca dë Studi Piemontèis
* *La letteratura in piemontese dalle Origini al Settecento - Raccolta di testi antologici*, con Giuliano Gasca Queirazza e Dario Pasero

Clivio, Gianrenzo P.
Monte Colombo

**Monte Colombo** (*Mount Clomb* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 2.588 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Simone Tordi (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Montecolombo
Montescudo

**Montescudo** (*Mont Scud* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 2.841 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ruggero Gozzi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Poggio Berni

**Poggio Berni** (*E Pôz* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 3.225 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Daniele Amati (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Cattolica

**Cattolica** (*Catolga* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 16.620 abitant , an provincia ëd Rìmin.

## Stòria

Ël comun ëd Cattolica a l'è stàit istituì dël 1896, dëstacandse dal comun ëd San Giovanni in Marignano.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Tamanti (dal 22/06/2009).

## Sità gemelà
Cattolica a l'é gemelà con:
*  Cortina d'Ampezzo, Italia
*  Faches-Thumesnil, Fransa
*  Hodonín, Repùblica Ceca
*  Saint-Dié-des-Vosges, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Joseph-François Médail

**Joseph-François Médail** a l'era nassù a Bardonecia ai 24 dë stèmber dël 1784.
Dël 1832 a l'ha smonù a Carl Albert ël prim proget për na galarìa antra Bardonecia e Modane.

Médail a l'é mòrt a Susa ai 6 ëd novèmber dël 1844 e a l'é stàit sotrà ambelelì.
Dël 1881 a Bardonecia a l'han tirà su un monument dedicà a chiel, ch'a resta al prinsipi dla contrà ch'a pòrta sò nòm.

Medail, Joseph-François
Saint-André-Farivillers

**Saint-André-Farivillers** a l'é un comun fransèis ant ël dipartiment ëd l'Oise (region Picardìa).
A conta 510 abitant .

## Monument pi amportant
A Saint-André-Farivillers a-i é na cesa dël sécol ch'a fa XV.

## Conomìa
Na part amportanta dla conomìa dla comun-a as pògia an sla presensa d'un parch eòlich d'11,5 MW, duvertà a l'ancamin ëd fërvé 2008.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Hervé Commelin (dal 2008).

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Oise
Imad Mugniyah

**Imad Mugniyah** a l'era nassù dël 1962 a Tayr Dibba, ant ël Lìban meridional.
Ant j'agn 1970 a fasìa part dla Fòrsa-17, la formassion d'àut livel ancarià dla sicurëssa ëd Yasser Arafat.
Apress na curta adesion al moviment siita Amal, dël 1982 Moughniyeh a l'avìa cooperà a la formassion militar libanèisa ëd Hezbollah.
A l'ha fàit part, për pòch temp, dij Vardian dl'arvolussion an Iran e a l'é ëdcò andàit al front durant la guèra Iran-Irak.
Apress, a l'é stàit amplicà o sospetà an vàire assion terorìstiche, dont n'atentà a Buenos Aires ai 18 ëd luj 1994, ch'a l'avìa massà 85 përson-e.

A l'era cap dj'operassion militar e dij servissi d'anformassion ëd Hezbollah e un dij cap prinsipaj dj'operassion durant la guèra ch'a l'ha oponù sò partì e Israel ant l'istà 2006.

A l'é mòrt ai 12 ëd fërvé 2008 an n'atentà con na vitura esplosiva a Damasch, atribuì al Mossad.

Mugniyah, Imad
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln**, nait ij 12 ëd fërvé dël 1809  e mòrt sassinà ij 15 d'avril dël 1865, a l'é stàit ël pressident ch'a fa sëddes djë Stat Unì d'América.

A l'é stàit pressident da ij 4 ëd mars dël 1861 fin ch'a l'han nen massalo. Dël 1860, coma opositor evident dlë spantiament dla s-ciavitù ant jë Stat Unì d'América, a l'ha vinsù la nòmina dël Partì Republican e a l'é peui stàit elegiù pressident. Antramentr ch'a l'era an càrica a l'é trovasse a dovej gestì la secession djë Stat Confederà ch'a l'ha daje l'andi a la Guèra sivil american-a. Antra ij provediment ch'a l'ha pijait a-i son coj ch'a l'han ëmnà a l'abolission dla s-ciavitù, dzortut soa Crija dl'Emancipassion dël 1863 e sò possé l'aprovassion dl'Amendament Tërdes a la Costitussion, dël 1865.

Lincoln a l'ha motobin controlà la gestion dla guèra che peui a l'ha vinsù, dzortut për lòn ch'a tocava la sernia dij generaj an cap, comprèisa cola d'Ulysses S. Grant. Jë stòrich a son rivà a la conclusion che a l'abia gestisse an bon-a manera 'cò le question anterne dël Partì Republican, ën forsand ij cap dle fassion a trovesse an sò ufissi e ën possand-je a travajé ansema. Dël 1861 a l'ha faila a dësmorté l'arzigh ëd na guèra col Règn Unì. Sot a sò comand l'Union a l'ha ocupà dlongh jë stat s-ciavista dël confin bele che quand a l'é anandiasse la guèra. Dël midem temp a-i la fasìa 'cò a fesse torna elege pressident, dël 1864.

Al dì d'antlora, ël partì trasversal ëd coj contra a la guèra a l'era ciamà *Copperheads* (*Teste d'aram*). Ës partì trasversal a l'ha dzortut criticà soa pressidensa për via che as arfudava dë rivé a 'n compromess ant sla question dla s-ciavitù. A l'anvers, ij Radicaj Republican, na fassion abolissionista dël Partì Republican, a-j davo contra për via ch'as la pijava tròp dosman con l'abolission. Bele che con sti problema-sì, Lincoln a l'ha sempe faila a convince l'opinion pùblica con soa retòrica e sò discors; sò Proclama ëd Gettysburg a l'é mach un dij vàire esempi ëd sua técnica d'espression. Fini-ie la guèra, Lincoln a l'ha avù n'ategiament moderà anvers a l'Arcostrussion, col but prinsipal ëd torna buté ansema le doe mità dla nassion. L'atentà dël 1865, andoa chiel a l'é mòrt, a l'é stàit la prima vira che un pressident american a l'é stàit sassinà, lòn ch'a l'ha fane 'n màrtir ant j'euj dla pì part dl'opinion pùblica.

Lincoln
Lenghe papuan-e

## Lenghe papuan-e

La denominassion ëd **lenghe papuan-e** a l'é pì che àutr na definission ëd l'aira an dova cole lenghe a son parlà, val a dì l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea.

L'ìsola ëd Papua Neuva Guinea a l'é l'aira con la pì gròssa divërsità lenghìstica dël mond (fin-a ëd pì che cola dël Càucaso o dlë stat d'Oaxaca ant ël Méssich): a-i é pì o meno 750 lenghe ancora parlà che a fan nen part d'àutre famije lenghìstiche.
La denominassion ëd **lenghe papuan-e** a l'é mach na denominassion ëd l'àira an dova a son parlà. Fin-a adess a l'é mach podosse arcostruì na tranten-a ëd cite famije, as vëdd nen com a peusso esse parente an tra 'd lor, e tante lenghe a resto ancora isolà o ancora nen studià (l'ambient a l'é servaj, dle tribù a son ferme a l'età dla pera, etc...).

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre dla dispersion inissial dl'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

L'unica caraterisassion lenghìstica dle lenghe papuan-e a l'é "negativa": a son nen lenghe austronesian-e (a son lenghe con ël verb a la fin, con morfologìa aglutinanta, motobin rica ant ij verb).

A l'é stàit-ie un tentativ (ëd Greenberg e Ruhlen) ëd creé un ragrupament ciamà **"lenghe indo-passìfiche"**, ma a l'é stàit motobin criticà.

Për comodità le lenghe papuan-e as peulo dividse an vàire branch:

* lenghe amto-musan

* lenghe bayono-awbono

* lenghe east bird's head

* lenghe geelvink bay

* lenghe kwomtari-baibai

* lenghe left may

* lenghe lower mamberamo

* lenghe Neuva Guinea

* lenghe Papua est

* lenghe Papua ovest

* lenghe Sepik-Ramu

* lenghe sko

* lenghe torricelli



## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Papuan-e
San Clemente

**San Clemente** (*San Clement* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 4.242 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Christian D'Andrea (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sanclemente
San Giovanni in Marignano

**San Giovanni in Marignano** (*Sin Giàn* o *San Zvan* an romagneul) a l'é un comun d' 8.524 abitant dl'Emilia-Romagna, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Bianchi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sangiovanniinmarignano
Torriana

**Torriana** (*Turièna* o *Scurtghêda* an romagneul) a l'é un comun ëd 1.401 abitant dl'Emilia-Romagna, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Franco Antonini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Santarcangelo di Romagna

**Santarcangelo di Romagna** (*Sant'Arcanzli* o *Sant'Arcanzal* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 20.446 abitant, an provincia ëd Rìmin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Morri (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rìmin
Blason dla provincia ëd Rìmin

## Blason dla provincia ëd Rìmin

Figura:Provincia di Rimini-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Rìmin

Figura:Bellaria Igea Marina-Stemma.svg|Bellaria-Igea Marina
Figura:Cattolica-Stemma.svg|Cattolica
Figura:Coriano-Stemma.svg|Coriano
Figura:Gemmano-Stemma.png|Gemmano
Figura:Misano Adriatico-Stemma.png|Misano Adriatico
Figura:Mondaino-Stemma.png|Mondaino
Figura:Montefiore Conca-Stemma.png|Montefiore Conca
Figura:Montegridolfo-Stemma.png|Montegridolfo
Figura:Montescudo-Monte Colombo-Stemma.svg|Montescudo-Monte Colombo
Figura:Morciano di Romagna-Stemma.svg|Morciano di Romagna
Figura:Poggio Berni-Stemma.png|Poggio Berni
Figura:Riccione-Stemma.svg|Riccione
Figura:Rimini-Stemma.svg|Rìmin
Figura:Saludecio-Stemma.svg|Saludecio
Figura:San Clemente-Stemma.png|San Clemente
Figura:San Giovanni in Marignano-Stemma.png|San Giovanni in Marignano
Figura:Sant’Agata Feltria-Stemma.svg|Sant'Agata Feltria
Figura:Santarcangelo di Romagna-Stemma.svg|Santarcangelo di Romagna
Figura:Torriana-Stemma.png|Torriana
Figura:Verucchio-Stemma.svg|Verucchio


Categorìa:Emilia-Romagna
Rimin
Ligurin

Ij **Ligurin** (an grech: ) a-i ero na popolassion antica dont a-i ven ël topònim Liguria. 

An temp proto-stòrich a-i ero stansià ant la Galia tant dadsà che dadlà da j'Alp. Con la geografìa dël dì d'ancheuj as peul dì ch'a stèisso an Liguria, ant la part setentrional dla Toscan-a, an Piemont, an Val d'Osta, ant na part dl'Emilia-Romagna, na part dla Lombardìa, e ant ël sud-est dla Fransa. 

J'arferiment clàssich e le marche ch'an ësmijo lassà da soa lenga ant la toponomàstica a podrìo fortì che ant dij moment motobin antich a fusso rivà fin-a an Italia sentral. Conforma a le conte dij *Catàlogh* d'Esìod (prinsipi dël sécol ch'a fa VI aGC) a sarìo stàit un-a dle tre gent "bàrbare" ch'a stavo a l'ossident dël mond (j'àutri a restavo j'Etìop e jë Schit). Dël IV sécol aGC Avien, ën fasend na tradussion ëd na conta d'un viagi ch'a l'é belfé ch'a fussa partì da 'n Marsija, a dis che la supremassìa dij Ligurin a la rivava fin al Mar dël Nòrd, anans ch'a fusso possà via da ij Selt. Topònim ch'a podrìo esse ligurin a son trovasse an Sicilia, tut longh a Ròno, an Còrsica e an Sardëgna.

A sa pa 'd sigura se a restèisso dij pre-Indoeuropengh amparentà con j'Ibérich, ò pura na branca indoeuropenga amparentà con j'Itàlich e ij Selt, ò pura bele che na branca dij Selt. A l'é 'cò fortisse la possibilità ëd na chèich parentela antra Ligurin e Lepontin. Anco' n'àutra teorìa a veul ch'a rivèisso da 'nt la Bética (l'Andalusìa dël dì d'ancheuj).

Col passé dël temp ij Ligurin a son mës-ciasse ansema ai Selt, ën formand na coltura selt-ligurin-a dont as sa motobin pòch. A l'é dzortut nen ciàir se le due popolassion a vivèisso ansema an vilagi comun, ò pura a stèisso an pòst diferent dl'istess teritòri. Ij Roman a l'han mai considerà ij Ligurin e ij Selt dla Galia Cisalpin-a un soget dë studi anteressant (coma a l'han fàit, pr'esempi, con le tribù germàniche) e donca tut lòn ch'i soma a ven da col pòch d'artrovament archeològich ch'i l'oma.

## Tribù
Le nen vàire neuve lassane da grech e roman ansima a ij Ligurin an diso dzortut ij nòm ëd soe tribù. Antra j'àutre a son atestà:
*Apuan
*Bagienn
*Briniat
*Cerdiciat
*Comon
*Deciat
*Uburiat
*Friniat
*Garuj
*Ercat
*Ilvat
*Ingaunn
*Intemej
*Lapissin
*Lev
*Maricc
*Ossib
*Statiej
*Suelter
*Taurin 
*Tiguj
*Vagienn

## Ch'a varda ëdcò
*Liguria
*Parlé dij ligurin

Categorìa:Stòria dël Piemont
Kosovo

Ël **Kosovo** (*Kosovë / Kosova* an albanèis, *Косово* an serb) a l'é un teritòri dl'Euròpa balcanica sota protession anternassional, reclamà da la Serbia.

A confin-a con Macedònia dël Nòrd, Albanìa, Montnèigr e Serbia.
La capital a l'é Prìstina.
A l'ha na surfassa ëd 10.887 km² e a conta apopré 2.200.000 abitant.

## Anté ch'as treuva



## Stòria
Ël Kosovo a l'ha fàit part ëd l'Imperi Otman dal 1389 al 1912.
Dël 1912, dòp le guère balcàniche, a l'é stàit destinà a la Serbia e a l'é andàit dapress a sò destin (1919: *Regn dij Serb, Croat e Sloven*; 1929: *Regn ëd [[Jugoslavia]]*). 
Durant la Sconda guèra mondial a l'é stàit unì a l'Albanìa italian-a.
Dël 1945, quand che Tito a l'hà fondà la *Repùblica Socialista Federal dla Jugoslavia*, ël Kosovo a l'é diventà na *provinsa autònoma* dla Serbia, ma ij Kosovar a l'han sèmper ciamà ëd diventé la repùblica nùmer set dla Jugoslavia.
Ant ël mars dël 1989 Slobodan Milošević a l'ha gavà l'autonomìa al Kosovo e a l'ha tacà a dëscriminé ij Kosovar ëd lenga albanèisa (anviron ël 90% dla popolassion).
Dël 1996 l'UCK (*Ushtria Çlirimtare e Kosovës*', *Esèrcit ëd liberassion dël Kosovo*) a l'ha tacà la guerija contra l'esèrcit e la polissìa serba e dël 1999, dòp vàjre massacri d'albanèis, ij pais dla NATO a l'han atacà la Serbia e ocupà 'l Kosovo.
Ai 17 ëd fërvé dël 2008 ël govern pròvisori dël Kosovo a l'ha proclamà l'indipendensa an manera unilateral.
La Repùblica dël Kosovo a l'é staità arconossùa da 115 stat (al 2015) dont Stat Unì d'América, Regn Unì, Fransa, Gërmania, Italia), ma nen da Russia, Cin-a e Serbia, ch'a considera 'l Kosovo na soa provinsa (*Косово и Метохија*, *Kosovo i Metohija*) .

## Organisassion polìtica
Ël Kosovo (nòm ofissial: **Republika e Kosovës / Република Косово**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Vjosa Osmani (dal 2021).
Ël Prim Ministr a l'é Albin Kurti (dal 2021).

Ël Kosovo a partìssipa al Fond Monetari Antërnassional e a la Banca mondial.
Prìstina

**Prìstina** (*Prishtinë* an albanèis) a l’é la capital dël Kosovo.
A l’é ëdcò la prima sità dël Kosovo për popolassion; a conta anviron 500.000 abitant.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Isa Mustafa.

## Sità gemelà
Pristina a l'é gemelà con:
*  Ankara, Turchìa

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Pristina
Pristina
As Varelas, Melide

**San Martiño** dle **Varelas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Melide. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 162 abitant (84 òm e 78 fomne) distribuì an 8 grup ëd popolassion.

Varelas
Blason dla provincia ëd Prato

## Blason dla provincia ëd Prato
Figura:Provincia di Prato-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia ëd Prato

Figura:Cantagallo-Stemma.svg|Cantagallo
Figura:Carmignano (Italia)-Stemma.svg|Carmignano
Figura:Montemurlo-Stemma.svg|Montemurlo
Figura:Poggio a Caiano-Stemma.svg|Poggio a Caiano
Figura:Prato-Stemma.svg|Prato
Figura:Vaiano-Stemma.svg|Vaiano
Figura:Vernio-Stemma.svg|Vernio


Categorìa:Toscan-a
Prato
Blason dla provincia ëd Pistòja

## Blason dla provincia ëd Pistòja
Figura:Provincia di Pistoia-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia ëd Pistòja

Figura:Abetone Cutigliano-Stemma.svg|Abetone Cutigliano
Figura:Agliana-Stemma.svg|Agliana
Figura:Buggiano-Stemma.svg|Buggiano
Figura:Chiesina Uzzanese-Stemma.png|Chiesina Uzzanese
Figura:Lamporecchio-Stemma.png|Lamporecchio
Figura:Larciano-Stemma.png|Larciano
Figura:Marliana-Stemma.png|Marliana
Figura:Massa e Cozzile-Stemma.svg|Massa e Cozzile
Figura:Monsummano Terme-Stemma.svg|Monsummano Terme
Figura:Montale-Stemma.svg|Montale
Figura:Montecatini Terme-Stemma.svg|Montecatini Terme

Figura:Pieve a Nievole-Stemma.png|Pieve a Nievole
Figura:Pistoia-Stemma.svg|Pistòja
Figura:Ponte Buggianese-Stemma.png|Ponte Buggianese
Figura:Quarrata-Stemma.svg|Quarrata
Figura:Sambuca Pistoiese-Stemma.svg|Sambuca Pistoiese
Figura:Serravalle Pistoiese-Stemma.png|Serravalle Pistoiese
Figura:Uzzano-Stemma.svg|Uzzano


Categorìa:Toscan-a
Pistoja
Castro, Melide

**San Tomé** ëd **Castro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Melide. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 50 abitant (24 òm e 26 fomne) distribuì an 3 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Melide
Blason dla provincia ëd Massa-Carara

## Blason dla provincia ëd Massa-Carara
Figura:Provincia di Massa-Carrara-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia ëd Massa-Carara

Figura:Aulla-Stemma.svg|Aulla
Figura:Bagnone-Stemma.png|Bagnone
Figura:Carrara-Stemma.svg|Carara
Figura:Casola in Lunigiana-Stemma.svg|Casola in Lunigiana
Figura:Comano-Stemma.png|Comano
Figura:Filattiera-Stemma.png|Filattiera
Figura:Fivizzano-Stemma.svg|Fivizzano
Figura:Fosdinovo-Stemma.svg|Fosdinovo
Figura:Licciana Nardi-Stemma.png|Licciana Nardi

Figura:Massa-Stemma.svg|Massa
Figura:Montignoso-Stemma.svg|Montignoso
Figura:Mulazzo-Stemma.png|Mulazzo
Figura:Podenzana-Stemma.png|Podenzana
Figura:Pontremoli-Stemma.png|Pontremoli
Figura:Tresana-Stemma.png|Tresana
Figura:Villafranca in Lunigiana-Stemma.png|Villafranca in Lunigiana


Categorìa:Toscan-a
Massacarara
Blason dla provincia ëd Livorn

## Blason dla provincia ëd Livorn

Figura:Coat of Arms of the Province of Livorno.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Livorn

Figura:Bibbona-Stemma.svg|Bibbona
Figura:Campiglia Marittima-Stemma.svg|Campiglia Marittima
Figura:Campo nell'Elba-Stemma.png|Campo nell'Elba
Figura:Capoliveri-Stemma.svg|Capoliveri
Figura:Capraia Isola-Stemma.svg|Capraia Isola
Figura:Castagneto Carducci-Stemma.svg|Castagneto Carducci
Figura:Cecina-Stemma.svg|Cecina
Figura:Collesalvetti-Stemma.svg|Collesalvetti
Figura:Livorno-Stemma.svg|Livorn
Figura:Marciana-Stemma.png|Marciana
Figura:Marciana Marina-Stemma.png|Marciana Marina
Figura:Piombino-Stemma.svg|Piombino
Figura:Porto Azzurro-Stemma.png|Porto Azzurro
Figura:Portoferraio-Stemma.png|Portoferraio
Figura:Rio nell'Elba-Stemma.png|Rio nell'Elba
Figura:Rosignano Marittimo-Stemma.svg|Rosignano Marittimo
Figura:San Vincenzo (LI)-Stemma.png|San Vincenzo
Figura:Sassetta-Stemma.png|Sassetta
Figura:Suvereto-Stemma.png|Suvereto


Categorìa:Toscan-a
Livorn
Blason dla provincia ëd Luca

## Blason dla provincia ëd Luca

Figura:Provincia di Lucca-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Luca

Figura:Altopascio-Stemma.svg|Altopascio
Figura:Bagni di Lucca-Stemma.svg|Bagni di Lucca
Figura:Barga-Stemma.png|Barga
Figura:Borgo a Mozzano-Stemma.png|Borgo a Mozzano
Figura:Camaiore-Stemma.svg|Camaiore
Figura:Camporgiano-Stemma.svg|Camporgiano
Figura:Capannori-Stemma.svg|Capannori
Figura:Careggine-Stemma.png|Careggine
Figura:Castelnuovo di Garfagnana-Stemma.svg|Castelnuovo di Garfagnana
Figura:Castiglione di Garfagnana-Stemma.png|Castiglione di Garfagnana
Figura:Coreglia Antelminelli-Stemma.png|Coreglia Antelminelli
Figura:Fabbriche di Vallico-Stemma.png|Fabbriche di Vallico
Figura:Forte dei Marmi-Stemma.svg|Forte dei Marmi
Figura:Fosciandora-Stemma.png|Fosciandora
Figura:Gallicano-Stemma.png|Gallicano
Figura:Giuncugnano-Stemma.png|Giuncugnano
Figura:Lucca-Stemma.svg|Luca
Figura:Minucciano-Stemma.png|Minucciano
Figura:Molazzana-Stemma.png|Molazzana
Figura:Montecarlo (Italia)-Stemma.svg|Montecarlo
Figura:Pescaglia-Stemma.svg|Pescaglia
Figura:Piazza al Serchio-Stemma.svg|Piazza al Serchio
Figura:Pietrasanta-Stemma.svg|Pietrasanta
Figura:Pieve Fosciana-Stemma.png|Pieve Fosciana
Figura:Porcari-Stemma.png|Porcari
Figura:San Romano in Garfagnana-Stemma.png|San Romano in Garfagnana
Figura:Seravezza-Stemma.png|Seravezza
Figura:Sillano-Stemma.png|Sillano
Figura:Stazzema-Stemma.png|Stazzema
Figura:Vagli Sotto-Stemma.png|Vagli Sotto
Figura:Vergemoli-Stemma.png|Vergemoli
|Viareggio
Figura:Viareggio-Stemma.svg|Viareggio
Figura:Villa Collemandina-Stemma.png|Villa Collemandina


Luca
Categorìa:Toscan-a
Blason dla sità metropolitan-a 'd Firense

## Blason dla provincia ëd Firense

Figura:Provincia di Firenze-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Firense

Figura:Bagno a Ripoli-Stemma.png|Bagno a Ripoli
Figura:Barberino di Mugello-Stemma.svg|Barberino di Mugello
Figura:Barberino Tavarnelle-Stemma.svg|Barberino Tavarnelle
Figura:Borgo San Lorenzo-Stemma.svg|Borgo San Lorenzo
Figura:Calenzano-Stemma.png|Calenzano
Figura:Campi Bisenzio-Stemma.svg|Campi Bisenzio
Figura:Capraia e Limite-Stemma.png|Capraia e Limite
Figura:Castelfiorentino-Stemma.svg|Castelfiorentino
Figura:Cerreto Guidi-Stemma.png|Cerreto Guidi
Figura:Certaldo-Stemma.svg|Certaldo
Figura:Dicomano-Stemma.png|Dicomano
Figura:Empoli-Stemma.svg|Empoli
Figura:Fiesole-Stemma.svg|Fiesole
Figura:Figline Valdarno-Stemma.png|Figline Valdarno
Figura:FlorenceCoA.svg|Firense
Figura:Firenzuola-Stemma.png|Firenzuola
Figura:Fucecchio-Stemma.svg|Fucecchio
Figura:Gambassi Terme-Stemma.png|Gambassi Terme
Figura:Greve in Chianti-Stemma.svg|Greve in Chianti
Figura:Impruneta-Stemma.png|Impruneta
Figura:Incisa in Val d'Arno-Stemma.png|Incisa in Val d'Arno
Figura:Lastra a Signa-Stemma.svg|Lastra a Signa
Figura:Londa-Stemma.png|Londa
Figura:Marradi-Stemma.png|Marradi
Figura:Montaione-Stemma.png|Montaione
Figura:Montelupo Fiorentino-Stemma.png|Montelupo Fiorentino
Figura:Montespertoli-Stemma.svg|Montespertoli
Figura:Palazzuolo sul Senio-Stemma.png|Palazzuolo sul Senio
Figura:Pelago-Stemma.png|Pelago
Figura:Pontassieve-Stemma.png|Pontassieve
Figura:Reggello-Stemma.svg|Reggello
Figura:Rignano sull'Arno-Stemma.svg|Rignano sull'Arno
Figura:Rufina-Stemma.png|Rufina
Figura:San Casciano in Val di Pesa-Stemma.svg|San Casciano in Val di Pesa
Figura:San Godenzo-Stemma.png|San Godenzo
Figura:San Piero a Sieve-Stemma.png|San Piero a Sieve

Figura:Scarperia-Stemma.png|Scarperia

Figura:Signa-Stemma.png|Signa
Figura:Tavarnelle Val di Pesa-Stemma.png|Tavarnelle Val di Pesa
Figura:Vaglia-Stemma.png|Vaglia
Figura:Vicchio-Stemma.png|Vicchio
Figura:Vinci-Stemma.png|Vinci


Categorìa:Toscan-a
Firense
Blason dla provincia ëd Grosset

## Blason dla provincia ëd Grosset
Figura:Provincia di Grosseto-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia ëd Grosset

Figura:Arcidosso-Stemma.svg|Arcidosso
Figura:Campagnatico-Stemma.png|Campagnatico
Figura:Capalbio-Stemma.png|Capalbio
Figura:Castel del Piano-Stemma.png|Castel del Piano
Figura:Castell'Azzara-Stemma.png|Castell'Azzara
Figura:Castiglione della Pescaia-Stemma.png|Castiglione della Pescaia
Figura:Cinigiano-Stemma.png|Cinigiano
Figura:Civitella Paganico-Stemma.png|Civitella Paganico
Figura:Follonica-Stemma.png|Follonica
Figura:Gavorrano-Stemma.png|Gavorrano
Figura:Grosseto-Stemma.svg|Grosset

Figura:Magliano in Toscana-Stemma.svg|Magliano in Toscana
Figura:Manciano-Stemma.svg|Manciano
Figura:Massa Marittima-Stemma.svg|Massa Marittima
Figura:Monte Argentario-Stemma.png|Monte Argentario
Figura:Monterotondo Marittimo-Stemma.png|Monterotondo Marittimo
Figura:Montieri-Stemma.png|Montieri
Figura:Orbetello-Stemma.svg|Orbetello
Figura:Pitigliano-Stemma.png|Pitigliano
Figura:Roccalbegna-Stemma.png|Roccalbegna
Figura:Roccastrada-Stemma.png|Roccastrada
Figura:Santa Fiora-Stemma.svg|Santa Fiora
Figura:Scansano-Stemma.png|Scansano
Figura:Scarlino-Stemma.png|Scarlino
Figura:Seggiano-Stemma.png|Seggiano
Figura:Semproniano-Stemma.png|Semproniano
Figura:Sorano-Stemma.png|Sorano


Categorìa:Toscan-a
Grosset
Castelletto di Branduzzo

**Castelletto di Branduzzo** (*Cästlët* an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.033 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonino Lo Verso (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Avezzano

**Avezzano** a l'é un comun dl'Abruss ëd 40.277 abitant, an provincia dl'Àquila.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Floris (dal 28/05/2007 -second mandà).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila
Verolavecchia

**Verolavecchia** (*Erölaècia* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.801 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Laura Alghisi (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Element chìmich

J' **element chìmich** a son ëd sostanse "pure" dont la molécola a l'é constituìa da mach un tipo d'àtom.

J'element as presento sota forme diferente:

* forma monoatòmica: ij gas nòbij, coma l'elio, ël néon, l'àrgon.
* forma molecolar: coma l'idrògen e l'ossìgen dont la molécola a l'ha doi àtom.
* forma d'ansem continuà (cristalin o amòrf) d'àtom gropà 'd manera covalenta: për esemî ël carbòni, ël silissi.
* forma metàlica: a comprend la pì part dj'element, coma ël fer, ël sòdio, l'òr, ël càuss, l'urani. 

L'istess element a peul presentesse bele sota forme alotròpiche: për esempi ël carbòni a peul presentesse coma diamant ò coma grafite, con doe struture cristalin-e diferente, ò bin l'ossìgen diatòmich (O2) ch'a l'ha na strutura molecolar diferenta da l'oson (O3).
Për classifiché da bin j'element chìmich as deuvra la tàula periòdica, ch'a l'é na manera bin vajanta 'd sintetisene, sota un colp d'euj seul, le caraterìstiche prinsipaj. 
J'àtom dël midem element a peulo diferì për ël nùmer ëd massa (A), visadì për ël nùmer dij nucleon. Coste varietà a son ciamà isòtop, dagià ch'a òcupo l'istess pòst ant la tàula periòdica.
J'element conossù ò teorisà a son 117. Ëd costi-sì, coj ch'a esisto an natura an sla Tèra a son 90, dont 81 a l'han almanch n'isòtop ëstàbil. J'àutri 27 a son stàit sintetisà an laboratòri, gavà l'ununoctium dont l'esistensa a l'é ancor mach n'ipòtesi.

Costa sì sota a l'é na tabela ch'a conten le caraterìstiche prinsipaj dj'element chìmich.
**DA FINÌ**

Categorìa:Chìmica
Jean Bertin

**Jean Bertin** a l'era nassù a Druyes-les-Belles-Fontaines ai 5 ëd stèmber dël 1917 e a l'é mòrt a Neuilly-sur-Seine ai 21 dë dzèmber dël 1975.
A l'é stàit ël creator dël reotreno e ël fondador ëd la sossietà Bertin.

Bertin, Jean