open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
CNIM

**CNIM** (**Constructions navales et industrielles de la Méditerranée**) a l'é n'argropament andustrial, nassù dël 1966 cand n'andustrial parisin, André Herlicq, a l'ha catà le FCM (*Forges et chantiers de la Méditerranée*) e a l'ha arbatijaje CNIM.

### J'atività
A le CNIM a travajo anviron 3000 përson-e; dël 2007 a l'han realisà un vir d'afé ëd 557,2 milion d'éuro.
Le competense pì fòrte ëd costa sossietà d'anginié a son le tecnologìe térmiche e cole mecàniche.
Antra ij prodot realisà da CNIM a-i son na mità dle scale mòbile dla metropolitan-a ëd Paris, cole ëd Lion, Tolosa, Londra, Hongkong, Montréal; le bòite d'ancinerassion dë mnis ëd Paris e ëd vàire dj'àutre sità dël mond; caudere; mojen dë sbarch militar.

## Stòria
Le FCM a j'ero un cantié naval creà dël 1856 për fabriché dle barche da guèra.
A son ëstàite catà cand a l'han deposità sò bilans dël 1966 da André Herlicq, padron ëd na sossietà ëd material elétrich ch'a l'era stàita creà da sò pare.
Arbatijà CNIM, a l'han tacà a diversifiché j'atività.
Da j'agn 1990, l'argropament a l'ha ancaminà soe aquisission con ij fabricant ëd caudere Baccock e Wanson; dël 2002 a l'ha pijà la sossietà Lab, spessialisà ant ël tratament dël gas, dont le técniche a son ëstàite aplicà për traté, tra l'àutr, le fum dle bòite d'ancinerassion.
A la fin ëd gené 2008, l'argropament a l'ha pijà la sossietà Bertin, che tutun a resta un soget giurìdich separà.

Categorìa:Industria
New Dance Group

Ël **New Dance Group** a l'era 'n coletiv ëd dansa creà dël 1932 a New York da ses dansatris, fije d'imigrà, angagià ant la difèisa dël mond dj'ovrié.
L'idèja a l'era vnuje cand Harry Simms, un giovo militant comunista a l'era stàit massà dai crumir durant un siòpero dij mineur an Kentucky a la fin dël 1931.
Ël but ëd la formassion a l'era 'd buté ansema dansa e lòta ëd class, e sòn a-j possava a fé dë spetàcoj ant ij locaj dij sindacà e ij leu popolar.
A vorìo bat-se contra l'ingiustissia sossial, la segregassion rassial, le disugualianse sossiaj.
Antra ij tema butà an sena a-i ero la guèra, la famin-a, lë sfrutament capitalista, la vita dj'ovrié agrìcoj.
Dël 1937 a l'han produvù ëd danse anspirà ai massament dij mòro.
Durant la sconda guèra mondial a fasìo dë spetàcoj ant le base militar merican-e.

Ës coletiv, che antratant a l'era chërsù 'd nùmer, afilià al partì comunista a l'ha avù dij problema durant la cassa a le masche maccarthysta ant j'agn 1950.
Ël moviment a l'ha durà fin a la fin dj'agn 1950.

Categorìa:Bal
Categorìa:Art a contnù polìtich
Henri Salvador

Cantant, sonador ëd ghitara jazz, compositor.
**Henri Salvador** a l'era nassù a Cajen-a, an Gujan-a, ai 18 ëd luj 1917.
Dël 1928 a l'ha tramudà a Paris.
Soa passion për la mùsica a l'ha ancaminà dël 1929, cand sò cusin a l'ha faje scoté dij disch ëd Louis Armstrong e Duke Ellington.
A l'é restane anciarmà e a l'ha catà na ghitara: ant ël vir ëd tre agn a l'é vnù bon a sonela.

Ant j'agn 1930 a Paris, Salvador a l'é intrà ant l'orchestra dël violinista ëd jazz Eddie South.
Dël 1937 a l'é partì për fé ël bajèt a Lixing-lès-Saint-Avold, anté ch'a sonava ant la banda.
Ant ël 1940 a l'é finì an përzon për avèj disertà.

Dël 1941, arfugià ant la zòna nen ocupà, a fasìa dë spetàcoj ant ij cabaret ëd la Còsta Asura con sò frel André e l'orchestra ëd Bernard Hilda.
A l'é peui gionzusse a Ray Ventura e Paul Misraki, ch'a j'ero an camin ch'a scapavo da l'Euròpa.
Con soa formassion musical, anté che Salvador a fasìa ël ghitarista, a son rivà an Brasil ant ël 1942.

Rintrà an Fransa dël 1948, Salvador a l'ha publicà sò prim disch, ch'a contnìa doe canson ch'a l'han avù na gran riussìa: *Maladie d'amour* e *Clopin-clopant*.
A ancaminé dal 1957, ansema a Boris Vian, Salvador a l'ha componù ij prim rock an Fransa: *Rock 'n roll mops*, *Le blues du dentiste*, *Faut rigoler*.

Dël 1964 a l'ha componù *Zorro est arrivé*, canson ch'a la duvertaje le pòrte dla Disney: costi a j'arprociavo d'avèj dovrà 'l nòm *Zorro*, ch'a l'era argistrà, ma a lo përdonavo si chiel a l'èissa travajà për lor.
Salvador a componrà ëd mùsiche për *Biancafiòca*, *J'aristogat* e d'àutr.

Ai 21 dë stèmber 2007 al Palass dij congress ëd Paris, Salvador a l'ha dit adiù a la sena.

Henri Salvador a l'era mariasse doe vire: con Jacqueline e, pì tard, con Catherine Costa.
A l'é mòrt a soa ca a Paris a la matin dij 13 ëd fërvé dël 2008.

## Euvre prinsipaj
### Mùsica
**Porte de Pantin* (1982, con Eddie Louiss, Dedé Ceccarelli, Maurice Vander)
**M. Henri* (1994, àlbom jazz; n'insucess)
**Chambre avec vue* (surtì ai 17 d'otóber 2000)
**Ma chère et tendre* (2004)
**Révérence* (2006)

### Lìber
**Attention, ma vie* (autobiografìa)

Salvador, Henri
Salvador, Henri
Salvador, Henri
Nicolas Poussin

Pitor.
**Nicolas Poussin** a l'era nassù a Andelys ai 15 ëd giugn dël 1594 e a l'é mòrt a Roma ai 19 ëd novèmber dël 1665.

## Euvre prinsipaj
* *Les Israélites recueillant la manne dans le désert* (1637, euli su tèila, 149x200 centim)
* *L'enlèvement des Sabines* (euli su tèila, 1637-1638, 159x206 centim)
* *La fuite an Égypte* (133x97 centim). Realisà dël 1657 su comission dël mërcandin ëd seda Jacques Sérisier.
* *Autoportrait*

Poussin, Nicolas
Pieve di Cadore

**Pieve di Cadore** (*Pièe* an ladin) a l'é un comun dël Véneto ëd 4.087 abitant, an provincia ëd Belun.

## Përsonalità
* Tiziano Vecellio, pitor, nassù a Pieve di Cadore dël 1490
* Luigi Ciotti, prèive, nassù a Pieve di Cadore dël 1945

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Maria Antonia Ciotti (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Pievedicadore
Vien-a

**Vien-a** a l'é la capital ëd l'Àustria.
A l’é ëdcò la prima sità ëd l'Àustria për popolassion, con 1.678.435 abitant (2008), anviron 2.200.000 s'as conta ëdcò tuta l'area metropolitan-a.

## Geografìa
Vien-a a l'é travërsa dal fium Danubi.
As treuva ant ël nòrd-est ëd l'Àustria, anviron 40 km dal confin con la Slovachia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michael Häupl.

## Sità gemelà
Vien-a a l'é gemelà con:
*  Belgrad, Serbia
*  Bratislava, Slovachia
*  Brno, Repùblica Ceca 
*  Bùdapest, Ungherìa 
*  Kijv, Ucrain-a
*  Lubian-a, Slovenia
*  Mosca, Russia
*  Tel Aviv, Israel
*  Varsavia, Polònia
*  Zagabria, Croassia

## Galarìa fotogràfica

Figura:Vienna-town hall.jpg|Ël munissipi (*Rathaus*)
Figura:Wien - Stephansdom (1).JPG|La catedral ëd San Steo
Figura:311004 wien-votivkirche-am-abend 1-480x640.jpg|La *Votivkirche*
Figura:Wien - Staatsoper (1).JPG|Ël teatro dl'Òpera dlë Stat (*Wien Staatsoper*)
Figura:Wien Belvedere.jpg|Ël *Palass Belvedere* e ij so giardin
Figura:WienHofburg2.jpg|L'Hofburg
Figura:Wien Schoenbrunn Rueckseite.jpg|Ël Castel ëd Schönbrunn e ij so giardin
Figura:Schloss Schoenbrunn Gloriette DSC02028.JPG|La *Gloriette* a Schönbrunn
Figura:Austria Parlament Athena (jha).jpg|Ël Parlament austrìach
Figura:Palais Schwarzenberg.jpg|Ël Palass Schwarzenberg
Figura:Maria-Theresien-Platz in Wien.jpg|Ël Museo ëd Stòria dl'Art (*Kunsthistorische Museum *)
Figura:Wiener Riesenrad DSC02378.JPG|La "roa" dël *Prater*


## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Vien-a
François-Régis Bastide

Scritor an lenga fransèisa.
**François-Régis Bastide** a l'era nassù a Biarritz ai 1m ëd luj dël 1926 e a l'é mòrt dël 1996.
A l'é stàit pianista, germanista, romansié, editor, crìtich e a l'ha animà për vintessinch agn la trasmission a la radio *Le masque et la plume*.

Apress l'elession ëd François Mitterrand a pressident ëd la repùblica fransèisa, a l'é stàit ambassador ëd la Fransa an Danimarca e an Àustria.

## Euvre prinsipaj
* *Lettres de Bavière* (1947)
* *La troisième personne* (1948)
* *La jeune fille et la mort* (1950)
* *La lumière et le fouet* (1951)
* *Les Adieux* (1956)
* *Flora d'Amsterdam* (1957)
* *La vie rêvée* (1962)
* *La palmeraie* (1967)
* *L’Homme au désir d’amour lointain* (1994)

Bastide, François-Régis
Bastide, François-Régis
Bertrand Poirot-Delpech

Scritor an lenga fransèisa e académich ëd Fransa.
**Bertrand Poirot-Delpech** a l'era nassù a Paris ai 10 ëd fërvé dël 1929 e a l'é mòrtie ai 14 ëf novèmber dël 2006.

## Euvre prinsipaj
* *Le Grand Dadais* (1958)
* *La Grasse Matinée* (1960)
* *L’Envers de l’eau* (1962)
* *Au soir le soir* (1966)
* *Finie la comédie* (1969)
* *La Folle de Lituanie* (1970)
* *Les Grands de ce monde* (1973)
* *La Légende du siècle* (1976)
* *Saïd et moi* (1979)
* *Marie Duplessis* (1980)
* *Feuilletons* (1981)
* *Le Couloir du dancing* (1982)
* *L’Été 36* (1985)
* *Bonjour Sagan* (1986)
* *Monsieur Barbie n’a rien à dire* (1987)
* *Le Golfe de Gascogne* (1988)
* *Traversées* (1989)
* *L’Amour de l’humanité* (1994)
* *Diagonales* (1995)
* *L’Alerte, théâtre* (1997)
* *Théâtre d’ombres, journal* (1998)
* *Papon : un crime de bureau* (1998)
* *Monsieur le Prince* (1999)
* *J'écris Paludes* (2001)
* *J'ai pas pleuré* (2002, con Ida Grinspan)

Poirot-Delpech, Bertrand
Poirot-Delpech, Bertrand
Fritz Kreisler

Violinista e compositor.
**Fritz Kreisler** a l'era nassù a Vien-a ai 2 ëd fërvé dël 1875 e a l'é mòrt a New York ai 29 ëd gené dël 1962.

## Euvre prinsipaj
* *Apple Blossoms* (1919)
* *Sissy* (1932) 
* *Reunion in New York* (1940) 
* *Rhapsody* (1944)

## Anliure
* Praeludium und Allegro, dal viv

Kreisler, Fritz
Capizzi

**Capizzi** a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.425 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Leonardo Principato Trosso (dal 16/06/2008).

## Demografìa

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:3793
  bar:1871 from: 0 till:4119
  bar:1881 from: 0 till:4471
  bar:1901 from: 0 till:4723
  bar:1911 from: 0 till:4611
  bar:1921 from: 0 till:4694
  bar:1931 from: 0 till:4966
  bar:1936 from: 0 till:5187
  bar:1951 from: 0 till:5429
  bar:1961 from: 0 till:4915
  bar:1971 from: 0 till:4134
  bar:1981 from: 0 till:3919
  bar:1991 from: 0 till:3797
  bar:2001 from: 0 till:3564

PlotData=

  bar:1861 at:3793 fontsize:XS text: 3793 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:4119 fontsize:XS text: 4119 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:4471 fontsize:XS text: 4471 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:4723 fontsize:XS text: 4723 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:4611 fontsize:XS text: 4611 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:4694 fontsize:XS text: 4694 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:4966 fontsize:XS text: 4966 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:5187 fontsize:XS text: 5187 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:5429 fontsize:XS text: 5429 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:4915 fontsize:XS text: 4915 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:4134 fontsize:XS text: 4134 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:3919 fontsize:XS text: 3919 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:3797 fontsize:XS text: 3797 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:3564 fontsize:XS text: 3564 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Dàit ëd l'ISTAT



## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Messin-a
Deutschneudorf

**Deutschneudorf** a l'é un pais ant le montagne dla Sassònia, an Almagna.
A conta 1.170 abitant (2006).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Heinz-Peter Haustein.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Johannes Kepler

Astrònom e matemàtich.
**Johannes Kepler** a l'era nassù a Weil der Stadt ai 27 dë dzèmber dël 1571 e a l'é mòrt a Regensburg ai 15 ëd novèmber dël 1630.

A travajava al servissi ëd l'imperator Rodolf II d'Asborgh.
Dël 1626, ant le *Tàule rodolfin-e*, a l'ha smonù soe lej an sj'òrbite dij pianeta, dont la prima ch'a fortiss che coste a son elìtiche.

## A pòrto sò nòm
* Equassion ëd Kepler
* Lej ëd Kepler
* Sòlid ëd Kepler-Poinsot
* Telescòpi spassial Kepler

## Euvre prinsipaj

* *Mysterium cosmographicum* (1596) 
* *Astronomiae Pars Optica* (1604) 
* *De Stella nova in pede Serpentarii* (1604) 
* *Astronomia nova* (1609) 
* *Dioptrice* (1611) 
* *Epitome astronomiae Copernicanae* (1618-1621) 
* *Harmonices Mundi* (1619) 
* *Tabulae Rudolphinae* (1626) 
* *Somnium* (1634)
 

Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Kepler, Johannes
Flip I

Fieul ëd Tomà I, **Flip ëd Savòja** a l'era nassù a Aiguebelle dël 1207 o dël 1217 e a l'é mòrt a Roussillon (Isère) ai 15 d'agost dël 1285.
A l'ha sucedù a sò frel Pero II a soa mòrt, dventant cont ëd Savòja ch'a fà tërdes dal 1268.

Dël 1271, Flip a l'ha tnù n'udiensa general a Osta.
A l'ha fàit fé la pas a jë sgnor ëd la sità e a l'ha fàit dle donassion al convent ëd Santa Catlin-a e al priorà ëd Sant Ors.
Dël 1273 a l'ha concedù dle franchise ai sò soget ëd Villeneuve e dël 1274 a l'ha rendù a lë sgnor Faydis ël castel ëd Montjovet, ch'a l'avìa confiscaje quatr o sinch agn prima.

Marià con Alis ëd Borgògna, Flip I a l'ha nen avù ëd dissendent.
A soa mòrt dël 1285 a l'ha suceduje sò novod Medeo V.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Pero II

Fieul ëd Tomà I, **Pero ëd Savòja** a l'era nassù dël 1203 o dël 1215 e a l'é mòrt ai 16 ëd magg dël 1268.
A l'é dventà cont ëd Savòja ch'a fa dódes dël 1263, a la mòrt ëd sò novod Bonifass.
A l'era stranomà *ël cit Carlmagn*.
Dël 1263, Pero II a l'é stàit a Osta për n'udiensa general.
An Val d'Osta a l'ha riorganisà l'aministrassion dla giustissia, anstituend ël bailage, magistradura ch'a dipendìa diret dal prinsi, e a l'ha confermà j'imunità acordà ai sò vësco.
Fidela a la polìtica dël cont, an cost perìod la noblëssa valdostan-a a l'ha strenzù ëd contat frequent con l'Anghiltèra.

Pero II l'avìa marià Agnes ëd Faucigny, dont a l'ha avù na fija, Beatris (mòrta dël 1310).
A soa mòrt a l'ha suceduje sò frel Filip I.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Blason dla provincia ëd Triest

## Blason dla provincia ëd Triest

Figura:Provincia di Trieste-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Triest

Figura:San Dorligo della Valle-Stemma.svg|Dolina
Figura:Duino-Aurisina-Stemma.svg|Duino Aurisina
Figura:Comune di Muggia stemma 2.0.svg|Muggia
Figura:Trieste-Stemma.svg|Triest
Figura:Sgonico-Stemma.svg|Zgonik


Categorìa:Friul-Venessia Giulia
Triest
Andalusìa

L' **Andalusìa** (*Andalucía* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 87.268 kmq e a conta anviron 8.059.000 abitant.

La capital a l'é Sivija.

## Geografìa
L'Andalusìa as treuva al sud dla Spagna e a confin-a a òvest con ël Portugal, a nòrd con l'Estremadura e la comunità 'd Castija-La Mancha, a est con la Region ëd Murcia e a sud con Gibiltèra; a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich a sud-òvest e dal Mar Mediterani a sud-est.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul. A l'é motobin dovrà ël dialèt andalus, ch'a l'é un-a 'd soe varietà.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Aragon-a

L' **Aragon-a** (*Aragón* an ëspagneul e aragonèis; *Aragó* an catalan) a l'é na comunità autònoma dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 47.719 km2 e a conta anviron 1.296.000 abitant.

La capital a l'é Saragòssa.

## Geografìa
L'Aragon-a as treuva al nòrd-òvest dël pais e a confin-a con la Fransa e con j'àutre comunità autònome ëd Castija-La Mancha, Castija e León, Catalògna, La Rioja, Navarra e Valencia.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul; ant ël nòrd ëd la region anviron 12.000 përson-e a dòvro ancora la lenga aragonèisa, mentre che ant la banda ai termo con la Catalògna as deuvra ël catalan.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Asturie

Ël **Prinsipà dj'Asturie** (*Principáu d'Asturies* ò mach *Asturies* an  asturian; *Principado de Asturias* ò mach *Asturias* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'han na surfassa ëd 10.603 km2 e a conto anviron 1.074.000 abitant.

La capital a l'é Oviedo.

## Geografìa
J'Asturie as treuvo al nòrd dël pais e a confin-o con le comunità autònome ëd Galissia a òvest, Castija e León a sud e Cantabria a est. A nòrd a son bagnà da l'Océan Atlàntich.


## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul; la lenga regional però a l'é l'asturian, dovrà come prima lenga da anviron 100.000 përson-e. A-i é 'dcò anviron 450.000 përson-e ch'a son bon a parlelo e a capilo, ch'a lo dòvro come sconda lenga. L'asturian a gòd ëd protession legislativa ant la Comunità, ma a l'é nen arconossù come lenga ufissiala.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Ìsole Balear

J' **Ìsole Balear** (*Illes Balears* an catalan; *Islas Baleares* an ëspagneul) a son un arsipélagh ch'as treuva a est dla còsta spagneula, an mes al mar Mediterani ossidental.

Politicament a costituisso un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna. 

A l'han na surfassa ëd 4.992 km2 e a conto anviron 1.030.000 abitant.

La capital a l'é Palma ëd Majòrca.

## Geografìa

Le ìsole prinsipaj a son Majòrca, Minòrca, Ibissa e Formentera.

## Lenga

La lenga nassional a l'é 'l catalan; le lenghe ufissiaj a son ël catalan e lë spagneul.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Balear
Pais Basch

Ij **Pais Basch** (an ëspagneul: *País Vasco*; an  basch: *Euskadi*) a son un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'han na surfassa ëd 7234 km2 e a conto anviron 2.133.000 abitant.

La capital a l'é Vitoria-Gasteiz.

## Geografìa
Ij Pais Basch as treuvo ant ël nòrd dël pais e a confin-o a nòrd con la Fransa e l'Océan Atlàntich, a sud con le comunità autònome 'd La Rioja e 'd Castija e León, a òvest con la Cantabria e a est con la Navarra.


## Ij Basch

Ël pòpol basch a l'é na nassion ch'a së slontan-a motobin për etnìa, lenga e coltura da cola spagneula; contut che ij Pais Basch a gòdo 'd larga autonomìa andrinta a lë stat ëspagneul, a arvéndico da sempre l'indipendensa formal.

### Euskal Herria

L'espression **Euskal Herria** a marca la popolassion che a parla la lenga basca. 
Euskal Herria a mostra tant col ch'a l'é 'l teritòri abità dai basch che l'ansem dij basch coma përson-e (coma se për indiché 'l Piemont e ij piemontèis as dovrèissa la midema paròla). Sòn përchè ij basch a son sempre restà unì pì da soa coltura (dzortut da soa lenga) che da l'unità dël teritòri. Donca un *basch* a l'é dzoratut un che a parla la lenga basca (ciamà an basch Euskaldun, *chi a parla basch*) anans d'esse na përson-a che a viv an Euskal Herria.

*Euskadi* a l'é na paròla anventà da Sabino Arena (pare dël nassionalism basch modern), che a veul indiché nomach ël teritòri basch a diferensa d*'Euskal Herria*.

## Lenga
La lenga nassional a l'é 'l basch; le lenghe ufissiaj a son ël basch e lë spagneul.

## Anliure esterne
* Sit istitussional an basch
* Sit istitussional an espagneul

Categorìa:Spagna
Ìsole Canarie

J' **Ìsole Canarie** (*Canarias* an ëspagneul) a son n'arsipélagh ch'as treuva ant l'Océan Atlàntich, dontré senten-e 'd chilòmeter a òvest ëd la còsta dël Maròch.
Politicament a constituisso un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'han na surfassa ëd 7.447 km2 e a conto anviron 2.025.000 abitant.

La Comunità a l'ha doe capitaj: Santa Cruz de Tenerife e Las Palmas de Gran Canaria.

## Geografìa

Le 7 ìsole pì grande a son: 

* Tenerife 
* Fuerteventura 
* Gran Canaria 
* Lanzatote 
* La Palma 
* La Gomera  
* El Hierro

## Lenga

La lenga ofissial a l'é lë spagneul, dont ant j'ìsole as parla na varietà motobin smijanta a cola 'd Cuba.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Canarie
Categorìa:Spagna
Cantabria

La **Cantabria** (*Cantabria* 'dcò an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 5.221 km2 e a conta anviron 572.500 abitant.

La capital a l'é Santander.

## Geografìa
La Cantabria as treuva al nòrd ëd la Spagna e a confin-a a òvest con j'Asturie, a sud con la comunità 'd Castija e León e a est con ij Pais Basch; a l'é bagnà a nòrd da l'Océan Atlàntich.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul. An dontré bande pòche përson-e a dòvro ancora ël dialet *Montañés* ò *Càntabro*, ch'a l'é gropà a l'asturian.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Pais Catalan

Ij **Pais Catalan** (*Països Catalans* an catalan) as treuvo ant l'Euròpa ossidental e a son l'ansem dij teritòri andoa as parla la lenga catalan-a. 

## Geografìa


L'espression **Pais Catalan** a comprend:
* La **Catalògna stòrica**, che a diso soèns *ël Prinsipà*. A së stend an sla fassa costera fransèisa e spagneula, an comprendend 
** la Catalògna spagneula, ò Comunità catalan-a autònoma dë Spagna
** la region fransèisa dël Rossijon, che a resta dadlà e a caval dij Pirené e che ij catalan a l'han pì car ciamela *Catalunya Nord*
** ël prinsipà d'Andorra.
* la region ëd Valencia, che a resta l'antich Règn ëd Valensia 
* j'ìsole Balear, an Ëspagna, 
* la Frangia 'd Ponent (ò d'Aragon-a) (an aragonèis *a Francha de Lebán*)
* la sità d'Algher an Sardëgna

La capital ëstòrica e la sità pì granda dla Catalògna a l'é Barslon-a; la part fransèisa dla Catalògna stòrica a fa arferiment a la sità 'd Perpignan.

## Polìtica

Ij Pais Catalan a costituisso n'unità teritorial an sle region dla fassa cità sì-dzora e n'unità nassional, coltural, étnica e lenghìstica ant ël pòpol catalan ch'a parla soa lenga natural.
Politicament però, coma dit, a l'é divisa antra jë stat ëd Fransa, Spagna e Andorra.
La lèj spagneula a garantiss d'autonomìa particular a la part dij Pais Catalan ch'a j'apartniss, mentre che la Fransa a arconòss gnun-e forme d'autonomìa ai Catalan ch'a vivo ant ël Rossijon, e legalment a j'impon la lenga fransèisa. An efet, ël nòm pì giust për sa region a sarìa *Catalunya Nòrd*, ma lë Stat fransèis a j'arfuda ëd pianta tut arconossiment lenghìstich ò coltural ch'a sia. Mach ant j'ùltim agn, ij resior dël Rossijon a smija ch'a së slargo un pòch a deje a la lenga e a la coltura catalan-e almanch na dignità coltural-folclorìstica, ma bin leugn da qualsëssìa arconossiment ufissial.

## Lenga
La lenga natural dij Pais Catalan a l'é ël catalan (ciamà ufissialment *valencià*, "valensian" ant la Comunità Valensian-a).

Lë spagneul a l'é motobin spantià ant le sità dle Comunità autònome spagneule. Nen sempe parèj ant le campagne, andoa soens ël catalan as dòvra come lenga prima ò bele ùnica. 
Ël fransèis a l'ha squasi crasà ël catalan ant la region dël Rossijon, anté che 'l catalan as dòvra squasi mach pi coma dialet ò residuà coltural.
An Andorra ël catalan a l'é l'ùnica lenga ufissiala, contut che spagneul e fransèis a sio motobin difondù. Andorra a l'é l'ùnich ëstat sovran al mond anté che 'l catalan a l'é prima lenga ufissial.  
Ant la cita Val d'Aran, an teritòri spagneul, anviron 9.000 përson-e a parlo l'aranèis, na varietà dl'ossitan ch'a gòd dla tùa legislativa ufissial dël govern dla Comunità autònoma 'd Catalògna.

Categorìa:Euròpa
Castija-La Mancha

La **Castija-La Mancha** (*Castilla-La Mancha* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 79.463 km2 e a conta anviron 1.977.000 abitant.

La capital a l'é Toledo.

## Geografìa
La Castija-La Mancha as treuva al sènter ëd la Spagna e a confin-a con j'àutre Comunità autònome ëd Castija e León, Comunità ëd Madrid, Aragon-a, Comunità Valensian-a, Region ëd Murcia, Andalusìa e Estremadura.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul. A-i é pa 'd dialet né 'd lenga regional, da pòst che la region ëd Castija a l'é la banda d'orìgin dla lenga spagneula, ch'a l'é dita 'dcò Castijan (*Castellano*).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Castija e León

La **Castija e León** (*Castilla y León* an ëspagneul; *Castiella y Llión* an dialet leonèis; *Castela e León* an galissian) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 94.223 km2, ch'a na fan la Comunità autònoma pì granda an Ëspagna. A conta anviron 2.528.000 abitant.

La capital a l'é Valladolid.

## Geografìa
La Castija e León as treuva al nòrd-òvest ëd la Spagna. A confin-a con ël Portugal a òvest e con j'àutre Comunità autònome ëd Asturie, Cantabria, Pais Basch, La Rioja, Aragon-a, Comunità ëd Madrid, Castija-La Mancha, Estremadura e Galissia.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul. 

Contut che la region ëd Castija a sia la banda d'orìgin dla lenga spagneula, ch'a l'é dita 'dcò Castijan (*Castellano*), ant la Comunità as dòvro ëdcò: 
* ël dialet leonèis (ch'a l'é motobin smijant a la lenga asturian-a) ant ël León
* ël galissian ai termo con Portugal e Galissia
Costi doi idiòma a gòdo 'd protession legislativa ant la Comunità, ma a son nen arconossù coma ufissiaj.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Catalògna (comunità autònoma)

La **Catalògna** (*Catalunya* an catalan; *Cataluña* an ëspagneul; *Catalonha* an ossitan) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
A l'é la division aministrativa pì importanta ant l'àmbit dij Pais Catalan.

A l'ha na surfassa 'd 33.114 km2 e a conta anviron 7 milion e mes abitant.

La capital a l'é Barslon-a.

## Geografìa
La Catalògna as treuva al nòrd-est dë Spagna e a confin-a a nòrd con la Fransa (dipartiment dël Rossijon) e con Andorra, a òvest con l'Aragon-a e a sud con la Comunità Valensian-a. A l'é bagnà a est dal Mar Mediterani.

A apartniss a la Catalògna 'dcò la cita comun-a dë Llívia, ch'a resta fòra dai confin dë Spagna e a l'é totalment sircondà dal teritòri fransèis.

## Lenga

Le lenghe ufissiaj a son ël catalan e lë spagneul.
Ant la cita val d'Aran as parla na varietà dla lenga ossitan-a ciamà *[[Aranèis]]*, ch'a l'é ufissial an dita val.

## Organisassion polìtica

La **Generalitat de Catalunya** a l'é 'l nòm ofissial an catalan dël goern autònom dla Catalògna.

Cost organism a l'é formà dal Parlament, dal Goern, da la Presidensa dla Generalitat e d'àutri element pì cit dont a parla 'dcò lë Statut dla Catalògna e àutre lèj.


File:Casa generalitat web.jpg|Palass ëd la la Generalitat de Catalunya
File:BIG 809012912040411.jpg|Andrinta
File:BIG 372062912040411.jpg|


## Anliure esterne
* Sit istitussional
Estremadura

L' **Estremadura** (*Extremadura* an ëspagneul; *Estremaúra* an dialet estremegn) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 41.634 km2 e a conta anviron 1.090.000 abitant.

La capital a l'é Mérida.

## Geografìa
L'Estremadura as treuva al sud-òvest dë Spagna e a confin-a a òvest con ël Portugal, a nòrd con Castija e León, a est con  Castija-La Mancha e a sud con l'Andalusìa.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul; ant la region a l'é ancor spantià ël *dialet estremegn*, ch'a s'avzin-a motobin a l'asturian e al leonèis.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Comunità ëd Madrid

La **Comunità 'd Madrid** (*Comunidad de Madrid* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
A comprend mach la provinsa ëd Madrid.

A l'ha na surfassa ëd 8.022 km2 e a conta anviron 6.081.000 abitant.

La capital a l'é la sità 'd Madrid.

## Geografìa
La Comunità 'd Madrid a resta al sènter dla Spagna e sò teritòri a l'é ancastrà antra coj dle Comunità 'd Castija e León a òvest e 'd Castija-La Mancha a sud e a est.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul.
A-i é pa 'd dialet particolar, da pòst che la Spagna sentral a l'é la banda d'adoss ëd la lenga spagneula.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Galissia

La **Galissia** (*Galicia* ò *Galiza* an galissian; *Galicia* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 29.574 km2 e a conta anviron 2.772.000 abitant.

La capital a l'é Santiago de Compostela.

## Geografìa
La Galissia as treuva al nòrd-òvest ëd la Penìsola Ibérica.
A confin-a a sud con ël Portugal, a est con Castija e León e con j'Asturie e a l'é bagnà a nòrd e a òvest da l'Océan Atlàntich.

## Lenga

La lenghe ufissiaj a son ël galissian e lë spagneul.
Ël galissian a l'é na lenga ibérica ch'a s'avzin-a motobin al portughèis.

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Lenga andra-hus

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga andra-hus** ò **Andra-Hus** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dl**'Andra-Hus** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe Ìsole dl'Amirajà
******* lenghe orientaj
******** lenghe Manus
********* **lenga Andra-Hus**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **anx**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=anx

andra-hus
andra-hus
Region ëd Murcia

La **Region ëd Murcia** (*Región de Murcia* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa d'11.313 km2 e a conta anviron 1.392.000 abitant.

La capital a l'é la sità 'd Murcia.

## Geografìa
La Region ëd Murcia a resta al sud-est dë Spagna e a confin-a a òvest con l'Andalusìa, a nòrd con Castija-La Mancha, a est con la Comunità Valensian-a. A l'é bagnà a sud dal Mar Mediterani.

Le montagne dla Murcia a son riche 'd fer, aram, piomb argentìfer.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul; ant la region na vira a l'era ancor spantià ël *dialet mursian*, na parlada dlë spagneul ch'al di d'ancheuj as deuvra squasi pi nen.

## Stòria
A l'é stàita ël prim possediment dij cartaginèis an Ëspagna e ij roman a l'han butala ant l*'Hispania Tarraconensis*.
Sota ij mòro la provinsa a l'era conossùa tanme Todmír e a comprendìa, conforma a Edrisi, le sità 'd Murcia, Orihuela, Cartagena, Lorca, Mula e Chinchilla.

Ël regn ëd Murcia, dventà indipendent na vira drocà j'Omayyad, a comprendìa col che al di d'ancheuj a l'é Albacete, an dzorpì 'd Murcia.
A l'é dventà soget a la coron-a 'd Castija dël sécol ch'a fa XIII.

Finda al 1833 la provinsa ëd Murcia a comprendìa ëdcò Albacete.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Lenga Pak-Tong

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Pak-Tong** o **Pak-Tong** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Pak-Tong** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe Ìsole dl'Amirajà
******* lenghe orientaj
******** lenghe Pak-Tong
********* **lenga Pak-Tong**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **PKG**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pkg

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Figian-a

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Figian-a** ò **Figian** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant le Figi.

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Figian** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe sentro-passìfiche
********* lenghe est figian-e-polinesian-e
********** lenghe est figian-e
*********** **lenga Figian-a**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **FIJ**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=fij
 

Lenga Figiana
Lenga Austral

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Austral** ò **Austral** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant la Polinesia Fransèisa.

## Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l**Austral** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe sentro passìfiche
********* lenghe est figian-e-polinesian-e
********** lenghe polinesian-e
*********** lenghe Nuclear
************ lenghe oriental
************* lenghe sentraj
************** lenghe Tahitich
*************** **lenga Austral**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: aut

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aut

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Mapia

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Mapia** o **Mapia** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Papua (Indonesia).

## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Mapia** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe micronesian-e
********* lenghe micronesian-e vere
********** lenghe Ponapeic-Trukic
*********** lenghe Trukic
************ **lenga Mapia**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MPY**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mpy

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Àlgebra ëd Jordan

N**'àlgebra ëd Jordan** a l'é n'àlgebra nen assossiativa dont la composission ëd multiplicassion a sodisfa le condission:
*ab=ba
*(a^2b)a=a^2(ba)

Algebra ëd Jordan
Trasformà ëd Hilbert

Ch'as considera na fonsion f(x) ëd variàbila real, definìa për qualsëssia valor d'x e ch'a aparten a un-a dle class L^p( \mathbb R ), con 1 \leq p.
La **trasformà ëd Hilbert** d'f a l'é la fonsion
: \tilde f (x)= \frac 1{ \pi } VP \int_{- \infty }^{+ \infty } \frac{f(t)}{x-t} dt ,
anté che l'antëgral a l'é calcolà conforma al valor prinsipal, visadì
:VP \int_{- \infty }^{+ \infty } \frac{f(t)}{x-t} dt= \lim_{ \varepsilon\rightarrow 0} \int_{|x-t|> \varepsilon } \frac{f(t)}{x-t} dt .

L'antëgral ant la definission d' \tilde f  a esist quasi daspërtut.
Për 1 a val la disugualiansa ëd Riesz || \tilde f ||_p\leq A_p||f||_p, anté che A_p a dipend mach da p.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Visantoña, Santiso

**San Xoán** ëd **Visantoña** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiso. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 429 abitant (215 òm e 214 fomne) distribuì an 26 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Santiso
Santiso, Santiso

**Santa María** ëd **Santiso** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiso. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era d'85 abitant (45 òm e 40 fomne) distribuì an 5 partìe ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Santiso
A Ponte Arcediago, Santiso

**San Xoán** dla **Ponte Arcediago** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Santiso. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 151 abitant (80 òm e 71 fomne) distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Ponte Arcediago
Blason dla provincia ëd Ragusa

## Blason dla provincia ëd Ragusa
Figura:Provincia di Ragusa-Stemma.svg|Provincia ëd Ragusa 

## Blason dij comun dla provincia ëd Ragusa

Figura:Acate-Stemma.svg|Acate
Figura:Chiaramonte Gulfi-Stemma.svg|Chiaramonte Gulfi
Figura:Comiso (RG)-Stemma.svg|Comiso
Figura:Giarratana-Stemma.svg|Giarratana
Figura:Ispica-Stemma.svg|Ispica
Figura:Monterosso Almo-Stemma.svg|Monterosso Almo
Figura:Pozzallo-Stemma.svg|Pozzallo
Figura:Ragusa-Stemma.svg|Ragusa
Figura:Santa Croce Camerina-Stemma.svg|Santa Croce Camerina
Figura:Scicli-Stemma.svg|Scicli
Figura:Vittoria-Stemma.svg|Vittoria


Categorìa:Sicilia
Ragusa
Blason dla provincia ëd Siracusa

## Blason dla provincia ëd Siracusa

Figura:Provincia di Siracusa-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Siracusa

Figura:Augusta-Stemma.png|Augusta
Figura:Coat of arms of Avola.svg|Avola
Figura:Buccheri-Stemma.png|Buccheri
Figura:Buscemi-Stemma.svg|Buscemi
Figura:Canicattini Bagni-Stemma.png|Canicattini Bagni
Figura:Carlentini-Stemma.png|Carlentini
Figura:Cassaro-Stemma.png|Cassaro
Figura:Ferla-Stemma.png|Ferla
Figura:Floridia-Stemma.svg|Floridia
Figura:Francofonte-Stemma.png|Francofonte
Figura:Lentini-Stemma.svg|Lentini
Figura:Melilli-Stemma.png|Melilli

Figura:Pachino-Stemma.png|Pachino
Figura:Palazzolo Acreide-Stemma.png|Palazzolo Acreide
Figura:Portopalo di Capo Passero-Stemma.png|Portopalo di Capo Passero
Figura:Priolo Gargallo-Stemma.png|Priolo Gargallo
Figura:Rosolini-Stemma.png|Rosolini
Figura:Siracusa-Stemma.svg|Siracusa
Figura:Sortino-Stemma.png|Sortino


Categorìa:Sicilia
Siracusa
Augusta (SR)

**Augusta** (*Aùsta* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 39.957 abitant, an provincia ëd Siracusa.

La cita sità a resta an sn'ìsola, gropà a la tèra fërma da dij pont, ant ël gòlf dël midem nòm.

## Stòria
Ël nòm d'Augusta a armonta a l'época amperial roman-a, cand dël I sécol aGC August a l'ha butà su costa neuva colònia.

Augusta a l'é stàita crasà dai sarasin, peui torna arcorstruìa da jë svev dël sècol ch'a fa XIII.
A l'é peui passà sota la dominassion dj'aragonèis.

Dël luj 1943 a-i é staje lë sbarch ëd j'alià durant la sconda guèra mondial.

## Leu d'anteresse
*Ël castel
*La catedral
*La cesa dj'Ànime dël Purgateuri

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimo Carrubba (dal 27/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional
Floridia

**Floridia** (*Ciuriddia* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 21.864 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Arturo Spadaro (dal 14/05/2007).

## Sità gemelà

Floridia a l'é gemelà con:
*  Hartford, Stat Unì d'América
*  San Miguel de Tucumán, Argentin-a

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Noto

**Noto** (*Nuotu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 23.473 abitant, an provincia ëd Siracusa.

As dëstend arlongh në spiuvent a trasse, davzin al mar.

## Stòria
Dël sécol ch'a fa XVIII Noto a l'é stàit arcostruì dël tut ant un pòst pì sigur, apress ël disastros taramòt dël 1693 ch'a l'ha crasà ël sènter ch'a-i era prima e ch'a restava pì an àut e pì a nòrd-òvest dla posission dël di d'ancheuj.

## Urbanism
La sità a l'ha na strutura urban-a regolar e ortogonal.

## Leu d'anteresse
### Palass
*Palass Ducezio
*Palass Villa Dorata
*Palass Sant Alfan

### Cese
*La catedral
*La basìlica dël Santìssim Salvator
*La cesa ëd San Dumini
*La cesa ëd San Fransesch
*La cesa dël Crocifiss

### Musé
*Musé cìvich

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Corrado Valvo (dal 26/06/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional
Pachino

**Pachino** (*Pachinu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 21.478 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Përsonalità
* Vitaliano Brancati, scritor, nassù a Pachino dël 1907

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Bruno (09/06/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Vitaliano Brancati

Scritor an lenga italian-a.
**Vitaliano Brancati** a l'era nassù a Pachino ai 24 ëd luj dël 1907 e a l'é mòrt a Turin ai 25 dë stèmber dël 1954.
A l'é stàit marià con l'atris Anna Proclemer.

## Euvre prinsipaj
* *L'amico del vincitore* (1932)
* *Singolare avventura di viaggio* (1932)
* *In cerca di un sì* (1939)
* *Gli anni perduti* (1941)
* *Don Giovanni in Sicilia* (1941)
* *Il vecchio con gli stivali* (1945)
* *Il bell'Antonio* (1949)
* *Paolo il caldo* (1955)

Brancati, Vitaliano
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopolska-Dean** (Анна-Мария Равнополска-Дийн an bùlgar) a l'é n'arpista, compositris e ansegnanta bùlgara.

## Discografìa
* *A Harpist's Invitation to the Dance*, Gega CD, 1992
* *Erich Schubert Pop Harp Festival*, Gega CD, 1994
* *Harps of the Americas (Paraguayan and pedal harps)*, Arpa d'òr CD, 1996
* *Harpist at the Opera (honoring the Donizetti bicentennial)*, Arpa d'òr CD, 1997
* *Legende:  French Music for Harp*, Gega compact disc, 1999
* *Bulgarian Harp Favorites*, Arpa d’òr, CD 2003

## Euvre prinsipaj
* *Improvisation* sol për arpa, 2003
* *The turtle’s castle* sol për arpa,  2003 
* *Four compositions for harp on Haiku poetry*, 2003 
* *Waltz and Lullaby* sol për pianofòrt,  2003 
* *Rap Tango* për arpa e vos,  2003 
* *Suite of eight dances: Laendrer, Tango, Fandango, Horo, Kazachok, Arabian dance, Pavane*,  2004
* *Fantasy on Traviata*,  2005
* *Two haiku pieces on Basho*,  2006
* *The mystic trumpeter* su Walt Whitman,  2006
* *Five haiku pieces “Solo Honkadorae Renga”*,  2006 

Ravnopolska-Dean, Anna-Maria
Ravnopolska-Dean, Anna-Maria
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** a l'è un vilagi dël Gàles an sl'ìsola d'Anglesey.
A conta 3.040 abitant.

## Nòm
*Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch* a l'é 'l pais con ël nòm pì longh an tut ël Regn Unì (e 'l ters an tut ël mond).
Ël nòm dël vilagi a veul dì: *Cesa ëd Santa Marìa, ant la valada dël ninseul bianch, davzin al vòrti e a la cesa ëd San Tysijl, dapé la caverna rossa*.

Categorìa:Sità galèise
Equassion diferensial ëd Jacobi

L**'equassion diferensial ëd Jacobi** a l'é l'equassion diferensial
:(a+a'x+a*y)(xdy-ydx)-(b+b'x+b*y)dy+(c+c'x+c''y)dx=0.
Lë studi e l'antëgrassion ëd costa equassion a l'é euvra ëd Carl Gustav Jacob Jacobi, con n'artìcol publicà dël 1842 an sël giornal ëd Crelle.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Solarino

**Solarino** (*San Pàulu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 7.365 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Nòm
Ël comun a l'é ciamase, fin al 1920, *San Paolo Solarino*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Mangiafico (dal 17/05/2007).

## Sità gemelà

Solarino a l'é gemelà con:
*  Aninoasa, Romanìa 
*  Moreland, Australia
*  New Britain (Connecticut), Stat Unì d'América

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Buccheri

**Buccheri** (*Buccheri* 'dcò an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 2.187 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gaetano Pavano (dal 25/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Carlentini

**Carlentini** (*Carruntini* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 17.577 abitant , an provincia ëd Siracusa.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Giuseppe Basso (dal 16/06/2008).

## Sità gemelà
Carlentini a l'é gemelà con:
*  Santa Luċija, Malta

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Lenga Nukuoro

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Nukuoro** ò **Nukuoro** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Micronesia.

## Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Nukuoro** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe sentro passìfiche
********* lenghe est figian-e-polinesian-e
********** lenghe polinesian-e
*********** lenghe Nuclear
************ lenghe Samoic-Outlier
************* lenghe Ellicean
************** **lenga Nukuoro**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NKR**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nkr

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Palazzolo Acreide

**Palazzolo Acreide** (*Palazzolu* o *Palazzolu Creidi* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 9.040 abitant, an provincia ëd Siracusa.

As pògia ai Mont Ibleo, ant l'àuta val ëd l'Anapo.

## Stòria
Dël 664 aGC Siracusa, mnand na polìtica agressiva d'espansion colonial an sl'ìsola, a l'ha fondà soa prima sot-colònia, *Akrai*.
Ël grop dë stra ch'a rivava a la neuva sità a l'avìa na granda amportansa stratégica për la comunicassion ëstradal antra Siracusa e le sità greche dla riva meridional.
Jë sgav archeològich a l'han dëscoatà ël teatro grech dël III sécol aGC, bin goernà, ëd dimension modeste; a podìa conten-e 600 ëspetador.

Sota ij roman, Akrai a l'é vnùit *civitas stipendiaria*, seghitand a prosperé mersì a sò drù teritòri agrìcol.

Crasà da j'àrabo, a l'é stàit arconquistà an época norman-a e arcostuì.
A son ij norman ch'a l'han ciamalo *Palazzolo*.

Vastà séghit al taramòt dël 1693, soa nos dël di d'ancheuj a l'é stàita tirà su dël sécol ch'a fa XVIII.

## Leu d'anteresse
### Cese
*La cesa ëd San Pàul
*La cesa ëd San Sebastian
*La cesa dl'Imacolà

### Musé
*Ca musé d'Antonino Uccello

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Scibetta (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne

* Sit istitussional
Priolo Gargallo

**Priolo Gargallo** (*Priolu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 12.173 abitant , an provincia ëd Siracusa.

## Stòria

Ël comun ëd Priolo Gargallo a l'é stàit fondà ai 12 ëd luj dël 1979, dëstacand-se da ij comun ëd Siracusa e Melilli. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonello Rizza (dal 30/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Francofonte

**Francofonte** (*Francufonti* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 12.494 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Giuseppe Castania (dal 10/06/2003 -second mandà: 2008-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Portopalo di Capo Passero

**Portopalo di Capo Passero** (*Puortupalu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.644 abitant, an provincia ëd Siracusa.

## Stòria
Ël comun a l'é stàit fondà al 1m ëd mars dël 1975, dëstacand-se dal comun ëd Pachino.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Michele Taccone (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Siracusa
Carlo Somigliana

Matemàtich e fìsich.
**Carlo Somigliana** a l'era nassù a Còm ai 20 dë stèmber dël 1860 e a l'é mòrt a Casanova Lansa (al di d'ancheuj frassion ëd Valmorea) ai 19 ëd giugn dël 1955.

A l'era laureasse a Pavìa e peui a l'é stàit anlev a Pisa, ansema a Vito Volterra, d'Enrico Betti e d'Ulisse Dini.
A l'é stàit professor ëd fìsica matemàtica a l'Università 'd Pisa dal 1892 al 1903, peui a l'é passà a l'Università ëd Turin.
A l'é stàit sòcio fondador ëd l'Union Matemàtica Italian-a.

Soe arserche sientìfiche a l'han rësguardà la teorìa matemàtica dl'elasticità stàtica e dinàmica, l'anàlisi, la teorìa dj'onde sìsmiche, la teorìa maxwellian-a dj'assion a distansa, la teorìa dël moviment dij giassé.

Somigliana, CarloSomigliana, Carlo
Valmorea

**Valmorea** (*Valmuréa* an dialèt comasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.669 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Simoncini (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Blason dla provincia ëd Barletta-Andria-Trani

## Blason dla provincia ëd Barletta-Andria-Trani


## Blason dij comun dla provincia ëd Barletta-Andria-Trani

Figura:Andria-Stemma.svg|Andria
Figura:Barletta-Stemma.svg|Barletta
Figura:Bisceglie-Stemma.svg|Bisceglie
Figura:Canosa di Puglia-Stemma.svg|Canosa di Puglia
Figura:Margherita di Savoia-Stemma.svg|Margherita di Savoia
Figura:Minervino Murge-Stemma.svg|Minervino Murge
Figura:San Ferdinando di Puglia-Stemma.svg|San Ferdinando di Puglia
Figura:Spinazzola-Stemma.svg|Spinazzola
Figura:Trani-Stemma.svg|Trani
Figura:Trinitapoli-Stemma.svg|Trinitapoli


Categorìa:Pulia
Barletta-Andria-Trani
Trinitapoli

**Trinitapoli** a l'é un comun ëd 14.408 abitant dla Pulia, an provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani.

## Nòm
Ël comun a l'é ciamasse prima *Casale di Paglia* e peui, fin al 1863, *Casal Trinità*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ruggero Di Gennaro (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani