open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palass Abassial ëd Sant Ambreus

Ël Palass Abassial ëd Sant Ambreus (1176) a l'é l'arcostrussion dël sécol ch'a fa XII.

## Galerìa ëd foto


Castello abbaziale.jpg|Palass Abassial (1176)
Santambrogio TO ingresso castello abbaziale.JPG|Ingress dël Palass Abassial ëd Sant Ambreus
Santambrogio TO ingresso del castello abbaziale con muro di cinta.JPG|Autra vista dël Palass Abassial


Palass
Categorìa:Palass dël Piemont
Panzer VI Tiger I

Ël **Panzer VI Tiger I** abreviassion ëd *Panzerkampfwagen VI Tiger I*, o ëdcò *Sonderkraftfahrzeug 181* (Sd.Kfz. 181), a l'é un car armà pesant alman dla Sconda guèra mondial‎.
A l'é stàit prodovù dal 1942 al 1944 an anviron 1.500 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Panzer VI Tiger II

Ël **Panzer VI Tiger II** abreviassion ëd *Panzerkampfwagen VI Ausf. B*, o ëdcò *Sonderkraftfahrzeug 182* (Sd.Kfz. 182), a l'é un car armà pesant alman dla Sconda guèra mondial‎.
A l'é stàit prodovù dal 1944 al 1945 an 489 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
San Juan (Porto Rico)

**San Juan** a l'é la capital dl'ëstat assosià a jë Stat Unì ëd Porto Rico.
A conta 395.326 abitant (2010).
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1521 còn ël nòm ëd *San Juan Bautista de Puerto Rico*.

## Sità gemelà
San Juan a l'é gemelà con:
*  Madrid, Spagna

Categorìa:Sità dl'América central
Hagåtña

**Hagåtña** a l'é la capital dl'ëstat assosià a jë Stat Unì ëd Guam.
A conta 1.051 abitant.

Categorìa:Geografìa
Porto Rico

Ël **Porto Rico** (*Puerto Rico* an ëspagneul) a l'é un pais dl'América central assosià a jë Stat Unì 'me *territori nen incorporà* (an ëspagneul: Estado Libre Asociado de Puerto Rico; an angleis: Commonwealth of Puerto Rico).

A l'e formà da l'ìsola ciamà Puerto Rico e da motobin isole pì cite ant'ël Mar dij Caràib.
La capital a l'é San Juan.
A l'ha na surfassa ëd 9.104 km² e a conta 3.193.694 abitant (2020).

## Anté ch'as treuva

## Organisassion polìtica

Ël president a l'é col djë Stat Unì, ël goernador a l'é Jennifer González-Colón (dal 2025).

Categorìa:Pais‎
Guam

**Guam** (*Guåhan* an lenga chamorro) a l'é un pais ch'as treuva ant l'Océan Passìfich assosià a jë Stat Unì 'me *territori nen incorporà* (*the U.S. Territory of Guam* an angleis).

A l'e formà da l'ìsola ciamà Guam, la pì granda dle Isole Marian-e.
La capital a l'é Hagåtña.
A l'ha na surfassa ëd 541,3 km² e a conta 161.785 abitant (2015).

## Anté ch'as treuva

## Organisassion polìtica

Ël president a l'é col djë Stat Unì.

Categorìa:Pais‎
Schönau am Königssee

**Schönau am Königssee** a l'é na comun-a dl'Almagna, ant el distret ëd Berchtesgadener Land, ant la region aministrativa ëd Oberbayern , stat dla Baviera.

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dla Baviera
Marktl am Inn

**Marktl am Inn** a l'é na comun-a dl'Almagna dle stat dla Baviera, che a l'ha 2 700 abitant. As treuva ant ël *[[Kreis]]* d'Altötting, ant l'Auta Baviera. 
A l'é nassuje Papa Benedet XVI, nassù ai 16 d'avril dël 1927, e a l'é vivuje për doi agn.

## Arferiment


## Colegament estern
* Pàgina ufissial (an alman)

Categorìa:Comun-e dla Baviera
Memmelsdorf

**Memmelsdorf** a l'é na comun-a dl'Almagna, ant el distret ëd Bamberg, ant la region aministrativa dla Auta Francònia, stat dla Baviera.


Image:Schloss Seehof BW 1.JPG|Schloss Seehof
Image:Bahnstrecke Bamberg-Scheßlitz Memmelsdorf-1.jpg|
Image:StMartin.jpg|St. Martin

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dla Baviera
Lista dj'aeropòrt dël New Brunswick

J'areopòrt dël New Brunswick a son, an órdin alfabétich:

* Bathurst Airport
* Boston Brook Airport
* Bristol Airport (New Brunswick)
* Brockway Airport
* Buctouche Airport
* Charlo Airport
* Clearwater Airport
* Doaktown Airport
* Downs Gulch Airport
* Edmundston Airport
* Florenceville Airport
* Grand Falls Airport
* Grand Manan Airport
* Greater Fredericton Airport
* Greater Moncton International Airport
* Havelock Airport
* Juniper Airport
* Miramichi Airport
* Moncton - McEwen Airport
* Pokemouche Airport
* Saint John Airport
* Scottsfield Airpark
* Sevogle Airport
* Shediac Bridge Airport
* St-Quentin Airport
* St. Leonard Airport
* St. Stephen Airport
* Sussex Airport (New Brunswick)
* Weyman Airpark
* Woodstock Airport (New Brunswick)

Categorìa:Aviassion
General Motors

La **General Motors** a l'é un gròp ëd meison viturìstiche e soa sede a l'é a Detroit, (Michigan) an jë Stat Unì.
La General Motors a conten-e motobin division dont Cadillac, Chevrolet, GM Korea, GMC, e Buick.

## Stòria
### J'achit
La marca a l'é stàita fondà dël 1908 da William C. Durant.

Categorìa:Meison viturìstiche djë stat Unì d'América
Giuseppe Terragni

Architet.

**Giuseppe Terragni** a l'era nassù a Meda ai 18 ëd avril dël 1904 e a l'é mòrt a Còm ai 19 ëd luj 1943.
A l'é stàit un dij arpresentant dl'architetura rassionalista italian-a.
## Biografìa
Giuseppe Terragni a l'era fieul ëd Michele, costrutor ant ël camp d'edilissia e proprietari ëd n'imprèisa e ëd Emilia Giamminola.

Terragni, Giuseppe
Francesco Crivelli

**Francesco Crivelli** (Milan, 1520 o 1521 - apress dël 1580) a l'é stàit un pitor italian dla metà dël secol ch'a fa 16. 
## Biografìa
A l'era ël fieul pì giovo dl'oréfiss Gioan Batista e ël frel ëd Gaspar e Paol tuti doi oréfiss.
Dël 1577 a l'a travajà a Lissandria për la famija Cuttica di Cassine.

Crivelli, Francesco
Adolf Meyer (architet)

Architet.

**Adolf Meyer** a l'era nassù a Mechernich an Almagna aj 17 ëd giugn dël 1881 e a l'é mòrt a Baltrum ai 14 ëd luj 1921.

A l'ha travajà con Walter Gropius al scòla Bauhaus.

Meyer, Adolf
Bruckberg

**Bruckberg** a l'é na comun-a dl'Almagna, ant el distret ëd Ansbach, ant la region aministrativa dla Media Francònia, stat dla Baviera. Pertence ao Verwaltungsgemeinschaft de Weihenzell.

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dla Baviera
Neuendettelsau

**Neuendettelsau** a l'é na municÃ­pio da Alemanha, no distret de Ansbach, na region administrativa da Media Francònia, stat de Baviera.

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dla Baviera
Uehlfeld

**Uehlfeld** a l'é na comun-a dl'Almagna, ant el distret ëd Neustadt (Aisch)-Bad Windsheim, ant la region aministrativa ëd Mittelfranken, stat dla Baviera.

## Arferiment


Categorìa:Comun-e dla Baviera
Mechernich

**Mechernich** a l’é 'na stà dla Gërmania.

## Geografìa
Mechernich as treuva ant la part ossidental dla Gërmania ant la region ëd Nòrd Ren-Westfalia.

## Monument pi important
* Castel ëd Satzvey

## Aministrassion
El sìndich a l'é Hans-Peter Schick (CDU).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità alman-e
Categorìa:Sità dël Nòrd Ren-Westfalia
Mürzzuschlag

**Mürzzuschlag** a l’é na cita sità dl’Àustria.

A l’ha 'na popolassion ëd 8.811 abitant (2015). 

## Aministrassiòn
Ël sìndich a l'é Karl Rudischer (SPÖ).

## Geografìa
Mürzzuschlag as treuva ant la part sud oriental dl’Àustria ant lë stat (*Land*) ëd Stiria, (*Steiermark* an  alman).

Categorìa:Sità austrìache
Handley Page HP.52 Hampden

L**'Handley Page HP.52 Hampden** a l'é stàit un bombardié mojen a doi motòr fabricà ant ël Regn Unì durant la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1936 e a l'é intrà an servissi dal 1938.
A l'é stait dovrà dzortùt da la RAF angleisa e dal Canada durant la Sconda guèra mondial fin dël 1943. 
L'Handley Page Hampden a l'é stàit prodovù an 1.430 esemplar, soa lestëssa màssima a l'era ëd 397 Km/ora e son ragg d'assion a l'era ëd 2.768 Km.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Bristol Blenheim

Ël **Bristol Blenheim** a l'é stàit un bombardié len a doi motòr, completament an metal, fabricà ant ël Regn Unì adnans la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1935 e a l'é intrà an servissi dal 1939.
A l'é stait dovrà dzortùt da la RAF angleisa, da l'aviassion dël Canadà, dla cola dla Finlandia e da motobin autre aviassion durant la Sconda guèra mondial e apress fin dël 1958. 
Ël Bristol Blenheim a l'é stàit prodovù an 4.422  esemplar, soa lestëssa màssima a l'era ëd 428 Km/ora e son ragg d'assion a l'era ëd 2.350 Km.

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Junkers Ju 87

Ël **Junkers Ju 87**, stranomà **Stuka** (da *Sturzkampfflugzeug*) a l'é n'avion bombardiè len almàn ëd la Sconda guèra mondial.
A l'ha volà la prima vira dël 1935 e a l'é intrà an servissi dal 1937 fin al 1945 an Almagna.
A l'é stait dovrà dzortut da la Luftwaffe e da motobin d'autre aviassion durant la Sconda guèra mondial dont cola dël Regn d'Italia. A l'é stait prodovù an 5.709 esemplar. Soa lestëssa màssima a l'era ëd 410 km/h e so ragg d'assion ëd 1.535 km. 

Categorìa:Avion militar dla sconda guèra mondial
Pàul I ëd Grecia

**Pàul I ëd Grecia** (Atene, 14 ëd dzèmber dël 1901 - Atene, 6 mars 1964) a l'é stàit ël rè ëd Grecia dal 1947 fin dël 1964.
Dël 1962 soa fija Sofìa, a l'ha marià ël rè dë Spagna Juan Carlos I.

Categorìa:Grecia
Sukhoi Su-35

Ël **Sukhoi Su-35** (Сухой Су-35), stranomà da la NATO *"Flanker-E"*, a l'é n'avion militar a reassion supersònich fabricà an Russia a l'inissi ëd j'agn 2000 'me evolussion dël Sukhoi Su-27.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 2008 e a l'é intrà an servissi dal 2014.
Soa produssion a l'é, fin al dì d'ancheuj, ëd 127 esemplar e a l'é an servissi an Russia e an Cin-a. Soa lestëssa màssima a l'é ëd 2,25 Ma (mach) e so ragg d'assion ëd 1600 km. 

Categorìa:Avion militar
Kępice

Kępice a l'é na gmina campagnin-a (comun) polonèis, dël dëstrèit ëd Słupsk ant ël voivodà ëd Pomeriania.

## Stòria
A l'era conossu fin al 1946 com *Hammermühle,* an lenga tedësca.

Stòricament, la sità a l'é gropà a la Pomerania Ossidental e na vira a l'é stàit un senter industrial. 

An efet ant ël secol ch'a fa 19, sota la volontà dël cancelié prussian Otto von Bismarck, a l'era stàita batì la fabrica ëd papé "*Papierfabrik Hammermühle*" ant la sità. Durant la sconda guèra mondial, le fabriche ëd Kępice, a obligavo la popolassion a batì dné faussifiché e material për l'avion. 

Dòp la guèra la sità a l'é passà a la Polònia, ch'avia ancaminasse a sostituì la popolassion alman-a con ij polonèis. Ant ël 1959, Kępice a l'ha vagnà lë status ëd leu ëd travajeur, e ant ël 1967, a l'ha vagnà ij drit ëd sità. 

## Nòte

Categorìa:Sità polonèise
Zèrb

Zèrb a l'é na frassion ëd Grujasch*.*

Ant ël Zèrb a-i é ël termovalorisator ëd Turin.

## Geografìa
A l'é limità da:

* a est, andoa a-i son pi abitant, con ël quarté ëd Turin Mirafior Nòrd (rion *Sità Giardin* e *Senter Europa*)
* a sud con ël quarté ëd Turin Mirafior Sud
* ad òvest con la zòna industrial ëd Grujasch
* a nòrd con *Borgià Lesna* ëd Grujasch, dividùa da *Cors Allamano*.

## Stòria
Ël topònim l'é comun ant ël nòrd Italia, për esempi la vzin-a Zerbole, e a veul dì un teren pa motobin adat a l'agricoltura.

Zèrb a l'é nàit ant ël '600, com teritòri d'autut paisan, tutun se ël teren a l'era pa bon për coltivé, ij paisan a l'han amparà a esluatelo bin, për esempi an coltivand ij ravanin (da cost a ven la mostacia dël leu). Soa giunsion a Grujasch a armonta al 1645.

A son stàit batù dij palass nòbij ant ij sécoj, (com Ël Barochi), ma Zèrb a l'é stàita scarsament popolà fin-a mes '900, quand con l'esplosion demogràfica, Turin e ij sò dantorn a son slargasse.
Categorìa:Grujasch
Felipe VI ëd Spagna

**Felipe VI** dij Borbon dë Spagna (nòm complet: Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y Grecia) a l'é nassù a Madrid ël 30 ëd gené dël 1968.
Dël  2004 a l'ha marià la giornalista Letizia Ortiz Rocasolano dont a l'a avù doe fieule: Leonor, Prinsëssa dle Asturie (Madrid, 31 otòber 2005) e Sofia (Madrid, 29 avril 2007).

A l'é ël rè dë Spagna dal 2014 quand so pare Juan Carlos I a l'a abdicà an so favor.

Categorìa:Borbon
Categorìa:Spagna
Invasion russa dl'Ucrain-a (2022)

L**'Invasion russa dl'Ucrain-a** a l'é un conflit militar dël sécol ch'a fa 21, ël pì grand an Europa apress la fin dla Sconda guèra mondial.

## Stòria
L'invasion russa dl'Ucraina a l'é comensà ël 24 fërvè 2022, quand che la Russia, mnà da so president Vladimir Putin a l'ha tacà l'Ucrain-a mnà da so president Volodymyr Zelens'kyj.

Ël pretest a l'é stàit ël volèj ëd protege la popolassion russa dle repùblche separatiste ëd Lugansk e ëd Donetsk dla pàrt dla Russia.

Categorìa:Guère
Vladimir Putin

**Vladimir Vladimirovič Putin** (an lenga russa: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин), (San Peroborgh, 7 otòber 1952) a l'é ël pressident dla Russia dal 7 magg 2012 për la quarta vira an essend stàit già pressident dal 1999 al 2008, prim ministr dal 1999 al 2000 e torna dal 2008 al 2012. 

## Biografìa
A l'é fieul ëd Vladimir Spiridonovič Putin (1911-1999) e ëd Marija Ivanovna Šelomova (1911-1998).
 
Dal 1975 al 1991 a l'é stàit colonel dël KGB (ij servissi segret d'Union Soviética) e soa sede a l'era Dresda ant la Repùblica Democràtica Alman-a.

Putin a l'é stàit marià dal 1983 con Ljudmila Aleksandrovna Škrebneva (6 génè 1958), dont a l'a divorsià dël 2013 e a l'a doe fije, Maria (1985) e Yekaterina (1986).

Putin|Vladimir Vladimirovič
Volodymyr Zelens'kyj

**Volodymyr Oleksandrovyč Zelens'kyj** (an lenga ucrain-a: Володимир Олександрович Зеленський), (Kryvyj Rih, 25 génè 1978) a l'é ël pressident dl'Ucrain-a dal 20 magg 2019. 

## Biografìa
A l'é fieul ëd Oleksandr Zelens'kyj, informatich e ëd Rymma Zelens'ka, ingegnè. Dël agn 2000 l'é laureasse an giurisprudensa a l'università econòmica ëd Kyïv.
Adnans d'esse vnù pressident, Zelens'kyj a l'a travajà 'me ator, regista e còmich.

Zelens'kyj Volodymyr Oleksandrovyč
Kryvyj Rih

**Kryvyj Rih** (*Кривий Ріг* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a sentral, con 664.499 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël secol ch'a fa XVII.

## Anliure esterne
* Sit ofissial (an lenga ucrain-a)

Categorìa:Sità ucrain-e
Cherson

**Cherson** (*Херсóн* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a meridional, con 291.428 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1778 dal marescial Grigorij Aleksandrovič Potëmkin.

Categorìa:Sità ucrain-e
Università Nebrija

L**'Università Nebtija** a l'é n'università fondà a Madrid dël 1995.

## Organisassion
L'Università Nebrija a conta 6 dipartiment.

## Resior
* José Muñiz Fernández

Categorìa:Madrid
Nebrija
Mariupol

**Mariupol** (*Маріуполь* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a sud oriental, con 664.499 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1778 'me *Pavlovsk*.

Categorìa:Sità ucrain-e
Dnipro

**Dnipro** (*Дніпро* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a oriental, con 1.000.700 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1787 'me *Ekaterinoslav*.

Categorìa:Sità ucrain-e
Kharkiv

**Kharkiv** (*Харків* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a nòrd oriental, con 1.433.886 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1654 'me fortëssa.

Categorìa:Sità ucrain-e
Zaporižžja

** Zaporižžja ** (*Запоріжжя* an ucrain) a l'é na sità dl'Ucrain-a sud oriental, con 731.922 abitant.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1770 'me la fortëssa ëd Aleksandrovskaya (Александровская) e fin dël 1921 la sità as ciamava Aleksandrovsk (Александровск),

Categorìa:Sità ucrain-e
Blackpink

Le **Blackpink** a son un gròp müsical corean nassù a Seoul dël 2016.
## Formassion
* *Kim Ji-soo* – vos (2016-present)
* *Jennie Kim* – vos (2016-present)
* *Rosé* – vos (2016-present)
* *Lisa* – vos (2016-present)
## Albòm
* Blackpink in Your Area - (Avex Group, 2018)
* The Album - (2020)

## Anliure
* *[http://www.blackpinkofficial.com/Blackpink]*, *sit offisial*

Categorìa:Formassion musicaj pop
ZZ Top

Ij **ZZ Top** a son na formassion country rock, blues, hard rock american-a, formasse a Houston dël 1969 e ativa fin al dì d’ancheuj.
 
La banda a l'é formà da *Billy Gibbons* (cantant e ghitarista), *Dusty Hill* (bass) e *Frank Beard* (batéria).

Dusty Hill a l'é mòrt ai 28 ëd luj 2021. *Elwood Francis* a l'a pijà so post.

## Àlbom
*1971 – *ZZ Top's First Album* (Warner Records)
*1972 – *Rio Grande Mud* (London Records)
*1973 – *Tres Hombres* (London Records)
*1975 – *Fandango!* (Warner Records)
*1976 – *Tejas* (Warner Records)
*1979 – *Degüello*
*1981 – *El Loco*
*1983 – *Eliminator*
*1985 – *Afterburner*
*1990 – *Recycler*
*1994 – *Antenna*
*1996 – *Rhythmeen*
*1999 – *XXX*
*2003 – *Mescalero* (RCA Italiana)
*2012 – *La Futura* (Universal Records)
*2022 – *RAW: That Little Ol' Band from Texas* [Original Soundtrack]

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Categorìa:Formassion musicaj rock
Laichingen

**Laichingen** a l'é na sità ëd 10.990 abitant (2005) an Almagna, land ëd Baden-Württemberg.

La sità a l'é avosà për soa indùstria tessil.

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
A Flock of Seagulls

Ij **A Flock of Seagulls** a son na formassion new wave anglèisa, formasse dël 1979 a Liverpool, separasse dël 1986 unisse torna dël 1989 e ativa fin al d'ancheuj màch con Mike Score për ij tour dij consert. 

Ij mèmber dla banda a j'ero ij frej *Mike* (tastadura, vos) e *Ali Score* (batèria), con *Frank Maudsley* (bass) e *Paul Reynolds* (ghitara).
 
Sò stil a l’é stàit na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dal pop e ëdcò dla new-wave.

## Àlbom ant lë studi
*1982 - *A Flock of Seagulls*
*1983 - *Listen*
*1984 - *The Story of a Young Heart*
*1986 - *Dream Come True*
*1995 - *The Light at the End of the World*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Categorìa:Liverpool
AMMK

**Amma Makkal Munnettra Kazagam** (tradussion: * Amma People Progressive Federation* abr. AMMK) a l'é un partì polìtich indian formà a Madurai ai 15 mars 2018.

Categorìa:Polìtica
Categorìa:Partì polìtich
Dave Grohl

.

**David Eric Grohl** (Warren, 14 gèné 1969) a l’é un mùsich american.

A l’é stàit un dij fondador ëd l’avosà banda dij Nirvana dont a l’è stàit cantant e baterista.

Apress la desliassion d'la banda Nirvana dapress la mort ëd Kurt Cobain a la fondà la banda dij Foo Fighters

Grohl, David
Warren (Ohio)

**Warren** a l’é na sità djë Stat Unì d'América ant l'ëstat dl'Ohio.

A conta na popolassion ëd 44.270 abitant (2007).

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1798 dal coloni Ephraim Quinby e a l'a pijà so nòm da n'autr coloni, Moses Warren.

## Anliure
* https://www.warren.org/

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Ohio
Boris Nikolaevič El'cin

**Boris Nikolaevič El'cin** (an lenga russa: Бори́с Никола́евич Е́льцин), (Butka, 1º fërvè 1931 – Mosca, 23 avril 2007) a l'é stàit ël pressident dla Russia dal 1991 al 1999. 

## Biografìa
A l'era fieul ëd Nikolai Ignatievitch El'cin e ëd Klavdija Vasil'evna Starygina .
 

El'cin|Boris Nikolaevič
El'cin|Boris Nikolaevič
Courtney Love

**Courtney Michelle Love Harrison** (San Francisco, 9 ëd luj 1964) a l’é 'na mùsica e atriss american-a.

Dël 1989 Courtney Love ansema a Eric Erlandson a l'a fondà soa formassion musical: le Hole.

Dël 1992 a l’ha marià ël cantant Kurt Cobain (conossù dël 1989), fondador e mèmber dla formassion dij Nirvana, con ël qual a l’ha avù soa fija Frances Bean Cobain, nassùa ai 18 d'ost 1992.
 
Soa relassion con Kurt Cobain a l’é sèmper stàita difìssil e caraterisà da dij problema ëd dròga e ëd depression ch'a l’han portà Kurt Cobain al suissidi ël 5 avril 1994 con un còlp ëd fusil.

## Albòm 'me solista

* 2004 - *America's Sweetheart* (Virgin Records)

Love, Courtney
Liceo an Italia

Ël **Liceo an Italia** a l'é na scòla superior che as peul fé apress dla scòla media. A l'é 'l branch pì antich dël sistema italian, prima dj' Istitut técnich e dj' Istitut professional.

Ël prim liceo a l'é stàit ël "Ginnasio Liceo" dla lege Casati, ant ël Regn ëd Sardëgna, dël 1859, e ant ël 1923 a l'é stàit-ie la arforma Gentile, che a istituiss ël liceo clàssich e 'l liceo sientìfich. Peui, trames dj' agn '70 e '90, a son stàit fàit ij licei linguìstich, artìstich e licei magistraj, coma speriment.

Ant ël 2008 a l'é fàita la arforma Gelmini, ativà ant ël 2010, che a istituiss 9 adrësse ëd liceo:
#Liceo clàssich
#Liceo sientìfich
#Liceo sientìfich con la sernìa dle siense aplicà, sensa ël latin e con l'informàtica
#Liceo sientìfich con la sernìa dlë spòrt
#Liceo linguìstich
#Liceo dle siense uman-e
#Liceo dle siense uman-e con la sernìa econòmica-social
#Liceo artìstich
#Liceo musical e coreutich

Categorìa:Italia
Scarborough (Regn Unì)

**Scarborough** a l’é na sità dël Regn Unì con 62.000 abitant ant la region dël North Yorkshire.
## Geografìa
La sità as treuva ant la riva dël Mar dël Nòrd.

Categorìa:Sità anglèise
Brompton-by-Sawdon

**Brompton-by-Sawdon** a l'é un cit vilagi davzin (a 13 km anviron) a la sità ëd Scarborough ant ël Regn Unì.
A conta màch 573 abitant (2011) e a resta ant la region dël North Yorkshire.

La sità a l'é avosà për esse ël leugh andoa a l'é nait ël pionié dl'aviassion Sir George Cayley.

Categorìa:Regn Unì
William Wordsworth

Scritor e poeta anglèis.
**William Wordsworth** a l'era nassù a Cockermouth (Cumbria) ël 7 ëd avril dël 1770 e a l'é mòrt ant la soa cà ëd Rydal Mount davzin a Ambleside ël 23 avril dël 1850.
Ansema a Samuel Taylor Coleridge, dont a l'era amis, l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism angleis.

## Biografìa
William Wordsworth a l'era fieul ëd John Wordsworth e ëd Ann Cookson.
## Euvre prinsipaj
* *Lyrical Ballads* (1798)

Wordsworth, William
Wordsworth, William
Wordsworth, William
Samuel Taylor Coleridge

Poeta e filosof anglèis.
**Samuel Taylor Coleridge** a l'é nassù a Ottery St Mary (Devon) dël 21 otòber dël 1772 e a l'é mòrt a Highgate davzin a Londra dël 25 ëd luj dël 1834.
Ansema a William Wordsworth, dont a l'era amis, a l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism angleis.

## Biografìa
Samuel Taylor Coleridge a l'era fieul ëd John Coleridge (1718–1781) e ëd  Anne Bowden (1726–1809).
## Euvre prinsipaj
* The Rime of the Ancient Mariner (1798)
* Dejection: An Ode (1802)

Coleridge, Samuel Taylor
Coleridge, Samuel Taylor
Coleridge, Samuel Taylor
Ambolass

L**'ambolass** (o **amborass**) a l'é un vej atrass ch'a servìa për gionté 'l giov dij beu al timon dël cher.

A l'era fàit ant un sol tòch, sirand ant la giusta manera un branch ëd sàles e fasendlo sëcché.

Autre manere 'd felo a j'ero con na pianta 'd vis, sempre sirà e fàita sëcché o purament con na brancà 'd vengh ëd sàles.

A smija che 'l nòm a riva da la latinisassion ëd na vos séltica *AMBILATIUM, dal verb AMBI-LA- (*buté d'antorn*), dont a riva 'dcò 'l fransèis *amblais*.

## Arferiment


Categorìa:Utiss
Percy Bysshe Shelley

Poeta anglèis.
**Percy Bysshe Shelley** a l'é nassù a Horsham dël 4 òst dël 1792 e a l'é mòrt a Viareggio dël 8 ëd luj dël 1822.
A l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism angleis.
## Biografìa
Percy Bysshe Shelley a l'era fieul ëd Sir Timothy Shelley (7 stèmber, 1753 - 24 avril, 1844) e ëd Elizabeth Pilfold.
## Euvre prinsipaj
* *Ode to the West Wind*
* *To a Skylark*
* *The Masque of Anarchy*
* *Prometheus Unbound*
* *Adonais*

Bysshe Shelley, Percy
Bysshe Shelley, Percy
Bysshe Shelley, Percy
John Keats

Poeta anglèis.
**John Keats** a l'é nassù a Londra dël 31 otòber dël 1795 e a l'é mòrt a Roma dël 8 ëd fërvè dël 1821.
A l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism angleis.
## Biografìa
John Keats a l'era fieul ëd Thomas Keats e ëd Frances Jennings.
## Euvre prinsipaj
* *Hyperion* (1818-19)
* *The Eve of St Agnes* (1819)
* *Ode to Psyche*
* *Ode on a Grecian Urn*
* *Ode to a Nightingale* 
* *La Belle Dame sans Merci*
* *Eve of St Mark*

Keats, John
Keats, John
Keats, John
Francesco Hayez

Pitor italian.
**Francesco Hayez** a l'é nassù a Venessia ël 10 ëd fërvè dël 1791 e a l'é mòrt a Milan ël 11 ëd fërvè dël 1882.
Hayez a l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism italian ant ël camp dla pitura. 
## Biografìa
Francesco Hayez a l'era fieul ëd Giovanni Hayez e ëd Chiara Torcellan.

Hayez, Francesco
Caspar David Friedrich

Pitor alman.
**Caspar David Friedrich** a l'é nassù a Greifswald ël 5 ëd stèmber dël 1774 e a l'é mòrt a Dresda ël 7 ëd magg dël 1840.
Caspar David Friedrich a l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism alman ant ël camp dla pitura. 
## Biografìa
Caspar David Friedrich a l'era fieul ëd Adolf Gottlieb Friedrich e ëd Sophie Dorothea Bechly.

Friedrich, Caspar David
Johann Heinrich Füssli

Pitor svìsser.
**Johann Heinrich Füssli**, conossù ëdcò 'me **Henry Fuseli**, a l'é nassù a Zurigh ël 7 ëd fërvè dël 1741 e a l'é mòrt a Putney Hill, davzin a Londra, ël 16 ëd avril dël 1825.
Johann Heinrich Füssli a l'è considerà un dij pì important esponent dël romanticism svìsser ant ël camp dla pitura ma a l'é ëdcò considerà un dj antisipator ëd l'espressionism e dël surealism. 
## Biografìa
Johann Heinrich Füssli a l'era fieul ëd Johann Caspar Füssli e ëd Elisabeth Waser.

Dël 1764 a viagia a Londra e dël 1770 a va in Italia, a Roma, andoa a l'é motobin influensà da la vision dle rueine antiche e da l'euvre ëd Michelangelo Buonarroti peui a va torna a Londra dël 1779.

Füssli, Johann Heinrich
Greifswald

**Greifswald** a l'é na sità dla Gërmania dël nòrd.
A conta 'na popolassion ëd 59.282 abitant (31-12-2020), e a s'treuva ant'ël *land* dël Meclemborgh-Pomerania Ossidental.
A l'é avosà për esse la sità andoa a l'é nàit ël pitor Caspar David Friedrich.
## Geografìa
La sità a resta an sël Mar Bàltich e a l'é traversà dal fium Ryck.

Categorìa:Sità alman-e
Robert Schumann

**Robert Alexander Schumann** a l'era nassù a Zwickau dël 8 ëd giugn dël 1810 e a l'é mòrt a Endenich ai 29 ëd luj dël 1856.
A l'é stàit un dij pi grand compositor e magìster dël romanticism an mùsica dël sécol ch'a fa XIX.
## Biografìa
A l'era l'ultim ëd ses fieuj ëd August Schumann, librari e scritor, e ëd Johanne Christiane Schnabel, ch'a l'era 'na bona pianista.
Schumann a l'é stàit anviarà a la mùsica apress esse stàit portà a un consert da sò pare.
Dël 12 stèmber 1840 a maria la pianista Clara Wieck Schumann, fija dël compositor Friedrich Wieck.

## Euvre prinsipaj
* 4 sinfonìe
* 3 quartèt d'arch
* 3 sonade për pianofòrt
* 3 sonade për violin e pianofòrt

Schumann, Robert
Zwickau

** Zwickau** a l'é na sità dla Gërmania sentral.
A conta 'na popolassion ëd 88.690 abitant (31-12-2019), e a s'treuva ant'ël *land* dla Sassònia.
A l'é avosà për esse la sità andoa, dël 1904, l'antrepreneur August Horch a l'a fondà 'na fabrica dla marca ch'a porta so nòm.
Ël conpositor Robert Schumann a l'é nàit ambelessì. 
La sità a resta ant la val dël fium Zwickauer Mulde.

Categorìa:Sità alman-e
Endenich

**Endenich** a l'é un quartiè (e sità fin dël 1904) dla sità alman-a ëd Bonn.

Ël conpositor Robert Schumann a l'é stait doi agn e a l'é mòrt ambelessì, ant la clinica mental *Richarz'sche Heilanstalt*. 

Categorìa:Sità alman-e
Trabant

La **Trabant** a l'é stàita na vitura stra compata costruìa da la meison viturìstica dla Repùblica Democràtica Alman-a, "VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau".
La vitura a l'era caraterisà da un motor a doi temp ëd 595 cm³ con 25 cavaj che dal magg 1990 al 30 avril 1991 a l'é stàit scambià con un motor Volkswagen a quatr temp ëd 1043 cm³. 
A l'é stàita un-a dle viture ch'a l'han contribuì a la motorisassion dj Pajs dl'Europa dël Est.

Figura:Trabant P50 front.jpg|Lë dnans dla prima serie
Figura:Trabant_P50_heck.jpg|Ël daré dla prima serie



Categorìa:Industria
Categorìa:Meison viturìstiche
Alberto Cirio

**Alberto Cirio** (Turin, 6 dzémber 1972) a l'é un òm politich italian, pressident dla Region Piemont dal 6 giugn 2019 e europarlamentar dal 2014 al 2019.

Cirio, Alberto
Cirio, Alberto
Clara Wieck Schumann

**Clara Josephine Wieck Schumann** a l'era nassùa a Lipsia dël 12 ëd stémber dël 1819 e a l'é mòrta a Franchfort sël Men ai 20 ëd magg dël 1896.
A l'é stàita 'na dle pi grand compositrss e pianiste dël sécol ch'a fa XIX.
## Biografìa
A l'era fija dël compositor Johann Gottlob Friedrich Wieck (1785-1873).
Dël 12 stèmber 1840 a maria ël compositor Robert Schumann.

Wieck Schumann, Clara
Sergio Chiamparino

**Sergio Chiamparino** (Moncalé, 1° dë stèmber 1948) a l'é un òm politich italian, sìndich ëd Turin dal 2001 al 2011 e pressident dla Region Piemont dal 2014 al 2019.

Chiamparino, Sergio
Chiamparino, Sergio
Xi Jinping

**Xi Jinping**, nassù a Pechin ai 15 ëd giugn dël 1953, a l'é un polìtich cinèis. 

A l'é Segretari general dël Partì comunista cineis dal 2012 e President dla Repùblica Popolar ëd Cin-a dal 2013.

Xi Jinping
The Wombats

Ij **The Wombats** a son na formassion musical indie-rock anglèisa nàita a Liverpool e ativa dal 2003 fin al dì d'ancheuj.

La banda a l'é formà da *Matthew Murphy* (vos, ghitara e tastadura), da *Dan Haggis* (batéria) e dal norvegeis *Tord Øverland-Knudsen* (bass).

## Àlbom

* 2007 - *The Wombats Proudly Present: A Guide to Love, Loss & Desperation*
* 2011 - *The Wombats Proudly Present: This Modern Glitch*
* 2015 - *Glitterbug*
* 2018 - *Beautiful People Will Ruin Your Life*
* 2022 - *Fix Yourself, Not the World*
* 2025 - *Oh! The Ocean*

Wombats, The
Wombats, The
Categorìa:Liverpool
Roberto Cota

**Roberto Cota** (Noara, 1° ëd luj 1968) a l'é un avocà e òm politich italian, pressident dla Region Piemont dal 2010 al 2014.

Cota, Roberto
T-34

Ël **T-34** a l'era un car armà mojen soviétich dla Sconda guèra mondial‎.
Progetà da Michail Il’ič Koškin e da Aleksandr Aleksandrovič Morozov, l'é stàit prodovù dal 1940 al 1945 an anviron 84.070 esemplar an Union Soviética, an Polònia (1951–1955) e an Cecoslovachia (1951–1958). 
A l'era armà con un canòn da 76,2 mm F-34 e da doe mitraje DT da 7,62 mm.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
M4 Sherman

L**'M4 Sherman** a l'era un car armà mojen american dla Sconda guèra mondial‎.
A l'era armà con un canon da 76,2 mm. e a l'é stàit prodovù dal 1942 al 1955 an anviron 49.230 esemplar. 
Soa lestëssa masima a l'era ëd 32 km/ora ans la strà.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Airbus

La **Airbus** (an precedensa *Airbus Industrie*) a l’é na meison për la costrussion ëd avion multinassional e soa sede a l’é a Blagnac, davzin a Tolosa, an Fransa.

## Stòria

La fàbrica a l’é nàita ai 29 magg dël 1969 ‘me *Airbus Industrie* 'me consorsi ëd industrie alman-e, franseise e spagneule ant ël camp dl'aviassion.

Ancheuj Airbus a l'ha apopré 133.782 travèt dont 47.963 an Fransa, 46.713 an Almània, 12.682 an Spagna, 12.020 ant ël Regn Unì, 2.829 ant jë Stat Unì e 11.575 ant ël rest dël mond (2016) e a l'a guadagnà 4,2 miliard ëd euro.
Fin al 2019 la Airbus a l'a prodovù anviron 12.000 avion an total.


File:Airbus 2010–2017 logo.svg|Ël logh ëd Airbus (2014-2017)
File:Airbus Logo 2017.svg|Ël logh ëd Airbus (2017-present)


Categorìa:Industria
Boeing

La **Boeing** a l’é na meison për la costrussion ëd avion militar e sivil american-a fondà a Seattle dël 1916 e soa sede al dì d'ancheuj a l'é a Chicago ant jë Stat Unì.

## Stòria

La fàbrica a l’é stàita fondà ai 15 ëd luj 1916 da William Boeing e George Conrad Westervelt 'me *'B&W*. Poch apress ël nòm a ven *Pacific Aero Products* e, dël 1917, *Boeing Airplane Company*. 

Dël prim d'ost 1997 la Boeing a l'a incorporà la *McDonnell Douglas*.

Ancheuj Boeing a l'ha apopré 146.921 (2016) travèt e a l'a guadagnà 4,895 miliard ëd dolar. 

Categorìa:Industria
English Electric Lightning

L**'English Electric Lightning** a l'é stàit n'avion militar a reassion a doi motor e supersonich fabricà ant ël Regn Unì ant j'agn 1950 e 1960.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1954 e a l'é intrà an servissi dal 1959.
Soa produssion a l'é stàita ëd 329 esemplar e a l'é restà an servissi fin al 1988.
Soa lestëssa màssima a l'era ëd Mach 2,27. 

Categorìa:Avion militar
VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau.

L**'VEB Sachsenring Automobilwerke Zwickau** a l'é stàita 'na meison viturìstica dla Repùblica Democràtica Alman-a.
La meison vituristica a l'é nàita dël 1958 da la fusion dla *Automobilwerk Zwickau* (nàita dël 1949) e dla *VEB Sachsenring Kraftfahrzeug- und Motorenwerk* che a l'ava pijà ël control dla veja fàbrica dl'Horch a Zwickau apress la fin dla sconda guèra mondial. 
La marca a produvià ël model Trabant, camion e trator.
La marca a l'a finì dël 1991 la produssion ëd viture ma a resta ancòra la prudussion ëd part ëd viture dzortut për la Volkswagen. Dël 2006, ël gròp HQM (*Härtei und Qualitätsmanagement GmbH*), basà a Lipsia, a l'a catà la Sachsenring AG e a l'à ciamà *HQM Sachsenring GmbH*.

Categorìa:Meison viturìstiche alman-e
Automobilwerk Eisenach

L**'Automobilwerk Eisenach** (**AWE**), a l'é stàita 'na meison viturìstica alman-a e apress dla Repùblica Democràtica Alman-a.
La meison vituristica a l'é stàita fondà dël 1886 da Heinrich Ehrhardte 'me *Fahrzeugfabrik Eisenach* e soa sede a l'era a Eisenach, an Turingia.
La marca a l'a finì dël 1991 la produssion ëd viture.
La marca a produvià ël model Wartburg e dij furgon.

Categorìa:Meison viturìstiche alman-e
Eisenach

**Eisenach** a l’é na sità dla Gërmania ant ël Land (Stat Federal) dla Turingia.
A conta 41.970 abitant (31-12-2019).
A Eisenach a l'é nàit Johann Sebastian Bach.
## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Katja Wolf (Die Linke).

Categorìa:Sità alman-e
Wartburg 353

La **Wartburg 353** a l'é stàita na vitura ëd class mojen-a costruìa da la meison viturìstica dla Repùblica Democràtica Alman-a, "Automobilwerk Eisenach".
La vitura a l'era caraterisà da un motor a doi temp ëd 992 cm³ con 45 cavaj.
Dal 1988 al 1991 a l'é stàit scambià con un motor Volkswagen a quatr temp ëd 1272 cm³ e 58 cavaj. 
Cost neuv model a l'é stàit ciamà Wartburg 1.3.


Figura:Wartburg_1000-Typ353_Front-view.JPG
Figura:Wartburg_353-Tourist.JPG
Figura:Wartburg 353W at the Szocialista Jáműipar Gyöngyszemei 2008.jpg
Figura:Wartburg (7906753952).jpg


Categorìa:Industria
Categorìa:Meison viturìstiche
Fidel Castro

**Fidel Alejandro Castro Ruz**, nassù a Birán ai 13 d'aost dël 1926 e mòrt a L'Avan-a ai 4 ëd novèmber dël 2016, a l'é stàit un militar, rivolussionari e cap dël goern ëd Cuba dal 1959 al 2008.
Castro, ansema a so frel Raúl, a Ernesto Che Guevara e a Camilo Cienfuegos a l'è stàit un dij protagonista dla rivolussion cuban-a contra al goern dël ditator cuban Fulgencio Batista. 

Categorìa:Òm polìtich
Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista y Zaldívar**, nàit **Rubén Zaldívar** (Banes, 16 gènè 1901 – Marbella, 6 òst 1973), a l'é stàit un militar, ditador e cap dël goern ëd Cuba *de facto* dal 1933 al 1940, *de jure* dal 1940 al 1944 e torna dal 1952 al 1959.
Dël 1959 so goern a l'é stàit abatù da la rivolussion  mnà dal rivolussionari comunista Fidel Castro. 

Categorìa:Biografìe
Categorìa:Òm polìtich
Rivolussion cuban-a

**Rivolussion cuban-a** a l'é n'espression ch'as deuvra për dì dla sequensa d'eveniment rivaje a Cuba antra ël 1953 e ël 1959, quand ël govern cuban, mnà dal ditador Fulgencio Batista a l'é drocà dla part dël "Moviment 26 ëd luj" mnà dal rivolussionari Fidel Castro e Cuba a l'é stàita trasformà an un pais sossialista.

## Lë s-ciòp ëd la rivolussion

Dël 1952, con un colp dë stat, le forse mnà dal general Fulgencio Batista a l'an renversà ël govern legitim ëd Carlos Prío Socarrás. Fidel Castro, un giovo avocà, a denonsia costa violassion adnans a la Cort costitussional cuban-a ma la denonsiassion a ven ignorà. 
Poch temp apress Castro a passa a l'assion militar an tacand 'na caserma dl'armà cuban-a ma l'assion a va mal con motobin mòrt e autri, dont Fidel Castro, a son arestà e torturà.
Apress soa liberassion dël magg 1955, Castro, con l'agiut ëd Ernesto Che Guevara e ëd so frel Raul Castro, a organisa un moviment rivolussionari pi grand, popolar e organisà.
Na guèra civil a comensa a Cuba ch'a dura squasi quatr agn.
Ël govern ëd Fulgencio Batista, malgrè l'apogg djë Stat Unì, a përd rapidament l'apògg dël pòpol e ël ditador a scapa ant un stat forësté.
Parèj ël govern a dròca dël 1959.
Un neuv Govern d'ispirassion comunista a ven nominà che a proclamerà la fondassion dël neuv stàt sossialita cuban.

Categorìa:Stòria
Dassault Rafale

Ël **Dassault Rafale** a l'é n'avion militar a reassion supersònich ëd fabricassion fransèisa fabricà a partì da la fin dj'agn '80.
A l'ha fàit ël prim vòl dël 1986 e a l'é intrà an servissi dal 2000.
Soa produssion a l'é ëd 264 esemplar (2016) e a l'é an servissi al dì d'ancheuj an chèich pais dël mond.
Soa lëstèssa màssima a l'é ëd Mach 1.8.

Categorìa:Avion militar
Teatro Akhundov dë l'Òpera e Balet ëd l'Aserbaigian

Ël **Teatro Akhundov dë l'Òpera e Balet ëd l'Aserbaigian** (*Axundov adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrı* an aser)  l'é n'important teatro ëd Baku, la capital ëd l'Aserbaigian. As treuva ant ël distret dë Səbail al prinsipi dla stra dë Nizami e l'é stàit batì dal 1910 al 1911 an stil eclétich e an art nouveau.

## Anliure esterne
* Sit oficial (an aser)

Categorìa:Mùsica an Aserbaigian
Gio Ponti

**Gio Ponti** (**Giovanni Ponti**), Milan ai 18 novèmber dël 1891 - Milan ai 16 stèmber 1979, a l'é un architet e designer italian.
A l'é stàit un dij pì important arpresentant dl'architetura rassionalista italian-a.
## Biografìa
Gio Ponti a l'era fieul ëd Enrico e ëd Giovanna Rigone.
A l'é laureasse dël 1921 an architetura al *Real Anstitù Técnich Superior* (che a l'é apress vnù ël Politécnich ëd Milan). A l'a marià la nobildona Giulia Vimercati, dont a l'a avù quatr fieuj (Lisa, Giovanna, Letizia e Giulio).

Ponti, Gio
Columbia (Carolin-a dël Sud)

**Columbia** a l'é la capital dla Carolin-a dël Sud ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 133.273 abitant e a l'é la sgonda sità pi granda dl'ëstat.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1786.
## Conomia
Columbia a l'é arnomà për esse la sede dl'Università dla Carolin-a dël Sud. 
Autre organisassion amportant a son la multinassional Computer Sciences Corporation.
Fort Jackson, a l'é ël pì gran sentr ëd alenament dla U.S. Army.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Carolin-a dël Sud
Charleston (Carolin-a dël Sud)

**Charleston** a l'é 'na sità dla Carolin-a dël Sud ant jë Stat Unì d'América.

A l'ha 150.277 abitant (2020) e a l'é la sità pi granda dl'ëstat.
## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1670 'me *Charles Town*.
## Conomia
Charleston a l'é arnomà për esse la sede dle multinassional Blackbaud, Greystar Real Estate Partners, Evening Post Industries, Le Creuset.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Carolin-a dël Sud
Jacksonville

**Jacksonville** a l'é na sità djë Stat Unì, ant lë stat dla Florida. 
A l'ha 892.062 abitant (2017).

Categorìa:Comun dla Florida
Shreveport (Luisian-a)

**Shreveport** a l'é na sità dla Luisian-a, ant'jë Stat Unì, ëd 188.978 abitant, la tersa sità dlë stat për popolassion.

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Luisian-a
Little Rock

**Little Rock** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dl'Arkansas.

A conta na popolassion ëd 197.706 abitant (2014).
## Geografìa

La zòna oraria 'd Little Rock a l'é ses ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Arkansas
Meridian ëd Greenwich

Ël **Meridian ëd Greenwich** a l'é ël circol màssim meridian ch'a l'a për convension longitùdin equivalent a zèro. 

## Stòria
Minca Pais e ëdcò minca sità a l'avan soasì un punt zèro për determiné ël mesdì e ël meridian d'arferiment për dessinè le mape geogràfiche.   
Ël Meridian ëd Greenwich a l'é stàit decretà da ël Regn Unì 'me punt zèro (mesdì) dël 1738.
J'autr pais a l'an acetà ëd soasì còst punt 'me ùnich punt zèro mondial màch dël 1884 durant la *"Conferensa internassional dël meridian ëd Washington"* ma autr (dont la Fransa) màch dël 1911.  

Categorìa:Geografìa
Abraham Yehoshua

**Abraham Gabriel (Boli) Yehoshua**, (an lenga ebréa: אברהם גבריאל (בולי) יהושע), nassù a Gerusalem ël 9 ëd dzèmber dël 1936 e mòrt a Tel Aviv ël 14 ëd giugn dël 2022 a l'é stàit në scritor ëd romanz e ansagg israelian.

## Biografìa
D'na famija d'ebreu sefardit, Abraham Yehoshua a l'era fieul ëd Yaakov Yehoshua e ëd Malka Rosilio.
Apress ël so servissi militar dal 1954 al 1957, a l'a studià filosofìa e literatura a l'Università Ebrèa ëd Gerusalem.

## Euvre prinsipaj
* *Ha-meahèv* (1977)
* *Gerushìm meuḥarìm* (1982)
* *Molkho* (1987)
* *Mar Màni* (1990)
* *Ha-shivàh me-Hòdu* (1994)
* *Massà‘ el tom ha-èlef* (1997)
* *Ha-kalàh ha-meshaḥrèret* (2001)
* *Shliḥutò shel ha-memunèh al mashavéy enòsh* (2004)
* *Esh yedidutìt* (2007)
* *Ḥèssed sfaradì* (2011)

Yehoshua, Abraham
Dan Brown

**Daniel Gerhard Brown**, nassù a Exeter ël 22 ëd giugn dël 1964 a l'é në scritor ëd romanz american.

## Euvre prinsipaj
*  *Angels & Demons* (2000)
*  *The Da Vinci Code* (2003)
*  *The Lost Symbol* (2009)
*  *Inferno* (2013)
*  *Origin* (2017)

Brown, Daniel Gerhard
Ob'

L**'Ob**' a l'é un fium dl'Asia.
An lenga russa a l'é ciamà *Обь*. 

## Përcors
Ël fium Ob' a nass ant ij Mont Altaj, a passa ant la part oriental (Siberia) ëd la Russia e as campa ant ël Mar ëd Kara, ch'a l'é part dël Mar Glassial Artich. 

## Statìstiche
A l'é longh 3.650 km e so bassin idrogràfich ansema al so pì grand affluent, ël fium Irtyš, a l'é ëd 2.990.000 km².

Categorìa:Fium ëd l'Asia
Categorìa:Geografìa dla Russia
Mar ëd Kara

Ël **Mar ëd Kara** as treuva ant la Russia dël nòrd (Siberia) e a l'é delimità dla isola ëd Severnaja Zemlja a nòrd est e dla isola ëd  Novaja Zemlja a ovest.
Ël Mar ëd Kara a l'ha 'na surfassa ëd 893.400 km², 'na longheur ëd 1500 km, a l'é largh	800 km, a l'é profond mediament 127 m e ël so punt pi profond a l'é ëd 620 m; so volum a l'é ëd anviron 112.000 km³.

Categorìa:Geografìa ëd l'Asia‎
Mar ëd Kara
The Clash

Ij **The Clash** a son stàit na formassion punk rock anglèisa, formasse a Londra dël 1976 e ativa fin dël 1986.

Ij component a j'ero: Joe Strummer (vos, ghitara ritmica), Mick Jones (ghitara solista, vos), Paul Simonon (bass, vos) e Nick "Topper" Headon (batéria).

Ij CLASH a l'han sonà a Turin ël 3 giugn 1980, al Nebiolo ëd Parco Ruffini. Un consert gràtis, 'ndoa estremista 'd drita e dë snistra a son scontrasse.

## Àlbom ant jë studi

* 1977 - *The Clash (UK)*
* 1978 - *Give 'Em Enough Rope*
* 1979 - *The Clash (USA)* 
* 1979 - *London Calling*
* 1980 - *Sandinista!*
* 1982 - *Combat Rock*
* 1985 - *Cut the Crap* 

Clash
Clash
Denis Diderot

**Denis Diderot**, nassù a Langres dël 5 ëd otòber dël 1715 e mòrt a Paris ai 31 ëd luj dël 1784 a l'é stàit un filòsof, scritor, e enciclopedìsta an lenga fransèisa..
## Biografìa
Chërsù an na famija assè rica, fieul ëd Didier Diderot e ëd Angélique Vigneron a duvia vnì preve o avocà ma a l'era pa anteressà a coste doe cariere.
A Paris a pija la làura ëd *"Magister artium"*. 
A travaja con d'Alembert a l'Enciclopedìa, publicà ant ël perìod 1751-1777.
Soa caraterìstica a l'era la fidansa ant la siensa e ant la rason.

Categorìa:Filòsof
Categorìa:Scritor an lenga fransèisa
Enciclopedìa fransèisa

L**'Enciclopedìa fransèisa** (An lenga fransèisa: *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*) a l'é n'euvra literaria stragrosa, 'na racòlta ëd ël savej sintific, filosofich, publicà ant ël perìod 1751-1777 da Denis Diderot e Jean-Baptiste Le Rond d'Alembert.
A l'é stàita stampà an 4.255 còpie.

Categorìa:Literatura
Guère Steilar

**Guère Steilar** (*Star Wars* an Lenga anglèisa) a l'é un *"franchise"* creà da George Lucas ch'a l'a desvelupà 'na saga ëd pelìcole ëd cine comensà dël 1977 con ël film ëd fantassiensa *"Star Wars"*.
Dal 1977 ël franchise a l'a vagnà 43 miliard ëd dolar american. 
Dël 2012 la *"The Walt Disney Company"* a l'a catâ ij dreit dla série.

Categorìa: Cine
Maschinengewehr 34

La **Maschinengewehr 34** abrevià ëdcò an **MG 34**, a l'é stàita 'na mitraja alman-a dla Sconda guèra mondial‎. A l'é stàita prodovùa dal 1934 al 1945 an 380.000 esemplar anviron.

Categorìa: Tecnologìa
Maschinengewehr 42

La **Maschinengewehr 42** abrevià ëdcò an **MG 42**, a l'é stàita 'na mitraja alman-a dla Sconda guèra mondial‎. Progetà për arlevé la MG 34, a l'é stàita prodovùa dal 1942 e ëdcò apress la guèra an 400.000 esemplar anviron.

Categorìa: Tecnologìa
Mk IV Churchill

Ël **Mk IV Churchill** a l'era un car armà pesant anglèis dla Sconda guèra mondial‎ ciamà an onor ëd Winston Churchill.
A l'era armà con un canon da 76,2 mm., a l'é stàit prodovù dal 1941 al 1945 an anviron 5.640 esemplar e a l'é restà an servissi fin dël 1952. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Panzer IV

Ël **Panzer IV** (*Panzerkampfwagen IV* o *Sd.Kfz. 161*) a l'é stàit un car armà mojen alman dla Sconda guèra mondial‎.
A l'era armà con un canon da 75 mm. e a l'é stàit prodovù dal 1939 al 1945 an anviron 8.553 esemplar. 

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Car armà
Roger Waters

**Roger Waters**, nòm complet **George Roger Waters** (Great Bookham, 6 stèmber 1943) a l'é un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member fondador dji Pink Floyd.
Roger Waters a l'ha ancaminà ëdcò la cariera ëd solìsta, con quatr àlbom e motobin colaborassion con autri musich.

## Àlbom

* *The Pros and Cons of Hitch Hiking* (1984)
* *Radio K.A.O.S.* (1987)
* *Amused to Death* (1992)
* *Is This the Life We Really Want?* (2017)
### Autri àlbom

* *Music from The Body* [con Ron Geesin] (1970)
* *Ça Ira* (2005)
* *Pros and Cons (The interviews)* (2015)
* *Igor Stravinsky's The Soldier's Tale* (2018)

Categorìa:Pink Floyd
David Gilmour

**David Gilmour**, nòm complet **David Jon Gilmour** (Cambridge, 6 mars 1946) a l'é un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member dji Pink Floyd.
David Gilmour a l'ha ancaminà ëdcò la cariera ëd solìsta, con sinc àlbom.
## Biografìa
A l'era fieul ëd Douglas Gilmour, profesor ëd zoologia a l'università ëd Cambridge e ëd Sylvia Wilson ansegnant e montatriss ëd cine.
A studia al *Perse School* andoa a conoss Syd Barrett, che a studiava a la *Cambridgeshire High School for Boys* ant la midesima rua.
Dël 1975 l'ha marià Virginia "Ginger" Hasenbein, dont a l'ha avù quatr fieuj: Alice (nàita dël 1976), Clare (nàita dël 1979), Sara (nàita dël 1983) e Matthew (nàit dël 1986) e dont a a l'ha divorsià dël 1990. Dël 1994 a maria Polly Samson, dont a pija an adossion so fieul Charlie (1989), e dont a l'ha trei fieuj: Joe (1995), Gabriel (1997) e Romany Rose (2002). 

## Àlbom

* 1978 – *David Gilmour*
* 1984 – *About Face*
* 2006 – *On an Island*
* 2015 – *Rattle That Lock*
* 2024 – *Luck and Strange*

Categorìa:Pink Floyd
Syd Barrett

**Syd Barrett**, nòm ver **Roger Keith Barrett** stranomà **"Syd"** (Cambridge, 6 gènè 1946 - Cambridge, 7 luj 2006 ) a l'é stàit un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member fondador dji Pink Floyd.
Apress avej chità la banda dël 1968 per problema psichiàtrich e ëd dròga, Syd Barrett a l'ha ancaminà për poch temp la cariera ëd solìsta, con doi àlbom ma finalment a s'é ritirà dla vita d'artista apress dël 1975.

## Àlbom

* *The Madcap Laughs* (1970)
* *Barrett* (1970)

Categorìa:Pink Floyd
Cùpola ëd San Gaudensi (Noara)

__TOC__

La **Cùpola ëd San Gaudensi** a l'é 'l monument sìmbol ëd Noara.
A l'é na costrussion ardìa an mon e ciment, àuta 121 méter, costruìa da Lissànder Antoneli a Noara an tra 'l 1844 e ël 1878 'me coronament monumental dla Basìlica dedicà a San Gaudensi costruia an tra l' 1577 e ël 1690 da l'architet Pellegrino Tibaldi.
 

Categorìa:Architetura dël Piemont
Categorìa:Noara
Pellegrino Tibaldi

**Pellegrino Pellegrini** conossù 'me **Pellegrino Tibaldi** a l'era n'architet e pitor dl'arnassensa e dël prim stil manerista.
Nassù a Puria di Valsolda ël 1527 e mòrt a Milan dël 1596.

Tibaldi, Pellegrino
Tibaldi, Pellegrino
Taganrog

**Taganrog** (**Таганрог**, an russ) a l'é na sità ëd 251.100 abitant (2016) an Russia.
A resta an sle rive dël Mar Nèir.

Categorìa:Sità russe
Boris Johnson

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** a l'é n'òm polìtich dël Regn Unì.
A l'é nassu a New York ël 19 ëd giugn dël 1964.
A l'é stàit sìndich ëd Londra dal 4 magg 2008 al 9 magg 2016 e torna dal 13 luj 2016 al 9 luj 2018.
Dël 2019 a l'é stait nominà  cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàit Prim Ministr dël Regn Unì dal 2019 al 2022.

Johnson, Boris
Margaret Thatcher

**Margaret Hilda Thatcher** baronëssa Thatcher (Baronëssa ëd Kesteven ant la Contà ëd Lincolnshire), nàita Roberts, a l'é stàita 'na dona polìtica dël Regn Unì.
A l'era nassua a Grantham ël 13 ëd otòber dël 1925 e a l'é mòrta a Londra ël 8 ëd avril dël 2013.
Dal 1975 al 1990 a l'é staita nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàita Prim Ministr dël Regn Unì dal 1979 al 1990, prim-a dona an col pòst, stranomà *The Iron Lady*, la dama ëd fer.

Thatcher, Margaret
John Major

Sir **John Roy Major** a l'é n'òm polìtich dël Regn Unì.
A l'é nassu a Londra (St Hilier) ël 29 ëd mars dël 1943.
Dël 1990 a l'é stait nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàit Prim Ministr dël Regn Unì dal 1990 al 1997.

Major, John