Boston

**Boston** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dlë Stat ëd Massachusetts e dla **contea ëd Suffolk**. A l'é la sità pì granda dël Massachusetts e la vintiquatrésima sità pì popolà djë Stat Unì, con na popolassion stimà 'd 654.776 abitant (2023). L'àrea metropolitan-a ëd Boston (*Greater Boston*) a l'ha apopré **4,9 milion** d'abitant, fasendne l**'11-m área metropolitan-a pì granda dël pais**.

A l'é un dij pì vej sènter colturaj, econòmich e educativ djë Stat Unì, ciamà "La capital dl'América për l'istrussion" për soa concentrassion ëd colegi e università. A l'é stàita fondamental ant la **Stòria djë Stat Unì**, con un ròl sentral ant la Rivolussion American-a.

## Stòria
### Fondassion e perìod colonial
Boston a l'é stàita fondà dël **17 dë stèmber 1630** da 'd colòni puritan anglèis guidà da **John Winthrop**. A l'ha pijà 'l nòm da la sità 'd Boston an Lincolnshire, Anghiltèra. A l'é dventà 'n pòrt amportant e 'n sènter 'd comersi e 'd coltura ant l'América colonial britànica.

### Rivolussion American-a
Boston a l'é stàita ël sènter dle contestassion contra le tassassion britàniche:
* **Massacr 'd Boston** (1770): soldà britànich a l'han massà 5 sitadin.
* **Boston Tea Party** (1773): ij colon a l'han campà 'd cassie 'd té ant ël pòrt për protesté.
* **Assedi ëd Boston** (1775-1776): l'esèrcit american a l'ha ciapà la sità, obligand ij britànich a andess-ne.

### Dësvlup andustrial e imigrant
Ant ël sécol ch'a fa XIX, Boston a l'é dventà un sènter andustrial (tessil, caussature) e a l'ha arseivù 'd gran ondà d'imigrant: prima da **Irlanda** (dòp la carestìa dël 1840), peui da **Italia**, **Portogal**, e **Canada francèis**. A l'é stàita na sità 'd gran tension ètniche ma 'dcò 'd mobilità sossial.

### Boston modern
Ant ël sécol ch'a fa XX, Boston a l'ha diversificà soa economìa vers ij **servissi finansiari**, la **sanità**, e la **tecnologìa**. A l'ha subì un process ëd rigenerassion urban-a (*Big Dig*), che a l'ha sotrà l'autostrada elevà e a l'ha ameliorà la qualità dla vita. Ancheuj, a l'é na sità global për la ricerca e l'inovassion.

## Geografìa e clima
Boston a l'é situà an sla **baja 'd Massachusetts**, an sla costa dl'Océan Atlàntich. Ël teritòri a comprend 34,3 km² 'd tèra e 79,6 km² d'eva. A l'ha vàire quarté distintiv: **Back Bay**, **Beacon Hill**, **North End**, **South End**, e **Dorchester**.

Ël clima a l'é **continental ùmid**, con **istà caude** e **invern frèid e piovos**. A l'ha fama për soe tempeste ëd fiòca (*Nor'easters*).

## Economìa
Boston a l'ha n'economìa motobin diversificà:
* **Educassion e ricerca**: con **Harvard**, **MIT**, **Boston University**, **Northeastern University** e d'àutre.
* **Salute**: ospidaj 'd prim órdin (Massachusetts General Hospital, Brigham and Women's Hospital).
* **Finansa e assicurassion**.
* **Tecnologìa e biotecnologìa**: dzortut vzin a la Route 128 e an Cambridge.
* **Turism**: grassie a sò patrimòni stòrich e a soa oferta cultural.

## Cultura
* **Mùsica**: l'Orchestra Sinfònica 'd Boston, ël **Boston Pops**, e la scena rock (Aerosmith, Boston).
* **Sport**: le franchise prinsipaj a son ij **Boston Red Sox** (MLB), **Boston Celtics** (NBA), **New England Patriots** (NFL), **Boston Bruins** (NHL).
* **Art e teatro**: Museum of Fine Arts, Institute of Contemporary Art, teatr stòrich.
* **Festival**: Boston Marathon (la pì veja maraton-a anual dël mond), Boston Harborfest, First Night.

## Monument e leu d'anteresse
* **Freedom Trail**: un përcors ëd 4 km ch'a colega 16 sit stòrich, dal Boston Common a Bunker Hill.
* **Faneuil Hall**: ciamà "la ca dl'arnom", stòrich sènter 'd discussion.
* **Quarté italian (North End)**: con soe cese antiche e soa cusin-a.
* **Boston Common e Public Garden**: ij pì vej parch urban d'América.
* **Museum of Science e New England Aquarium**.
* **Fenway Park** (1912): ël pì vej stadi 'd baseball dla MLB anco' an servissi.

## Educassion
Boston a l'é un sènter educativ sensa paragon, con pì 'd 350.000 student universitàri ant la region. Le prinsipaj istitussion a son:
* **Harvard University** (Cambridge)
* **Massachusetts Institute of Technology (MIT)** (Cambridge)
* **Boston University**
* **Northeastern University**
* **Tufts University** (Medford)
* **Boston College** (Chestnut Hill)

## Traspòrt
* **Aeropòrt**: **Logan International Airport (BOS)**, un dij pì grand djë Stat Unì.
* **Metropolitana (MBTA)**: ciamà "the T", la prima metropolitan-a sot-teren dël pais (1897).
* **Ferovìa**: tren suburban e conession a New York, Washington D.C.
* **Strà**: l**'Interstate 93** e l**'Interstate 90** (Massachusetts Turnpike) a traverso la sità.

## Sità binele
Boston a l'é binelà con:
*  Strasbourg (Fransa)

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é **Michelle Wu** (democràtich, dal 2021), la prima fomna e la prima përson-a 'd color a esse sìndich ëd Boston.

## Vëdde 'dcò
* Massachusetts
* Rivolussion American-a
* Harvard University
* Boston Tea Party

## Arferiment bibliogràfich
* 
* 

## Ligam estern
* Sit ofissial dla Sità 'd Boston
* Boston Tourism Ofissial

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
Categorìa:Massachusetts