Filosofìa oriental

La **filosofìa oriental** a comprend le tradission filosòfiche ch'a son dësvlupasse an Asia, dzortut an India, Cin-a, Giapon, Corea e àutri pais dl'Estrem Orient. A l'é caraterisà da n'aprossimassion diferenta ai problema filosòfich rispet a la tradission ossidental, con pì atension a l'unità dla realtà, a la spiritualità e a la pràtica.

## Caraterìstiche generaj
La filosofìa oriental a presenta vàire element comun:
* **Olism**: vison dël mond com n'ansem unì
* **Enfasi an sla pràtica**: union antra teorìa e aplicassion pràtica
* **Spiritualità**: colegament con le tradission religiose
* **Non-dualism**: superament dle division binarie
* **Importansa dla tradission oral**: trasmission da magìster a dissépol

## Tradission prinsipaj

### Filosofìa indian-a
Le scòle prinsipaj dla filosofìa indian-a:
* Induism: Veda, Upanishad, Bhagavad Gita
* Budism: Siddhartha Gautama, Nirvana, Karma
* Jainism: non-violensa (ahimsa) e pluralism
* Scòle ortodòsse: Nyaya, Vaisheshika, Samkhya, Yoga, Mimamsa, Vedanta
* Scòle eterodòsse: Budism, Jainism, Carvaka

### Filosofìa cinèisa
Le tradission filosòfiche prinsipaj dla Cin-a:
* Confucianism: Confuci, Mencio - ética, famija, società
* Taoism: Laozi, Zhuangzi - Tao, natura, spontaneità
* Budism cinèis: fusion con tradission locaj
* Legism: Han Fei - lege e stat
* Mohism: Mozi - amor universaj

### Filosofìa giaponèisa
A l'ha dësvlupà le tradission cinèise an manera original:
* Budism Zen: meditassion e iluminassion sùbita
* Scòla Kyoto: Nishida Kitaro, fusion ëd filosofìa ossidental e oriental
* Bushido: còdes dij samurai
* Shintoism: spiritualità naturaj

### Àutre tradission
* Filosofìa corean-a: Confucianism e Budism
* Filosofìa tibetan-a: Budism Vajrayana
* Filosofìa vietnamita: sìntesi ëd tradission diverse

## Tema prinsipaj

### La natura dla realtà
* **Brahman-Atman** (Induism): l'Ànima universal e l'ànima individuaj
* **Shunyata** (Buddhism): el vacuità
* **Tao** (Taoism): ël prinsipi che a regola l'univers

### La condission uman-a
* **Samsara**: ël cicl dle rinàssite
* **Karma**: la lej ëd càusa e efet
* **Duhkha**: la soferensa esistensial

### La liberassion
* **Moksha** (Induism): liberassion dal samsara
* **Nirvana** (Budism): estinsion dël desideri
* **Iluminassion**: comprension dla realtà

### L'ètica
* **Dharma**: dover moral e religios
* **Wu wei** (Taoism): assion sensa sfòrs
* **Ren** (Confucianism): benevolensa

## Métod filosòfich
* **Meditassion** e contemplassion
* **Diàlogh** antra magìster e dissépol
* **Paradoss** e koan
* **Aforism** e sentense
* **Coment** dj test sacrà

## Anfluensa an Ossident
La filosofìa oriental a l'ha anfluensà:
* Ël trassendentalism american (Emerson, Thoreau)
* La psicologìa transpersonal
* Ël moviment New Age
* La filosofìa contemporania (Schopenhauer, Heidegger)
* La psicoterapìa moderna

## Autor amportant
* Confuci (551-479 a.C.)
* Laozi (sécol VI a.C.)
* Buddha (563-483 a.C.)
* Zhuangzi (369-286 a.C.)
* Mencio (372-289 a.C.)
* Nagarjuna (ca. 150-250)
* Dogen (1200-1253)
* Nishida Kitaro (1870-1945)

## Opere fondamentaj
* *Tao Te Ching* ëd Laozi
* *Anàlect* ëd Confuci
* *Ij sùtra dël Loto* (Buddhism)
* *Bhagavad Gita* (Induism)
* *Ël lìber dla Via e dla Virtù*

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa ossidental
* Religion oriental
* Misticism
* Meditassion
* Spiritualità

## Bibliografìa
* Radhakrishnan, S. *Indian Philosophy*, 1923-1927
* Fung Yu-lan, *A History of Chinese Philosophy*, 1934
* Suzuki, D.T. *Zen and Japanese Culture*, 1938

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Asia
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI