Lansa

Na **lansa** a l'é n'arma d'asta longa e pontùa, fàita për esse tnùa an man e dovrà për pugné o campé. A l'é un-a dj'arme pì antiche e universaj, dovrà da la preistòria fin-a a l'época contemporania coma arma da combatiment, da casà, e 'dcò ant le competission spòrtive.

## Descrission
Na lansa base a l'é formà da:
* **N'asta**: An bòsch, longa da 2 a 3 méter (për le lanse da combatiment) o fin-a a pì 'd 4 méter (për le lanse da cavalerìa o për le formassion).
* **Na ponta**: An pera, òss, bronz, fer o assel, fissà a n'estremità dl'asta.
* **Contrapèis** (a vire): Na còsa 'd metal o 'd pera a la fin dl'asta për balansé.

## Stòria
### Preistòria
Ij prim òmini a dovravo baston pontù o lanse 'd bòsch tajà për cassé.

### Antichità
* **Grecia**: La lansa (*dory*) a l'era l'arma prinsipal dl'oplita. La falange a l'era na formassion ch'a dovrava le lanse longhe.
* **Roma**: Ël legionari a dovrava 'l *pilum*, na lansa da campé con na ponta ch'as piegava për rende inutilisàbil lë scù nemis.
* **Pòpoj germànich e selt**: A dovravo lanse për campé e për ël combatiment a man.

### Medi ev
* **Cavalerìa**: La lansa a dventa l'arma pì amportanta dël cavalié. A l'era longa e a së tnisìa sota l'assella për l'assàut (*couched lance*).
* **Fanterìa**: Le lanse longhe (*pike*) a formavo 'd muraje contra la cavalerìa.

### Età Moderna e Declin
Con l'avnì dj'arme da feu, la lansa a perd efetività. A l'é dëscomparìa da j'esércit an tra 'l sécol XVII e XVIII, gavà che për vàire regiment ëd cavalerìa ch'a l'han mantnùla tanme arma cerimonial fin-a al sécol XX.

## Utilissassion
### Militar
* **Da pé**: An formassion sarà (falange, schiltron) o për ël combatiment individual.
* **Da caval**: Për l'assàut an càrica.
* **Da campé**: Për ataché da distant.

### Ëd cassa
Tute le tribù 'd cassador a l'han dovrà le lanse për ciapé 'd bestie.

### Sportiva
* **Atlética**: Lansé ël dard a l'é na dissiplin-a olìmpica.
* **Gieugh medievaj**: Torneo e giostre.

## Sòrt ëd lanse
* **Giavelòt** (dard): Lansa curta da campé.
* **Pike**: Lansa motobin longa për la fanterìa.
* **Lance**: Lansa për la cavalerìa.
* **Assegai**: Lansa curta african-a.
* **Pilum**: Lansa roman-a da campé.
* **Sarissa**: Lansa motobin longa dla falange macedòniga.

## Tàtica dle formassion con lansa
* **Falange**: Formassion sarà 'd soldà con lanse longhe.
* **Schiltron**: Formassion sarà scossèisa.
* **Pike and shot**: Combinassion ëd lanse e d'archibus ant ël sécol XVI.

## La lansa ant la sìmbolica e la coltura
* **Potensa e nobiltà**: L'arma dël cavalié.
* **Giustissia e podèj**: Present ant vàire scù e bandiere.
* **Religion**: La lansa dël destin (che a l'avrìa ferì Gesù an cros).
* **Literatura e cine**: Motobin present ant le euvre ëd fantassiensa e stòriche.

## Produssion
La fabricassion ëd na lansa a l'é sempia: a bastava n'asta drita 'd bòsch e na ponta forgià. Le lanse 'd qualità a l'avìo d'aste sernùe con soen (sàles, frass) e ponte temperà.

## Lansa 'nt le lenghe neolatin-e
La paròla piemontèisa **lansa** a ven dal fransèis antich *lance*, ch'a ven dal latin *lancea*. An piemontèis, ël verb a l'é **lansé**.

## Vos corelà
* Spa
* Giavlòt (atlética)
* Cavalerìa
* Falange
* Torneo
* Pica (arma)

## Arferiment


Categorìa:Arm
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI