Vedanta

Ël **Vedanta** (an sanscrit: वेदान्त, *Vedānta*) a l'é un-a dle ses scòle ortodosse (*āstika*) dla filosofìa indian-a. Ël nòm a ven da "Veda" + "anta" (fin), a significhé "la fin dij Veda" e as arferiss a j'Upanishad, che a son la part final dij test védich. Ël Vedanta a l'é la tradission filosòfica pì anfluenta e spantià an India.

## Etimologìa
La paròla "Vedanta" a l'é formà da doi tèrmin sànscrit:
* **Veda**: la conossensa sacrà
* **Anta**: fin, conclusion

A s'arferiss a la part final dij Veda (j'Upanishad) e a la conclusion dël pensé védich.

## Sorgiss testuaj
Ël Vedanta as basa an sël *Prasthanatrayi*, le tre sorgiss autorisà:
* J'Upanishad: la part filosòfica dij Veda
* La Bhagavad Gita: poema épich-filosòfich
* Ij Brahma Sutra ëd Badarayana: aforism che a sistemiso j'ansegnament upanishàdich

## Stòria
Ël Vedanta a l'ha soe rèis ant j'Upanishad (600-300 a.C.). Ij Brahma Sutra a son stàit compòst antra ël 200 a.C. e ël 200 d.C. La scòla a l'ha avù sò pì grand dësvlup ant ël médi-ev con:
* Adi Shankara (788-820): fondator dël Advaita Vedanta
* Ramanuja (1017-1137): fondator dël Vishishtadvaita
* Madhva (1238-1317): fondator dël Dvaita

## Scòle prinsipaj

### Advaita Vedanta
Ël **nen-dualism**, fondà da Adi Shankara:
* A fortiss che Brahman (la realtà assolùa) e Atman (l'ànima individual) a son idèntich
* Ël mond a l'é Maya (ilusion)
* La liberassion a consist a arconòsse l'identità Brahman-Atman
* "Brahman a l'é la vrità, ël mond a l'é fàuss, l'ànima individual a l'é gnente d'àutr che Brahman"

### Vishishtadvaita Vedanta
Ël **nen-dualism qualificà**, fondà da Ramanuja:
* A fortiss n'unità qualificà antra Brahman e j'ànime
* Brahman a l'é Dé personal (Vishnu) con d'atribut
* J'ànime e l'univers a son ël còrp ëd Dé
* La liberassion a l'é l'union con Dé, ma nen identità assolùa

### Dvaita Vedanta
Ël **dualism**, fondà da Madhva:
* A fortiss na separassion eterna antra Dé, j'ànime e la materia
* Vishnu a l'é ël Dé suprem e j'ànime a son dipendente da Chiel
* A-i é na gerarchìa eterna d'ànime
* La liberassion a l'é la residensa eterna ant ël regn ëd Dé

### Àutre scòle
* **Bhedabheda**: diferensa e nen-diferensa
* **Shuddhadvaita**: nen-dualism pur (Vallabha)
* **Achintya Bheda Abheda**: diferensa e nen-diferensa incomprensìbil (Chaitanya Mahaprabhu)

## Concet sentraj

### Brahman
La realtà assolùa e definitiva, la sorgiss e la sostansa dla realtà. An Advaita a l'é impersonal, an Dvaita a l'é Dé personal.

### Atman
L'ànima individual, ël vèj soget. An Advaita a l'é identich a Brahman, an Dvaita a l'é separà da Dé.

### Maya
Ël podèj d'ilusion che a fà smijé real ël mond fenomenal. An Advaita a nascond la vrità ùnica ëd Brahman.

### Moksha
La liberassion dal cicl ëd nàssite e mòrt (samsara). As oten për conossensa (jnana) e divin amor (bhakti).

## Pràtiche
Le pràtiche për rivé a la liberassion a comprendo:
* **Shravana**: scoté j'ansegnament
* **Manana**: reflession
* **Nididhyasana**: meditassion profonda
* **Bhakti**: devossion
* **Karma Yoga**: assion disinteressà

## Anfluensa
Ël Vedanta a l'ha anfluensà:
* La cultura e la religion indian-a moderna
* Ël moviment ëd rinassita indian-a (Ramakrishna, Vivekananda)
* La filosofìa ossidental (Schopenhauer, Emerson)
* Jë studi contemporani an sla spiritualità
* Ël moviment New Age

## Rapresentant modern
* Swami Vivekananda (1863-1902): a l'ha presentà ël Vedanta a l'Ossident
* Sri Aurobindo (1872-1950): Vedanta integral
* Ramana Maharshi (1879-1950): Advaita modern
* Sarvepalli Radhakrishnan (1888-1975): reinterpretassion moderna

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa indian-a
* Advaita Vedanta
* Upanishad
* Bhagavad Gita
* Misticism indian

## Bibliografìa
* Shankara, *Upadesasahasri*
* Radhakrishnan, S. *Indian Philosophy*, Vol. II
* Deutsch, E. *Advaita Vedanta: A Philosophical Reconstruction*

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI