Saviëssa

La **Saviëssa** a l'é na capacità inteletual e moral ch'a anvolv la comprension përfonda dla realtà, ël bon giudissi, e la capacità d'apliché la conossensa an manera aproprià a le situassion dla vita. A l'é pì che 'd sempia conossensa: a l'é l'arte 'd vive bin.

La **saviëssa** a l'é ël savèj e la virtù ëd n'esse. A caraterisa na përson-a ch'a l'é an armonìa con chiel-midem e con j'àutri, con sò còrp e soe passion, chi a l'ha coltivà soe facoltà mentaj, an armonìa con soe assion e soe paròle.

An soa acession popolar, la saviëssa a l'é atribuìa a la përson-a ch'a pija dle decission rassionaj.

## Stòria
### La saviëssa greca
 
Për ij filòsof grech e ant la tradission oriental, la saviëssa (*sofia* an grech) a l'é l'ideal dla vita uman-a. La saviëssa a peul esse definìa tanme në stat ëd realisassion ch'as pògia an sna conossensa d'un-midem e dël mond, as compagna a un boneur suprem e corëspond a lë stat ëd përfession pì àut al qual a peulo rivé l'òm e sò spìrit. La saviëssa a l'é ël *savèj avèj gòj* o ancor la siensa dël boneur.
Model dla saviëssa antica a l'é stàit Sòcrate.

Jë stòich e j'aderent d'Epicur a l'han definì la saviëssa tanme ël goern dij desideri da part ëd la rason.

Për j'Académich, as trata dl'arserca dla Bin Suprema e Aristòtil a presenta j'atività contemplative e teorétiche për riveje. Sòcrate a prédica l'arflession, l'umiltà, l'acetassion ëd soa ignoransa.
Ij sìnich a ansisto an sla nossion ëd gòj andividual. 

## Tichëtte prinsipaj
La saviëssa a peul esse definìa coma:
* La capacità ëd comprende lòn ch'a l'é amportant ant la vita
* L'arte ëd serne ij mojen pì bon për rivé a 'd fin valoros
* La conossensa combinà con la speriensa e 'l bon sens
* La comprension dle còse pì àute e significative

## Sòrt ëd saviëssa
A-i son vàire sòrt ëd saviëssa:
* **Saviëssa teòrica**: La comprension dij prinsipi fondamentaj dla realtà
* **Saviëssa pràtica**: La capacità ëd gestì la vita 'd minca di con giudissi
* **Saviëssa moral**: La comprension dël bin e dël mal e la capacità ëd serne 'l bin
* **Saviëssa spiritual**: La comprension dle question religiose o metafìsiche

## La saviëssa ant la filosofìa antica
La saviëssa a l'é stàita al cheur dla filosofìa fin dai sò inissi:
* **Sòcrate**: A disìa che la saviëssa a consist an arconòsse ëd nen savèj ("Seu ëd savej gnente")
* **Platon**: A identificava la saviëssa con la conossensa dle Ideje eterne
* **Aristòtil**: A distinguìa an tra la saviëssa teòrica (*sophia*) e cola pràtica (*phronesis*)
* **Jë Stòich**: A consideravo la saviëssa com la conossensa dël còsa a l'é bin, mal, e indiferent

## Atribùt dla përson-a savia
Na përson-a savia a l'ha coste caraterìstiche:
* Giudissi sòlid e ponderà
* Capacità ëd vëdde lòn ch'a l'é essensial
* Equilibri emossional
* Capacità ëd consijé j'àutri
* Comprension dle limitassion uman-e
* Toleransa e compassion

## Saviëssa e àutre forme 'd conossensa
La saviëssa as distingh da:
* La **conossensa**: A peul esse teòrica e astràita
* L**anteligensa**: A l'é la capacità ëd rasoné e d'arzòlve 'd problema
* La **cultura**: A l'é l'ansem dle conossense acetà

La saviëssa a ìntegra tuti costi element an aplicandje a la vita concreta.

## Oten-e la saviëssa
La saviëssa as peul oten-e për mojen:
* Dl'esperiensa personal
* Dla riflession e dl'auto-esaminassion
* Dlë studi e dla letura
* Dël diàlogh con j'àutri
* Dël patiment e dle preuve

## La saviëssa ant le diverse colture
Tute le colture a l'han svilupà 'd concet ëd saviëssa:
* An **Orient**: La saviëssa a l'é associà a l'equilibri e a l'armonìa (Confucianésim, Taoism, Buddhism)
* Ant le **religion abràmiche**: La saviëssa a ven da Dé e a guida la vita moral
* Ant le **società tradissionaj**: J'ansian a son considerà ij depositari dla saviëssa

## Amportansa ant la vita uman-a
La saviëssa a l'é essensial për:
* Pijé 'd decision giuste
* Afronté le dificoltà dla vita
* Vive con pienëssa e significà
* Guidé j'àutri
* Creé 'd società pì giuste

## Vos corelà
* Filosofìa
* Virtù
* Conossensa
* Prudensa
* Ética
* Sòcrate
* Aristòtil

## Arferiment


Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Antropologìa