open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kenya

Ël **Kenya** a l'é un pais dl'Àfrica oriental.

A confin-a con Etiòpia, Sudan, Somalia, Uganda e Tanzanìa e a l'é bagnà da l'Océan Indian.
La capital a l'é Nairòbi.
A l'ha na surfassa ëd 582.650 km² e a conta anviron 39.000.000 d'abitant, con pì che 70 argropament tribaj.

## Anté ch'as treuva

## Stòria moderna
Ël Kenya a l'é stàit un possediment dël Regn Unì dal 1890 al 1963, quand a l'ha conquistà soa indipendensa dòp ëd na longa guèra ëd liberassion.

## Conomìa
Ël prodot anterior ëspòrch an Quegna a l'é d'apopré 1.200 dòlar a përson-a.
Ij fré pùblich a son al 44,5% dël prodot anterior ëspòrch.
L'ìndes ëd dësvlup uman a buta ël Kenya al pòst 147 su 182 pais.

La conomìa a l'é dzortut gropà ai servissi (63% dël prodot anterior ëspòrch) e a l'agricoltura (24% dël prodot anterior ëspòrch).
L'andustria a contribuiss al 13% dël prodot anterior ëspòrch.

## Organisassion polìtica
Ël Kenya (nòm ofissial: **Jamhuri ya Kenya  Republic of Kenya**) dal 1963 a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Uhuru Kenyatta (dal 2013).
Ël prim ministr a l'é Raila Odinga.
Lille

**Lille** ("*Rijsel*" an olandèis, "*Ryssel*", ch'a veul dì *isola*, an flamengh) a l'é na sità fransèisa, capleugh dla region Nòrd-Pass ëd Calais e dël Dipartiment dël Nòrd, davzin al confin col Belgi.

A conta 226.014 abitant  (un milion s'as conta l'area metropolitan-a, ch'as dëstend an part ëdcò an sël teritòri belga).
Ant j'anviron ëd Lille a-i son le sità ëd Roubaix (cognossùa per la corsa ciclìstica Paris-Roubaix), Tourcoing e Villeneuve-d'Ascq.

## Coltura
A Lille a-i son tre università.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Martine Aubry (dal 2001).

## Sità binele

Lille a l'é binelà con:
*  Buffalo, Stat Unì d'América
*  Colònia, Almagna
*  Erfurt, Almagna
*  Esch-sur-Alzette, Lussemborgh
*  Kharkiv, Ucrain-a
*  Leeds, Regn Unì
*  Liège, Belgi
*  Nablus, Palestin-a
*  Oujda, Maròch
*  Rotterdam, Pais Bass
*  Safed, Israel
*  San Luis, Senegal
*  Shangai, Cin-a
*  Turin, Italia
*  Valladolid, Spagna

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Nòrd
Borian-a

**Borian-a** (*Borriana* ën italian) a l’é un comun d' 849 abitant dla provincia ëd Biela.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marina Moretti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Boriana
Pagophila eburnea

## Pagophila eburnea
### Descrission
La ***Pagophila eburnea*** (gabian d'avòri) a l'é un cit gabian, l'ùnica specie dël géner *Pagophila* . A l'é longh 40-46 cm, con n'aliura ëd 104-120 cm e un pèis ëd 450-690 g . L'adult a l'ha un **piumagi tut bianch** (da sì ël nòm "avòri"), na forma dël còrp ch'a smija a cola d'un colomb e 'n vol linger e sutil . Ël bech a l'é spess e a mostra na combinassion ëd color: da gris bleu a la base a giàun con la ponta rossa . Le gambe a son curte e nèire. Ij giovo a l'han la facia e la gola sombra, con dle maciòte nèire an sj'ale e an sla coa, ch'a sparisso con l'età . Sò crij a l'é fòrt, com col d'una sterna: "kree-ar" .

### Ambient
A viv ant l'Àrtich pì estrem, sempre an presensa dij giassé e dle banchise . A nidìfica an colònie spatarà an sle scojere e sle ròche isolà, a pòch dai giassé. D'invern a stà an sle polinìa (zòne d'eva duverta an mes ai giassé) o ai bòrd dij giassé. A mangia pess, [crostassé], [mamìfer cit, ma 'dcò carògne (rest dj'ors polar e dle [foche]) .

=== Distribussion ===
A l'é spantià ant l'Àrtich dël nòrd d'Euròpa ([Spitzbergen, Novaja Zemlja), dl'Asia (Fransa Josef, Severnaja Zemlja) e dl'América (Groelandia, Canadà setentrional) . D'invern as ëspòsta pòch vers sud, restand an sj'Océan giass, ma quàich esemplar a peul rivé fin-a a le còste dël Canada e dël Nòrd Euròpa . A l'é motobin ràir e a l'é classificà "Near Threatened" (Quasi Mnassà) da l'IUCN . La popolassion a l'é an declin, dzortut an Canadà, për via dla ridussion dij ghiass e dl'inquinament .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Pagophila eburnea*** Phipps, 1774

Categorìa:Pagophila
Categorìa:Muliné
Larus ichthyaëtus

## Larus ichthyaetus
### Descrission
Ël ***Larus ichthyaetus*** (ancheuj classificà 'me ***Ichthyaetus ichthyaetus***, gabian testa nèira gròss) a l'é 'l pì gròss dij gabian con la testa nèira, e la **tersa** specie 'd gabian pì gròssa dël mond . A l'é longh 55-72 cm, con n'aliura ëd 142-170 cm e un pèis ch'a peul rivé a 2,1 kg . L'adult an **istà** a l'ha la **testa nèira** (con na macia bianca sota e dzora a j'euj), le part superior gris e le part inferior bianche . L'ala a l'é bianca con në **specc** (macìa) nèir e un pontin bianch a la ponta. Ël bech a l'é gròss, giaun con na banda nèira e la ponta rossa . Le piòte a son giàune . D'invern, la testa a ven bianca con na **mascra scura** dantorn a j'euj . Ij giovo a l'han un piumagi macià 'd brun e la coa con na banda nèira; a rivo a la madurità a quatr agn . Sò crij a l'é profond e nasal, e a l'é ciaramlos durant la riprodussion .

### Ambient
A nidìfica an colònie ant le palude, le zòne ùmide e j'isole d'eva salmastra, an sle rive dij lagh e ant ij delta dij fium . A preferiss ij gran lagh e j'eve ùmide . D'invern as treuva an sle còste marin-e e ant ij lagh intern. A l'é 'n **migrator** e a passa l'invern ant ël Mediterani oriental, ant l'Arabia e an India . A mangia dzortut pess (da sò nòm, dal grech *ichthys*), ma 'dcò crostassé, inset, cit mamìfer, euv d'osej e carògne.

### Distribussion
A nidìfica ant l'Asia sentral, an Russia meridional, an Kazakistan, an Mongòlia e ant la Cin-a setentrional (dzortut an sl'Altipian dël Tibet) . Le popolassion pì gròsse as treuvo an sle rive dël Mar Caspi e dël Mar Nèir . A l'é 'n **ràir** visitator an Euròpa ossidental . A l'é protegiù da la Convension ëd Berna (Anes III) e da l'AEWA . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Larus ichthyaëtus*** Pallas, 1773

Categorìa:Larus
Categorìa:Muliné
Servasca

**Servasca** (*Cervasca* an italian; *Sarvasca* an ossitan) a l’é un comun ëd 4.597 abitant dla provincia ëd Coni.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enzo Garnerone (da l'ann 2019).

## Sità gemelà
Servasca a l'é gemelà con:
*  Allos, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni
Trin

**Trin** (*Trino* an italian) a l’é un comun ëd 6.722 abitant (2021) dla provincia ëd Vërsèj, an sla riva snistra dël Pò.

## Stòria
Dël 1631, con la convension ëd Cherasch, Trin a l'é vnùit cap-leugh ëd na provinsa dël ducà 'd Savòja che da Pò a rivava fin-a al Canavèis e a le pòrte ëd Turin.
Dël 1763 a l'é stàit alvà al rangh ëd sità dal duca Carl Emanuel III.

## Leu d'anteresse
* Cesa ëd San Michel an Insula
* Cesa ëd San Fransesch (na vira dedicà a Santa Marìa; a armonta al sécol ch'a fa X, ma a l'é stàita arcostruìa dël 1743)
* Cesa ëd San Gioann Batista
* Cesa ëd San Lorens (an stil baròch)
* Cesa ëd San Pé
* Cesa dla Misericòrdia (dël 1585)
* Cesa ëd Santa Marìa dla Fiòca
* Palass Pugiella
* Palass Biandrà
* Palass Torta

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Felisati (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Trin a l'é gemelà con:
*  Banfora, Burkina Faso
*  Chauvigny, Fransa
*  Geisenheim, Gërmania

## Galeria d’imagin

Figura:Trino Chiesa San Michele.JPG|Cesa ëd San Michel an Insula
Figura:Luigi Morgari, Beati trinesi, San Bartolomeo (Trino).jpg|Afrësch dij beati trineis


## Vardé ëdcò
* Provincia ëd Vërsèj
* Pò
* Sit d’anteresse dël Piemont

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vërsèj
Uria aalge

## Uria aalge

### Descrission
L**'Urìa** a l'é l'osel pi gròss ëd soa famija, con la pansa bianca, la schin-a scura, ël bech avuss e la posission drita, a smija scasi 'n pinguin. A fà n'euv sol, a forma 'd pruss, e man a man ch'a lo coa a lo quata 'd guano, an fissandlo parej a la ròcia. Ël nil a l'è fait dzor un ripian dla ròcia o, dle vire, ant le chërpure. L'Urìa a ciapa pess, e bës-cëtte da eva. A fà rije vëdde l'Urìa caminé a tèra: soe gambe, ormai adatà a la vita da eva, a son bin pòch adate a caminé a tèra e a và anans blimblanand scasi com un pinguin.

### Ambient
A viv an sle còste dël mar.

### Distribussion
Euròpa setentrional e Mérica setentrional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Uria aalge* (Pontopiddan, 1763)

Categorìa:Uria
Categorìa:Pinguin
Cepphus grylle

## Urìa neira

### Descrission
Ël **Cepphus grylle** a smija a l'Uria aalge ma a l'é pi cita e raira. D'istà a l'ha la pansa tuta scura com la schin-a. A l'ha doe macie bianche sle ale, ch'as peulo vëddse 'dcò mentre a vola. D'invern la pansa a torna ciaira, e antlora le piòte rosse a la distinguo da l'Urìa comun. A fà doi euv nopà che un. A noa bin sot eva, e a l'é conossùa për soe parà nussiaj, anté tanti osej ansem a balo an sël mar.

### Ambient
A fà 'l nil an drinta a përtus o ripian stërmà dla còsta rocosa, an bass, vers la linia dël mar.

### Distribussion
A viv an Euròpa e Mérica setentrionaj e Russia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Cepphus grylle* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Cepphus
Uria lomvia

## Uria lomvia
### Descrission
L**'Uria lomvia** (gabian) a l'é n'osel marìn dla famija dj'Alcidae, conossù 'dcò com "gabian" an quàich variant local . A l'é motobin smijant a l'uria (*Uria aalge*), ma as arconòss për ël bech pì curt e pì gross, con na **linia bianca** an sla boca superior, e për la testa e 'l còl pì nèir an tuta la stagion . A l'é longh 40-48 cm, con n'aliura ëd 64-81 cm e a peisa an tra 736 e 1.481 gram. La **livrea nussial** a l'é nèira an sle part superior (testa, còl, schin-a e ale) e bianca sota; an **invern** la facia a dventa bianca . Ij giovo dël prim ann a l'han ël bech pì cit e la linia bianca men evidenta, ma a peulo esse arconossù për la testa pì nèira .

### Ambient
A viv sempe an mar, an eve ch'a resto sota ij 5°C, e a ven a tèra mach durant la riprodussion për formé 'd colònie gròsse an sle ròche a strapiomb . A l'é 'n novador motobin bon, e a peul rivé fin a 150-200 méter ëd profondità për ciapé pess (com merluss), crostassé e verm . A fà 'n nil an sla pera patanùa e a duverta n'ùnich euv . A l'é 'n volador potent ma con partensa malagèivol; an vol a peul rivé a 120 km/h.

### Distribussion
A l'ha na distribussion circumpolar àrtica. A nidìfica an sle còste rocose dl'Alaska, Canadà, Groenlandia, Islanda, Scandinavia e Russia. A passa l'invern an mar duvert, giusta sota la zòna dij giass, fin-a al nòrd dl'Euròpa, al Giapon e a la Califòrnia . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN, con na popolassion mondial stimà an 15-20 milion d'adult, ma a l'é sensìbij a l'anquinament da petròli e a le rèj da pësca .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Uria lomvia*** L., 1758

Categorìa:Uria
Categorìa:Anie
Alle alle

## Berta marin-a minor

### Descrission
La **Berta marin-a minor** a l'é mach gròssa com un merlo. A l'é n'osel marin pròpi cit, con ël bech cit e 'l còl motobin curt. An vòl as vëddo bin soe ale neire dzor la pansa bianca.

### Ambient
A fà 'l nil ant ij përtus o ant le rive giairose djë scheuj islandeis e dla Groenlandia.

### Distribussion
A viv an Islanda e Groenlandia.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Alle alle* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Alle
Puffinus puffinus

## Puffinus puffinus
### Descrission
Ël ***Puffinus puffinus*** (berta minor) a l'é n'osel marin ëd la famija dij Procellariidae, longh 30-38 cm, con n'aliura ëd 76-89 cm e un pèis ëd 350-450 g . A l'ha 'l piumagi bicolor: la part superior a l'é nèira, la part inferior a l'é bianca . Ël bech a l'é sutil, a gancio e nèir. Le piòte a son palmà, poste motobin andaré dël còrp, për nové bin ma për marcé mal an tèra.

### Ambient
A viv an àut mar e an sle scojere rocose, andoa a nidìfica an colònie gròsse . A nidìfica ant ij përtus e le tan-e ch'a s-ciòdo ant la tèra. A mangia pess, calamar e crostasse, ciapà an picà sota eva o an caminand an sl'eva . A ven a tèra mach ëd neuit për evité ij predator .

### Distribussion
A nidìfica ant l'Atlàntich setentrional, dzortut ant j'ìsole dël Regn Unì (Gàles, Scòssia) e Irlanda, ma 'dcò an Islanda, Faròe, Fransa, Azzorre e Canarie . A l'é 'n **migrator** ch'a traversa l'equator për passé l'invern ant l'Atlàntich sud-ossidental, dzortut an Brasil e Argentin-a . A l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Puffinus puffinus*** Brünnich, 1764

Categorìa:Puffinus
Puffinus gravis

## Puffinus gravis
### Descrission
Ël ***Puffinus gravis*** (berta gròssa) a l'é n'osel marin ëd la famija dij Procellariidae, un-a dle pì gròsse specie 'd berte. A l'é longh 43-51 cm, con n'aliura ëd 100-118 cm e un pèis ch'a peul rivé a 950 gram . Le part superior a son gris brun somber, con la testa (calòta) nèira bin marcà e un **collar bianch** an sël cupiss. Le part inferior a son bianche, ma a l'ha na **taca scura an sla pansa** (nen sempre vëddùa bin) e ëd **macie scure sota j'ale** . La gropera a l'ha na banda bianca a forma d'àncora o ëd fèr ëd cavaj . Ël bech a l'é longh e nèir, le piòte a son reusa o grise . A l'é motobin caraterìstich sò vol rèid e ras al mar, con j'ale tnùe dëstèise ("shearing") .

### Ambient
A viv ant l'Océan Atlàntich, dzortut an eve përfonde e frèide . A l'é n'osel **gregari**, ch'a forma dë strop gròss, soens an seguend ij bastiment da pësca për mangé jë scàrich. A mangia pëss, calamer e crostasse, ciapà an picà da 6-10 m o an caminand an sl'eva ("surface-seizing") . A nidìfica mach ant l'emisfer sud, an colònie gròsse, an sle pendiss erbose, andova a fà 'l nil ant na tan-a e a duverta n'ùnich euv bianch . La cova a dura 53-57 di, e ij cit a resto ant ël nil 105 di .

### Distribussion
A nidìfica mach an quàich ìsola ëd l'Atlàntich dël Sud: l'arsipélagh Tristan da Cunha (Ìsole Inaccessible, Nightingale) e Gough Island, e an quàich ìsola dle Falkland . A l'é n'osel **migrator trans-equatorial**: d'apress la riprodussion (avril), a traversa l'Atlàntich an montand vers nòrd arlongh la còsta dl'América, peui a traversa vers l'Euròpa (luj-otóber) e a cala torna vers sud (novèmber) arlongh la còsta african-a . A l'é 'n visitator regolar ant j'eve dl'Euròpa ossidental, ma a l'é ràir ant ël Mediterani. La popolassion mondial a l'é stimà an 15 milion d'individaj, e a l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Puffinus gravis*** O'Reilly, 1818

Categorìa:Puffinus
Puffinus griseus

## Puffinus griseus
### Descrission
Ël ***Puffinus griseus*** (ancheuj classificà 'me ***Ardenna grisea***) a l'é n'osel marìn ëd la famija dij Procellariidae. A l'é 'n muliné ëd dimension mesan-e, longh 40-51 cm, con n'aliura ëd 94-110 cm e un pèis d'anviron 600-800 g . A l'é caraterisà da 'n piumagi brun sombr uniform, ch'a smija nèir da lontan, ma an bela lus as vëdd ch'a l'é 'd color cicolata con dle part sota dj'ale gris-argentà ch'a fan da contrast . Ël bech a l'é longh e nèir, le piòte a son grise. Ij doi sess a son istess . A viv sempre an àut mar e a ven a tèra mach për nidifiché .

### Ambient
A viv an sl'Océan Atlàntich e an sl'Océan Passìfich . A nidìfica mach ant l'emisfer sud, dzortut an sle cite ìsole dla Neuva Zelanda, dl'Australia, dël Cile e dle Ìsole Falkland . A l'é n'osel **gregari** e a forma dë strop motobin gròss, fin-a 'd senten-e 'd milen-e d'osej . A mangia pess, calamèr e crostassé, ch'a cassa an campand-se sota eva fin a 68 méter ëd profondità .

### Distribussion
A l'é famos për esse un dij pì grand viagiator dël mond: a fà na migrassion an formà d'eut ch'a peul rivé a 65.000-74.000 km a l'ann . D'apress la stagion ëd riprodussion (mars-magg), a monta vers nòrd an sle còste ossidentaj dj'océan, a traversa l'emisfer setentrional e peui a cala vers sud an sle còste orientaj, për torné ant j'aree 'd nidificassion an novèmber . An Italia a l'é considerà **ràir**, con poche osservassion . La popolassion mondial a l'é stimà an pi che 20 milion d'adult, ma a l'é an declin e a l'é classificà **Near Threatened** (NT) da l'IUCN . La specie a l'é protegiùa dal *Migratory Bird Treaty Act* e da la Convension ëd Berna .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Puffinus griseus*** Gmelin, JF, 1789

Categorìa:Puffinus
Procellaria baroli

## Procellaria baroli
### Descrission
La ***Procellaria baroli*** (ancheuj classificà 'me *Puffinus baroli*, berta minor fosca) a l'é un cit osel marìn dla famija dij Procellariidae, longh 28-30 cm, con n'aliura ëd 62-68 cm e un pèis d'anviron 160-190 g . As arconòss për le part superior nèire e le part inferior bianche, con na testa bianca e na **mascra scura** ch'a passa për j'euj . Ël bech a l'é grisastr, le piòte a son reusa . An vòl, a smon na surfassa bianca an sota ale e un vòl lìber e svicc.

### Ambient
A viv ant l'Océan Atlàntich, dzortut ant la Macaronesia, ant le zòne tropical e subtropical . A nidìfica an colònie an sj'ìsole rocose, ant ij përtus e le tan-e ch'a s-ciòdo ant la tèra . A l'é ativ dzortut ëd neuit për evité ij predator . A mangia cit pess e crostassé, ciapà an sël mar .

### Distribussion
A nidìfica an sj'ìsole dle Azzorre, Madèira, Sauvages e Canarie . La pì gròssa colònia a l'é an sj' Ìsole Selvagens (1.400 cobie) . A l'é considerà na specie endémica dla Macaronesia . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN, ma a l'é minassà da ij predator introdot (rat e gat) e da l'inquinament luminos .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* ***Procellaria baroli*** Bonaparte, 1857

Categorìa:Procellaria
Categorìa:Figure da buté
Hydrobates pelagicus

## Hydrobates pelagicus
### Descrission
L’***Hydrobates pelagicus*** (osel dle tempeste) a l'é 'l pì cit dj'osej marìn d'Euròpa, gròss com un passaròt, longh 14-18 cm, con n'aliura ëd 36-39 cm e un pèis ëd 20-30 g. A l'ha 'l piumagi tut nèir (brun scur) gavà na **gròssa macia bianca an sla gropera** (sota la coa) e na banda bianca sota j'ale. La coa a l'é quadrà. Ël bech a l'é curt e nèir, le piòte a son nèire . Sò vol a smija a col d'na rata volanta, con bàt d'ale ràpid e rajà . A l'é ativ dzortut ëd neuit.

### Ambient
A viv sempre an àut mar, e a ven a tèra mach durant la riprodussion, ëd neuit, për evité ij predator. A nidìfica an colònie an sle scojere e j'isole rocose, ant le filure dle ròche o ant le tan-e. A fà n'ùnich euv bianch, ch'a cova për 38-50 di. A mangia cit pess, crostassé, plankton e rest ëd pësca, an voland ras l'eva e an patojand con le piòte. A peul volé për senten-e 'd km për sërché da mangé.

### Distribussion
A l'é spantià ant l'Océan Atlàntich setentrional e ant ël Mediterani. A son arconossùe **doi sot-specie**: la nominal *H. p. pelagicus* (Atlàntich) e *H. p. melitensis* (Mediterani), ch'a l'ha j'ale pì longhe. Le colònie pì gròsse a son ant j' Ìsole Faròe, Regn Unì, Irlanda e Islanda. A l'é **migrator**: a passa l'invern ant l'Àfrica ossidental e meridional e ant l'Océan Indian. An Italia a nidìfica an Sardëgna, Sicilia e ant j' Ìsole Pelage. A l'é protegiù da la Diretiva Osej e a l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Hydrobates pelagicus*** L., 1758

Categorìa:Hydrobates
Oceanites oceanicus

## Oceanites oceanicus

### Descrission
L**'Oceanites oceanicus** a l'é rair, e a peul avej l'abitùdin d'andé daré a le nav.

### Ambient
A intra pa ant ël Mar Mediterani, ma a và dré a le còste atlàntiche, da Gibiltèra an vers ël setentrion.

### Distribussion
Passà 'l temp ëd la riprodussion, a-j pias sté an vòl an sj'ocean.


File:Oceanites oceanicusPCCA20070623-3634B.jpg


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Oceanites oceanicus* (Kuhl, 1820)

Categorìa:Oceanites
Alca torda

## Alca torda
### Descrission
L**'Alca torda** (gaj ëd mar) a l'é n'osel marin dla famija dj'Alcidae, ch'a smija a 'n pinguin për sò piumagi e comportament . A l'é longh 38-43 cm, con n'aliura ëd 60-70 cm e a peisa an tra 450 e 650 g . L'adult a l'ha la testa, ël còl e la part superior dël còrp nèir, la part inferior (pansa) bianca . La caraterìstica pì vistosa a l'é 'l **bech gròss e nèir**, con doe strìe bianche (d'invern a perd la strìa bianca) . An invern, la gola e la part sota la testa a dvento bianche . Ij giovo a l'han la testa e 'l còl gris brun . A vòla con bàtit d'ale leste e a nova an tufand-se.

### Ambient
A nidìfica an sle scojere e j'ìsole rocose dl'Atlàntich setentrional, an colònie gròsse, e a duverta 1 euv . D'invern a migra vers sud e as treuva an àut mar, an sle còste e ant j'estuari . A mangia dzortut pess (aringhe, merluss), crostassé e verm, ch'a cassa an tufand-se.

### Distribussion
A nidìfica an sle còste dl'Euròpa setentrional (Islanda, Regn Unì, Irlanda, Norvegia), an Groenlandia, an Canadà e an Russia . A passa l'invern an sle còste dl'Atlàntich, fin-a a la Fransa e al Mar Mediterani . An Italia a l'é 'n visitator ràir, con poche osservassion an invern . A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Alca torda* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Alca
Sula bassana

## Sula bassana
### Descrission
La **Sula bassana** (sula) a l'é un grand osel marin dla famija dij **Sulidae**. A l'ha n'autëssa 'd 85-100 cm, con n'ovrtura d'ale d'anviron 165-180 cm. L'adult a l'ha 'l còrp tut bianch, con le ponte dj'ale nèire e la testa color òcra giaunastr. Ël bech a l'é gròss, gris-bleu, con dij cercc nèir dantorn a j'euj. A l'ha 'd pé palà motobin fòrt. Ël vòl a l'é potente e elegant, con d'ale longhe e pontà. Soa técnica 'd pësca a l'é spetacolar: as campa an pichià da 'n vòl àut ant l'eva për ciapé 'l pess.

### Ambient
La sula a viv an **mar duvert**, anté ch'a passa la pì part ëd sò temp, ma a nidìfica an **grande colònie** an sle **fàude, le ròche e j'ìsole isolà**. A preferiss le còste rociose e motobin àute, andova a peul fé 'l nì sensa mnasse. A l'é n'osel motobin gregari, ch'a forma 'd colònie con milen-e 'd cobie. A nidìfica a tèra, ant un possèt motobin sempi. A mangia dzortut **pess** (aringhe, sardin-e, mërluss), ch'a ciapa an campandse da 'n vòl àut e an fongand fin-a a 10-15 méter.

### Distribussion
Soe colònie prinsipaj as treuvo ant l**'Atlàntich nòrd**: **Islanda**, **Norvegia**, **Regn Unì** (dzortut an Scòssia e Irlanda), **Canadà** e **Stat Unì nord-orientaj**. A l'invern, a migra pì al sud, fin-a al **Gòlf dël Méssich** e a le còste dl**'Euròpa ossidental**. An Italia, a l'é motobin ràira, ma a peul vëddse 'me divagant durant le tempeste o ij passage forsà. Soa popolassion a l'é motobin granda e a l'é an aument, grassie a la protession dle colònie.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Sula bassana*** Linneus, 1758
* [=*Morus bassanus*]

Categorìa:Sula
Procellaria diomedea

## Procellaria diomedea

### Descrission
La **Procellaria diomedea** a vòla a pel d'eva, batend j'ale leste an sl'eva an serca 'd pess. Quand a dëscheuvro un bocc d'ancioe a së scaten-o. A son osej nassù për ël mar duvert: an gavand ël temp quand a covo, as na stan an mes al mar, sensa sagrinesse 'd gnun temp gram. Prima 'd torné a le colònie, le Berte a s'ambaron-o, parej dëdnans a le còste rocose anté a-i é le fumele con ij cit, a la seira a-i rivo tanti osej maron ch'as poso tùit ansem. Costi osej a son famos përchè a brajo com quand na masnà a piora ant la cun-a, e a brajo mach ant le neuit senza lun-a.

### Ambient
A viv an sël mar e a fà 'l nis an sle còste rocose.

### Distribussion
Mar Mediterani.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* Procellaria diomedea (Scopoli) 1769

Categorìa:Procellaria
Fulmarus glacialis

## Fulmarus glacialis
### Descrission
Ël ***Fulmarus glacialis*** (muliné) a l'é n'osel marin dla famija dij Procellariidae. A smija a un gabian, ma a l'é pì robust, con ël còl gross e le piòte bluastre . A l'é longh 45-50 cm e a peisa an tra 450 e 1.000 g . A esist an doe forme 'd color: na forma ciàira, con la testa e 'l còrp bianch e j'ale grise, e na forma scura, tuta gris. An tra le doe, a-i son ëdcò 'd forme antërmedie . A l'é caraterisà dal bech curt e giàun e da l' odor ëd musch ch'a emet quand a l'é an perìcol .

### Ambient
A viv an àut mar e an sle còste rocose, e a nidìfica an colònie gròsse an sle scòojere e le ròche a strapiomb . A mangia pess, calamar, crostassé e, dzortut, ij rest dle pësche. A l'é 'n volador resistent, ch'a passa la pì part dla vita an mar e a s'avzina a tèra mach për riproduvse .

### Distribussion
A l'é spantià ant l'emisfer setentrional, ant l'Atlàntich e 'l Passìfich setentrionaj e ant l'Artich . A nidìfica an Islanda, Groenlandia, Svalbard, Feroe, Regn Unì, Irlanda, Norvegia, e ant l'América dël Nòrd . A migra vers sud d'invern, e a peul rivé fin-a a le còste dël Canada e dl'Euròpa ossidental. A l'é considerà na specie **comun-a** e a l'é classificà "Arzigh Mìnim" (LC) da l'IUCN .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Fulmarus glacialis*** Linneus, 1761

Categorìa:Fulmarus
Phalacrocorax aristotelis

## Cormoran

### Descrission
Ël **Phalacrocorax aristotelis** a l'é slansà e con ël bech sùtil, sensa bianch an sij fianch ëd la testa e con na crësta 'd piume sla testa ant la stagion ëd j'amor. A-i é na sot-specie mediterania con ij giovo pi ciàir e sensa tanta tëmma dl'òm. As peul vëddse st'osel an sle còste mediteranie an mentre a nova vzin a le barche dij turista. Quand a vòla a va drit, con ël col longh, con un vòl batù continuà e rasent la surfassa dël mar. A fa 'l nil con alghe e erbe e normalment a fa tre euv.

### Ambient
A viv arlongh le riviere.

### Distribussion
A viv an Euròpa.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Phalacrocorax aristotelis* (Linnaeus, 1761)

Categorìa:Phalacrocorax
Stercorarius pomarinus

## Stercorarius pomarinus
### Descrission
Lë **Stercorarius pomarinus** (ochëtta nèira, pirata dël mar) a l'é n'osel marin dla famija djë **Stercorariidae**. A l'ha na dimension pì granda dël stercorari artich (anviron 50 cm d'autëssa), con n'overtura d'ale 'd 115-125 cm. Ël mas-cc ant ël perìod nussial a l'ha 'l còrp brun scur, la testa nèira e na banda pàlida dzora j'ale. La caraterìstica pì evident a l'é la **coa: le piume sentraj a son motobin longhe e a la fin a son argirà 'me un gavanate**. La fumela a l'é pì smòrta, con ëd bande brun-e. A l'ha un vòl fòrt e agressiv, e a l'é conossù për soa tàtica 'd **cleptoparassitism**: a përséguita d'àutri osej marin (coma le berte) për obligheje a vomité o a lassé la preda.

### Ambient
Lë stercorari pomarin a nidìfica ant la **tundra àrtica**, an preferensa an sla tèra duerta, vzin ai lagh o a le zòne ùmide. A l'invern, a migra vers j**'océan tropicaj e sutropicaj**, anté ch'a passa 'l temp an mar duvert, dzortut ant le corent càude. A l'é n'osel motobin marin e as peul vëdd-se motobin lontan da la còsta. A nidìfica a tèra, fasend un possèt sempi andova la fumela a fà 2 euv oliva. A mangia pess, carnassa e arfud, e a l'é motobin agressiv ant la difèisa dël teritòri.

### Distribussion
Soa àrea 'd riprodussion a comprend la **tundra àrtica** dël Cànada, Groenlandia, Russia setentrional e Svalbard. A l'invern, a migra an sj**'océan Atlàntich, Indian e Passìfich**, fin-a a l'Australia e a la Neuva Zelanda. An Euròpa, a l'é vëddù 'me migrator regolar ant le coste atlàntiche (Regn Unì, Irlanda, Norvegia) e 'dcò ant ël Mediterani durant ij passage. A l'é considerà n'osel **ràir da osservé** an Italia, dzortut ant l'invern tard o ant la prima. La popolassion a l'é motobin localisà e pa bin conossùa, ma a smija nen esse an perìcol.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Stercorarius pomarinus*** Temminck, 1815

Categorìa:Stercorarius
Stercorarius skua

## Stercorarius skua
### Descrission
Lë **Stercorarius skua** (stercorari grand) a l'é l'osel marìn pì grand dla famija djë **Stercorariidae**, con n'autëssa 'd 50-60 cm e n'ovrtura d'ale d'anviron 130-150 cm. A l'ha un piumagi motobin scur e uniform, brun-oliva scur, con dë sfumadure ciàire a le base dj'ale. Ël vòl a l'é fòrt e drit, con d'ale longhe e pontà. A l'ha un bech robust e curv e 'd piòte motobin fòrte. Soa reputassion a l'é cola d'un **predator e cleptoparassita fòrt e sensa pietà**: a përséguita e a sghigna d'àutri osej marin (berte, sule, etc.) për obligheje a vomité o a lassé la preda. A l'ha un crij s-ciass e grignant.

### Ambient
Lë stercorari grand a nidìfica ant la **tundra àrtica**, ant j**'ìsole motobin isolà** e ant le **coste rociose** dl'emisfer nòrd. A l'invern, a migra vers j**'océan temperà e tropicaj**, anté ch'a passa 'l temp an mar duvert, motobin lontan da la tèra. A l'é n'osel motobin marin e a peul vëdd-se ràirament an sla còsta, gavà durant le tempeste. A nidìfica a tèra, an fasend un possèt sempi ant l'erba o la mofa, e a difend agressivament sò teritòri. A mangia d'osej, d'euv, ëd carnassa e a pija 'dcò 'd pess e d'àutri organism marin.

### Distribussion
Soa àrea 'd riprodussion a comprend **Islanda**, **Feroe**, **Scozia setentrional**, **Norvegia**, **Svalbard** e la **tundra àrtica** russa. A l'invern, a migra an sj**'océan Atlàntich e Passìfich**, fin-a a l**'Argentin-a**, l**'Àfrica dël Sud** e l**'Australia**. An Euròpa, a l'é vëddù 'me migrator regolar ant le coste atlàntiche, ma a l'é motobin ràir ant ël Mediterani. La popolassion a l'é localisà e pa motobin granda, ma a smija stàbil. A l'é un dij predator marin pì amponent e a l'ha pòche mnasse, a parte l'anquinament e la ridussion dij sò teritòri 'd nidificassion.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Stercorarius skua*** Brünnich, 1764

Categorìa:Stercorarius
Stercorarius parasiticus

## Stercorarius parasiticus

### Descrission
Lë **Stercorarius parasiticus** a l'ha le piume sentraj dla coa ch'a spòrzo e, an pi, le piume a son pi sutile 'd cole dlë Stercorarius pomarinus. A esisto due variant dë sta specie, un-a ciaira e un-a sombra. Rispet a lë Stercorarius skua, cost a cassa 'd men e a ròba 'd pi ij pess a j'autr osej. A peul ëdcò ciapé dij cit osej e dij cit animaj. A son anciarmante soe parà nussiaj. A fà normalment doi euv.

### Ambient
A fan cobia fissa. A fan ël nil anté a-i sia dj'autr osej, an manera da podej-je robé 'l pess.

### Distribussion
As treuva an Euròpa, Asia e América setentrional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Stercorarius parasiticus** (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Stercorarius
Melanitta nigra

## Melanitta nigra
### Descrission
La ***Melanitta nigra*** (ania nèira) a l'é na gròssa ania marin-a dla famija dj'Anatidae, longa 43-54 cm e con un pèis ch'a peul rivé fin a 950 gram. A l'é caraterisà da un fòrt dimorfism sessual. Ël **mas-cc** a l'é tut nèir, con na **macia giaun-a** an sla part superior dël bech, ch'a l'é 'd forma gonfia. La **fumela** a l'é brun-a, con le ciafele e la gola pi ciàire an contrast con la testa pi scura. Ij giovo a smijo a la fumela ma a l'han ël pét e la pansa pi macià. A l'é un tufador motobin bon e a peul rivé fin a 20 méter ëd profondità për trové da mangé.

### Ambient
A viv dzortut an mar, ant j'eve nen tròp përfonde (5-15 méter), an sle còste sabiose o rocose, e a intra ant le baje e ij ri mach durant ij temporai. A nidìfica ant la tundra e le torbiere àrtiche, davzin a laghèt e fium d'eva dossa, andoa a fà 'l nil an sla tèra stërmà ant la vegetassion. A fà 6-9 euv. A mangia dzortut mòlusch (cuchije, vòngole), ma 'dcò crostassé, inset aquàtich e cit pess.

### Distribussion
A nidìfica ant l'estrem nòrd d'Euròpa e Asia, da l'Islanda e la Scòssia a la Siberia oriental, fin-a al fium Olenëk. A l'é **migrator** e a passa l'invern an sle còste dl'Atlàntich, dal sud dla Norvegia e Gërmania setentrional fin-a al Maròch e a le Azzorre. A l'é 'n visitator ràir an Italia. A l'é classificà "Arzigh Minim" (LC) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Melanitta nigra*** L., 1758

Categorìa:Melanitta
Categorìa:Anie
Somateria mollissima

## Somateria mollissima

### Descrission
A l'é la pi gròssa ania 'd mar e a l'é la pi nombrosa ant ël mond, con un nùmer stimà 'd doi milion. A l'ha 'l bech tacà àut an sla front. A ciapa granch e autr animaj dël mar, a l'ha pi car j'eve basse rispet ai fondaj përfond. La riprodussion a l'é faita an pòst nen tròp distant dal mar. Le fumele, da sole, a fan da quatr a ses euv.

### Ambient
A viv an sle còste dël mar.

### Distribussion
Euròpa setentrional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Somateria mollissima* (Linnaeus, 1758)

Categorìa:Somateria
Categorìa:Anie
Polysticta stelleri

## Polysticta stelleri
### Descrission
Ël ***Polysticta stelleri*** (eder cit) a l'é 'l pì cit e 'l pì ràir dle quatr specie d'eder. A l'é longh 43-47 cm e a peisa anviron 800-900 gram. Ël **mas-cc** an livrea nussial a l'ha 'n piumagi motobin colorà: la testa a l'é bianca con na macia nèira dantorn a l'euj e d'arfless verd al cupiss; la gola e 'l còl a son nèir e a formo un colar ch'a finiss a ponta an sla schin-a; le spale a son bianche e 'l pét a l'é castan con doi macie nèire. Lë **specc** dl'ala a l'é bleu-viola con na bordadura bianca, caràter ch'a smija a col dl'ania servaja. La **fumela** a l'é brun sombr con l'istess specc bleu, e as peul confonde con d'àutre anie. Ij giovo a smijo a la fumela .

### Ambient
A viv ant le zòne àrtiche. D'istà a nidìfica ant la tundra, davzin a laghèt d'eva dossa, ant le zòne dominà da erba pendolin-a. D'invern as treuva ant le baie e le lagun-e costiere, ant j'eve basse andova a treuva da mangé, soens associà ai pra d'erba Zelmarin-a. A mangia dzortut invertebrà marin (crostassé, mòlusch) e, durant l'istà, 'dcò inset aquàtich.

### Distribussion
A l'é na specie migratris. A-i son tre popolassion arconossùe. La popolassion russo-atlàntica a nidìfica an Russia e a passa l'invern ant ij Mar dël Nòrd e Bàltich. La popolassion russo-passìfica a nidìfica an Siberia e a passa l'invern ant ël Mar ëd Bering setentrional e ant l'Océan Passìfich. La popolassion dl'Alaska a nidìfica an sla còsta setentrional ëd l'Alaska (con men d'1% dla popolassion mondial) e a passa l'invern an sle còste meridionaj dl'Alaska. La specie a l'é classificà **Vulneràbil** (VU) da l'IUCN.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Polysticta stelleri*** Pallas, 1769

Categorìa:Polysticta
Categorìa:Anie
Somateria spectabilis

## Somateria spectabilis
### Descrission
La **Somateria spectabilis** a l'é n'osel aquàtich dla famija dj**'Anatidae**. Ël mas-cc ant ël perìod nussial a l'ha un aspet motobin colorà: ël còrp a l'é bianch ant la part anterior e nèir ant la part posterior, la testa a l'é bleu-verd con na macia verd-ëlétrica ai doi lat. Ël bech a l'é groson con na protuberansa arancion an sël doss. La fumela a l'é motobin pì smòrta, con un piumagi brun motobin strià, parèj ëd col ëd d'àutre fomele d'anie. A l'é motobin robusta e a peul rivé a 55 cm d'autëssa. A nidìfica ant la tundra àrtica e as noriss ëd crustacé, molusch e d'àutri organism dël fond mar.

### Ambient
L'ania règia a viv ant la **zòna àrtica** durant la stagion ëd nidificassion: a nidìfica an sla **tundra**, dzortut davzin a le lagun-e e a le còste basse. A l'invern, a migra vers le **còste setentrionaj** dl'Euròpa, Asia e América dël Nòrd, anté ch'a passa 'l temp an mar duvert o ant j'estuari. A l'é n'osel motobin marin e a peul fonghé fin-a a 20 méter për trové 'd mangé. A fà 'l nì a tèra, an fasend un nil con piuma e materiaj vegetaj, e la fomela a cova j'euv për anviron 24-26 di.

### Distribussion
Soa àrea 'd riprodussion a comprend la **tundra àrtica** dël Cànada, Groenlandia, Svalbard, Russia setentrional e Alaska. A l'invern, as treuva ant le còste dël **Mar ëd Barents**, dël **Mar ëd Nòrd**, dël **Mar Bàltich** e dle còste dl**'Islanda** e dla **Norvegia**. Ant l'Euròpa ossidental, a l'é considerà n'osel invernant ràir, ma regolar. La popolassion a l'é considerà stàbil e nen an perìcol, ma a l'é sensìbil ai cangiament dël clima àrtich e a l'anquinament ëd l'eva.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **'Somateria spectabilis**'' Linnaeus, 1758

Categorìa:Somateria
Categorìa:Anie
Gabian (AL)

**Gabian** (*Gabiano* an italian) a l'è un comun ëd 1.254 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Tribocco (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Melanitta fusca

## Melanitta fusca
### Descrission
La ***Melanitta fusca*** (òca 'd mar) a l'é la pì gròssa dle **anie marin-e**, con na longhëssa ëd 51-58 cm e un pèis ch'a peul rivé a 1,8 kg . A l'ha 'n **bech gròss e con la base gonfia**, caraterìstica dël géner. Ël **mas-cc** a l'é tut nèir con arfluss viòla, a l'ha na macia bianca sota a l'euj (a forma 'd lunëtta) e le secondarie dl'ala (specc) bianche bin vistose an vol. Ël bech a l'é a la mira 'd color giàun-arancion con la base nèira . La **fumela** a l'é brun sombra, con doe macie biancastre o ciàire an sjë strop, un-a dnans a l'euj e l'àutra daré (a l'orija) . Le piòte a son rosse viv. A viv an ëstrop e a fà 'd vol rèid, rasant a l'eva.

### Ambient
A viv an ambient marìn e costier, an eve nen tròp përfonde (2-30 m) fond ëd sabia, andova as nuriss ëd mòlusch (cozze, vòngole) e crostasse . A nidìfica ant le region setentrionaj, an sle rive dij lagh d'eva dossa e dij fium, ant la tundra e ij bòsch . A l'é un bon novador e a peul andé giù fin a 10 méter për trové da mangé .

### Distribussion
A nidìfica ant l'Euròpa e l'Asia setentrional, da la Scandinavia al fium Enisej, e an chèiche region dël Càucaso . A passa l'invern ant ij mar temperà: Mar Bàltich, Mar dël Nòrd, còste atlàntiche, Mar Nèir e Caspi . An Italia a l'é 'n visitator invernal ràir, dzortut an sj'eve dla còsta nòrd-adriàtica (lagun-a ëd Grado, Maran, delta dël Pò) . A l'é classificà **Vulneràbil** (VU) da l'IUCN për ël declin dle popolassion .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* ***Melanitta fusca*** L., 1758

Categorìa:Melanitta
Categorìa:Anie
Audalengh Grand

**Audalengh Grand** (*Odalengo Grande* an italian) a l'é un comun ëd 524 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Zanello (dal 28/05/2006).

## Arferiment

Audalenghgrand
Audalengh Cit

**Audalengh Cit** (*Odalengo Piccolo* an italian) a l'é un comun ëd 262 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carola Triveri (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Audalenghcit
La Srin-a

**La Srin-a** (*Cerrina Monferrato* an italian) a l'é un comun ëd 1.576 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Aldo Visca (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Srin-a
Ambrusengh

**Ambrusengh** (*Murisengo* an italian) a l'è un comun ëd 1.512 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Përsonalità
* Luigi Lavazza, fondator ëd l'omònima asienda, nassù a Ambrusengh dël 1859

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Baroero (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Ponsan

**Ponsan** (*Ponzano Monferrato* an italian) a l'è un comun ëd 383 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Lavagno (da l' 8/06/2009).

## Vardé ëdcò
* Salabò

## Arferiment
Seralonga 'd Crea

**Seralonga 'd Crea** (*Serralunga di Crea* an italian) a l'è un comun ëd 606 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giancarlo Berto (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Seralongadcrea
Camin

**Camin** (*Camino* an italian) a l'é un comun d' 805 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Rondano (da l'8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Castlèt dij Merlo

**Castlèt dij Merlo** (*Castelletto Merli* an italian) a l'é un comun ëd 494 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ivan Cassone (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Castletdijmerlo
Pont da Stura

**Pont da Stura** (*Pontestura* an italian) a l'è un comun ëd 1.483 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Berra (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

## Vardé ëdcò
* Stura dël Monfrà

Pontdastura
Conieu

**Conieu** (*Coniolo* an italian) a l'è un comun ëd 467 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Spinoglio (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Slonghé

**Slonghé** (*Solonghello* an italian) a l'è un comun ëd 234 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich as l'é Alberto Vaccario (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Slonghe
Stercorarius longicaudus

## Stercorarius longicaudus

 
### Descrission
Lë **Stercorarius longicaudus** a l'ha le piume timonere sentraj pi longhe rispet a lë Stercorarius parasiticus. 
A cassa ij lemmings e autr cit roditor.

### Ambient
A l'é na specie pì àrtica rispet a lë Stercorarius parasiticus.

### Distribussion
A nidìfica ant l'àrtich e a passa l'invern ant l'Antàrtich.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* *Stercorarius longicaudus* (Vieillot, 1819)

Categorìa:Stercorarius
Frasché

**Frasché** (*Frascaro* an italian) a l'é un comun dël Piemont ëd 432 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant la pian-a lissandrin-a, a sud-òvest dël capleugh, al confin con le prime basse colin-e dël Monfrà, an sla riva ossidental ëd la bassa val ëd la Bormia.

## Stòria
La presensa dl'òm ant ël teritòri 'd Frasché a armonta ai sécoj ch'a fan V e VI: j'artrovament archeològich a mostro ch'a-i era 'n vilagi barbàrich abità da na popolassion d'orìgin germànica. Ël topònim atual a l'é documentà da la fin dël sécol ch'a fa XII ant la forma 'd *Frascarus*, derivà dal latin *Frascarium*, valadì bòsch ëd busson. Frasché a l'é cità për la prima vira dël 1192 an doi at notaril. An considerand ch'ël pais a l'avìa nen soa autonomìa aministrativa, a l'ha seguì për sécoj le sòrt dij pais ëd j'anviron (pì che tut ëd Gamaleri). Ant la prima metà dël Tërzent, le lòte antra Guelf e Ghiblin a posso la Comun-a 'd Lissandria a consegnesse ai Viscont ëd Milan, ëd fassion ghiblin-a. Ij contrast a finisso nen, e ant j'agn dl'artorn dij Guelf, ël comandant ëd ventura Marc Viscont a puniss Gamaleri e Frasché, an butandje sota atach. Dël 1402, a la mòrt ëd Gian Galeass Viscont, ël capitan casalèis Facin Can a s'anpadroniss ëd Lissandria. L'ann dòp, ij lissandrin guidà da esponent ëd le famije Dël Poss e Tròt, a profito dl'assensa dël capitan për dé 'l vìa a na solevassion. Quand che Facin Can a torna a Lissandria an butandla sota assedi, ij frèj Tròt a s'arfugio ant ël castel ëd Frasché, ma sensa sucess: ël castel a ven atacà e crasà dël tut. 

Ël pais a resta ant ël Ducà 'd Milan, goernà da le famije Viscont e Sfòrsa, peui dal Sinchsent sota al contròl imperial ëd j'imperador spagneuj. A livel aministrativ, Frasché a fasìa part ëd la giurisdission ëd Lissandria. Dal 1674 ël feod a ven vendù ai cont Guasch ëd Bisio. Dal 1707 an séguit a la guèra 'd sucession ëspagneula e al sucessiv Tratà d'Utrecht, Frasché a ven cedù al Ducà 'd Savòja 'd Vitòrio Medeo II, che pòch pì tard, dël 1720, a dven ël Regn ëd Sardëgna. D'apress a l'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part, dël 1815 a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) ëd Lissandria e al Mandament ëd Cassèine.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Ciberti (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Frasche
Strev

**Strev** (*Strevi* an italian e *Streiv* ant la parlà local) a l'é un comun dël Piemont ëd 1.946 abitant , ant la provinsa ëd Lissandria.

Ël pais a resta ant l'Àut Monfrà e 'l sènter abità prinsipal a l'é formà da doi borgià ch'as treuvo s'ën cit contrafòrt colinar an sla riva dë snistra dla Bormia, ciamà *Borgh ëd Sura* e *Borgh ëd Sota*.

## Stòria
A l'é probàbil ch'ël prim sènter abità sël teritòri dë Strev a peussa armonté a l'época roman-a e ch'ël topònim a sìa na derivassion dal latin *Septemviri*, ch'a j'ero 'n colegi sacerdotal che sovens a l'avìo incàrich aministrativ ant le colònie. Ël borgh a podìa trovesse ant la pian-a an corispondensa dl'atual Borgh ëd Sota, davzin a la *via Aemilia Scauri*, na strà consolar ch'a mnava da *Derthona* (ancheuj Torton-a) a *Aquae Statiellae* (ancheuj Àich) a *Vada Sabatia* (ancheuj Vado Ligure). La prima sorgiss ch'a documenta l'esistensa dël pais tanme *Septevro* a l'é la carta 'd fondassion dl'abassìa 'd San Quintin dë Spign, ëd l'ann 991. Ant ël perìod ëd le lòte antra ij vësco d'Àich e 'd Lissandria, Strev a l'ha godù ëd relativa autonomìa e a l'é dotasse prima d'ën goern sostnù da cónsoj, peui dal 1259 a l'é costituisse tanme Comun-a. An col'época a l'é 'dcò stàita edificà na strutura fortificà për la difèisa, ciamà *castrum* ant ij document. Dël 1334 a passa sota la giurisdission dij Paleòlogh, marchèis dël Monfrà. Për fé front ai débit ij marchèis a l'han vendù 'l feod a la famija Dla Rochëtta. Dël 1446 l'anfeodassion a passa a la famija Valperga, dël 1594 a la famija Sèra 'd Génoa.

A l'inissi dël Setsent, ël pais a passa al Ducà ëd Savòja ëd Vitòrio Medeo II, che peui a dven Regn ëd Sardëgna. Ant la fase dl'invasion Dël 1799 Strev a l'é un dij prinsipal sènter dl'arsistensa contra ij fransèis a l'inissi dl'época dla dominassion fransèisa ëd Napoleon Bon-a-part: jë strevèis a son riessù a conquisté për pòch temp la sità d'Àich, pijé an ostagi 'l vësco e seguité an diression ëd Lissandria, ma la solevassion a l'é stàita bin prest sofocà col sangh dij rivoltos. Dël 1815 Strev a torna ant ël Regn ëd Sardëgna e a l'é aministrà sota a la Division (peui Provinsa) ëd Lissandria, a la Provinsa (peui Sircondari) d'Àich e al Mandament d'Àich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessio Monti (dal 05/06/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Trugia

**Trugia** (*Terruggia* an italian) a l'è un comun d' 873 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Stòria
Da na làpida 'd mòrt atrovà, a smijërìa che an época roman-a ël pais a fussa munissipi, col nòm ëd *Vardacate* (o *Vardagate*, a sconda dla sorgiss) .

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Bellistri (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
Arzgnan

**Arzgnan** (*Rosignano Monferrato* an italian) a l'é un comun ëd 1.704 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
El sìndich a l'é Graziella Micco (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lissandria
San Giòrs (AL)

**San Giòrs** o **San Giòrs Monfrà** (*San Giorgio Monferrato* an italian) a l'é un comun ëd 1.308 abitant  dla provincia ëd Lissandria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Teresa Zaccone (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
San Giòrs a l'é gemelà con:
*  Saint-Julien, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sangiors