open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castrocaro Terme e Terra del Sole

**Castrocaro Terme e Terra del Sole** (*Castruchêra e Tèra de Sòl* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 6.439 abitant, an provincia ëd Forlì-Cesen-a.
A l'é formà da ij pais ëd *Castrocaro Terme*, *Terra del Sole* e *Pieve Salutare*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesca Metri (dal 30/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
Guarda Veneta

**Guarda Veneta** a l'é un comun dël Véneto ëd 1.201 abitant, an provincia ëd Rovigh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluca Braga (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Rovigh
Portico e San Benedetto

**Portico e San Benedetto** (*E Pòrgh e San Bendètt* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna d' 804 abitant , an provincia ëd Forlì-Cesen-a.
A l'é formà da le tre frassion ëd *Portico di Romagna*, *Bocconi* e *San Benedetto in Alpe*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mirko Betti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
Lege longobarda

Con **lege longobarda** as antend l'ansema ëd costume dij Longobard, che dapress a ch'a l'era droca-ie ël Règn dij Longobard a j'ero comsëssia restà an vigor për la popolassion d'adoss longobarda. As agiss ëd na costuma dzortut àut medioeval, che viaman as perdrà col passagi a l'età dle comun-e.

## Costume dle fomne
### Ël contròl patrimonial ancrosià antra famije
Na fomna longobarda a l'ha për tuta la vita 'n tutor mas-cc, ch'a diso *mundualdus* (ò miraco *mundwaldus*). Chiel-sì a në varda 'l patrimòni bele che dapress a che sta fomna a l'é mariasse. La fomna a l'é lìbera dë pijé soe decision, ma a l'ha sempe dë ten-e anformà sò *mundualdus* ansima a tute soe transassion, an manera che a resto aprovà da n'autorità mascolin-a che a sia nen cola 'd sò òmo, ma a la sia designà da soà famija original. Quand la fomna a ced na part ëd sò patrimòni, ël nodar a l'ha da notificheje al *mundualdus* che la cession a l'é rivà për carità (ant ël cas ëd na donassion), ò për lìbera decision, e nen dapress a violensa.

## Arferiment

Categorìa:Longobard
Categorìa:Utiss giurìdich dl'età ëd mes
Predappio

**Predappio** (*La Pré* ò *Predàpi* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 6.478 abitant , an provincia ëd Forlì-Cesen-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Frassinati (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Predappio a l'é gemelà con:
*  Breuna, Gërmania
*  Kenderes, Ungherìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
Rocca San Casciano

**Rocca San Casciano** (*La Ròca* ò *Ròca San Casiàn* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 2.088 abitant , an provincia ëd Forlì-Cesen-a.

Ël pais, na gròssa borgià an sle rive ëd Monton, a resta a 28 chilòmeter da Forlì, a n'autëssa ëd 210 méter.

## Stòria
Dël 1230 a l'era sogetà al vësco ëd Forlimpòpoli, peui a l'é passà a coj ëd Ravënna.
Apress a l'é vnùita dij cont Guidi ëd Modiglian-a.
Dël 1381 a l'é passà a la Repùblica fiorentin-a.

## Leu d'anteresse
Ant la triangolar, e an part a pòrti, piassa Garibaldi a-i é la Tor dël Pretòri.
Lì-davzin a-i é la parochial ëd Santa Marìa, ancaminà dël 1776 an sle ruin-e dla precedenta cesa ëd Santa Marìa dle Lerme, livrà dël 1784 për órdin dël granduca ëd Toscan-a Pero Leopold.
A l'anterior, a na navà, a snistra a-i é na *Deposission* ëd Giovanni Stradano.

Davzin al Monton a-i son ij giardin pùblich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Rosaria Tassinari (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
San Mauro Pascoli

**San Mauro Pascoli** (*San Mävar* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 10.666 abitant , an provincia ëd Forlì-Cesen-a.

## Nòm
Ël comun a l'é ciama-se, fin al 1932, *San Mauro di Romagna*.

## Përsonalità

* Giovanni Pascoli, poeta, nassù a San Mauro dël 1855

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianfranco Gori (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
San Mauro Pascoli a l'é gemelà con:
*  Cluj-Napoca, Romanìa
*  Moena, Italia
*  Naumburg, Gërmania 
*  Teggiano, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanmauropascoli
Contrat a livel

Ël **contrat a livel** a l'é n'utiss giurìdich medioeval ch'a régola 'l fit dla tera. An dij moment che la pigran part ëd la tera a l'era a bòsch, për podejla coltivé a ventava anans tut tajé 'l bòsch (ò miraco mach bruselo), gavé fòra ij such e le rèis e travajé la tera la prima vira, visadì *livelé*. 

Ën essend për tut ël medioev malfé trové j'arsorse ëd travaj dont a fasìa da manca për dj'operassion parej, soèns un gran proprietari a l'avìa conveniensa a fité via soa tera contra nen tant a na pigion (ò nen mach a na pigion) an sòld ò natura, ma ëdcò e dzortut contra dij travaj da fe-ie ansima. La conveniensa ëd chi ch'a fitava a l'era cola ëd nen avej da manca ëd gran capitaj anticipà (sempe ch'a dovèissa nen paghé dla gent ch'a-j giutèissa), ma dzortut cola che as trovava peui a divide l'efet ëd sò travaj. La part dël profit dël camp ch'a-j restava a l'era pì àuta che nen cola sòlita, për via che 'l teren a l'era anco' mai ëstàit ësfrutà, e peui dle vire fini-ie 'l contrat chi ch'a fitava as trovava 'cò comproprietari ëd na part ëd la tera, ò dle costrussion ch'a l'avìa fa-ie ansima. Le condission comersiaj dë sti contrat a son motobin svarià, a sconda dël pòst e dij temp. Le condission pì bon-e a son sempe na marca che 'l travaj an oferta a l'era pòch e la tera da travajé a l'era tanta.

Ël travaj pì sòlit dont as agiva an sti contrat-sì a l'era col dël *livel*, a apress a col-lì col da pronté ij camp, pianté na vigna, fé na ca, mné l'eva o dj'àutri travaj parej, conforma a che pòst ch'a l'era. L'utiss giurìdich a l'ha comsëssìa sempe ël nòm ëd **contrat a livel**, bele che quand ël travaj dont a s'agiss a sia n'àutr. Da sòn a l'é vnu-ie l'espression piemontèisa che anco' al di d'ancheuj a ciama *livel* ël fit d'un teren.

Categorìa:Utiss giurìdich dl'età ëd mes
Categorìa:Filologìa piemontèisa
Giovanni Pascoli

Poeta an lenga italian-a e an lenga latin-a.
**Giovanni Pascoli** a l'era nassù a San Mauro di Romagna (dal 1932, an sò onor, *San Mauro Pascoli*) ël 31 dë dzèmber dël 1855 e a l'é mòrt a Bològna ël 6 d'avril dël 1912.

## Euvre prinsipaj
* *Myricae* (1891, prima edission; 1903, edission definitiva)
* *Iugurtha* (1896) (an latin)
* *Il fanciullino* (1897)
* *Poemetti* (1897)
* *Canti di Castelvecchio* (1903-1906)
* *Odi e Inni* (1906)
* *Canzoni di re Enzio* (1909)
* *Poemi italici* (1911)
* *Poemi del Risorgimento* (1911)
* *Carmina* (1912)

Pascoli, Giovanni
Pascoli, Giovanni
Savignano sul Rubicone

**Savignano sul Rubicone** (*Savgnèn* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 16.887 abitant , an provincia ëd Forlì-Cesen-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Elena Battistini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Savignano sul Rubicone a l'é gemelà con:
*  Nissa Monfrà, Italia
*  Vals-les-Bains, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Forlì-Cesen-a
Jerome K. Jerome

Scritor anglèis.
**Jerome Klapka Jerome** a l'era nassù a Walsall ai 2 ëd magg dël 1859 e a l'é mòrt a Northampton ai 14 ëd giugn dël 1927.

## Euvre prinsipaj
* *The Idle Thoughts of an Idle Fellow* (1886)
* *Three Men in a Boat (To Say Nothing of the Dog)* (1889)
* *Three Men on the Bummel* (1900)
* *Paul Kelver, a novel* (1902)
* *They and I* (1909)
* *Anthony John* (1923)
* *My Life and Times* (1926-1927)

Jerome, Jerome K.
Jerome, Jerome K.
Daniel Defoe

Scritor an lenga anglèisa.
**Daniel Defoe** (sò nòm ver a l'era **Daniel Foe**) a l'era nassù a Londra dël 1659 ò dël 1661 e a l'é mòrt-ie ai 24 d'avril dël 1731.

## Euvre prinsipaj
* *An Essay Upon Projects* (1697)
* *Robinson Crusoe* (1719)
* *Anatomy of Exchange Alley* (1719)
* *Captain Singleton* (1720))
* *Memoirs of a Cavalier* (1720)
* *Moll Flanders* (1722)
* *Roxana* (1724)
* *A journal of the plague year* (1722)
* *The Complete English Tradesman* (1726)

Literatura anglèisa
Defoe, Daniel
William Shakespeare

Poeta e dramaturgh an lenga anglèisa.
**William Shakespeare** a l'era nassù a Stratford-upon-Avon ai 26 d'avril dël 1564 e a l'é mòrt ambelelà ai 23 d'avril dël 1616.
Për vàire temp a-i son ëstaje dij dùbit ansima a soa esistensa real: për cheidun a podìa esse bele mach në stranòm.

A l'era fieul dël guanté John e ters d'eut masnà; a disdeut agn a l'ha marià Anne Hathaway, ch'a n'avìa vintesses e ch'a spetava da tre mèis na masnà.

## Euvre prinsipaj
Shakesperare a l'é autor ëd 38 drama, 154 sonet, doi poema longh e doi componiment an vers.

* Comedie
** *The Merry Wives of Windsor* (J'alegre fomne 'd Windsor; scrivùa anviron dël 1598, su comission dl'argin-a Elisabeta)
** *All's Well That Ends Well* (Tut bin lòn ch'a finiss bin)
** *As You Like It* (Com a veul chiel)
** *The Comedy of Errors* (La comedia dj'eror)
** *Love's Labour's Lost* (Ël travaj dl'amor a l'ha gnun sust)
** *Measure for Measure* (Euj për euj)
** *The Merchant of Venice* (Ël mërcandin ëd Venessia)
** *A Midsummer Night's Dream* (Seugn ëd na neuit a mesa istà)
** *Much Ado About Nothing* (Tant rabel për gnente)
** *Pericles, Prince of Tyre* (Péricle, prinsi 'd Tiro)
** *The Taming of the Shrew* (La bisbética domà)
** *The Tempest* (La tempesta)
** *Twelfth Night, or What You Will* (La neuit ch'a fa dódes, ò lòn ch'a veul chiel)
** *The Two Gentlemen of Verona* (Doj gentilòm ëd Veron-a)
** *The Two Noble Kinsmen* (Doj nòbij ëd bon-a famija)
** *The Winter's Tale* (La conta d'invern)

* Drama stòrich
** *King John* (Re Gioan)
** *Richard II* (Ricard II)
** *Henry IV* (Rico IV)
** *Henry V* (Rico V)
** *Henry VI* (Rico VI)
** *Richard III* (Ricard III)
** *Henry VIII* (Rico VIII)

* Tragedie
** *Julius Caesar* (Giulio Céser, 1599)
** *Romeo and Juliet* (Romé e Giuliëtta, anspirà a na conta ëd Maté Bandello)
** *Coriolanus* (Coriolan)
** *Titus Andronicus* (Tit Andronich)
** *Timon of Athens* (Timon d'Atene)
** *Macbeth* (Macbeth)
** *Hamlet* (Amlet)
** *Troilus and Cressida* (Tròil e Créssida)
** *King Lear* (Rè Léar)
** *Othello* (Otel)
** *Antony and Cleopatra* (Antòni e Cleopatra)
** *Cymbeline* (Cimbalin-a)

## N'esempi 'd sò travaj
Da 'nt l'Amlet

Shakespeare, William
Shakespeare, William
Shakespeare, William
Anghiari

**Anghiari** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 5.928 abitant, an provincia d'Aress.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Danilo Bianchi (dal 29/05/2007 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Aress
Osvaldo Licini

Pitor.
**Osvaldo Licini** a l'era nassù a Monte Vidon Corrado ai 22 ëd mars dël 1894 e a l'é mòrt-ie a j'11 d'otóber dël 1958.
Dël 1902 ij sò a l'han tramudà a Paris, an lassandlo da goerné a sò pare grand.

Findi al 1914 Licini a l'ha studià a l'Academia ëd Bològna e a l'avìa ëdcò scrivù dontré conte.
Antra ij sò cambrada ëd cors a-i era Giorgio Morandi.
Dal 1914 al 1917 a l'é passà a le Bele Art ëd Firense.

Dël 1916 a l'é partì volontari al front; ferì, a l'é rintrà a Firense.
A l'ospidal militar a l'ha conossù n'anfermera dont a l'ha avù un fieul, Paolo.
L'ann apress a l'era an convalessensa a Paris e ambelelì a l'ha conossù artista e litrà tanme Picasso, Cocteau, Cendrars e Kisling.

## Euvre prinsipaj
**Arcangel* (1919)
**Fomna a la fnestra* (1921)
**Amalassunta su sfond bleu* (1949)

Licini, Osvaldo
Caprese Michelangelo

**Caprese Michelangelo** a l'é na comun-a dla Toscan-a ëd 1.671 abitant, an sle colin-e d'Aress, an provincia d'Aress.

## Përsonalità
A son nassù a Caprese Michelangelo:
* Michelangelo Buonarroti (1475-1564), pitor, scultor e architet; dal 1913 ël comun as ciama parèj an sò onor (prima a l'era mach *Caprese*)
* Giovanni Santini (1787-1877), matemàtich e astrònom

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Filippo Betti (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Aress
Castel Focognano

**Castel Focognano** a l'é un comun dla Toscan-a dë 3.352 abitant, an provincia d'Aress.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Ferrini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Castel Focognano a l'é gemelà con:
*  Champcevinel, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Castelfocognano
Rubén Serrano

Giornalista e scritor an lenga spagneula.

**Rubén Serrano Calvo** a nass a Madrid ël 5 ëd fërvé dël 1970.

Dël 1988 a s'anscriv a la facoltà ëd giornalism ëd l'Università Complutense ëd Madrid.

Dël 1990 a dventa giornalista d' ABC.

A l'é autor ëd vàire romanz e conte d'aventura.

## Euvre prinsipaj

* *Ricardo, caballero del Rey* (1999) 
* *El destino de Blanca Rosa* (2003) 
* *Los Peque-cíclopes* (2004)
* *Los duendes de Navalcarnero* (2005) 
* *Sueños entre las estrellas* (2005)
* *La Roca Maldita* (2008) 

Serrano, Rubén
Serrano, Rubén
Tifariti

**Tifariti** a l’é na sità dla Repùblica Àraba Saharawi Democràtica.

Quand ël Sahara Ossidental a l'era na colònia spagneula, Tifariti a contava apoprè 7.000 abitant; adess la pi part a l'é arfugiasse ant ij camp-pròfugh an Algerìa.

## Geografìa
Tifariti as treuva ant ël desert, ant la part dël Sahara Ossidental aministrà da la RASD.

## Sità gemelà
Tifariti a l'é gemelà con:
*  Agliana, Italia
*  Loro Ciuffenna, Italia
*  Pontassieve, Italia
*  Signa, Italia

Categorìa:Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
Categorìa:Sità african-e
Bir Lehlu

**Bir Lehlu** (*بئر الحلوة* an àrab) a l’é la capital "ad interim" dla Repùblica Àraba Saharawi Democràtica.

## Geografìa
Bir Lehlu as treuva ant ël nòrd-est del pais, ant la part dël Sahara Ossidental aministrà da la RASD.

## Sità gemelà
Bir Lehlu a l'é gemelà con:
*  Campi Bisenzio, Italia
*  Capraia e Limite, Italia
*  Montemurlo, Italia
*  Monteroni d'Arbia, Italia
*  Montevarchi, Italia
*  Prato, Italia
*  San Piero a Sieve, Italia

Birlehlu
Birlehlu
El Ayun

**El Ayun** (*لعيون* an àrab) a l’é la capital ofissial dla Repùblica Àraba Saharawi Democràtica; mach ch'al di d'ancheuj a l'é ocupà dal Maròch e la capital "ad interim" a l'é Bir Lehlu.
A l'ha na popolassion d'apoprè 190.000 abitant, per la pi part colon mandà dal Maròch.

## Geografìa
El Ayun as treuva ant ël nòrd del pais e a dista 30 km da l'Océan Atlàntich.

## Sità gemelà
El Ayun a l'é gemelà con:
*  Firense, Italia
*  Màlaga, Spagna

Elayun
Elayun
Rita Levi-Montalcini

Siensià italian-a.
**Rita Levi-Montalcini** a l'é nassua a Turin ai 22 d'avril dël 1909 e a l'é mòrta a Roma ël 30 dë dzèmber dël 2012.
Dël 1986 a l'é stàita insignìa dël Premi Nobel për la Meisin-a.
Dël 2001 a l'é stàita nominà senator a vita dla Repùblica Italian-a dal president Ciampi.

Levimontalcini, Rita
Categorìa:Premi Nobel për la Meisin-a
Levimontalcini, Rita
Levimontalcini, Rita
Cortona

**Cortona** a l'é na comun-a dla Toscan-a ëd 22.594 abitant, an provincia d'Aress.

## Stòria
### L'época etrusca
A l'época etrusca, Corton-a a l'era dita *Curtun*.
Ël murajon ëd cinta, longh 2600 méter, dël V sécol aGC a l'é ancor parsialman conservà an sò tòch a nòrd.
Parèj d'àutre sità d'Etruria, a la fin dël IV sécol aGC Corton-a a conclud n'aliansa con Roma e a dventa colònia roman-a.

### L'Età ëd mes
Ant ël V sécol a l'é sachëzzà dai gòt.

Dël 1325 la sità a l'é alvà a la dignità 'd vëscovà.
Col midem ann, la famija dij Casali a pija ël podèj, ch'a goerna fin-a al 1409, cand Corton-a a l'é vendùa al re 'd Nàpoli.
Doi agn pi tard, sempe për dl'arzan, la sità a torna a Firense.

### L'Arnassensa
Dël 1538 a l'é antëgrà al ducà 'd Toscan-a.
Ij Médici a mostro soa potensa an fasend batì n'àuta fortëssa an sla colin-a dl'antica acròpoj.

## Leu d'anteresse
* Dòm ëd Santa Marìa
* Cesa ëd San Fransesch
* Cesa ëd San Nicòla
* Basìlica ëd Santa Margrita
* Palass Pretòri
* Musé diocesan
* Fortëssa medicea

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Vignini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità binele

Cortona a l'é binelà con:
*  Athens, Stat Unì d'América
*  Château-Chinon, Fransa
*  Krujë, Albanìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Raymond Queneau

Scritor, poeta e dramaturgh an lenga fransèisa.

**Raymond Queneau** a l'era nassù al Havre ai 21 ëd fërvé dël 1903 e a l'é mòrt a Paris ai 25 d'otóber dël 1976.
Al Havre a l'ha ancaminà ij sò studi.
Dël 1924 a l'é intrà a la facoltà ëd litre ëd Paris.
As anteressava ëd surealism, dë stòria dle religion e dë psicanàlisi.
A l'é laureasse an filosofìa e litre.
Dal 1925 al 1927 a l'ha fàit ël bajèt.

A colaborava a La révolution surréaliste, ma dël 1929 a l'é slontanasse, për ëd rason përsonaj, dal moviment d'André Breton.
Dël 1934 as anscriv a la Scòla pràtica djë studi àut e l'ann apress a frequenta ij cors d'Alexandre Kojève su Hegel.

Apress d'avèj travajà an banca e tanme vendior, professor ëd fransèis, giornalista e tradutor, dël 1938 a intra a j'edission Gallimard 'me letor d'anglèis e as consacra a la scritura.
Dal 1951 a l'é stàit mèmber ëd l'Academia Goncourt e, dal 1954, a l'ha travajà a la diression ëd j'Enciclopedìe dla Pléiade.

Ai 24 ëd novèmber 1960 a l'ha partissipà a la nàssita dël moviment literari Oulipo.
A fasìa part dël colege ëd patafìsica.

## Euvre prinsipaj
**Le chiendent* (romanz, 1933)
**Les derniers jours* (1936)
**Odile* (1937)
**Chêne et chien* (1937)
**Les enfant du limon* (1938)
**Un rude hiver* (1939)
**Les temps mêlés* (1941)
**Pierrot mon ami* (1942)
**Loin de Rueil* (1944)
**Exercices de style* (1947)
**Saint Glinglin* (1948)
**Petite cosmogonie portative* (1950)
**Le dimanche de la vie* (1952)
***Zazie dans le métro** (1959)
Queneau a l'avìa ancaminalo dël 1945, an scrivend chèiche pàgine inissiaj e ël tìtol.
A l'ha peui arpijalo dël 1949, ma a l'é a parte dai 17 d'ost 1953 ch'a l'é butasse a travajeje për da bon.
Louis Malle a n'ha fane na version për ël cine.
**Sonets* (1960)
**Cent mille milliards de poèmes* (1961)
**Les œuvres complètes de Sally Mara* (1962). A son formà da 'n romanz, *On est toujours trop bon avec les femmes*, un *Journal intime* e na sòrt d'arcòlta d'aforisma, *Sally plus intime*
**Les fleurs bleues* (1965)
**Bâtons, chiffres et lettres* (1965)
**Contes et propos* (1981)

Queneau, Raymond
Queneau, Raymond
Queneau, Raymond
Montemignaio

**Montemignaio** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 585 abitant, an provincia d'Aress.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimiliano Mugnaini (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Aress
Pergine Valsugana

**Pergine Valsugana** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 19.703 abitant , ant la provincia autonoma ëd Trent.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Silvano Corradi (dal 4/05/2009).

## Sità gemelà
Pergine Valsugana a l'é gemelà con:
*  Amstetten, Àustria
*  Pergine Valdarno, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Monte San Savino

**Monte San Savino** a l'é un comun dla Toscan-a d' 8.479 abitant, an provincia d'Aress.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Alberto Carini (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* istitussional

Montesansavino
Pergine

***Pergine*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Pergine Valdarno]]**, an provincia d'Aress

* **[[Pergine Valsugana]]**, an provincia ëd Trent
Pratovecchio

**Pratovecchio** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 3.186 abitant , an provincia d'Aress.

Ël pais a resta an sl'Arn, a 45 chilòmeter da Aress, a n'autëssa ëd 420 méter.

## Stòria
Pratovecchio a l'é apartenù ai vàire branch ëd la famija Guidi, peui vers ël 1340 a l'é passà a Firense.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianni Verdi (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà

Pratovecchio a l'é gemelà con:
*  Betlem, Palestin-a
*  Ma'alot-Tarshiha, Israel
*  Uffenheim, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Aress
Sansepolcro

**Sansepolcro** a l'é na comun-a dla Toscan-a ëd 16.171 abitant, an provincia d'Aress.

## Stòria
Genio IV a l'ha vendulo a Firense për 25000 fiorin d'òr.

Ij Médici a l'han faje fabriché na fortëssa e, sota sò domini, la sità a l'ha conossù un modest dësvlup conòmich.

Dël 1513 Leon X a l'ha fàit ëd Sansepolcro un vëscovà.

## Leu d'anteresse
* Dòm ëd San Gioann Evangelista

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Polcri (dal 13/06/2006).

## Sità binele
Sansepolcro a l'é binelà con:
*  Neuchâtel, Svìssera
*  Neuves-Maisons, Fransa
*  Sinj, Croassia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Aress
Allumiere

**Allumiere** a l'é un comun dël Lassio ëd 4.189 abitant, an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Augusto Battilocchio (dal 28/05/2007).

## Sità gemelà
Allumiere a l'é gemelà con:
*  Deutschkreutz, Àustria
*  Eglfing, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Ernesto Teodoro Moneta

Giornalista e patriòt italian.
**Ernesto Teodoro Moneta** a l'era nassù a Milan ai 20 dë stèmber dël 1833 e a l'é mòrt-ie ai 10 ëd fërvé dël 1918.
Dël 1926 a l'é stàit ansignì, ansema a Louis Renault, dël Premi Nobel për la Pas.

Moneta, Ernesto Teodoro
Moneta, Ernesto Teodoro
Imre Kertész

Scritor an lenga ungherèisa.
**Imre Kertész** a l'é nassù a Bùdapest ai 9 ëd novèmber dël 1929 e a l'é mòrt amblessì dël 31 mars 2016.
Dël 2002 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* * Sorstalanság* (1975)
* *A nyomkereső* (1977)
* *Detektívtörténet* (1977)
* *A kudarc* (1988)
* *Kaddis a meg nem született gyermekért* (1990)
* *Az angol lobogó* (1991)
* *Gályanapló* (1992)
* *A holocaust mint kultúra: három előadás* (1993)
* *Valaki más: a változás krónikája* (1997)
* *A gondolatnyi csend, amíg a kivégzőosztag újratölt* (1998)
* *A száműzött nyelv*  (2001)
* *Felszámolás* (2003)

Kertész, Imre
Kertész, Imre
Kertész, Imre
Henryk Sienkiewicz

Scritor ëd romanz estòrich an lenga polonèisa.
**Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz** a l'era nassù a Wola Okrzejska, an Polònia, ai 5 ëd magg dël 1846 e a l'é mòrt a Vevey, an Esvìssera, ai 15 ëd novèmber dël 1916.
Soa ciadeuvra a l'é "Quo Vadis", ambientà a Roma aj temp ëd Neron.
Dël 1905 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Trylogia*, ch'a comprend:
** *Ogniem i mieczem* (1884)
** *Potop* (1886) 
** *Pan Wołodyjowski* (1888)
* *Krzyżacy* 
* *Quo Vadis* (1895)
* *W pustyni i w puszczy* (1912)
* *Rodzina Połanieckich* (1894)
* *Bez dogmatu* (1891)

Sienkiewicz, Henryk
Sienkiewicz, Henryk
Sienkiewicz, Henryk
Jacinto Benavente

Dramaturgh espagneul.
**Jacinto Benavente y Martínez** a l'era nassù a Madrid ai 12 d'agost dël 1866 e a l'é mòrt-ie ai 14 ëd luj dël 1954.
Dël 1922 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Los intereses creados* (1907) 
* *Rosas de otoño* (1905)
* *Señora ama* (1908)
* *La malquerida* (1913)
* *La ciudad alegre y confiada* (1916)
* *Campo de armiño* (1916)
* *Lecciones de buen amor* (1924)
* *La mariposa que voló sobre el mar* (1926)
* *Pepa Doncel* (1928)
* *Vidas cruzadas* (1929)
* *Aves y pájaros* (1940)
* *La honradez de la cerradura* (1942)
* *La infanzona* (1945)
* *Titania* (1946)
* *Abdicación* (1948)
* *Ha llegado Don Juan* (1952)
* *El alfiler en la boca* (1954)

Benavente, Jacinto
Benavente, Jacinto
Benavente, Jacinto
Dario Fo

Dramaturgh, ator e regista italian.
**Dario Fo** a l'é nassù a Sangiano ai 24 ëd mars dël 1926 e a l'é mòrt a Milan dël 13 otòber 2016.
Dël 1997 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Gli arcangeli non giocano a flipper* (1959)
* *Aveva due pistole dagli occhi bianchi e neri* (1960)
* *Isabella, tre caravelle e un cacciaballe* (1963)
* *Settimo ruba un po' meno* (1964)
* *La signora è da buttare* (1967)
* *Mistero buffo* (1969)
* *Morte accidentale di un anarchico* (1970)
* *Tutti uniti, tutti insieme, ma scusa quello non è il padrone?* (1971)
* *Il Fanfani rapito* (1973)
* *Non si paga, non si paga!* (1974)
* *Coppia aperta, quasi spalancata* (1983)
* *Il papa e la strega* (1989)
* *Johan Padan a la descoverta delle Americhe* (1991)
* *Il diavolo con le zinne* (1997)
* *Marino libero, Marino è innocente* (1998) 
* *L'anomalo Bicefalo* (2003)

Fo, Dario
Fo, Dario
Fo, Dario
Fo, Dario
Fo, Dario
Sangiano

**Sangiano** (*Sangian* an dialèt varesiòt) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.526 abitant , ant la provinsa ëd Varèis.

## Përsonalità
* Dario Fo, Premi Nobel për la Literatura, nassù a Sangiano dël 1926

## Aministrassion
Ël comun a l'é sota aministrassion straordinària.  Ël comissari prefetissi a l'é Gaetano Losa (dal 09/05/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Varèis
Selma Lagerlöf

Scritris an lenga svedèisa.
**Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf** a l'era nassua a Mårbacka ai 20 ëd novèmber dël 1858 e a l'é mòrta ambelelì ai 16 ëd mars dël 1940.
Dël 1908 a l'é stàita ansignìa dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Gösta Berlings saga* (1891)
* *Osynliga länkar* (1894)
* *Antikrists mirakler* (1897)
* *Drottningar i Kungahälla* (1899)
* *En herrgårdssägen* (1899)
* *Jerusalem* (1901-1902)
* *Herr Arnes penningar* (1904)
* *Kristuslegender* (1904)
* *Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige* (1906-1907)
* *En saga om en saga: och andra sagor* (1908)
* *Liljecronas hem* (1911)
* *Körkarlen* (1912)
* *Kejsarn av Portugallien* (1914)
* *Troll och människor* (1915-1921)
* *Bannlyst* (1918)
* *Zachris Topelius* (1920)
* *Mårbacka* 1922
* *Löwensköldska ringen* (Trilogìa):
** *Löwensköldska ringen* (1925)
** *Charlotte Löwensköld* (1925)
** *Anna Svärd* (1928)
* *Ett barns memoarer* (1930)
* *Dagbok för Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf* (1932)
* *Höst: berättelser och tal* (1933)
* *Från skilda tider* (1943-1945)

Lagerlöf, Selma
Lagerlöf, Selma
Lagerlöf, Selma
Eyvind Johnson

Scritor an lenga svedèisa.
**Eyvind Olov Verner Johnson** a l'era nassù a Svarbjörnsbyn, davzin a Boden, ai 29 ëd luj dël 1900 e a l'é mòrt a Stocòlma ai 25 d'agost dël 1976.
Dël 1974 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Här har du ditt liv!* (1935)
* *Strändernas Svall* (1946)
* *Drömmar om rosor och eld* (1949)
* *Molnen över Metapontion* (1957)
* *Hans Nådes Tid* (1960)

Johnson, Eyvind
Johnson, Eyvind
Johnson, Eyvind
Agra (VA)

**Agra** (*Agra* ëdcò an dialèt varesiòt) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 397 abitant , ant la provinsa ëd Varèis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ernesto Griggio (dal 27/05/2013).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Varèis
Agra (India)

**Agra** (**आगरा** an hindi; **گر** an urdu) a l'é na sità ëd l'Uttar Pradesh, ant l'India.
A l'ha na popolassion d'apopré 1.400.000 abitant.

## Stòria
Agra a l'é stàita la capital ëd l'Imperi Mogòl dal sécol ch'a fa XVI al sécol ch'a fa XVIII.

## Monument
Agra a l'é conossua an tut ël mond, për ël Taj Mahal, mausolé edificà dël 1632 da l'amperador mogòl Shah Jahan.

Categorìa:Sità asiàtiche
Categorìa:India
Agra

* **[[Agra (India)|Agra]]**, sità dlë stat indian ëd l'Uttar Pradesh

* **[[Agra (VA)|Agra]]**, comun italian an provincia ëd Varèis

* **[[Agrà e Conturbia]]**, comun italian (*Agrate Conturbia*) an provincia ëd Noara

* **[[Agra, Agolada|San Miguel d'Agra]]**, paròchia dla Galissia
Roger Martin du Gard

Scritor e poeta fransèis.
**Roger Martin du Gard** a l'era nassù a Neuilly-sur-Seine ai 23 ëd mars dël 1881 e a l'é mòrt a Bellême ai 22 d'agost dël 1958.
Dël 1937 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Devenir* (1908)
* *L'Une de Nous* (1909)
* *Jean Barois* (1913)
* *Les Thibault: Le Cahier gris* (1922)
* *Les Thibault: Le Pénitencier* (1922)
* *Les Thibault: La Belle Saison* (1923)
* *Les Thibault: La Consultation* (1928)
* *Les Thibault: La Sorellina* (1928)
* *Les Thibault: La Mort du père* (1929)
* *Vieille France* (1933)
* *Les Thibault: Thibault, L'Été 1914* (1936)
* *Les Thibault: Thibault, l'Épilogue* (1940)

Martindugard, Roger
Martindugard, Roger
Martindugard, Roger
Martindugard, Roger
Maurice Maeterlinck

Poeta, dramaturgh e naturalista belga ëd lenga fransèisa.
Ël cont **Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck** a l'era nassù a Gent ai 29 d'agost dël 1862 e a l'é mòrt a Nissa Marìtima ai 6 ëd magg dël 1949.
Dël 1911 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Serres chaudes* (1889) 
* *La Princesse Maleine* (1889) 
* *L'Intruse* (1890) 
* *Les Aveugles* (1890)
* *Les Sept princesses* (1891) 
* *Pelléas et Mélisande* (1892). Òpera con mùsica ëd Debussy (prima rapresentassion: Paris, 1902) 
* *Alladine et Palomides* (1894) 
* *Intérieur* (1894) 
* *La Mort de Tintagiles* (1894) 
* *Le Trésor des humbles* (1896) 
* *Douze Chansons* (1896) 
* *La Vie des Abeilles* (1901) 
* *Soeur Béatrice* (1901)
* *L’Oiseau bleu* (1909) 
* *La Vie des Termites* (1927) 
* *La Vie de l'Espace* (1928)
* *La Vie des Fourmis* (1930) 
* *Devant Dieu* (1936) 
* *Bulles bleues* (1948)

Maeterlinck, Maurice
Maeterlinck, Maurice
Maeterlinck, Maurice
Maeterlinck, Maurice
Frédéric Mistral

Scritor e poeta an lenga d'òch.
**Frédéric Mistral** a l'era nassù a Maillane l'8 dë stèmber dël 1830 e ambelelà a l'é mòrt ai 25 ëd mars dël 1914.
Dël 1904 a l'é stàit ansignì, ansema a José Echegaray, dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *Li meissoun* (1854)
* *Mirèio* (1859)
* *Calendau* (1867)
* *Lis isclo d’or* (1875)
* *La Raço Latino* (1879)
* *Lou tresor dóu Félibrige* (dissionari ëd la lenga provensal moderna, 1879-1886)
* *Nèrto* (1884)
* *La rèino Jano* (1890)
* *Lou pouèmo dóu Rose* (1897)
* *Moun espelido, memòri e raconte* (1906)
* *Discours e dicho* (1906)
* *La genesi, traducho en prouvençau* (1910)
* *Lis Oulivado* (1912)
* *Prose d’almanach* (1926, 1927-1930)

Mistral, Frédéric
Mistral, Frédéric
Mistral, Frédéric
Mistral, Frédéric
José Echegaray

Scritor e òm polìtich espagneul.
**José Echegaray y Eizaguirre ** a l'era nassù a Madrid ai 19 d'avril dël 1832 e a l'é mòrt-ie ai 14 dë stèmber dël 1916.
Dël 1904 a l'é stàit ansignì, ansema a Frédéric Mistral, dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* *La esposa del vengador* (1874)
* *En el puño de la espada* (1875)
* *Locura o santidad* (1876)
* *El gran galeoto* (1881)
* *Mariana* (1892)
* *El hijo de Don Juan* (1892)
* *Mancha que limpia* (1895)
* *El loco de Dios* (1900)

Echegaray, José
Echegaray, José
Echegaray, José
Echegaray, José
Echegaray, José
Emilio Villa

Scritor e poeta an lenga italian-a.
**Emilio Villa** a l'era nassù a Affori ai 21 dë stèmber dël 1914 e a l'é mòrt a Rieti ai 14 ëd gené dël 2003.

## Euvre prinsipaj
* *Dichiarazioni di un soldato morto* (1947)
* *La Tenzone* (1948)
* *Linguistica* (1950)
* *Sibylla (foedus, foetus)* (1995)

Villa, Emilio
Villa, Emilio
Villa, Emilio
Cesare Vincobrio

**Cesare Vincobrio** a l'é lë stranòm ò mej l'anagrama  dël nòm ëd l'avocat **Severino Braccio**, scritor an dialèt monfrin.
A l'é nassù al Casal ai 21 ëd maj dël 1863 e ambelelà a l'é mòrt ai 18 ëd fërvé dël 1937.

Dël 1884 a l'era laureasse an drit a Turin.
A l'é vnù avocat sivilista e për quarant'agn a l'ha dirigiù l'arvista La Giurisprudenza.
Dël 1902 a l'é stàit elegiù sìndich ëd Casal Monfrà, ufissi ch'a l'ha tnù fin-a al 1909.
Dël 1909 a l'ha ancaminà la colaborassion con ël Risveglio, giornal dij liberaj dë snistra, anté ch'a scrivìa con lë stranòm ëd *Van Loik*.

## Euvre prinsipaj
* *All'amica lontana* (romanz an vers, 1922)
* *Sounett mounfrinn* (poesìe, Casal 1925)
* *Quadrett e tipi mounfrinn* (poesìe, Casal 1926)
* *Voce di popolo* (romanz ambientà a Casal, 1936)

Vincobrio, Cesare
Vincobrio, Cesare
Categorìa:Casal Monfrà
Val ëd Lans

Le **Valade 'd Lans** a son tre combe che, an partend da Lans, a coro scasi paralele antra 'd lor, an formand na sòrt ëd forciolin-a.
Se tre valade a son la Val Granda (ch'a pija, antra j'àutre, le comun-e ëd Cantòira, Cialambèrt e Grosscaval), la Val ëd Céres (ch'a comprend Balme, Ala, Céres) e la Val ëd Viù.

Antra ij leu d'anteresse an coste valade a-i son la cascada ëd Modron, cola ëd Balme e ël santuari ëd Sant Ignasse.

A-i é na tradission ch'a fortiss che Anìbal a sarìa passà da sì (nopà che d'la Valsusa o d'la Val d'Osta) për traversé j'Alp.

## La stòria
Carl Magn a l'ha argropaje ant la contà ëd Turin.

## La cusin-a
Ij mangé tìpich ëd le valade ëd Lans a jë smijo motobin a coj dël Canavèis lì-davzin.
A-i é na presensa fòrta ëd fruta dij bòsch, d'òrdi e ëd sèil; as pronto ëd supe e dë mnestre; ròbe dosse tìpiche a son ij fricieuj ëd pom, ij torcèt e le paste ëd melia.
Un dij mangé pì arnomà dla zòna a son le tome.

Lans
Segrate

**Segrate** (*Segràa* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 35.037 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Giovanni Micheli (dal 16/06/2015).

## Sità gemelà
Segrate a l'é gemelà con:
*  Sonsonate, El Salvador

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Provincia ëd Milan

La **Provincia ëd Milan** a l'era n'tla Lombardìa e a l'avìa 138 comun.
A l'avìa  na surfassa ëd 1.620 km² e a contava  3.200.000 abitant.
Sò capleugh a l'éra Milan.
L'è trasformase n't ël 2015 n'na "Sità metropolitan-a" cuma Turin e aute 8 province italian-e 

## Geografìa
A confinava a òvest ël Piemont (provincia ëd Noara), a nòrd con le provinse ëd Monza e dla Briansa e Varèis, a est con le provinse ëd Bérghem, Cremon-a e Lòd e a sud con la provincia ëd Pavìa.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Provincia ëd Milan
Sannazzaro de' Burgondi

**Sannazzaro de' Burgondi** (*Sän Näzà* an dialèt lomlin) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.515 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Zucca (dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Sannazzaro de' Burgondi a l’é gemelà con:
*  Százhalombatta, Ungherìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Vigevano

**Vigevano** (*Avgevan* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 63.310 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Sala (dal 12/04/2010, second mandà dal 15/06/2015).

## Sità gemelà
Vigevano a l'é gemelà con:
*  Ficarra, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Provincia ëd Pavìa

La **Provincia ëd Pavìa** a l'é an Lombardìa e a comprend 190 comun.
A l'ha na surfassa ëd 2.965 km² e a conta 526.663 abitant.
Sò capleugh a l'é Pavìa.

## Geografìa
A confina a sud-òvest, a òvest e a nòrd-òvest con ël Piemont (provinse ëd Lissandria, Vërsèj e Noara), a nòrd con la provincia ëd Milan, a est con la provincia ëd Lòd e con l'Emilia-Romagna (provincia ëd Piasensa).

## Aministrassion
Ël President dla Provincia a l'é Vittorio Poma (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Pavìa
Ludwig Boltzmann

Fìsich.
**Ludwig Eduard Boltzmann** a l'era nassù a Vien-a ai 20 ëd fërvé dël 1844.

Con ij sò travaj, Boltzmann a l'é stàit un pionié dla fìsica statìstica e a l'ha butà le fondamente dla mecànica statìstica.
Ant j'agn 1870 Boltzmann a l'ha elaborà soa teorìa atòmica dij gas, ch'a l'ha tratà an soa forma quantitativa moderna, an otnend l'ansidita equassion ëd Boltzmann e an dasend na dimostrassion matemàtica ëd lòn ch'a l'ha ciamà ël teorema H.
Sò but a l'era col ëd derivé la sconda lej dla termodinàmica da le lej ëd base dla fìsica con ël model atomista dla materia.

Ij travaj ëd Boltzmann a son ëstàit atacà con fòrsa da tuta na scòla ëd pensé arpresentà da përson-e tanme Ernst Mach e Wilhelm Ostwald, ch'a fortìo che le teorìe fìsiche a dovèisso traté mach dle quantità osservàbij da na mira macroscòpica e arpossé dij concet mach ipotétich tanme j'àtom.

Viaman pi soget a djë stat ëd depression, Boltzmann a l'é massasse a Duino ai 5 dë stèmber dël 1906.
Pòch temp apress, l'esperiment ëd Perrin dël 1908 an sël moviment brownian e col dla stissa d'euli ëd Millikan a l'han fornì un sostegn diret e sclint a la strutura atòmica discreta dla materia.

## A pòrto sò nòm
*Costanta ëd Bolzmann
*Equassion ëd Boltzmann
* Lej e costanta dë Stefan-Boltzmann
* Lej ëd distribussion ëd Maxwell-Boltzmann
*Teorema H ëd Boltzmann

## Euvre prinsipaj
**Vorlesungen über Gastheorie* (Lipsia, 1896-1898)

Boltzmann, Ludwig
Boltzmann, Ludwig
Dōgen

Filòsof giaponèis.
**Eihei Dōgen ** (**永平道元** an giaponèis) a l'era nassù a Kyoto ai 19 ëd gené dël 1200 e a l'é mòrt-ie ai 22 dë stèmber dël 1253.

## Soa euvra
Dōgen a l'é autor ëd *Shōbō-genzō*, n'euvra motobin amportanta an sël bodism.

Ant ës lìber a-i é un capìtol antitlà *Uji* (visadì *Esse-temp*), anté ch'as fortiss che *ël temp a l'é esse, tuti j'esse a son temp*.
L*'àora* dl'Esse-temp a l'é ël *moment*.
Dōgen a consìdera doe face dël *moment*: un-a tanme un pont ch'a bogia ant ël fluss dël temp, l'àutra tanme l'etern *àora* ch'a l'é sempe present e a bogia pa.
L'Esse a l'é identificà con cost *àora*.

Ël concet d'Esse-temp ëd Dōgen a l'é motobin davzin al *moment* sensa temp ëd Friedrich Nietzsche.

Dogen
Alphonse Darlu

Filòsof fransèis.
**Alphonse Darlu** a l'era nassù dël 1849 e a l'é mòrt dël 1921.

Dël 1893 a l'ha giutà a fondé la Revue de Métaphysique et de Morale.

Antra ij sò anlev a-i son ëstaje ij filòsof Léon Brunschvicg, Élie Halévy, Xavier Léon, Louis Couturat e lë scritor Marcel Proust.

Darlu, Alphonse
Fafián, Rodeiro

**Santiago** ëd **Fafián** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Rodeiro. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 98 abitant (46 fomne e 52 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Rodeiro
Val di Nizza

**Val di Nizza** (*Val Nisa* an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 624 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Campetti (dal 17/05/2011, second mandà dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Valdinizza
Nizza di Sicilia

**Nizza di Sicilia** a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.685 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Nòm
Ël comun a l'é ciamasse *San Ferdinando* fin al 1863, quand a l'ha tramudà sò nòm an onor ëd la sità ëd Nissa Marìtima, andoa a l'era nà Giuseppe Garibaldi.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Di Tommaso (dal 14/05/2007).

## Demografìa

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:455 height:303
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:4000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from: 0 till:2010
  bar:1871 from: 0 till:2198
  bar:1881 from: 0 till:2426
  bar:1901 from: 0 till:3022
  bar:1911 from: 0 till:3333
  bar:1921 from: 0 till:3131
  bar:1931 from: 0 till:3217
  bar:1936 from: 0 till:3292
  bar:1951 from: 0 till:3234
  bar:1961 from: 0 till:3086
  bar:1971 from: 0 till:2717
  bar:1981 from: 0 till:3130
  bar:1991 from: 0 till:3539
  bar:2001 from: 0 till:3586

PlotData=

  bar:1861 at:2010 fontsize:XS text: 2010 shift:(-8,5)
  bar:1871 at:2198 fontsize:XS text: 2198 shift:(-8,5)
  bar:1881 at:2426 fontsize:XS text: 2426 shift:(-8,5)
  bar:1901 at:3022 fontsize:XS text: 3022 shift:(-8,5)
  bar:1911 at:3333 fontsize:XS text: 3333 shift:(-8,5)
  bar:1921 at:3131 fontsize:XS text: 3131 shift:(-8,5)
  bar:1931 at:3217 fontsize:XS text: 3217 shift:(-8,5)
  bar:1936 at:3292 fontsize:XS text: 3292 shift:(-8,5)
  bar:1951 at:3234 fontsize:XS text: 3234 shift:(-8,5)
  bar:1961 at:3086 fontsize:XS text: 3086 shift:(-8,5)
  bar:1971 at:2717 fontsize:XS text: 2717 shift:(-8,5)
  bar:1981 at:3130 fontsize:XS text: 3130 shift:(-8,5)
  bar:1991 at:3539 fontsize:XS text: 3539 shift:(-8,5)
  bar:2001 at:3586 fontsize:XS text: 3586 shift:(-8,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Dàit ëd l'ISTAT



## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Messin-a
Equassion antëgral ëd Wiener-Hopf

N**'equassion antëgral ëd Wiener-Hopf** a l'é n'equassion dla forma
: \lambda\varphi (x)+ \int_0^{+ \infty }K(x-t) \varphi (t)dt=f(x), për x \in \mathbb R^+,
anté che K e f a son ëd fonsion assignà, λ a l'é na costanta assignà e φ a l'é l'incògnita, definìa ansima a tut  \mathbb R  e ch'a val 0 an sj'argoment negativ; donca l'operador antëgral al prim mèmber ëd l'equassion a l'é la convolussion K* \varphi .
Për λ=0, l'equassion a l'é dita ëd *prima spece*; për  \lambda\neq 0, l'equassion a l'é dë sconda spece.

La teorìa dj'equassion ëd Wiener-Hopf as peul consideresse un capìtol ëd l'anàlisi armònica.
A l'ha un camp d'aplicassion assè spantià: fìsica matemàtica (për esempi ij problema ëd difrassion d'onde eletromagnétiche, dont ël clàssich problema ëd difrassion ëd Sommerfeld; ël problema ëd Milne-Schwarschild, ch'a l'é belfé ch'a sia stàit col ch'a l'ha possà Wiener e Hopf ant j'arserche an sj'equassion), equassion diferensiaj parsiaj, teorìa dle probabilità, anàlisi combinatòria.

N'esempi d'equassion antëgral ëd Wiener-Hopf, omogenia dë sconda spece, a l'é l'ansidita **equassion ëd Milne**
 \varphi (x)=- \frac 12 \int_0^{+ \infty }Ei(-|x-t|) \varphi (t)dt, për x \in \mathbb R^+,
anté che la nos a l'é l'esponensial antëgral Ei(x)= \int_{- \infty}^x \frac{e^t}t dt.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Equassion ëd Helmoltz

L**'equassion ëd Helmoltz** a l'é l'equassion diferensial parsial an doe variàbij
: \frac{ \partial^2u}{ \partial x^2} + \frac{ \partial^2u}{ \partial y^2} -u=0.

Equassion ed Helmoltz
Fortunago

**Fortunago** (*Fortünagh* an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 390 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Achille Lanfranchi (da l' 8/06/2009, second mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Albonese

**Albonese** (*Albunes* an dialèt lomlin) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 560 abitant , an provincia ëd Pavìa.
A resta a 113 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Andrea Bazzano (da l'11/06/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Valverde (CT)

**Valverde** (*Bedduvirdi* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia dë 7.588 
abitant, an provincia ëd Catania.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Spina (dal 27/05/2003 -second mandà: 2008-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Catania
Valverde

***Valverde*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Valverde (CT)|Valverde]]**, an provincia ëd Catania

* **[[Valverde (PV)|Valverde]]**, an provincia ëd Pavìa
Corteolona

**Corteolona** (*Curtlòna* an dialet pavèis) a l'é un pais dla Lombardìa, an provincia ëd Pavìa. 

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2015; dal 01/01/2016 a fa part dël comun ëd Corteolona e Genzone.

Categorìa:Corteolona e Genzone
Magherno

**Magherno** (*Magheran* an dialèt pavèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.730 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël comun a l'è sota aministrassion straordinaria. Ël comissari a l'é Angela Robino (dal 20/07/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Belgioioso

**Belgioioso** (*Balgiuùs* an dialèt pavèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 6.187 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesca Rogato (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Belgioioso a l'é gemelà con:
*  La Fouillouse, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Mzura esterior

Ch'as consìdero n'ansem E e na fonsion  \alpha : \mathcal P (E)\to [0,+ \infty ] definìa an sla famija dij sot-ansem d'E e ch'a peul pijé valor reaj nen negativ o ëdcò + \infty .
La fonsion α a l'é dita **mzura esterior** ansima a E s'a valo le relassion:
* \alpha ( \emptyset )=0,
*F \subseteq\bigcup_{h\in \mathbb N }F_h \subseteq E \Rightarrow\alpha (F) \leq\sum_{h=0}^{ \infty } \alpha (F_h).

N'ansem F \subseteq E a l'é dit α-*mzuràbil conforma a Charathéodory* si për minca G \subseteq E a val l'ugualiansa
: \alpha (G)= \alpha (G \cap F)+ \alpha (G-F).

## Chèich proprietà
**Teorema.** Ch'as consìdera na mzura esterior α ansima a E.
La famija  \mathcal M  dj'ansem α-mzuràbij a l'é na σ-àlgebra.

**Teorema.** Na mzura esterior α a l'é σ-aditiva an sj'ansem α-mzuràbij, visadì si  \{ B_h \}_{h \in \mathbb N } a l'é na famija d'ansem α-mzuràbij a doi a doi disgionzù, antlora
: \alpha ( \bigcup_{h \in \mathbb N }B_h)= \sum_{h=0}^{ \infty } \alpha (B_h).

## Generassion dë mzure esterior
A-i son vàire manere ëd creé dle mzure esterior.

Ch'as fisso n'ansem E e na famija  \mathcal F  ëd sot-ansem d'E tal che  \emptyset \in \mathcal F .
Ch'as consìdera na fonsion  \alpha : \mathcal F \to [0,+ \infty ], con  \alpha ( \emptyset )=0.
As peul antlora definì na fonsion  \alpha^*: \mathcal P (E)\to [0,+ \infty ] an butand:
* \alpha^*(F)= \inf\{\sum_{h=0}^{ \infty } \alpha (F_h) \mid F_h \in \mathcal F ,F \subseteq\bigcup_{h \in \mathbb N }F_h \} si l'ansem dont as fa l'estrem superior a l'é nen veuid;
*dësnò,  \alpha^*(F)=+ \infty.
Antlora la fonsion  \alpha^* a l'é na mzura esterior.

N'àutra manera për generé na mzura esterior, a l'é col ëd parte da na famija  \alpha_{ \lambda } dë mzure esterior e definì  \alpha (F)= \sup_{ \lambda } \alpha_{ \lambda }(F) për minca F \subseteq E.

## Mzure ëd Carathéodory
Na mzura esterior α ansima a në spassi métrich M a l'é dita *mzura ëd Carathéodory* si, për minca cobia (E,F) ëd sot-ansem d'M a val l'amplicassion
d(E,F)>0 \Rightarrow\alpha (E \cup F)= \alpha (E)+ \alpha (F).

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Sully Prudhomme

Poeta e scritor fransèis.
**René François Armand (Sully) Prudhomme** a l'era nassù a Paris ai 16 ëd mars dël 1839 e a l'é mòrt a Châtenay-Malabry ai 6 dë stèmber dël 1907.
Dël 1901 a l'é stàit ansignì dël Premi Nobel për la Literatura.

## Euvre prinsipaj
* Poesìa
** *Stances et poèmes* (1865)
** *Les épreuves* (1866)
** *Les solitudes: poésies* (1869)
** *Les destins* (1872)
** *La France* (1874)
** *Les vaines tendresses* (1875)
** *Le Zénith* (1876)
** *La justice* (1878)
** *Poésie* (1865-88)
** *Le prisme, poésies diverses* (1886)
** *Le bonheur* (1888)
** *Épaves* (1908)

* Pròsa
** *Que sais-je?* (filosòfia, 1896)
** *Testament poétique* (1901)
** *La vraie religion selon Pascal* (1905)
** *Journal intime: lettres-pensée* (diari, 1922)

Proudhomme, Sully
Proudhomme, Sully
Proudhomme, Sully
Proudhomme, Sully
Inverno e Monteleone

**Inverno e Monteleone** (*Invèrän e Muntagliòn* an dialèt pavèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.489 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Vignati (dal 14/06/2004, second mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Alagna (PV)

**Alagna**  (*Làgna* ant ël dialèt lomlin) a l'é un comun dla Lombardìa d'875 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Riccardo Ferrari (dal 15/04/2008, scond mandà dal 27/05/2013; dagià sìndich dal 1985 al 2004).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
As Maceiras, Dozón

**San Remixio** dle **Maceiras** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Dozón. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era dë 78 abitant (45 òm e 33 fomne), distribuì an 3 partìe ëd popolassion.

Maceiras