Seticism

Ël **seticism** (dal grech σκέψις, sképsis, "anvestigassion") a l'é na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità d'oten-e na conossensa certa o assolùa. A l'é na tradission filosòfica ch'a ambranca vàire forme ëd dubi sistemàtich an sj'afirmassion ëd conossensa.

## Definission
Ël seticism a peul esse definì 'me:
* Na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità dla conossensa certa
* N'atitùdin ëd dubi sistemàtich vers le pretèise ëd vrità
* Un métod për distingue le afirmassion giustificà da cole pa giustificà
* Na tradission ch'a valorisa l'anvestigassion e l'arserca dla vrità

## Stòria

### Seticism antich
* Pirron ëd Elide (360-270 a.C.): fondator dël seticism
* Arcesilao (315-240 a.C.): seticism dla Scola Media Platònica
* Carnéade (214-129 a.C.): seticism dla Neuva Academia

### Seticism medieval
* Al-Ghazali (1058-1111): seticism islàmich
* Nicolàj ëd Autrecourt (1299-1369): seticism cristian
* Michel de Montaigne (1533-1592): seticism modern primitiv

### Seticism modern
* René Descartes (1596-1650): dùbit metodològich
* David Hume (1711-1776): seticism empirista
* Immanuel Kant (1724-1804): arspond al seticism ëd Hume

## Forme ëd seticism

### Seticism radical
* Arfud ëd qualsëssìa possibilità 'd conossensa
* Dubi vers tute le afirmassion
* Posission filosòfica estrema

### Seticism metodològich
* Dùbit com utiss për l'anvestigassion
* Dubi temporani për rivé a la certëssa
* Usà da Descartes ant soe "Meditassion"

### Seticism sientìfich
* Dubi sistemàtich vers le pretèise sientìfiche
* Esigensa d'evidense empìriche
* Métod fondamental dla siensa moderna

## Argument sétich

### Ël problema dl'indussion
* Coma giustifiché le generalisassion da cas particolar?
* La natura a peul cangé 'd régole?
* Crìtica ëd Hume a la causałità

### Ël problema dël mond estern
* Coma savèj che ël mond estern a esist?
* Possibilità dël seugn o dël demòni malign
* Argument dël geni malign ëd Descartes

### Ël problema dle ment àutre
* Coma savèj che j'àutri a l'han na ment?
* Possibilità d'esse l'ùnich esse cossient
* Problema solipsìstich

## Autor amportant

### Seticism antich
* Pirron ëd Elide (360-270 a.C.)
* Arcesilao (315-240 a.C.)
* Carnéade (214-129 a.C.)

### Seticism modern
* Michel de Montaigne (1533-1592)
* René Descartes (1596-1650)
* David Hume (1711-1776)
* Baruch Spinoza (1632-1677)

### Seticism contemporani
* Bertrand Russell (1872-1970)
* Karl Popper (1902-1994)
* Michael Shermer (1954-)

## Euvre fondamentaj
* *Saggï* ëd Michel de Montaigne (1580)
* *Meditassion metafìsiche* ëd René Descartes (1641)
* *Anvestigassion an sël conossiment uman* ëd David Hume (1748)

## Seticism modern e moviment

### Seticism sientìfich
* Esigensa d'evidense verificàbij
* Arfud dle pretèise sensa sostegn empìrich
* Combatiment contra le pseudo-siense

### Moviment setich modern
* Committee for Skeptical Inquiry (CSI)
* The Skeptics Society
* Revista "Skeptical Inquirer"

### Seticism an sij media
* Programa televisiv e podcast sétich
* Investigassion an sij fenòmen paranormaj
* Educassion al pensé crìtich

## Aplicassion pràtiche

### An medzin-a
* Medzin-a basà an sj'evidense
* Control ëd le terapìe auternative
* Prevension dle busiardarìe médiche

### An educassion
* Ansegnament dël pensé crìtich
* Educassion sientìfica
* Combatiment contra le superstission

### Ant la vita 'd tuti ij dì
* Verìfica dle neuve
* Anàlisi dle publicità
* Prevension dle fregature

## Crìtiche al seticism

### Ecess ëd dubi
* Arzigh ëd paràlisi decisionaj
* Impossibilità d'assion
* Dësperassion filosòfica

### Relativism
* Negassion ëd qualsëssìa vrità
* Arfud d'ogetività
* Perìcol dël nichilism

### Ipocrisìa
* Ël seticism a peul nen esse aplicà a chiel midem
* Contradission interna
* Problema dël seticism radical

## Eredità e amportansa

### An filosofìa
* Contribù a l'epistemologìa
* Anfluensa an sla filosofìa dla siensa
* Svilup dle teorìe dla conossensa

### An siensa
* Métod sientìfich basà an sël dubi
* Control ëd le ipòtesi
* Progress dël savèj sientìfich

### Ant la società
* Difèisa dla rason
* Combatiment contra la superstission
* Promossion dël pensé lìber

## Vëdde 'dcò
* Epistemologìa
* Empirism
* Pensé crìtich
* Dùbit metodològich
* Pseudo-siensa

## Bibliografìa
* Hume, D., *Anvestigassion an sël conossiment uman*, 1748
* Descartes, R., *Meditassion metafìsiche*, 1641
* Popkin, R.H., *The History of Scepticism*, 1979

Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI