Ridussionism

Ël **ridussionism** a l'é na posission filosòfica e metodològica ch'a fortiss che ij sistema compless a peulo esse spiegà an termo dij sò component pì sempi. A sosten che le proprietà d'un tut a peulo esse arduvùe a cole ëd soe part.

## Definission
Ël ridussionism a peul esse definì 'me:
* Na strategìa d'anvestigassion ch'a serca dë spieghé ij fenòmen compless an termo 'd component elementar
* La credensa che tute le siense a peulo esse arduvùe a na sola siensa fondamental
* N'aprossimassion ch'a fortiss che "ël tut a l'é mach la soma ëd soe part"
* Un programa ch'a serca dë spieghé ij livej pì àut an termo dij livej pì bass

## Stòria

### Orìgin antiche
* Demòcrit e l'atomism: la realtà a l'é fàita d'atòm e veuid
* Aristòtil: crìtica dël ridussionism e ènfasi an sla totalità
* Mecanism cartesian: la natura com na màchina

### Svilup modern
* René Descartes (1596-1650): ridussionism metodològich
* Isaac Newton (1643-1727): ridussionism an fìsica
* Pierre-Simon Laplace (1749-1827): determinism laplacian

### Sécol XX
* Positivismo lògich: programa d'unificassion dle siense
* Neurisiensa: serca dë spieghé la ment an termo dël servel
* Genética: ridussion dij fenòmen biologich a la chìmica

## Forme 'd ridussionism

### Ridussionism metodològich
* Strategia d'anvestigassion sientìfica
* Studi dij component për comprende ël tut
* Pa n'afirmassion metafìsica

### Ridussionism metafìsich
* Afirmassion an sla natura dla realtà
* Ël mond a l'é realment fàit mach d'element sempi
* Redussion dl'esse a soe component fundamentaj

### Ridussionism epistemològich
* Teorìa dla conossensa
* Tuta la conossensa a peul esse arduvùa a conossense base
* Unificassion dle siense

## Aree d'aplicassion

### An fìsica
* Redussion dij fenòmen naturaj a lege fìsiche
* Serca dle partissele elementar
* Unificassion dle fòrse fundamentaj

### An chìmica
* Redussion dij fenòmen chìmich a lege fìsiche
* Tàula periòdica dj'element
* Spiegassion dle proprietà an termo dë struture atòmiche

### An biologìa
* Redussion dij fenòmen vitaj a process chìmich
* Spiegassion dl'eredità an termo dël DNA
* Neurobiològìa: redussion dij process mentaj a process neuraj

### An psicològìa
* Redussion dij process mentaj a process cerebraj
* Serca dle base neuraj dël comportament
* Redussion ëd la cossiensa a l'atività dël servel

## Argument a favor

### Sucess sientìfich
* Progress an vàire camp grassie al ridussionism
* Spiegassion unificà dij fenòmen
* Predission precise

### Eficassa metodològica
* Strategia d'anvestigassion produtiva
* Përmëtt d'isolé le variàbij
* Facilità dë sperimentassion

### Coerensa
* Vision unificà dël mond
* Eliminassion dle spiegassion misteriose
* Fondassion sòlida për la conossensa

## Crìtiche e lìmit

### Ël problema dl'emergensa
* Le proprietà emergente a peulo nen esse predite
* Ël tut a l'é pì che la soma dle part
* Neuve qualità ch'a nasso da l'organisassion

### La complessità
* Sistema compless ch'a peulo nen esse arduvù
* Limit computassionaj
* Impossibilità pràtica 'd redussion

### La specificità dij livej
* Minca livel d'organisassion a l'ha soe propietà
* Necessità dë spiegassion a livej diferent
* Buté an discussion ël redussionism radical

### Argument filosòfich
* Immanuel Kant: limit dla rason uman-a
* Gestalt psicologìa: ël primat dël tut
* Sistema teorìa: amportansa dle relassion

## Redussionism an filosofìa dla ment

### Redussionism materialista
* Jë stat mentaj a son jë stat cerebraj
* La ment a l'é ël servel
* Eliminassion djë stat mentaj

### Redussionism funsional
* Jë stat mentaj a son stat funsionaj
* Redussion a ròj causaj
* Indipendensa dal sostrat material

### Anti-redussionism
* John Searle: argument dla stansia cinèisa
* Thomas Nagel: lòn ch'a l'é esse na ratavlòira?
* David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa

## Esempi 'd redussion riussìa

### La teorìa cinética dij gas
* Redussion dij fenòmen termodinàmich a la mecànica
* Spiegassion dla pression e dla temperadura
* Sucess preditiv

### La teorìa dj'ansem
* Redussion dla matemàtica a la lògica
* Programa ëd Bertrand Russell e Alfred North Whitehead
* Limit rivelà dai teorema ëd Gödel

### La biologìa molecolar
* Redussion dij fenòmen ereditari a la chìmica dël DNA
* Spiegassion dij mecanism ëd base
* Progress an medzin-a e biotecnologìa

## Alternative al redussionism

### Olism
* Enfasi an sla totalità
* Ël tut a detèrmina le part
* Amportansa dël contest

### Emergentism
* Acetassion dij livej d'organisassion
* Proprietà neuve ch'a nasso da l'organisassion
* Autonomìa relativa dij livej

### Sistema teorìa
* Studi dle relassion antra le part
* Amportansa dle struture
* Vision integrà dij sistema

## Redussionism contemporani

### Redussionism moderà
* Acetassion dij limit dël redussionism radical
* Valorissassion dle spiegassion a livej diferent
* Apròcc pragmàtich

### Redussionism an intelligensa artifissial
* Serca 'd modelé la ment uman-a
* Redussion dij process cognitiv a algoritm
* Lìmit dël redussionism computassional

## Amportansa e influensa

### An siensa
* Guida l'arserca sientìfica
* Përmëtt ëd progress tecnològich
* Fondament dël métod sientìfich

### An filosofìa
* Debat epistemològich continuà
* Anfluensa an sla metafìsica
* Contribù a la filosofìa dla siensa

### An educassion
* Ansegnament dël métod sientìfich
* Formassion a l'anàlisi
* Svilup dël pensé crìtich

## Vëdde 'dcò
* Holism
* Emergentism
* Filosofìa dla siensa
* Sistema teorìa
* Positivism lògich

## Arferiment


## Bibliografìa
* Nagel, E., *La Strutura dla Siensa*, 1961
* Churchland, P.S., *Neurofilosofìa*, 1986
* Dupré, J., *Ël Disordin dle Còse*, 1993

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Epistemologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI