Elefant da guèra

J**'elefant da guèra** a son ëstàit elefant adestrà e dovrà coma arme ëd combatiment ant l'antichità e 'nt ël médi ev. A l'han avù un ròl significativ ant vàire sivilisassion, dzortut ant ël sub-continent indian, an Persia, e ant l'antichità clàssica mediterania.

## Orìgin e stòria
L'utilisassion dj'elefant ant le bataje a l'é atestà già dal III mileni aGC ant la val dl'Indo. A son ëstàit dovrà an manera estensiva da:
* **Imperi Maurya** (India): Sota Candragupta Maurya e Asoka.
* **Imperi Persian**: Ant le guère contra la Grecia.
* **Cartaginèis**: Sota Anìbal ant la Sconda Guèra Pùnica.
* **Imperi Selèucid**: Ered dij Persian.
* **Regn ëd Kush** (Nubia): An Àfrica.
* **Regn ëd Sri Lanka**: Për la difèisa dl'ìsola.

## Selession e adestrament
A j'ero dovrà dzortut j'elefant asiàtich (*Elephas maximus*), men che l'elefant african ëd savan-a (*Loxodonta africana*), pì servaj e malfé da adestré.

L'adestrament a ancaminava da giovo e a comprendìa:
* **Obediensa a j'órdin**.
* **Familiarisassion con ël rumor dle bataje**.
* **Manovre militar**.
* **Utilisassion dj'arme**.

## Equipagiament
Un elefant da guèra a l'era dotà 'd:
* **Torëtta** (howdah): Na strutura an bòsch fissà an sla schin-a, andoa as trovavo ij combatent (3-4 òm: n'arcé, un o pì lansé, e quàich vira n'ufissial).
* **Armadura**: Piastre 'd coram o metal për protege le part vulneràbij.
* **Arme naturaj**: Le difèise (denton) a j'ero sovens armà 'd lame 'd metal.

## Tàtica militar
J'elefant a j'ero dovrà për:
* **Rompe le linie nemise**: Con soa massa e soa fòrsa.
* **Sgoment psicològich**: Cavaj nemis a s'ambaronavo a vëdde j'elefant.
* **Piataforma mòbil d'osservassion**: Për j'ufissiaj.
* **Combatiment contra la cavalerìa**: J'elefant a fërmavo j'assàut dij cavaj.

## Vulnerabilità e contra-misure
Malgré soa potensa, j'elefant a l'avìo 'd pont déboj:
* **Por**: Se ferì o angossà, a podìo viresse contra soe proprie file.
* **Teren malfé**: Palud, montagne, o teren rocos a limitavo soa mobilità.
* **Arm speciaj**: Lanse longhe (sarisse), 'd feu, ëd trufe a l'é dventà na tàtica për feje perde 'l contròl.
* **Fanterìa organisà**: Formassion sarà ch'a-j atacavo da tute le part.

## Bataje famose
* **Bataja d'Ipso** (301 aGC): Antiga bataja 'd Diàdoch, con senten-e d'elefant.
* **Bataja dël fium Idaspe** (326 aGC): Alessànder ël Grand contra Poro e sò elefant.
* **Bataja ëd Zama** (202 aGC): Antiga bataja 'd fin dla Sconda Guèra Pùnica, andoa j'elefant d'Anìbal a son ëstàit mal dovrà.
* **Bataja ëd Raphia** (217 aGC): Ant ël conflit antra ij Selèucid e j'Egissian, con elefant asiàtich contra coj african.

## Declin
L'utilisassion dj'elefant da guèra a l'ha comensà a calé ant l'Età Medieval për:
* **Aument ëd l'eficassia dla cavalerìa pesanta**.
* **Dësvlup ëd l'artijarìa e dj'arme da feu**.
* **Còst elevà** ëd manteniment e adestrament.
* **Vulnerabilità** a le neuve tàtiche.

## Eredità cultural
J'elefant da guèra a son restà ant la memòria stòrica e ant l'art:
* **Sìmbol ëd podèj real** ant l'Asia meridional.
* **Soget ëd monede e scolture** antiche.
* **Personagi 'nt la literatura e ant ël cine** (es. *Il Signore degli Anelli*).

## Utilisassion nen militare
A la fin ëd soa utilissassion militar, j'elefant a son restà dovrà për:
* **Travaj pesant**: Traspòrt e tir 'd chèr.
* **Cerimònie e procession**.
* **Cassa**.

## Vos corelà
* Anìbal
* Alessànder ël Grand
* Bataja antica
* Cavalerìa
* Arma antica
* Elefant asiàtich

## Arferiment


Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI