Dualism

Ël **dualism** a l'é na posission filosòfica ch'a fortiss che la realtà a l'é fàita 'd doi prinsipi o sostanse fondamentaj e iridussìbij. An filosofìa dla ment, a l'é la teorìa ch'a sosten che la ment e 'l còrp a son sostanse distinte.

## Definission
Ël dualism a peul esse definì 'me:
* Na teorìa metafìsica ch'a fortiss l'esistensa 'd doi prinsipi fondamentaj
* La posission che la ment e la materia a son sostanse separà
* N'aprossimassion ch'a diferensia lë spìrit da la materia
* La chërdensa che la realtà a l'ha na natura dobia

## Stòria

### Antichità
* Platon (427-347 a.C.): dualism antra còrp e ànima
* Aristòtil (384-322 a.C.): distinsion antra materia e forma
* Manicheism: dualism antra bin e mal

### Età medieval
* Sant Agustin (354-430): sìntesi cristian-a dël dualism
* Tomà d'Aquin (1225-1274): distinsion antra ànima e còrp
* Scòle gnòstiche: dualism religios

### Età moderna
* René Descartes (1596-1650): dualism cartesian
* Baruch Spinoza (1632-1677): crìtica dël dualism
* Gottfried Leibniz (1646-1716): paralelism psicofìsich

## Forme 'd dualism

### Dualism ëd sostansa
* La ment e 'l còrp a son sostanse distinte
* Propietà essensiaj diferente
* Problema dl'anterassion

### Dualism ëd propietà
* A-i é mach na sostansa (material)
* Con propietà mentaj e fìsiche diferente
* Propietà mentaj coma propietà emergente

### Dualism epistemològich
* Distinsion antra conossensa a priori e a posteriori
* Diferenze antra siensa e matemàtica
* Natura diferente dle vrità

## Dualism cartesian

### Le doe sostanse
* *Res cogitans*: la sostansa ch'a pensa (ment)
* *Res extensa*: la sostansa estèisa (materia)
* Propietà fondamentaj diferente

### Ël problema dl'anterassion
* Coma a peulo anteragì la ment e 'l còrp?
* La question dla giàndola pineal
* Crìtiche filosòfiche

### Eredità
* Anfluensa an filosofia dla ment
* Debat contemporani an sjë stat mentaj
* Problema continuà an neuro-siense

## Aplicassion

### An filosofìa dla ment
* Problema ment-còrp
* Natura dla cossiensa
* Stat dij qualia

### An religion
* Distinsion antra ànima e còrp
* Dotrin-e dl'oltra-tomba
* Debat an sla natura uman-a

### An ética
* Dualism antra bin e mal
* Lòta moral antra fòrse opòste
* Vision manichea dla realtà

## Argument a favor

### L'esperiensa sogetiva
* La natura diferenta djë speriense sogetive
* Impossibilità 'd redussion dij qualia
* Diferense qualitative antra ment e materia

### L'intensionalità
* La capacità dla ment d'esse "an sù" cheicòs
* Propietà nen locà dij contnù mentaj
* Dificoltà dë spieghé an termo fìsich

### La libertà dla volontà
* Aparensa dël lìber arbitri
* Determinism fìsich vs libertà mental
* Problema dël determinism

## Autor amportant

### René Descartes
* *Meditassion metafìsiche* (1641)
* *Le Passion ëd l'Ànima* (1649)
* Fondator dël dualism modern

### Platon
* *Fedon*: l'ànima imortal
* *Repùblica*: distinsion antra mond sensìbil e inteligìbil
* Dualism metafìsich fondamental

### Thomas Nagel
* "Lòn ch'a l'é esse na ratavlòira?" (1974)
* Argument an sla natura dla cossiensa
* Difèisa dël dualism epistemològich

## Problema e crìtiche

### Ël problema dl'anterassion
* Coma a peulo la ment e 'l còrp anteragì?
* Violassion dle lege dla conservassion dl'energìa
* Mancansa 'd mecanism esplicativ

### Argoment dla causa comun
* Le lesion cerebraj a anfluenso la ment
* Sostanse fìsiche a anfluenso jë stat mentaj
* Evidensa empìrica contra 'l dualism radical

### Parsimònia
* Ël dualism a gionta d'entità nen necessarie
* Spiegassion pì sempie sensa dualism
* Prinsipi d'economìa filosòfica

## Dualism contemporani

### Dualism nen redutiv
* David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa
* Arfud dël redussionism materialista
* Difèisa djë stat mentaj iridussìbij

### Propietà dualism
* Frank Jackson: argoment dla stansia colorà
* Le propietà mentaj a son nen fìsiche
* Emergensa dla cossiensa

### Dualism an neuro-siense
* Debat an sla natura dla cossiensa
* Problema dij qualia
* Lìmit dle spiegassion neuraj

## Confront con monism

### Vs. materialism
* Dualism: doe sostanse
* Materialism: mach materia
* Debat metafìsich fondamental

### Vs. idealism
* Dualism: ment e materia
* Idealism: mach ment o ideje
* Posission metafìsiche opòste

### Vs. neutral monism
* Dualism: doi prinsipi
* Neutral monism: na sostansa neutral
* Solussion alternativa

## Anfluensa

### An filosofìa
* Debat continuà an filosofìa dla ment
* Anfluensa an epistemologìa
* Contribù a la metafìsica

### An psicologìa
* Svilup dla psicologìa cognitiva
* Studi dla cossiensa
* Anfluensa an teorìe dla ment

### Ant la coltura
* Vision dualista dl'òm
* Anfluensa an literatura e art
* Eredità ant le religion

## Eredità
Ël dualism a l'ha lassà:
* Un problema filosòfich fondamental
* Debat continuà an filosofìa dla ment
* Aspirassion për jë studi an sla cossiensa
* Contribù a la comprension dla natura uman-a

## Vëdde 'dcò
* Monism
* Materialism
* Filosofìa dla ment
* Problema ment-còrp
* Cossiensa

## Arferiment


## Bibliografìa
* Descartes, R., *Meditassion metafìsiche*, 1641
* Chalmers, D., *La Ment Cossienta*, 1996
* Robinson, H., *Dualism*, 2016

Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI