Signal feroviari

Un **signal feroviari** a l'é un dispositiv che a trasmet dj'órdin e dj'anformassion ai **machinista** dël tren, për regolé la sircolassion an sla linia feroviaria e garantì la **sicurëssa** dj'operassion. A fa part dël sistema ëd segnalassion ch'a l'ha la mira d'ampedì le colision, le derote e j'ingestion antrames a doi tren.

## Stòria
Ij prim sistema ëd segnalassion feroviaria a son comparì ant la prima mità dël sécol ch'a fa XIX, quand che la densità dël tràfich a l'ha rendù necessari ëd régole. Inissialment, as dovravo d**'òm signal** ch'a fërmavo o a lassavo passé ij tren con dij gest o con ëd bandiere. A la metà dël sécol, a son comparì ij prim **signal mecànich a brass** (*semaphore signals*), anventà da l'angignè britànich Charles Hutton Gregory dël 1841.

Con l'eletrificassion, ant ël tard sécol ch'a fa XIX e 'l prim sécol ch'a fa XX, a son ëstàit dësvlupà ij **signal luminos**. Ël sistema a l'é peui evolusse an diression dl'automatism e dla telecomanda a distansa, fin-a ai sistema digitaj modern, integrà ant ij sistema ëd contròl computerisà.

## Tìpo 'd signal
### Signal mecànich
A deuvro d'element mòbij ch'as vëddo da leugn:
* **Signal a brass (semaphore)**: un brass ch'as bogia për deje 'l mëssagi. Brass a 45° (an posission anclinà): "ferm". Brass orisontal: "përmëtt l'andé an pressa". Brass a 90° (an posission vertical): "ferm" (ma an quàich sistema ël significà a peul esse 'l contrari).
* **Signal a disch**: un disch ch'a peul viré për mostré la facia o 'l bòrd.

### Signal luminos
A deuvro dij color e 'd combinassion ëd lus:
* **Ross**: "ferm".
* **Giàun**: "fërmeve al signal sùbit apress" (significa ch'a-i é n'àutr signal ross apress).
* **Verd**: "a l'é lìber ëd passé an pressa".
* **Giàun e verd**: "a l'é lìber ma a-i é na limitassion ëd velocità".
* **Ross e bianch**: ch'a marca un pont ëd fin dël tràit.
A peulo esse **a doi, tre o quatr lus** për dé 'd mëssagi pì compless.

### Signal sonor e d'àutri
* **Sìbil**: dovrà dal machinista për signalé soa presensa.
* **Signal ëd passage a livel**: bariere, lus rosse lampegiante për ij passage a livel con la stra.
* **Signal an sla via**: marche ch'a mostro ël confin ëd la sicurëssa.

## Sistema ëd segnalassion
A esisto vàire sistema, dont:

### Sistema a blòch
La linia a l'é dividùa an **session ëd blòch**. Un tren a peul intré mach ant na session se cola prima 'd chiel a l'é veuida. Ël signal a l'ingress dla session a mostra s'a l'é ocupà o lìbera.

### Sistema ëd segnalassion automàtich
Ij signaj a son comandà dal passage midem dij tren, con dij circuit ch'a rilevo la presensa dij veicoj.

### Sistema a telecomand-a (CTC)
Tuti ij signaj e ij deviator a son comandà da na **sala ëd contròl sentral**, con na vista completa dla linia.

### Sistema europé ëd gestion dël tràfich feroviari (ERTMS/ETCS)
Un sistema europé unificà ch'a comprend na segnalassion an cabin-a, andoa j'anformassion a son mostrà al machinista ant la cabin-a 'd guida, e 'l contròl ëd la velocità a l'é automàtich.

## Regole 'd base
La régola pì amportanta a l'é cola dël **signal ross**: un tren a deuv mai passé un signal ch'a mostra "ferm", a meno ch'a sìa autorisà da 'l personal. Na violassion (passagi a signal ross) a l'é n'incident grev ch'as ciama *SPAD* (*Signal Passed At Danger*).

Ij signaj a peulo esse **protetor** (ch'a deuvo ampedì le colision) o **d'avis** (ch'a dà dj'anformassion complementar).

## Còdes dij color
Ël còdes dij color a l'é pa universal, ma an vàire pais (an Euròpa e an Amèrica dël Nòrd) a l'é costì:
* **Ross** = Ferm, proibì passagi.
* **Giàun** (o **arancion**) = Prevension, as deuv reduve la velocità.
* **Verd** = Lìber, a peul andé a la velocità massima consentìa.
* **Bianch** (o **bleu**) = A l'é dovrà për segnal dë stassion, maneuvre a bassa velocità.
* **Violèt** (ràir) = Segnalassion ëd travaj an cors.

## Segnalassion complementar
A-i son 'd signal ch'a dan dj'anformassion su:
* **Velocità massima**: an numer o con ëd lus.
* **Fin ëd la velocità riduvùa**.
* **Deviament** (dësviament an sij binari dë scambi).
* **Pont sensa binari**.
* **Crosiament con d'àutre linie**.

## Evolussion tecnològica
La tendensa moderna a l'é cola ëd **eliminé ij signal esterior** an favor dla segnalassion an cabin-a (*in-cab signalling*), coma ant ël sistema ERTMS livel 2 e 3. Sòn a përmëtt na gestion pì flessìbil dël tràfich e na pì gran sicurëssa.

## Vëdde 'dcò
* Ferovìa
* Traspòrt feroviari
* Machinista
* Deviator
* ERTMS

## Arferiment
* 
* 

## Ligam estern
* Railway Safety and Standards Board (RSSB) - UK
* European Union Agency for Railways - ERTMS

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI