open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Perseo

Ël mit ëd **Perseo** a smija esse stàit motobin popolar an Grecia.
Vàire poeta a na fan alusion, coma Simonid ëd Céos (lìrich dël VI sécol aGC), Esìod e Pìndar.
La stòria tuta antrega a l'é contà da Ovidi e da Apolodòr.

Fieul ëd Zéus e ëd Dànae, Perseo a l'é dzortut conossù për avèj arportà la testa ëd Medusa a Polidet, re ëd Serif.
Antra ij sò fieuj a-i é staje Alceo, pare grand d'Éracle.

Categorìa:Mitologìa
Stocarda

**Stocarda** (*Stuttgart* an alman e *Schdùagert* ant la parlà local) a l’é na sità dla Gërmania.
A l’é la sesta sità alman-a për popolassion, con 600.068 abitant (31/12/2008).
## Geografìa
Stocarda as treuva ant la part meridional dla Gërmania ant lë stàt (*land*) ëd Baden-Württemberg e a l'é bagnà dal fium Neckar.

Categorìa:Comun-e dël Baden-Württemberg
Fiat 126

La **Fiat 126**, surtìa dël 1972 a l'é stàita na vitura cita da sità costruìa da la meison vituristica Fiat an doe serie, la sconda ciamà Bis. A l'é nassua dël 1972 per sucede a la Fiat 500, la vitura ch'a l'ha contribuì ancora ëd pì dla 600 a la motorisassion dl'Italia. Ël disegn a l'era pì squadrà ëd col dla 500, ma a l'é riussìa a dësvijé l'istessa simpatìa dla predecessora, tant che la version polonèisa a l'é stàita batià *Maluch*, ch'a veul dì *masnà*. Andrinta a l'avìa quatr pòst e as mostrava spartan-a, ma piasosa. Ëd mecànica a l'era parèj dla 500 e a l'avìa la trassion posterior. Ëdco 'l motor a l'era col dla 500: ël bicilìndrich 0.6 cc prima e 'l 0.65 cc peui e ancora dòp ël 0.7 cc. A l'é stàita la vitura che, vendùa 'mè Polski-Fiat, a l'ha motorisà la Polònia. A l'era produvùa a Tichy, an Polònia, ma fin al 1979 'dcò an Italia, a Cassino, Termini Imerese e Desio.

Figura:126Int.png|Fiat 126 interior
Figura:126Bis.png|Fiat 126 Bis 


Categorìa:FIAT
Ses ëd Turin

Ij **ses ëd Turin** a j'ero na partìa ëd pitor ch'a l'han marcà ëd fasson ancreusa la vita artìstica.
A j'ero: Enrico Paolucci, Carlo Levi, Jessie Boswell, Gigi Chessa, Francesco Menzio e Nicola Galante.

Categorìa:Përsonalità turinèise
Categorìa:Pitor
Éracle

**Éracle** a l'é ël pì arnomà dj'eròe grech.
Fieul ëd Zéus e d'Alcmen, a l'é a l'inissi ciamà **Alcide**.
Ël nòm Éracle, ch'a veul dì *la glòria d'Era* a l'é dovù a la preuva përmanenta ch'a l'é stàita soa vita an sla tèra, an rason dla gelosìa d'Era.

Éracle a ancarna la fòrsa butà al servissi dle càuse giuste.
An dzorpì dle soe dódes preuve, a bat un baron ëd mostro ch'a teroriso la Grecia.
Coma Edipo, a arpresenta l'òm ch'a së sfòrsa ëd fé la bin e a comet dij crìmen malgré chiel.
A l'é pr'espié costi omissidi ch'as buta al servissi d'Euristeo, sò cusin, e ch'a fà su sò órdin le dódes preuve.
La dariera a consist a andé a pijé Cérber ant j'anfer e peui a mnelo torna ambelelà; durant la dissèisa a feriss Ade e a lìbera Teseo.

J'aventure d'Éracle a séghito apress le dódes preuve.
A la fin, a-i riva l'apoteòsi d'Éracle, ch'a monta al cel, a fa la pas con Era e a pija an sposa Ebea, sìmbol ëd l'eterna gioventura.

Le colònie greche ant ël sud ëd l'Italia a l'han fàit conòsse ël cult d'Éracle ai latin, ch'a l'han adotalo sota 'l nòm d**'Ércol** e a l'han fane l'eròe ëd legende.

Eracle
Ormes (Eure)

**Ormes** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment ëd l'Eure. As dëstend an s'na surfassa ëd 13,89 km², con 389 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 28 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Eure
Poses

**Poses** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment ëd l’Eure. A së stend për na surfassa ëd 7,21&nbsp;km², con 1.024 abitant, scond ël censiment dël 1999, con uma densità ëd 142&nbsp;ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Eure
Roman

***Roman*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Roman (Turin)|comun italian]]** ant la provincia ëd Turin

* d'un **[[Roman (Eure)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Eure
Saint-Georges-du-Vièvre

**Saint-Georges-du-Vièvre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l’Àuta Normandìa, no dipartiment Eure. A së stend për na surfassa ëd 10,23 km², con 573 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 56 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Eure
Saint-Just

***Saint-Just*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Just (Ain)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dl'Ain

* d'un **[[Saint-Just (Eure)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dl'Eure

* d'un **[[Saint-Just (Dordogne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Dordogne

* d'un **[[Saint-Just (Cantal)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cantal

* d'un **[[Saint-Just (Cher)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Cher

* d'un **[[Saint-Just (Hérault)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Hérault

* d'un **[[Saint-Just (Ille-et-Vilaine)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Ille-et-Vilaine
Saint-Luc

***Saint-Luc*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Saint-Luc (Valais)|comun svìsser]]** ant ël canton dël Valais

* d'un **[[Saint-Luc (Eure)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dl'Eure
Tanacetum vulgare

## Tanacetum vulgare
Pianta erbosa ch'a viv sempe, odor motobin aromàtich, àuta fin a 120 cm.; feuje motobin arisse e përfumà. Le fior a son dle rape ëd boton color giaun. As riprodov dëstacand dij but da la pianta mare.

### Ambient
A l'é coltivà ant ij giardin për la prodossion dij licor. A chërs dal livel dël mar a 1600 méter. A fioriss da aost a stèmber.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà digestive e tòniche.

### Cusin-a
Le feuje a son dovrà për preparé un licor popolar, digestiv e aromàtich, ch'a l'é ciamà Arquebuse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Tanacetum vulgare** L.

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Tanacetum
Artemisia absinthium

## Artemisia absinthium
Pianta erbosa ch'a viv sempe, con un risòma lignos ramificà, da andoa as dësvilupo le feuje basaj an rosëtta e le piante, motobin àute e ramificà an su, ëd color bianch për la presensa ëd peil curt. Le feuje a l'han motobin ëd fojëtte, a son via via pi sempie pi an va an su; a son tute peilose, da dzora a son argentà, nopà che da sota a son verd sënner. Le fior, cite, a son giaune.

### Ambient
As treuva arlongh le ca e le stra, a chërs ant ij pòst solegià e ant ij teren pa coltivà, dal livel dël mar a 2000 méter. A fioriss da luj a stèmber. As cheuj da magg a aost.

### Proprietà
A l'é dovrà contra ij verm e contra le frev. A l'ha ëd proprietà digestive e tòniche.

### Cusin-a
A l'é dovrà për ël sò amer ant ij licor, dzortut ant ël vèrmot. A l'é dovrà ëdcò ant le bevande pa alcòliche.

La lej a proibiss ëd dovrelo ant ij licor con pi ëd 21°.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Artemisia absinthium** L.

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Artemisia
Matricaria chamomilla

## Matricaria chamomilla
Pianta erbosa anual, con piante drite e àute da 20 a 40 cm.; le feuje a son dividùe. Le fior a son bianche con ël boton giaun.

### Ambient
A chërs ant ij pòst erbos, arlongh le stra e le sev, ant ël gran, dal livel dël mar a 800 méter. A fioriss da magg a aost.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà digestive, stimolante. Për usagi estern a l'é decongestionanta. A l'é calmanta, as peul dovresse contra ël mal ëd dent e contra ël mal ëd còl.

### Cusin-a
A l'é dovrà për quàich licor e vin aromàtich.

La canamìa as peul fesse sëcché; as peul conservesse mach n'ann.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Matricaria chamomilla** L.

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Matricaria
Düsseldorf

**Düsseldorf** a l’é na sità dla Gërmania con na popolassion ëd 612.178 abitant (2015).

## Geografìa
Düsseldorf as treuva ant la part ossidental dla Gërmania, a 40 Km a nòrd ëd Colònia ant lë stàt (*land*) ëd Nòrd Ren-Westfalia e a la confluensa dij fium Ren e Düssel.

Categorìa:Sità alman-e
Fiat Topolino

La **Fiat Topolino**, ëdco ciamà Fiat 500 Topolino a l'é na vitura cita da sità costruìa da la meison vituristica Fiat dal 1936 al 1955. A l'é nassùa per volontà dël *Duce*, ch'a vorìa motorisé l'Italia con na vitura ch'a costèissa manch che 5000 £. La Fiat, butà da part ël protòtip a trassion anterior d'Oreste Lardone, ch'a l'avìa pijà feu durant na preuva për n'assident venial ma considerà grav, a pronta n'àutra vitura sota la diression ëd Dante Giacosa. Costa vitura-sì, a trassion posterior a l'avìa 'n motor  quatr-cilìnder ëd 500 cc con 13 CV, ch'a rivava a j'85 km/h. Ij pòst da setesse a j'ero quatr, le portere doe, ël tèt a l'era normalment decapotàbil, ma a-i era 'dcò la version con tèt ëd lamera.  Quandi ch'a l'é ancaminà la produssion, la vitura a vnisìa pì che 'l preventiv: 9750 £, ma a l'ha vendù istess vàire. A son stàite produvùe doe serie ch'as diferensiavo për modìfiche al frontal e a le sospension darera: ant la prima serie ël frontal a l'era curv, ufrend na granda vëddua al guidator e le sospension darera a j'ero a balestra curta. Ant la sconda serie 'l frontal a l'era pì modern e convensional e le sospension a j'ero a balestra longa. A l'era disponìbil ëdcò con d'àutri tipo ëd carosserìa: decapotàbil, forgonòta e giardinòta.  A l'era produvùa al Lingòt, a Turin.

Figura: Fiat 500C Coupe 1950.jpg|Fiat Topolino II
Figura:FiatTopolinoBelvedere.jpg|Fiat Topolino Giardinòta "Belvedere"


Categorìa:FIAT
Fiat 4/6/8/10 CV

La **Fiat 4 CV** o 'dcò 3½ CV, a l'é stàita la prima vitura surtìa da lë stabiliment dla Fiat ëd cors Dante, a Turin, dël 1899. A l'era stàita progetà da l'angigné Aristide Faccioli, progetista 'dcò dla Ceirano Welleyes.
Ël motor a l'era un bicilìndrich arfreidà con l'eva, colocà posteriorment, ëd 650 cc ch'a l'avìa 4½ CV, ma as na diciaravo 3½ per motivassion fiscaj. A andasìa adrèt ëd 35 km/h. Ël cambi a l'era con tre marce, sensa retro, la trasmission a l'era con na chèina. Ij fren a j'ero doi, tuti al daretrèn: un manual ch'a frenava le roe, un a pedal ch'a frenava l'ass. Le roe darera a j'ero tansipòch pì gròsse ëd diàmeter dle roe anterior. A l'avìa quatr pòst vis a vis, ma a l'era assè compata. A na son stàite produvùe 26.

La **Fiat 6/8 CV** o a l'é stàita la sconda vitura sèmper dësvlupà su pròget d'Aristide Faccioli. A l'era derivà da la 4 CV, con un motor pì potent. A l'é sèmper samblà ant lë stabiliment ëd cors Dante. A l'avìa un tlè ëd vàire pì grand e 'l motor quatr-cilìnder da 1000 cc, sèmper a trassion posterior e con trasmission për chèina e fren al daretrèn. Ël cambi a l'era con tre marce, ma sta vira con la retro. Dël 1900 a-i na son stàite produvùe 20 da 6 CV e 80 dla 8 CV, ch'a cambiava da la manch potenta 'dcà për dij cit acorgiment estétich. Ëdcò la **Fiat 10 CV**, produvùa an 3 esemplar, a l'era parèj dla 6 CV, ma con dle modìfiche a le vàlvole ch'a la rendìo pì potenta.

Figura:Fiat 3,5hp 1899.jpg|Fiat 4 CV
Figura:Fiat 8hp 1901.jpg|Fiat 6/8 CV
Figura:Fiat 10hp 1901.jpg|Fiat 10 CV


Categorìa:FIAT
Fiat 500

La **Fiat 500**, surtìa dël 1957 a l'é stàita na vitura cita da sità costruìa da la meison vituristica Fiat. A l'é nassùa dël 1957 coma version pì cita dla Fiat 600 e sò proget a l'é stàit sota la diression ëd Dante Giacosa. L'obietiv a l'era ëd finì l'euvra ëd motorisassion del Paìs proponend na vitura ch'a podèissa esse catà ëdcò da coj dle classe pì basse. Ël disegn a riess ancora ancheuj a dësvijé simpatìa për le dimension minùscole, ij fanaj rotond, ij profij tond. A l'avìa quatr pòst ch'as peulo nen definì còmod e a j'era ël mìnim. Ëd mecànica a l'avia un motor da 500 cc bicilìndrich e la trassion posterior. A-i son ëstaje vàire version dla 500: la N (1957-1960), për dabon spartan-a ëdcò për l'época, pòch potenta, sensa cromadure e sensa bej sedij darera, la G (1960-1975), ch'a vorìa dì giardinòta, ëd vàire pì piasosa, la D (1960-1965), pì moderna dla N con vàire neuve sernie, la F (1965-1972), ch'a l'era an aparensa parèj dla D, ma a variava ant la pì part dla carosserìa per dle modìfiche vorsùe dal còdes stradal, a j'era la L (1968-1972), version "spatussanta" con cite modìfiche estétiche e a la fin l'ùltima version, la R (1972-1975), ch'a vorìa dì arnovà. Finìa soa produssion dòp na cariera ëd 18 ani, la cita 500 a l'é ëd sigura intrà ant la stòria dël Piemont e dl'Italia për sò sucess, soa semplicità e soa simpatìa. A l'é staita produvùa a Turin, Desio e Termini Imerese.

Figura:Fiat 500 Break Dolomites.JPG|Fiat 500 G
Figura:Fiat500L-int.jpg|Fiat 500 L interior 


Categorìa:FIAT
Audi AG

L**'Audi** a l'é na meison viturìstica alman-a del grop Volkswagen.
Ël nòm complèt a l'é **Audi AG** (*Audi Aktie Gesellshaft*, *sossietà për assion Audi*) e soa sede atual a l'é a Ingolstadt ant lë stat alman ëd Baviera.
	
## Stòria
### J'achit

La fàbrica a l'é stàita fondà ai 16 ëd luj dël 1909 da August Horch, ch’a l’avìa, dël 1899, fondà la meison Horch dont a l’era stàit mandà via con la proibission ëd dovré ël sò nom. 
Dagià che ël mòt “Horch” an alman a smija al mòt *scoté*, August Horch a l’ha decidù 'd ciamé soa neuva dita “Audi” (*scoté* an latin) an butand la sede a Zwickau an Sassònia.

L'arpetission dle crisi econòmiche ant la sconda mità dj'agn vint a l‘avìo butà an arten le meison viturìstiche alman-e, ansì dël 1928 l’Audi a l’é stàita surbìa da la DKW e quatr agn apress, dël 1932, ëdcò la Wanderer e la Horch midema a l'han decidù d’unisse sota na seula marca, la "Auto Union AG", col sign dij quatr sercc unì.

Categorìa:Meison viturìstiche alman-e
Categorìa:Baviera
Rodolfo Bettazzi

**Rodolfo Bettazzi** a l'era nà a Firense dël 1861.
A l'é laureasse an matemàtica a Pisa dël 1882 e a l'ha mostrà matemàtica ant ij liceo ëd Fògia, Luca, Pisa, Turin (al liceo clàssich *Cavour*).
A l'ha tnù dij cors lìber a l'Università ëd Turin ëd Càlcol infinitesimal (1892-1896, 1901-1911), Fondament ëd teorìa dle fonsion (1899-1901) e a l'é stàit professor ëd Càlcol infinitesimal ant l'Academia militar (1892-1922).

Ansema a A. Lugli e F. Giudice, ant ël 1895-1896 a l'ha fondà a Turin l'associassion Mathesis, dont a l'é stàit ëdcò pressident.
A l'ha publicà un përfond ëd lìber e d'artìcoj ëd didàtica dla matemàtica.

A l'é mòrt a Turin dël 1941.

Bettazzi, Rodolfo
Fiat Panda II

La **Fiat Panda II**, surtìa dël 2003, a l'é na monovolum cita da sità con sinch portere costruìa da la meison vituristica Fiat. Presentà dël 2003 'mè **Gingo**, ël nòm a l'é stàit modificà an Panda al moment ëd vendla, për armemorié la Panda pen-a surtìa da la produssion. A l'é assemblà an Polònia, a Tichy, ansema a la 500. La Panda as mostra 'me na vitura econòmica, sempia, ma afidàbil, bin echipagià e assè còmoda. Për sòn a l'é stàita sernùa 'mè Vitura dl'ann 2004. Le version a son vàire: la fòra-strà, riaussà da tèra e con la trassion integral, la furgonòta, sensa ij sedij posterior e con un gran còfo, e la sportiva, ciamà 'dcò 100HP, ribassà da tèra e con ël motor pì potent. La Panda, an tute soe version, a l'ha già otnù ën grand sucess comersial. La produssion a l'ha chità a la fin dël 2011.

Figura:2010 Fiat Panda 4x4 facelift.JPG|Fiat Panda Antëgral 
Figura:Fiat Panda Poste Italiane front.JPG|Fiat Panda postal


Categorìa:FIAT
Fiat Panda I

La **Fiat Panda I**, surtìa dël 1980, a l'é stàita na vitura cita da sità produvùa an doe serie da la meison viturìstica Fiat. A l'é stàita dësvlupà con la colaborassion ëd Giorgetto Giugiaro con na concession minimalista, orientà a l'aspet fonsional: a l'avia ij véder piat, j'interior spartan, ël disegn essensial, ij motor (fra ij 650 cc e ij 1300 cc) sempi e afidàbij.
Bele che 'l pressi a l'era pà vàire concorensial, tuti j'àutri element, ansema al bass cost ëd dovragi, a l'han daje un grand e costant sucess an tuta la soa longa cariera. A l'era assemblà a Rivàuta, davzin a Turin. Le version a son stàite dabon vàire: la forastrà, riaussà da tèra e con la trassion integral, la furgonòta, sensa ij sedij posterior e con un grand còfo e 'dcò d'àutre manch amportante, ch'as arconossìo per dij cit particolar estétich e mecànich. Rilevant a l'é la version Elettra, ch'a l'era ecològica, ma a fasìa chërse la massa fin-a 1150 kg. Da la Panda a l'é derivà 'dcò la version Seat, da vende ant ij pais ëd lenga spagneula e portughèisa, ciamà prima Panda e peui Marbella.

Figura:Fiat Panda first iteration in Umbria.jpg|Fiat Panda I, prima version 
Figura:Panda 750 Van.jpg|Fiat Panda furgonòta "Van"


Categorìa:FIAT
Orfeo Pianelli

**Orfeo Pianelli** (Vignale di Borgoforte, 10 agost dël 1920 – Villefranche, 25 avril dël 2005) a l'é stàit n'imprenditor e dirigent ësportiv lombard, pressident dël Turin.
 
Dòp che a l'ha travajà coma minusié, contadin e murador, a 16 ani a l'é mudasse a Turin anté che për vive a fasìa vàire travaj e a l'ha studià ant le scòle dla sèira. Pijà 'l diplòma da cap mèistr e eletricista, dël 1943 a l'ha tacà a travajé ansema a sò amis Domenico Traversa an fondand l'asienda Pianelli&Traversa.

Dël 1962 a l'é intrà ant ël mond dël fótbal an catand ël Turin che a l'ha arportà tra le prime squadre ëd la Serie A con na bon-a organisassion ëd la società e con vàire operassion ëd mërcà coma: 
*la compra 'd Claudio Sala dal Nàpoli për 470 milion, un bel afé për un giugador che antlora a l'era vardà coma 'n problema për sò gieugh balarin e për soa colocassion tàtica; 
*la compra ëd l'antreneur Nereo Rocco che, ëdcò sensa vagné gnente, a l'ha marcà ij sò agn ant la formassion granata.
Dël 1976 ël Turin a l'ha vagnà 'l campionà italian.

Dòp col trionf a son ancaminà d'ani difìcij con l'arcal ëd la squadra granata e con la crisi ëd la Pianelli&Traversa. Për lòn Pianelli a l'é stàit obligà a calé sò angagg ant ël Turin e da già che sòn a l'ha pa fàit piasì ai tifos che a l'han tacà a contestelo a l'ha peui pijà la decision ëd chité la presidensa an lassandla a Sergio Rossi.
Quandi a l'era ancora pressident dël Turin a l'é tocaje fé front al rapiment dël novod che, na vira pagà 'l riscat, a l'é stàit liberà.

Già malavi a l'é mudasse a Villefranche, an Fransa, për curesse j'euj. A l'é mòrt dël 2005.

Lë scudèt con ël Turin e la firma ant l'URSS ëd Leonid Brežnev për l'anstalassion dij sistema 'd traspòrt Pianelli&Traversa ant la fàbrica 'd Togliattigrad a son ëstàit j'arzultà ëd na vita 'd travaj.

Pianelli, Orfeo
Premi Golden Globe

Ij **premi Golden Globe** a son dij premi dël cine antërnassional.
A son organisà da l'Assossiassion dla stampa strangera ëd Hollywood (Hfpa).

Ij Golden Globe a son ëstàit anstituì dël 1944.
Ij prim premià a son ëstàit Jennifer Jones e Paul Lukas.
Dal 1955 ij premi a son ëstàit ëslargà a le serie dla television.
Ij film e j'ator a son partagià an doe categorìe: dramàtich e comedie.

Dël 1952 a l'é stàit anstituì al premi a la cariera, antitolà a Cecil B. De Mille.

Categorìa:Premi cinematogràfich
Fiat Punto III

La **Fiat Punto III**, ciamà an quàich mërcà **Grande Punto**, surtìa dël 2005 a l'é na vitura compata da sità costruìa da la meison viturìstica Fiat. A l'é stàita progetà ansima un pianal dësvlupà ansema a la General Motors. Ël disegn a l'é ëd Giorgetto Giugiaro, dla Italdesign, e as trata d'un disegn sempi e linear. La pì part dle component a son neuve, nen derivà da la Punto precedenta. Le motorisassion a gaseuli, da 75 a 130 CV e a benzin-a, da 65 a 120 CV a son tute omologà Euro 4. A l'é vendùa con tre o sinch portere e a peul esse argistrà con quatr o sinch pòst da setesse. Dël 2009 a l'é surtìa la sconda serie, ciamà "Evo", con frontal, posterior, fanaj e interior arnovà e con introdùe vàire motorisassion con la neuva tecnologìa Multiair. La Punto III, 'me le doe serie precedente, a continua a otnì un grand sucess ëd vèndite.


Figura:Abarth Grande Punto 1.4 Turbojet.jpg|Fiat Punto III Abarth
Figura:Fiat Punto Evo.jpg|Fiat Punto III "Evo"


Categorìa:FIAT
Volkswagen

La **Volkswagen** (literalmènt *Vitura del popol* an alman) a l'é la na meison viturìstica alman-a.

A l’é ël pi grand argropament viturìstich europengh, e a comprend le marche Volkswagen, Audi, Seat, Škoda Auto, Bentley, Lamborghini e Bugatti, ël 49,9% dj’assion dla Porsche, ël 37,7% dël capital dë Scania AB, ël 30% ëd MAN SE, ël 19,9% dj’assion dla Suzuki e ël 90,1% dl’ Italdesign Giugiaro.

## Stòria
### J'achit
La fàbrica a l'é stàita fondà dël 1937 per vorèj dël ditator alman Adolf Hitler, ch’a l’avìa dël 1931 ancarià l’ingegné Ferdinand Porsche, dla progetassion ëd na vitura cita e econòmica per motorisé an massa ël pòpol alman.

## Viture
Un-a dle viture sìmbol ëd la marca a l'é la Golf, produvùa dal 1974.

Categorìa:Meison viturìstiche alman-e
Rouen

**Rouen** (***Rouen*** an fransèis e an normand), a l’é na sità localisà ant la region stòrica dla Normandìa, ant ël nordest dla Fransa. Rouen a l’é la capital dla region fransèisa dl’Àuta Normandìa e dël dipartiment dla Sen-a marìtima. 

## Colegament
* Sità ëd Rouen
* Universi ëd Rouen
* Turism an Rouen

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Grainville-la-Teinturière

**Grainville-la-Teinturière** a l’é na cita comun-a fransèisa dël dipartiment dla Sen-a marìtima (76), Dieppe, canton ëd Cany-Barville, con na popolassion (1999) ëd 1 056 abitant.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Le Havre

**Le Havre** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. As dëstend an sna surfassa ëd 46,95 km², con 179.751 abitant, scond ël censiment dël 2007, con na densità ëd 3.829 abitant al chilòmeter quàder.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Édouard Philippe (UMP).

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Allouville-Bellefosse

**Allouville-Bellefosse** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. A së stend për n'aira ëd 14,59 km², con 1.007 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 69 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Sylvains-les-Moulins

**Sylvains-les-Moulins** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa ëd l’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment ëd l’Eure. A së stend për na surfassa ëd 21,48 km², con 945 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 44 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Eure
Tommaso Boggio

Matemàtich.
**Tommaso Boggio** a l'era nà a Valperga dël 1877.
A l'era laureasse an matemàtica a Turin dël 1899 e a l'ha fàit cariera universitaria.

A l'ha colaborà a la tersa (1901) e quarta (1902-1903) edission dël *Formolari*.
A l'é mòrt a Turin dël 1963.

## Euvre prinsipaj
*Meccanica razionale (con Cesare Burali-Forti, Turin, 1921)
*Fondamenti di geometria differenziale (con Cesare Burali-Forti, Bològna, 1929)
*Esercizi di matematica (con Cesare Burali-Forti, Turin, 1929)
*Geometria differenziale (con Cesare Burali-Forti, Bològna, 1930)
*Esercizi di algebra (con Cesare Burali-Forti, Turin, 1932)

Boggio, Tommaso
Monede Euro dl'Estònia

L'Estònia a l'ha ancaminà a dovré l'euro ël 1 gené 2011.

Le **monede Euro dl'Estònia** a mostro mach n'ùnich dissègn për minca serie ëd monede: la carta dl'Estònia. 

Categorìa:Estònia
Estònia
Beaurepaire

***Beaurepaire*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Beaurepaire (Isère)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Isère

* d'un **[[Beaurepaire (Seine)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Seine-Maritime

* d'un **[[Beaurepaire (Oise)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd l'Oise

* d'un **[[Beaurepaire (Vendée)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Vendée
Agostino Borio

Matemàtich.
**Agostino Borio** a l'era nà a Turin dël 1873.
A l'era laureasse an matemàtica a Turin dël 1895 e an fìsica, sempe a Turin, dël 1896.

Ansegnant ëd matemàtica ant ij liceo ëd Coni e d'Osta, a l'ha colaborà a la quarta edission dël Formolari (1902-1903).

A l'é mòrt a Turin dël 1962.

## Euvre prinsipaj
*La sismologia (Osta, 1909)
Borio a l'ha cudì l'edission dël lìber ëd test *Aritmetica generale e algebra* ëd Marco Nassò (Turin, 1925).

Borio, Agostino
Borio, Agostino
Matteo Bottasso

Matemàtich.
**Matteo Bottasso** a l'era nà a La Ciusa dël 1878 e a l'é laureasse an matemàtica a Turin dël 1901.

A l'é stàit assistent ëd Geometrìa projetiva e descritiva a Turin e a Bològna, ansegnant ëd matemàtica ant j'anstitù técnich, lìber ansegnant d'Àlgebra e Geometrìa analìtica a Pavìa, professor a l'Academia militar ëd Turin, professor ëd Mecànica rassional e Fìsica matemàtica a Messin-a.
Bottasso a l'ha contribuì a lë spantiament dël càlcol vetorial e a l'ha colaborà con Peano e Boggio a l'organisassion dle Conferense matemàtiche turinèise.
Dël 1913 a l'ha vagnà un premi ministerial ëd l'Academia dij Linceo për la matemàtica.

A l'é mòrt a Messin-a dël 1918.

Bottasso, Matteo
Ugo Cassina

Matemàtich.
**Ugo Cassina** a l'era nà a Polesine Parmense dël 1897.
Dël 1920 a l'é laureasse an matemàtica a Turin.

A l'é stàit assistent d'Àlgebra e Geometrìa analìtica a Turin, professor ëd Geometrìa descritiva a Pavìa e ëd Matemàtiche elementar a Milan.

A l'é mòrt a Milan dël 1964.

## Euvre prinsipaj
*Calcolo numerico con numerosi esempi e note storiche originali (Bològna, 1928)

Cassina, Ugo
Filiberto Castellano

Matemàtich.
**Filiberto Castellano** a l'era nà dël 1860 a La Prèja.
Leaureasse an matemàtica a Turin dël 1882, a l'é stàit assistent d'Àlgebra complementar e Geometrìa analìtica, assistent ëd Càlcol infinitesimal, professor ëd Mecànica rassional a l'Academia militar ëd Turin.

Dël 1891 a l'é stàit un dij fondador ëd la Rivista di Matematica ëd Peano e a l'ha colaborà al Formolari.
A l'é mòrt a Turin dël 1919.

## Euvre prinsipaj
*Lezioni di meccanica razionale (Turin, 1894)

Castellano, Filiberto
Castellano, Filiberto
Castellano, Filiberto
Marco Nassò

Matemàtich.
**Marco Nassò** a l'era nà a Busca dël 1864.
A l'era un prèive e a l'é stàit présside dël Liceo Valsàles ëd Turin.

Laureasse an fìsica a Turin dël 1891 e, sempe a Turin, an matemàtica dël 1892, a l'ha colaborà a j'edission tersa (1901) e quarta (1902-1903) dël *Formolari*.
A l'é mòrt a Turin dël 1920.

## Euvre prinsipaj
*Algebra elementare ad uso dei licei e degli istituti tecnici (1° biennio) (Turin, 1898)
*Aritmetica generale ed algebra ad uso dei licei secondo il programma governativo (Turin, 1898)
*Elementi di calcolo algebrico ad uso delle scuole normali (Turin, 1899)

Nassò, Marco
Alessandro Padoa

Matemàtich.
**Alessandro Padoa** a l'era nassù a Venessia dël 1868.
A l'é laureasse an matemàtica a Turin ant ël 1895 e a l'ha mostrà al liceo a Pinareul.
Professor ancarià d'Anàlisi matemàtica a la Scòla naval real ëd Génoa, dël 1932 a l'ha otnù ël lìber ansegnament an Lògica matemàtica a l'Università ëd Génoa, anté ch'a l'ha ëdcò avù l'ancàrich ëd Geometrìa descritiva fin-a al 1935.

Padoa a l'ha colaborà a le vàire edission dël *Formolari*.
A l'é mòrt a Génoa dël 1937.

## Euvre prinsipaj
*La logique déductive dans sa dernière phase de développement (Paris, 1912)

Padoa, Alessandro
Padoa, Alessandro
Giovanni Vacca

Matemàtich.
**Giovanni Vacca** a l'era nà a Génoa dël 1872.

Dël 1897 a l'é laureasse an matemàtica a Génoa; a l'ha fàit cariera universitaria a Génoa, Firense, Roma.
A l'ha colaborà al *Formolari*.

A l'é mòrt a Roma dël 1953.

Vacca, Giovanni
Vacca, Giovanni
Nicolas Malebranche

Teòlogh, filòsof e matemàtich.
**Nicolas Malebranche** a l'era nà dël 1638 e a l'é mòrt dël 1715.
Sò but a l'era ëd fé andé d'acòrd la fé catòlica con la filosofìa cartesian-a.

## La matemàtica
Malebranche a l'ha animà na partìa ëd matemàtich ch'a comprendìa ël marchèis de l'Hôpital, Louis Carré, Louis Bysance, Charles René Reyneau e, al prinsipi, Jean Prestet, ch'a l'ha avù un ròl amportant për lë spantiament dël càlcol diferensial.

## Euvre prinsipaj
*Traité de la nature et de la grace
*De inquirenda veritate
*Entretiens su la métaphysique et la religion

Malebranche, Nicolas
Malebranche, Nicolas
Malebranche, Nicolas
Louis Carré

Matemàtich.
Nassù dël 1663, mòrt dël 1711.

## Euvre prinsipaj

*Méthode pour la mesure des surfaces (Paris, 1700)

Carre, Louis
Carré, Louis
Jean Prestet

Matemàtich.
Nassù dël 1648, mòrt dël 1690.

## Euvre prinsipaj
*Élements (1675)

Prestet, Jean
Prestet, Jean
Giulio Carlo ëd Fagnan

Matemàtich.
**Giulio Carlo ëd Fagnan**, marchèis dij Tòsch e ëd Sant Onòri a l'era nassù a Senigallia ai 24 dë stèmber 1682, fieul ùnich ëd Francesco Fagnan e Camilla Bartoli.

## La famija e soa noblëssa
La famija ëd Fagnan a l'era originaria dël bolognèis.
Chiel a apartenìa a na branca scondaria e a l'é stàit ansignì dël tìtol ëd cont mach dël 1721 da Luis XV, tanme arconossiment dij servissi militar fàit da la famija ai Borbon.
Dël 1723 a l'ha tnù ël prestisos ufissi ëd gonfaloné ëd Senigallia.

Dël 1745 Benedet XIV, arconossend la dissendensa ëd Giulio Carlo dai Tòsch ëd Fagnan, a l'ha daje ël tìtol ëd marchèis e ant ël 1746 la ca ëd Fagnan a l'é stàita anserìa ant la noblëssa roman-a.
Për finì, Carl ëd Borbon dël 1749 a l'ha nominà Giulio Carlo marchèis ëd Sant Onòri.

Giulio Carlo ëd Fagnan a l'era mariasse con Francesca Conciatti (ch'a muirà dël 1726).
La cobia a l'ha avù dódes masnà, dont set a l'han dzorvivù al pare.

## La formassion
Tòst, ël fieul a l'ha mostrà d'esse portà për lë studi e, an particolar, la poesìa.
Dai 21 ëd novèmber 1697 ai 2 ëd giugn 1700 a l'ha frequentà ël Colege clementin, tnù dai somasch, a Roma.

## Jë studi matemàtich

Dël 1705 a l'ha ancaminà a ocupesse ëd matemàtica; a consejé Fagnan ant ij sò prim ëstudi a l'é stàit Guido Grandi.
Fagnan a l'é ocupasse ëd la lemnìscata, dël problema ëd Taylor, ëd mecànica, ëd geometrìa euclidea, ëd la teorìa dj'equassion algébriche.

A l'é mòrt a Senigallia ai 18 ëd maj 1766.

## Euvre
J'euvre matemàtiche ëd Fagnan a son ëstàite cujìe e publicà për la prima vira a Pésaro dël 1750, con dédica a Benedet XIV, an doi volum con ël tìtol *Produzioni matematiche*.

Fagnan, Giulio Carlo ëd
Fagnan, Giulio Carlo ëd
Fiat Punto II

La **Fiat Punto II**, na vitura compata da sità costruìa da la Fiat an doe serie, a l'é surtìa per ij sent ani dla meison vituristica. A l'é stàita progetà ansima un pianal tut neuv. Da quandi ch'a l'é surtìa a l'è stàita per vàire ani la pì sigura ëd sò segment, con 4 stèile a j'esam dl'EuroNCAP. La Punto II a l'é stàita la prima vitura con un motor a gaseuli Common Rail: a l'era l'1.9 JTD. Le motorisassion a benzin-a a j'ero da 60 e 80 CV e a j'ero omologà Euro 3. A l'era vendùa con tre o sinch portere e a podia esse argistrà con quatr o sinch pòst da setesse. Ij cambi disponìbij a j'ero da sinch o ses marce. Dël 2003 a l'é n'agiornament dël frontal, për conformelo a j'àutri modej dla linia Fiat. A son 'dcò stàit antroduvù vàire motor, 'me 'l benzin-a Fire da 95 CV e 'l gaseuli Multijet da 70 CV. Con la sconda serie a l'é stàita presentà ëdco la version a metan. La Punto II, a l'ha otnù an grand success ëd vèndite, ansì da esse dal 2000 al 2005 la vitura pì vendùa an Italia.


Figura:Fiat Punto 2 rear 20071006.jpg|Fiat Punto II, ël daré
Figura:Fiat Punto Classic 188 3door.JPG|Fiat Punto II, sconda serie


Categorìa:FIAT
Concepción

**Concepción** a l'é na sità dël Cile e 'l capleugh dla Region Bío-Bío e dl'omònima provincia. A conta 216.061 abitant (2002). A fa part ëd Gran Concepción.

## Stòria
La fondassion ëd la sità a l'é daità al 1550 dCG.

## Geografìa
A l’é bagnà dal Rio Bío-Bío. Soa zòna oraria a l'é 4 ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.

## Clima
Ël clima an *Concepción* a l'é 'd tipo oceànich.

## Galarìa fotografica

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Stra amportante
L*'Avenida O'Higgins* a l'é na stra amportanta ëd *Concepción*.

## Educassion
Concepción a l'ha 5 università.

### Università
* Università dël Bío-Bío
* Università ëd Concepción
* Universidad Católica de la Santísima Concepción
* Università San Sebastian
* Universidad del Desarrollo

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Álvaro Ortiz Vera (dal 2012).

## Sità binele
Concepción a l’é binelà con:
*  Cascavel, Brasil
*  Cuenca, Ecuador
*  Guayaquil, Ecuador
*  Betlem, Palestin-a
*  Auckland, Neuva Zelanda
*  Monterrey, Méssich
*  La Plata, Argentin-a

## Lese ëdcò
* Gran Concepción

## Arferiment
### Bibliografìa
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, volum 28
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press

### Anliure esterne
* Sit istitussional (an ëspagneul)

Categorìa:Sità ëd Cile
Fallencourt

**Fallencourt** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. A së stend për n'aira ëd 11,93 km², con 179 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Le Héron

**Le Héron** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. As dëstend an sna surfassa ëd 10,73 km², con 236 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 22 abitant al chilòmeter quàder.

Heron, Le
Martigny

***Martigny*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Martigny (Valais)|comun svìsser]]** ant ël canton dël Valais

* d'un **[[Martigny (Seine-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Seine-Maritime

* d'un **[[Martigny (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Martigny (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania
Achillea herba-rota

## Achillea herba-rota
Pianta erbosa ch'a viv sempe, àuta da 10 a 20 cm., përfumà. Ramet lignos ch'a cro, con but sterij e but fiorì. Feuje bëslonghe, con da 4 a 7 dentin për part. Fior a rape, fiorin-e bianche con boton giaun.

### Ambient
A chërs ant le gère. Caraterìstica ëd j'Alp ossidentaj, da 1800 m. an su. A fioriss an luj-aost.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà digestive, stimolante. A ven fin-a considerà un pòch eccitant. A l'é dovrà ant la preparassion dij licor.

### Cusin-a
A l'é dovrà ant ij licor e ij preparà digestiv.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Achillea herba-rota** All.

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Achillea
Artemisia vulgaris

## Artemisia vulgaris
Pianta erbosa ch'a viv sempe, con na gamba ramificà ëd color brun, e striadure. Le feuje a son verd scur da dzora e argent da sota. A l'ha odor ëd vermouth e fior giaune. La reis a l'é ramificà.

### Ambient
As treuva ant ij pòst pa coltivà, ma a l'é ëdcò infestant ant ij camp coltivà. A chërs dal livel dël mar a 1000 méter. A fioriss da luj a otober.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà sedative, digestive e tòniche.

### Cusin-a
A l'é dovrà për la preparassion ëd digestiv.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Artemisia vulgaris** L.

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Artemisia
Artemisia verlotiorum

## Artemisia verlotiorum
Com l'Artemisia vulgaris, ma a l'ha n'odor aromàtich intens, reis ch'a cor e fior rossastra.

### Ambient
Com l'Artemisia vulgaris.
A l'é originaria dla Cin-a.

### Proprietà
Com l'Artemisia vulgaris.

### Cusin-a
Com l'Artemisia vulgaris.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Artemisia verlotiorum** Lamotte

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Artemisia
Anthriscus cerefolium

## Anthriscus cerefolium
Pianta erbosa anual, con reis a fiton e àuta fin a 80 cm., gambe strià e angrossà ant ij non, motobin ramificà. Feuje cite. Fior bianche, a rape.

### Ambient
A l'é coltivà ant j'òrt e mincatant a l'é vnùa sarvaja. A chërs dal livel dël mar fin a 1000 m., a fioriss da avril a giugn.

### Proprietà
A l'ha ëd proprietà digestive e dij prinsipi amer.

### Cusin-a
A dà a le pitanse un savor picant dlicà. A venta giontelo a le pitanse a feu dëstiss, përchè ël calor a-j cangia ël savor.

A l'é mal ëd determiné an sël camp, e a l'é mèj pa cheujlo da sarvaj.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Anthriscus cerefolium** L. (Hoffm.)

Categorìa:Erbe aromàtiche
Categorìa:Anthriscus
Sainte-Colombe

***Sainte-Colombe*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Sainte-Colombe (Ròno)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dël Ròno

* d'un **[[Sainte-Colombe (Seine-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd la Seine-Maritime

* d'un **[[Sainte-Colombe (Gironde)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd la Gironde

* d'un **[[Sainte-Colombe (Landes)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Landes

* d'un **[[Sainte-Colombe (Àute Alp)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd j'Àute Alp

* d'un **[[Sainte-Colombe (Charente-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Charente-Maritime

* d'un **[[Sainte-Colombe (Côte-d'Or)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Côte-d'Or

* d'un **[[Sainte-Colombe (Doubs)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Doubs

* d'un **[[Sainte-Colombe (Ille-et-Vilaine)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Ille-et-Vilaine

* d'un **[[Sainte-Colombe (Lot)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot

* d'un **[[Sainte-Colombe (Mania)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Mania

* d'un **[[Sainte-Colombe (Seine-et-Marne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Seine-et-Marne

* d'un **[[Sainte-Colombe (Yonne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Yonne
Fiat Punto I

La **Fiat Punto I** a l'é na vitura compata da sità costruìa da la meison viturìstica Fiat, surtìa dël 1994 an sostitussion dla Fiat Uno. A l'era disegnà da Giorgetto Giugiaro e la soa variant decapotàbil a l'era disegnà da Bertone. Për produvla a l'é stàit duvertà un grand ëstabiliment an Lucania, a Melfi, che ancora ancheuj a l'é duvert e che a l'é un dij pì produtiv d'Euròpa. Dël 1994 la Punto I a l'ha vagnà ël prèmit ëd Vitura dl'ani 1995 e dël 1996 a l'é stàita la vitura pì vendùa an Euròpa, tant për marché sò grand sucess. Për la meison costa-sì a l'é stàita la prima vitura ëd Segment B con carosserìa zincà per nen fela dësvërnisè. A l'era vendùa con tre o sinch portere. Le motorisassion a benzin-a a j'ero da 35 e 90 CV, cole a gaseuli a j'ero da 60 e 70 CV.
An dzorpì dla dròla version decapotàbil a son stàite fàite 'dcò 'd version sportive 'me la GT, con tre portere e motor da 130 CV.

Figura:Punto ED.jpg|Ël daré coj fanaj slongà
Figura:Fiat Punto Cabrio Bertone.JPG|Fiat Punto I decapotabil


Categorìa:FIAT
Thérouldeville

**Thérouldeville** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. A së stend për n'aira ëd 4,6 km², con 423 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 92 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Le Tilleul

**Le Tilleul** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Àuta Normandìa, ant ël dipartiment dla Sen-a marìtima. As dëstend an s'na surfassa ëd 6,27 km², con 564 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 90 abitant al chilòmeter quàder.

Tilleul, Le
Eu

**Eu** a l'é na comun-a fransèisa situà ant ël dipartiment dla Seine Maritime, ant la region dl’Àuta Normandìa. Ant ël 1999 a l’avìa pòch pi ëd 8.000 abitant. 

## Colegament
*Pàgina ufissial

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Sen-a marìtima
Ebonics

**Ebonics** a l'é 'l nòm anventà dël 1973 da Robert L. Williams an arferiment a la lenga parlà dai dissendent ëd jë s-ciav dij Caràib e djë Stat Unì con rèis ant l'Àfrica ossidental.
Vàire lenghista a l'han arconossula tanme un sistema lenghìstich african, përchè a presenta ël sistema gramatical ëd le lenghe ëd Nìger e Còngo, an dovrand un baron ëd paròle anglèise.

Categorìa:Lenghe
Brantôme

**Brantôme** (45° 21' 54" N; 00° 38' 59" E) a l’é na comun-a fransèisa, situà ant ël dipartiment dla Dordogna, ant la region dl’Aquitania. Brantôme a aparten a l’*arrondissement* ëd Périgueux e al canton ëd Brantôme. La comun-a a òcupa na surfassa ëd 34,65 km², con na autitùdin media ëd 103 m. Con 2 043 abitant (1999), la densità ëd popolassion a l’é ëd 58 ab/km².

## Demografìa

## Colegament
* Pàgina ufissial dla cità ëd Brantôme.
* Brantôme ant la pàgina dl’Institut Géographique National de França.
* Brantôme ant la pagina dl’Insee (França).
* Brantôme ant la pagina dël Quid
* Comun-e vzin-e a Brantôme.
* Localisassion ëd Brantôme ant la mapa dla Fransa.
* Pianta ëd Brantôme an Mapquest.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne
Bergerac

**Bergerac** a l'é na comun-a fransèisa postà ant ël dipartiment dla Dordogne e ant la region dl’Aquitania. An Lenga ossitan-a ël nòm a l’é *Brageirac*.
A conta 28.000 abitant.

Ël përsonagi pi avosà ch'a fa arferiment a Bergerac a l’é Cyrano ëd Bergerac, protagonista dla piessa ëd teatro omònima d'Edmond Rostand, che a l’era ispirasse a un përsonagi real, lë scritor Savinien de Cyrano de Bergerac.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne
Alles-sur-Dordogne

**Alles-sur-Dordogne** a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa dla Neuva Aquitania, ant ël dipartiment dla Dordogna. A së stend për na surfassa ëd 9,44 km², con 302 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 32 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne
Duran Duran

Ij **Duran Duran** a son na formassion rock anglèisa formasse dël 1978 a Birmingham e ancora adess ativa, un-a dle bande pì famose e 'd sucess dël moviment New Romantic (ansema ai Japan, Visage, e jë Spandau Ballet).

La banda a l'era formà a l’inissi mach dal tasterista/cantant Nick Rhodes e da sò amis John Taylor al bass, poch temp aprèss as gionto Roger Taylor a la baterìa, Andy Taylor a la ghitara e Simon Le Bon a la vos.

## Discografìa
### Albòm
* 1981 - *Duran Duran* 
* 1982 - *Rio* 
* 1983 - *Seven and the Ragged Tiger* 
* 1984 - *Arena* (dal vif) 
* 1986 - *Notorious* 
* 1988 - *Big Thing* 
* 1990 - *Liberty*
* 1993 - *The Wedding Album* 
* 1995 - *Thank You* 
* 1997 - *Medazzaland* 
* 2000 - *Pop Trash* 
* 2004 - *Astronaut* 
* 2007 - *Red Carpet Massacre* 
* 2010 - *All You Need is Now* 
* 2015 - *Paper Gods* 
* 2021 - *Future Past*

### Singoj principaj
* *Hungry Like the Wolf* (1982) 
* *Is There Something I Should Know?* (1983) 
* *The Reflex* (1983) 
* *The Wild Boys* (1984) 
* *Skin Trade* (1986) 
* *I Don't Want Your Love* (1988) 
* *Ordinary World* (1993) 
* *All You Need is Now* (2010)

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj pop
Categorìa:Formassion musicaj rock
Categorìa:Formassion musicaj new wave
Amfreville-les-Champs

***Amfreville-les-Champs*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Amfreville-les-Champs (Eure)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dl'Eure

* d'un **[[Amfreville-les-Champs (Seine-Maritime)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Seine-Maritime
Bourniquel

**Bourniquel** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Aquitania, ant ël dipartiment dla Dordogne. As dëstend an s'na surfassa d'8,67 km², con 52 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 6 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne
Palass dël Podestà

**Palass dël podestà** a resta a Bològna, an piassa Magior.
A l'é l'arcostrussion dël sécol ch'a fa XV, a euvra d'Aristotile Fioravanti, dël palass precedent dël sécol ch'a fa XIII.
La tor a pògia nen për tèra, ma an sle colòne ch'a formo la vòlta.
Dël 1525, ant ij canton ëd la vòlta a l'han giontà le statue dij sant patron ëd la sità, euvra d'Alfonso Lombardi.

Palass del Podestà
Podestà
Palass dle banche

**Palass dle banche** a resta a Bològna, an piassa Magior.
L'edifissi, progetà da Vignola ant la sconda mità dël sécol ch'a fa XVI, a l'avìa për but dë stërmé con na fassada fiamenga le stra strèite dël mërcà lì-darera.
Sò nòm a ven da le banche e le cadreghe dij cambiamonede ch'a-i ero ambelelà.

Categorìa:Palass d'Italia
Categorìa:Bològna
Sergio Rossi

**Sergio Rossi** (1m fërvé dël 1923 - 26 dzèmber dël 2004) a l'é stàit n'imprenditor e un dirigent ësportiv piemontèis.

Nassù a Turin, industrial dël setor metalmecànich, a l'ha gropà sò nòm a col dël Turin e dël grop Comau dont a l'é stàit fondeur e pressident.
Ant ël magg dël 1982 a l'ha pijà 'l pòst d'Orfeo Pianelli coma pressident ëd la squadra granata, an ciamand Luciano Nizzola coma mèistr delegà e coma diretor ësportiv Luciano Moggi (an cola época Eugenio Bersellini a l'era l'antreneur).

Con chiel coma pressident ël Tòr a l'ha fàit quàich ani bon dòp vàire stagion grame: al prim ani la squadra a l'é ruvà a la posission ch'a fa eut. Dòp sìnch ani Rossi a l'é stàit obligà a bandoné la presidensa dël Turin ant la stagion 1986/87, dòp che la squadra a l'era ruvà mach a la posission ch'a fa 11.

Dòp Sergio Rossi a l'ha catà 'l Turin Mario Gerbi.

Rossi, Sergio
Rossi, Sergio
Wasan

Ël **wasan** (da *wa*, giaponèis, e *san*, càlcol) a l'é l'euvra matemàtica dësvlupà da chèiche scòle an Giapon ant un perìod che a ancamin-a vers la mità dël sécol ch'a fa XVII, cand ij Shōgun Tokugawa a l'han consolidà sò podèj.
As dësvlupa ant l'isolament ëscasi total dël Giapon decretà dal regim dij Shōgun e a fa s-ciode un rafinà mond matemàtich.
Ij sò studi a oten-o vàire sucess da la fin dël sécol ch'a fa XVII fin-a a la prima mità dël sécol ch'a fa XIX.
Con la fin dël regim dij Shōgun, ëdcò ël wasan a ancamin-a a smortesse an pressa, fin-a a dëscomparì.

## Le scòle
Ij matemàtich dël wasan a j'ero, ëd sòlit, organisà an scòle.
Antra ij matemàtich ëd na scòla a-i ero dij rapòrt d'arconossiment tanme magìster e anlev.
Soens un magìster a arvelava soe técniche ëd cont mach a coj ch'a lo arconossìo tanme magìster.
Vàire magìster dël wasan ch'a l'avìo gnun-a àutra sorgiss ëd rédit ëstàbil as mantnìo mersì a l'ansegnament privà smonù da soa scòla.
Coj ch'a frequentavo coste scòle, për sòlit a lo fasìo pa për anteresse d'aplicassion professional; an efet, ël but ëd lë studi dël wasan a l'era nen col ëd j'aplicassion.
A la chestion ëd lòn ch'a servèissa la matemàtica, ij magìster dël wasan a rëspondìo soens con l'espression *l'utilità dl'inutilità*.
La scòla dominanta dël wasan a l'é stàita cola ëd Seki.

Categorìa:Matemàtica
Categorìa:Giapon
Saint-Astier (Dordogne)

**Saint-Astier** a l'é na comun-a fransèisa ant la region administrativa dl’Aquitania, ant ël dipartiment dla Dordogne. A së stend për na surfassa ëd 34,14 km², con 4.780 abitant, scond ël censiment dël 1999, con uma densità ëd 140 ab/km².

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne
Paulin

***Paulin*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Paulin (vin)|vin nèir]]** prodovù ant la comun-a ëd La Mora (Coni)

* d'un **[[Paulin (Dordogne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Dordogne
Sainte-Croix

***Sainte-Croix*** a l'é 'l nòm:

* d'un **[[Sainte-Croix (Drôme)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Drôme

* d'un **[[Sainte-Croix (Dordogne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment dla Dordogne

* d'un **[[Sainte-Croix (Aisne)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aisne

* d'un **[[Sainte-Croix (Aveyron)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment d'Aveyron

* d'un **[[Sainte-Croix (Lot)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Lot

* d'un **[[Sainte-Croix (Saône-et-Loire)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Saône-et-Loire

* d'un **[[Sainte-Croix (Tarn)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Tarn
Spandau Ballet

Jë **Spandau Ballet** a son na formassion pop anglèisa, formasse a Londra dël 1976 ‘me *“The Cut”* e separasse dël 1989.

Ij component a j'ero ij frej Kemp, Gary (ghitarista e autor dla pi granda part dle canson) e Martin (bass), Steve Norman (Sassofonista e baterista), Tony Hadley (vos), John Keeble (baterista) e Toby Chapman (tastadurista).

Sò stil a l’é stàit ël New Romantic.

## Àlbom ant jë studi
* 1981 - *Journeys to Glory*
* 1982 - *Diamond*
* 1983 - *True*
* 1984 - *Parade*
* 1986 - *Through the Barricades*
* 1989 - *Heart Like a Sky*
* 2009 - *Once More*

## Sìngoj
* *To Cut a Long Story Short* (1980)
* *The Freeze* (1981)
* *Musclebound/Glow* (1981)
* *Chant No.1* (I Don't Need this Pressure on) (1981)
* *Paint Me Down* (1981)
* *She Loved like Diamond* (1982)
* *Instinction* (1982)
* *Lifeline* (1982)
* *Communication* (1983)
* *True* (1983)
* *Gold* (1983)
* *Pleasure* (1983)
* *Only When You Leave* (1984)
* *I'll Fly for You* (1984)
* *Highly Strung* (1984)
* *Round and Round* (1985)
* *Fight for Ourselves* (1985)
* *Through the Barricades* (1986)
* *How Many Lies* (1987)
* *Raw* (1988)
* *Be Free with Your Love* (1989)
* *Empty Spaces* (1989)
* *Crashed Into Love* (1990)

## Racòlte
* 1985 - *The Singles Collection*
* 1986 - *The Twelve Inch Mixes*
* 1991 - *The Best of Spandau Ballet*
* 2000 - *Gold: The Best of Spandau Ballet*
* 2003 - *Reformation* (BOX 3 CD)

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj pop
Categorìa:Formassion musicaj new wave
Saint-Raphaël (Dordogne)

**Saint-Raphaël** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl’Aquitania, ant ël dipartiment dla Dordogne. As dëstend an sna surfassa ëd 7,27 km², con 109 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 15 abitant al chilòmeter quàder.

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dla Dordogne