Dovèj

Ël **dovèj** an filosofìa a l'é 'l concet ch'a esprim l'obligassion moral ëd fé o nen fé na certa assion. A l'é un-a dle categorìe sentraj dl'ética normativa e a forma la base ëd vàire sistema moraj, dzortut an cola ética deontològica ch'a aferma che vàire assion a son bon-e o gram-e an lor mideme.

## Tichëtte prinsipaj
Ël dovèj a peul esse definì coma:
* L'obligassion moral ëd fé o nen fé quaicòs
* La necessità ëd conformesse a na nòrma o a un prinsipi
* Lòn ch'as deuv fé për esse moralment giust
* La contrapart moral ëd la libertà

## Sòrt ëd dovèj
A-i son vàire sòrt ëd dovèj:

### Për [[Immanuel Kant]]
Kant a diferensia an tra:
* **Dovèj përfet**: Obligassion ch'a amëtto gnun-e ecession (es. "Dësmentia mai", "Busiarda mai")
* **Dovèj imperfet**: Obligassion ch'a lasso dë spassi a la libertà 'd giudissi (es. "Giuta j'àutri", "Dësvlupa tò talent")

### Për [[W.D. Ross]]
Ross a l'ha elaborà na teorìa dij **dovèj primàri**, ch'a comprend:
* Dovèj ëd fideltà (ten-e le promësse)
* Dovèj ëd riparassion (corege ij dann causà)
* Dovèj ëd gratitùdin (arsegné ringrassiament)
* Dovèj ëd giustissia (distribuì bin e mal)
* Dovèj ëd beneficensa (amelioré la condission dj'àutri)
* Dovèj d'automijorament (amelioré soa condission)
* Dovèj ëd nen-fé 'd mal (evité 'd causé patiment)

## Natura dël dovèj
Ij filòsof a l'han dàit vàire spiegassion dla natura dël dovèj:
* **Orìgin divin-a**: Ël dovèj a ven da Dé (vision religiosa)
* **Orìgin rassional**: Ël dovèj a deriva da la rason uman-a (Kant)
* **Orìgin sossial**: Ël dovèj a ven da la società e da soe nòrme
* **Orìgin natural**: Ël dovèj a ven da la natura uman-a

## Strutura dël dovèj
N'assion fàita për dovèj a presenta:
# La **nòrma**: Ël prinsipi moral ch'a stabiliss l'obligassion
# L**agent**: La përson-a ch'a l'ha l'obligassion
# L**assion**: Lòn ch'a dev esse fàit o nen fàit
# Ël **benefissiari**: Col ch'a benefissia dl'assolviment dël dovèj

## Dovèj e libertà
La relassion antra dovèj e libertà a l'é un dij tema sentraj:
* Për chèich filòsof, ël dovèj a lìmita la libertà
* Për d'àutri, ël dovèj a realisa la vera libertà (Kant: "La libertà a l'é l'obigassion a la lege ch'it l'has dàite da ti midem")
* Ël dovèj a presupon la libertà: as peul avèj gnun dovèj sensa la possibilità 'd serne

## Dovèj e sentiment
La relassion antra dovèj e sentiment a l'é stàita motobin discutùa:
* Kant: L'assion moral a l'é cola fàita për rispet dël dovèj, nen për amor o për simpatìa
* David Hume: La moralità a l'é basà an sij sentiment, nen an sij dovèj rassional
* La fìsica moderna: A studia ij dovèj ch'a ven-o dai sentiment ëd compassion e 'd solidarietà

## Problem filosòfich
Ij problema prinsipaj an sël dovèj a son:
* **Conflit dij dovèj**: Còsa fé quand doi dovèj a son an contradission?
* **L'orìgin dl'autorità**: Da andoa a ven l'autorità dël dovèj?
* **L'universalità**: Ij dovèj a valo për tuti e an tute le situassion?
* **La motivassion**: A venta fé 'l bin për rispet dël dovèj, o a basta mach fé lòn ch'a l'é giust?

## Amportansa ant la vita uman-a
Ël dovèj a l'é fondamental për:
* La vita moral e sossial
* La convivensa civil
* L'organisassion polìtica e giurìdica
* La formassion dël caràter përsonal

## Vos corelà
* Ética
* Ética deontològica
* Immanuel Kant
* Imperativ categòrich
* Responsabilità
* Obligassion
* Moral

## Arferiment


Categorìa:filosofìa
Categorìa:Ética
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI