open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marostica

**Marostica** a l'é un comun dël Véneto ëd 13.633 abitant , an provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianni Scettro (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Marostica a l'é gemelà con:
*  Mignano Monte Lungo, Italia
*  Montigny-le-Bretonneux, Fransa
*  São Bernardo do Campo, Brasil
*  Tendō, Giapon

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vicensa
Rotzo

**Rotzo** (*Rotz* an cimbrian) a l'é un comun dël Véneto ëd 598 abitant , an provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Dal Pozzo (dal 29/05/2006).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vicensa
Alofi

**Alofi** a l’é la capital ëd Niue.

A conta 614 abitant.

## Geografìa
Alofi a resta an sla còsta òvest ëd l'ìsola ëd Niue.

Categorìa:Sità dl'Osseania
Categorìa:Niue
Lenga awbono

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga awbono** o **Awbono** a fa part ëd le lenghe bayono-awbono e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Awbono** a peul esse:

* lenghe bayono-awbono
** **lenga awbono**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **awh**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=awh

Categorìa:Lenghe bayono-awbono
Categorìa:Lenghe dl'Indonesia
Lenga kitsai

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga kitsai** o **Kitsai** a fa part ëd le lenghe caddoan e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Kitsai** a peul esse:

* lenghe caddoan
** lenghe caddoan setentrionaj
*** lenghe pawnee-kitsai
**** lenghe kitsai
***** **lenga kitsai**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kii**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kii

Categorìa:Lenghe kitsai
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Lenga chayahuita

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chayahuita** o **Chayahuita** a fa part ëd le lenghe cahuapanan e a l'é parlà dzortut an Perù.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chayahuita** a peul esse:

* lenghe cahuapanan
** **lenga chayahuita**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cbt**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cbt

Categorìa:Lenghe cahuapanan
Categorìa:Lenghe dël Perù
Lenga pitcairn-norfolk

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga pitcairn-norfolk** o **Pitcairn-Norfolk** a fa part ëd le lenghe cant e a l'é parlà dzortut an Norfolk Island.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Pitcairn-Norfolk** a peul esse:

* lenghe cant
** lenghe english-tahitian
*** **lenga pitcairn-norfolk**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **pih**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=pih

Categorìa:Lenghe english-tahitian
Categorìa:Lenghe ëd Norfolk Island
Lenga itene

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga itene** o **Itene** a fa part ëd le lenghe chapacura-wanham e a l'é parlà dzortut an Bolivia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Itene** a peul esse:

* lenghe chapacura-wanham
** lenghe guapore
*** **lenga itene**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ite**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ite

Categorìa:Lenghe guapore
Categorìa:Lenghe dla Bolivia
Lenga emberá-catío

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga emberá-catío** o **Emberá-Catío** a fa part ëd le lenghe choco e a l'é parlà dzortut an Colombia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Emberá-Catío** a peul esse:

* lenghe choco
** lenghe embera
*** lenghe embera setentrionaj
**** **lenga emberá-catío**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cto**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cto

Categorìa:Lenghe embera setentrionaj
Categorìa:Lenghe dla Colombia
Lenga tehuelche

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga tehuelche** o **Tehuelche** a fa part ëd le lenghe chon e a l'é parlà dzortut an Argentin-a.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Tehuelche** a peul esse:

* lenghe chon
** **lenga tehuelche**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **teh**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=teh

Categorìa:Lenghe chon
Categorìa:Lenghe dl'Argentin-a
Lenga chukot

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga chukot** o **Chukot** a fa part ëd le lenghe chukotko-kamchatkan e a l'é parlà dzortut an Russia (Asia).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Chukot** a peul esse:

* lenghe chukotko-kamchatkan
** lenghe chukotko-kamchatkan setentrional
*** lenghe chukot
**** **lenga chukot**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ckt**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ckt

Categorìa:Lenghe chukot
Categorìa:Lenghe dla Russia
Lenga tonkawa

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga tonkawa** o **Tonkawa** a fa part ëd le lenghe coahuiltecan e a l'era parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Tonkawa** a peul esse:

* lenghe coahuiltecan
** **lenga tonkawa**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **tqw**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tqw

Categorìa:Lenghe coahuiltecan
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Lenga meyah

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga meyah** o **Meyah** a fa part ëd le lenghe east bird's head e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Meyah** a peul esse:

* lenghe east bird's head
** lenghe meax
*** **lenga meyah**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **mej**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mej

Categorìa:Lenghe meax
Categorìa:Lenghe dl'Indonesia
Lenga aleut

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga aleut** o **Aleut** a fa part ëd le lenghe eskimo-aleutin-e e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Aleut** a peul esse:

* lenghe eskimo-aleutin-e
** lenghe aleut
*** **lenga aleut**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ale**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ale

Categorìa:Lenghe aleut
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Lenga inuktitut, eastern canadian

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga inuktitut, eastern canadian** o **Inuktitut, Eastern Canadian** a fa part ëd le lenghe eskimo-aleutin-e e a l'é parlà dzortut ant ël Canadà.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Inuktitut, Eastern Canadian** a peul esse:

* lenghe eskimo-aleutin-e
** lenghe eskimo
*** lenghe inuit
**** **lenga inuktitut, eastern canadian**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ike**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ike

Categorìa:Lenghe inuit
Categorìa:Lenghe dël Canadà
Lenga yupik, sirenik

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga yupik, sirenik** o **Yupik, Sirenik** a fa part ëd le lenghe eskimo-aleutin-e e a l'é parlà dzortut an Russia (Asia).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Yupik, Sirenik** a peul esse:

* lenghe eskimo-aleutin-e
** lenghe eskimo
*** lenghe yupic
**** lenghe yupic siberian
***** **lenga yupik, sirenik**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ysr**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ysr

Categorìa:Lenghe yupic siberian
Categorìa:Lenghe dla Russia
Burgueira, Oia

**San Pedro** ëd **Burgueira** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) d'Oia. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 432 abitant (217 fomne e 215 òm), distribuì an 3 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi d'Oia
San Miguel de Tabagón, O Rosal

**San Miguel** ëd **Tabagón** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 1.049 abitant (545 fomne e 504 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dël Rosal
Tabagón, O Rosal

**San Xoán** ëd **Tabagón** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dël Rosal. Soa popolassion a l'é distribuìa an 7 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dël Rosal
Camposancos, A Guarda

**Santa Isabel** ëd **Camposancos** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) dla Guarda. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 987 (512 fomne e 475 òm), distribuì an 9 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi dla Guarda
San Pietro Mussolino

**San Pietro Mussolino** a l'é un comun dël Véneto ëd 1.618 abitant , an provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mirella Piazza (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanpietromussolino
San Pietro in Gu

**San Pietro in Gu** a l'é un comun dël Véneto ëd 4.537 abitant, an provincia ëd Pàdoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriella Bassi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sanpietroingu
Pélis

**Pélis** o **Pèles** (an italian *Pellice*, an provensal alpin *Pélis*) a l'é 'n fium ëd la provincia ëd Turin, prim afluent dë snistra ëd Pò.

## Percors
A nass da d'adoss a òvest dël Grané. A s'ancamin-a an diression sud-nòrd fin-a a Vilaneuva, andoa a vira sech a est, an diression ëd la pianura. Caland a cheuj j'eve 'd tanti bialòt (Biava, Crosena, Subiasch, Ghiciard, Liussa, Luserna, Angreugna, Ciameugna...).
Caland për la valada ch'a pòrta 'l nòm dël fium a bagna Beubi, Ël Vilar, La Tor e Luserna, andoa a arsèiv da snistra j'eve ëd l'Angreugna e da drita cole ëd la Luserna.

Arivà 'nt la pian-a a passa antrames Bibian-a e Bricheras. An Suchéa (frassion dividùa antra Vigon, Cavor, Garzian-a e Massel) a cheuj j'eve dël Chison, ardobiand soa portà media. Soa corsa a finiss a Vilafranca, campandse 'n Pò.

## Statìstiche
Con ij sò 53 km 'd longhëssa a dëscaria an Pò 22,3 m3/sec ëd portà d'eva. 

### Portá media mensil

## Nòte


## Vardé 'dcò
* Lista dij fium dël Piemont

## Për chi ch'a veul fé arserche pì ancreuse
* Livio Avanzini,Associazione Pro Torre Pellice,*Guida storico-turistica della Val Pellice*, Pinereul, 1977
* Turin, Istituto geografico centrale, *Cartina n. 6* - *Monviso*

Pelis
Categorìa:Fium, dòire e rivo dël Piemont
Categorìa:Provinsa ëd Turin
Carolin-a 'd Savòja

**Maria Carolin-a Tonieta Delaide 'd Savòja** a nass a Turin ël 17 ëd gené dël 1764.

Quarta fija 'd Vitòrio Medeo III e 'd Maria Tonieta 'd Borbon a l'è passà a la stòria për soa vita maleurosa.

Për decision ëd sò pare, contra soa volontà,  ël 28 dë stèmber 1781 a Moncalé a deuv sposé për procura 'l prinsi 'd Tòni Clement ëd Sassònia.

Carolin-a, tacà a soa tèra e a soa gent, a deuv parti 'l 17 dë stèmber 1781. Prima 'd parti a fan gir an Turin con soa caròssa për saluté soa gent e as fa compagné fin-a a Vërsèj da sò pare, soa mare, sò frel Carl Emanuel e soa cugnà Maria Clotild ëd Borbon.

Ël 24 d'otóber a Dresda, a sposa solenement 'l Duca 'd Sassònia.

Sò spos a savìa dl'atacament a soa tèra e con tut ch'a l'avèissa fèit ëd tut për fela sté bin, ël 28 dë dzèmber dël 1782 Carolin-a a meur ëd vairòle.

Soa stòria a l'è mnuva talment famosa da ispiré la canson La bela Carolin.

Categorìa:Ca ëd Savòja
Santa Teresa di Riva

**Santa Teresa di Riva** (*Santa Tresa di Riva* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 9.102 abitant , an provincia ëd Messin-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Morabito (dal 16/05/2007).

## Arferiment


Santateresadiriva
Santa Teresa

***Santa Teresa*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Santa Teresa di Riva]]**, an provincia ëd Messin-a

* **[[Santa Teresa Gallura]]**, an provincia d'Òlbia-Tempio
Alberto Moravia

Scritor an lenga italian-a.
**Alberto Moravia** (stranòm d' **Alberto Pincherle**) a l'era nassù a Roma ai 28 ëd novèmber dël 1907 e a l'é mòrt ambelelà ai 26 dë stèmber dël 1990.
Dël 1941 a l'é mariasse con Elsa Morante, dont a l'é separasse dël 1961.

## Euvre prinsipaj
* *Gli indifferenti* (1929)
* *Le ambizioni sbagliate* (1935)
* *La bella vita* (1935)
* *L'imbroglio* (1937)
* *I sogni del pigro* (1940)
* *La mascherata* (1941)
* *La speranza ovvero Cristianesimo e Comunismo* (1941)
* *La cetonia* (1943)
* *L'amante infelice* (1943)
* *Agostino* (1944)
* *L'epidemia* (1944)
* *Due cortigiane e serata di Don Giovanni* (1944)
* *La romana* (1947)
* *La disubbidienza* (1947)
* *L'amore coniugale* (1947)
* *Il conformista* (1947)
* *I racconti* (1952, Premi Strega)
* *Racconti romani* (1954)
* *Il disprezzo* (1954)
* *La ciociara* (1957)
* *Teatro* (1958)
* *Un mese in URSS* (1958)
* *Nuovi racconti romani* (1959)
* *La noia* (1960)
* *L'automa* (1962)
* *Un'idea dell'India* (1962)
* *L'uomo come fine* (1963)
* *L'attenzione* (1965)
* *Cortigiana stanca* (1965)
* *Le luci di Roma* (1965)
* *Il mondo è quello che è* (1966)
* *Una cosa è una cosa* (1967)
* *Il dio Kurt* (1968)
* *La rivoluzione culturale in Cina* (1968)
* *La vita è gioco* (1969)
* *Il paradiso* (1970)
* *Io e lui* (1971)
* *A quale tribù appartieni* (1972)
* *Un'altra vita* (1973)
* *Al cinema* (1975)
* *Boh* (1976)
* *La vita interiore* (1978)
* *Un miliardo di anni fa* (1979)
* *Impegno controvoglia* (1980)
* *Lettere dal Sahara* (1981)
* *1934* (1982)
* *Storie della preistoria* (1982)
* *La cosa e altri racconti* (1983)
* *L'uomo che guarda* (1985)
* *L'angelo dell'informazione e altri testi teatrali* (1986)
* *L'inverno nucleare* (1986)
* *Passeggiate africane* (1987)
* *Il viaggio a Roma* (1988)
* *La villa del venerdì e altri racconti* (1990)

Moravia, Alberto
Moravia, Alberto
Ennio Flaiano

Scritor e giornalista italian.
**Ennio Flaiano** a l'era nassù a Pescara ai 5 ëd magg dël 1910 e a l'é mòrt a Roma ai 20 ëd novèmber dël 1972.

## Euvre prinsipaj
* *La guerra spiegata ai poveri* (1946)
* *Tempo di uccidere* (1947, Premi Strega)
* *Diario notturno* (1956)
* *La donna nell'armadio* (1958)
* *Una e una notte* (1959)
* *Il gioco e il massacro* (1970)
* *Un marziano a Roma* (1971)
* *Le ombre bianche* (1972)
* *La solitudine del satiro* (1973)
* *Autobiografia del blu di Prussia* (1974)
* *Diario degli errori* (1977)

Flaiano, Ennio
Flaiano, Ennio
Flaiano, Ennio
Giuseppe Tomasi di Lampedusa

Scritor italian.
**Giuseppe Tomasi, prinsi ëd Lampedusa**, a l'era nassù a Palerm ai 23 dë dzèmber dël 1896 e a l'é mòrt a Roma ai 23 ëd luj dël 1957.

## Euvre prinsipaj
* *Il Gattopardo* (publicà dël 1958, Premi Strega dël 1959) 

Tomasidilampedusa, Giuseppe
Tomasidilampedusa, Giuseppe
Giovanni Comisso

Scritor italian.
**Giovanni Comisso** a l'era nassù a Trevis ai 3 d'otóber dël 1895 e a l'é mòrt-ie ai 21 ëd gené dël 1969.

## Euvre prinsipaj
* *Il porto dell'amore* (1924, publicà torna dël 1928 con ël titol *Al vento dell'Adriatico*)
* *Gente di mare* (1928)
* *Giorni di guerra* (1930)
* *Un gatto attraversa la strada* (1955, Premi Strega)
* *Gioco d'infanzia* (1965)
* *Gioventù che muore* (1965)
* *Viaggi felici* (1967)
* *Attraverso il tempo* (1968)

Comisso, Giovanni
Comisso, Giovanni
Massimo Bontempelli

Scritor italian.
**Massimo Bontempelli** a l'era nassù a Còm ai 12 ëd magg dël 1878 e a l'é mòrt a Roma ai 21 ëd luj dël 1960.

## Euvre prinsipaj
* *Socrate moderno* (1908)
* *I sette savi* (1912)
* *La vita intensa - Romanzo dei romanzi* (1920)
* *La guardia alla luna* (1920)
* *La vita operosa* (1921)
* *Nuovi racconti d'avventure* (1921)
* *Viaggi e scoperte* (1922)
* *La scacchiera davanti allo specchio* (1922)
* *Ultime avventure* (1922)
* *Eva ultima* (1923)
* *La donna dei miei sogni e altre avventure moderne* (1925)
* *L'eden della tartaruga* (1926)
* *Donna nel sole e altri idilli* (1928)
* *Il figlio di due madri* (1929)
* *Il neosofista* (1929)
* *Vita e morte di Adria e dei suoi figli* (1930)
* *Mia vita, morte e miracoli* (1931)
* *Stato d grazia* (1931)
* *La famiglia del fabbro* (1932)
* *<<522>> Racconto di una giornata* (1932)
* *Valoria* (1932)
* *Galleria degli schiavi* (1934)
* *Gente nel tempo* (1937)
* *Giro del sole* (1941)
* *Viaggio d'Europa* (1942)
* *Le notti* (1945)
* *L'acqua* (1945)
* *L'ottuagenaria* (1946)
* *L'amante fedele* (1953, Premi Strega)

Bontempelli, Massimo
Bontempelli, Massimo
Vincenzo Cardarelli

Scritor e poeta an lenga italian-a.
**Vincenzo Cardarelli** a l'era nassù a Tarquinia ël 1m ëd magg dël 1887 e a l'é mòrt a Roma ai 18 ëd giugn dël 1959.

## Euvre prinsipaj
* *Prologhi* (1916)
* *Viaggi nel tempo* (1920) 
* *Terra genitrice* (1935)
* *Favole e memorie* (1925)
* *II sole a picco* (1928)
* *Prologhi viaggi, favole* (1929) 
* *Giorni in piena* (1934)
* *Poesie* (1936-1942)
* *Rimorsi* (1944) 
* *Lettere non spedite* (1946)
* *Poesie nuove* (1946)
* *Solitario in Arcadia* (1947) 
* *Villa Tarantola* (1948, Premi Strega)
* *Poesie* (1949)
* *Invettiva ed altre poesie disperse* (1964) 

Cardarelli, Vincenzo
Cardarelli, Vincenzo
Cardarelli, Vincenzo
Medeo ëd Challant-Le-z-Amaveulle

Frel d'Antòni, Gulielm e Bonifass, **Medeo ëd Challant** a l'era sgnor ëd Le-z-Amaveulle e ëd Châtel-St-Denis (Friborgh).

Da giovo, Medeo a l'era andàit dapress a Luis II ëd Borbon an orient.
Armà sivalié da chiel-sì dnans a Antiòchia, a l'ha batù un sarasin a duel.
Dël 1387 a l'ha combatù ij tuchin an Canavèis e dël 1396 a l'é andàit a combate ij turch a Nicòpoli, ansema al mej dla noblëssa fransèisa.

A l'ha tnù vàire ufissi ant jë stat ëd Savòja: capitani ëd Santià e San German, d'Arùa, ëd Thonon, d'Allinges, ëd Châteauneuf, ëd Cerlier, ëd Chillon e ëd Veullanoua (1383-1422); bàil ëd Chiablèis e ëd Tarantasia (1403-1422).
A l'ha fàit fortifiché le piasse dla Bresse e dël Narbonèis.

A l'é stàit mandà tanme negossiator a Milan, an Provensa, a Losan-a, a Basilea.
Dël 1410 a l'ha tratà la pas antra Luis ëd Savòja, prinsi d'Acaja e ël marchèis ëd Monfrà.
Dël 1415 a l'é ambassador da l'amperator Sigismond, a Narbon-a e a Perpignan.
Dël 1419 a negòssia la pas antra ij bernèis e ij valeisan.

Medeo ëd Challant a l'ha passà ij sò darié agn al castel ëd Le-z-Amaveulle.
Ai 25 d'otóber dël 1423 a l'ha fàit sò testament e a l'é mòrt dël midem ann.
A l'é stàit sotrà a Osta ant la cesa dij cordonié, a la qual a l'avìa ofert 1000 fiorin d'òr për la costrussion dël ciòstr.

Categorìa:Famija Challant
Challant, Medeo ëd
Lenga cuiba

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cuiba** o **Cuiba** a fa part ëd le lenghe guahiban e a l'é parlà dzortut an Colombia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cuiba** a peul esse:

* lenghe guahiban
** **lenga cuiba**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cui**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cui

Categorìa:Lenghe guahiban
Categorìa:Lenghe dla Colombia
Lenga atakapa

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga atakapa** o **Atakapa** a fa part ëd le lenghe gulf e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Atakapa** a peul esse:

* lenghe gulf
** **lenga atakapa**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **aqp**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aqp

Categorìa:Lenghe gulf
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Lenga amarakaeri

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga amarakaeri** o **Amarakaeri** a fa part ëd le lenghe harakmbet e a l'é parlà dzortut an Perù.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Amarakaeri** a peul esse:

* lenghe harakmbet
** **lenga amarakaeri**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **amr**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=amr

Categorìa:Lenghe harakmbet
Categorìa:Lenghe dël Perù
Lenga huave, San Dionisio del Mar

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga huave, San Dionisio del Mar** o **Huave, San Dionisio del Mar** a fa part ëd le lenghe huavean e a l'é parlà dzortut an Méssich.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Huave, San Dionisio del Mar** a peul esse:

* lenghe huavean
** **lenga huave, San Dionisio del Mar**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **hve**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=hve

Categorìa:Lenghe huavean
Categorìa:Lenghe dël Méssich
Lenga mohawk

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga mohawk** o **Mohawk** a fa part ëd le lenghe iroquoian e a l'é parlà dzortut an Canadà.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Mohawk** a peul esse:

* lenghe iroquoian
** lenghe iroquoian setentrionaj
*** lenghe sinch nassion
**** lenghe mohawk-oneida
***** **lenga mohawk**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **moh**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=moh

Categorìa:Lenghe mohawk-oneida
Categorìa:Lenghe dël Canadà
Lenga cherokee

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cherokee** o **Cherokee** a fa part ëd le lenghe iroquoian e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Sistem dë scritura

Ël Cherokee a l'ha un sistem dë scritura silàbich dësvilupà, a parte dal 1809, da Sequoyah, un dël pòpol Cherokee, conossù ëdcò com *Guest* o *George Gist*.

Ël travaj ëd Sequoyah a l'é ampressionant, përchè a l'inissi a savìa pa ni lese ni scrive. Ma a l'era ampressionà daj *feuj parlant* e ant ël vir ëd na dosen-a d'agn a l'ha butà ansema un silabari ëd 85 segn për scrive ël Cherokee.

Prima a l'avìa pensà ëd rapresenté minca paròla con un segn, poi a l'ha decidù ëd rapresenté minca sìlaba con un segn. A l'é ispirasse ai segn ëd j'alfabet latin, grech, ebreo, con tut ch'a savìa pa les-je. Parèj ij segn silàbich a peulo smijé a le litre ëd cost alfabet, ma a l'han tut n'àutr valor fonétich.

L'usagi dël silabari a l'é spantiasse an pressa e dël 1824 tanti Cherokee a podìo già lese e scrive soa lenga. Dël 1828 ël giornal *Cherokee Phoenix* (peui *Cherokee Advocate*) a l'ha ancaminà a publiché con cost silabari, e an vers al 1850 ëdcò ël *Cherokee Messenger*, un giornal bilenga, a lo dovrava. Al di d'ancheuj la *Cherokee Phoenix Press* a pùblica dla litratura ant ël silabari ëd Sequoyah.

Ambelessì sota as peul vëddse ij valor fonétich dël silabari Cherokee:

Dël 2010 la Apple a l'ha anserì la lenga Cherokee ant l'iPhone e ant l'iPad.

Dël 2011 Google a l'ha anserila ant *Google Web Search* e dël 2012 a l'ha anserila (con lenga ch'a fà 57) ant ël sistem ëd corel eletrònich *Gmail*.

## Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Cherokee** a peul esse:
* lenghe iroquoian
** lenghe iroquoian meridionaj
*** **lenga cherokee**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **chr**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=chr

Cherokee
Cherokee
Lenga amami-oshima, meridional

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga amami-oshima, meridional** o **Amami-Oshima, meridional** a fa part ëd le lenghe giaponèise e a l'é parlà dzortut an Giapon.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Amami-Oshima, meridional** a peul esse:

* lenghe giaponèise
** lenghe ryukyuan
*** lenghe amami-okinawan 
**** lenghe amami-okinawan setentrionaj
***** **lenga amami-oshima, meridional**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ams**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ams

amami-oshima, meridional
amami-oshima, meridional
Lenga kanamarí

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga kanamarí** o **Kanamarí** a fa part ëd le lenghe katukinan e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Kanamarí** a peul esse:

* lenghe katukinan
** **lenga kanamarí**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **knm**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=knm

Categorìa:Lenghe katukinan
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Lenga baibai

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga baibai** o **Baibai** a fa part ëd le lenghe kwomtari-baibai e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Baibai** a peul esse:

* lenghe kwomtari-baibai
** lenghe baibai
*** **lenga baibai**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **bbf**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bbf

Categorìa:Lenghe baibai
Categorìa:Lenghe ëd Papua Neuva Guinea
Vilameán, Tomiño

**San Bieito** ëd **Vilameán** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Tomiño. Soa popolassion al censiment dël 2005 a l’era ëd 428 abitant (215 òm e 213 fomne).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Tomiño
La bela Carolin

**La bela Carolin** a l'è na canson popolar ispirà a la vera stòria 'd Carolin-a 'd Savòja che dël 1781, contra soa volontà, a l'ha dovù lassé soa tèra për andé a sposé 'l duca 'd Sassònia.

Costa canson as treuva 'dcò 'nt ël lìber *[[Canti popolari del Piemonte]]* 'd Costantino Nigra sota al tìtol *Carolina di Savoia*.

## Test

La bela Carolin la veulo maridé,
lo duca de Sassònia a-j veulo fé sposé.
**"Òh s'a me bin pì car un pòver paisan**
**che 'l duca de Sassonia ch'a l'é tan lontan."**

*"Un pòver paisan l'é pa dël vòst onor,*
*lo duca de Sassònia ch'a l'é 'n gran signor,"*
**"Òh s'a me bin pì car un cavajer dla cort**
** che 'l duca de Sassònia ch'a l'é 'n gran signor."**

*"Un cavajer dla cort l'é pa dël vòst onor,*
*lo duca de Sassònia ch'a l'é 'n gran signor."*
**"Da già ch'a l'é così, da già ch'a l'é destin,**
**faroma la girada tut antorn 'd Turin.**

**Bondì mè car papà, bondì cara maman,**
**che mi vad an Sassònia ch'a l'é tan lontan"**
"Cara la mia cugnà përché na piori tan?
Mi son venùa da 'n Fransa ch'a l'é tan lontan."

**"Cara la mia cugnà voi si venùa a Turin**
**a casa dij Savòja ch'a l'é 'n bel giardin,**
**Cara la mia cugnà, tocheme 'n pò la man,**
**cola che v'arcomando s'a l'é la mia maman."**

Quand a n'in son rivà sul pont di là 'd Vërsej,
n'a fa la dispartìa con ij sò fratej.
**"Fratej dij mè fratej, tocheme 'n pò la man,**
**che mi vad an Sassònia ch'a l'é tan lontan.**

**Tocheme 'n pò la man, amis, mè car amis**
**l'é con la fior dël liri arvëdse an paradis." (bis)**

## Për chi ch'a veul fé arserche pì ancreuse

Categorìa:Canson popolar piemontèisa
Caldelas de Tui, Tui

**San Martiño** ëd **Caldelas de Tui** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Tui. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 796 abitant (419 fomne e 377 òm), distribuì an 16 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Tui
Lenga nimo

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga nimo** o **Nimo** a fa part ëd le lenghe left may e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Nimo** a peul esse:

* lenghe left may
** **lenga nimo**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **niw**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=niw

Categorìa:Lenghe ëd Papua Neuva Guinea
Categorìa:Lenghe left may
Lenga warembori

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga warembori** o **Warembori** a fa part ëd le lenghe lower mamberamo e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Papua).

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Warembori** a peul esse:

* lenghe lower mamberamo
** **lenga warembori**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **wsa**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wsa

Categorìa:Lenghe lower mamberamo
Lenga vilela

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga vilela** o **Vilela** a fa part ëd le lenghe lule-vilela e a l'é parlà dzortut an Argentin-a.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Vilela** a peul esse:

* lenghe lule-vilela
** **lenga vilela**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **vil**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vil

Categorìa:Lenghe lule-vilela
Categorìa:Lenghe dl'Argentin-a
Lenga cacua

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cacua** o **Cacua** a fa part ëd le lenghe maku e a l'é parlà dzortut an Colombia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cacua** a peul esse:

* lenghe maku
** **lenga cacua**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **cbv**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=cbv

Categorìa:Lenghe maku
Categorìa:Lenghe dla Colombia
Lenga emok

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga emok** o **Emok** a fa part ëd le lenghe mascoian e a l'é parlà dzortut an Paraguay.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica ëd l**'Emok** a peul esse:

* lenghe mascoian
** **lenga emok**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **emo**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=emo

Categorìa:Lenghe dël Paraguay
Categorìa:Lenghe mascoian
Lenga kadiwéu

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga kadiwéu** o **Kadiwéu** a fa part ëd le lenghe mataco-guaicuru e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Kadiwéu** a peul esse:

* lenghe mataco-guaicuru
** lenghe guaicuruan
*** **lenga kadiwéu**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kbc**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=kbc

Categorìa:Lenghe guaicuruan
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Lenga wichí lhamtés vejoz

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga wichí lhamtés vejoz** o **Wichí Lhamtés Vejoz** a fa part ëd le lenghe mataco-guaicuru e a l'é parlà dzortut an Argentin-a.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Wichí Lhamtés Vejoz** a peul esse:

* lenghe mataco-guaicuru
** lenghe mataco
*** **lenga wichí lhamtés vejoz**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **wlv**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=wlv

Categorìa:Lenghe dl'Argentin-a
Categorìa:Lenghe mataco
Lenga cacaopera

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga cacaopera** o **Cacaopera** a fa part ëd le lenghe misumalpan e a l'é parlà dzortut an El Salvador.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Cacaopera** a peul esse:

* lenghe misumalpan
** **lenga cacaopera**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ccr**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ccr

Categorìa:Lenghe misumalpan
Categorìa:Lenghe d'El Salvador
Martina Franca

**Martina Franca** a l'é un comun dla Pulia ëd 49.426 abitant , an provincia ëd Tàranto.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Polazzo (dal 27/05/2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Tàranto
Lenga mixe, coatlán

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga mixe, coatlán** o **Mixe, Coatlán** a fa part ëd le lenghe mixe-zoque e a l'é parlà dzortut an Méssich.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Mixe, Coatlán** a peul esse:

* lenghe mixe-zoque
** lenghe mixe
*** lenghe mixe orientaj
**** **lenga mixe, coatlán**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **mco**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mco

Categorìa:Lenghe mixe orientaj
Categorìa:Lenghe dël Méssich
Lenga pirahã

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga pirahã** o **Pirahã** a fa part ëd le lenghe mura e a l'é parlà dzortut an Brasil.

La lenga pirahã a l'é stàita motobin studià da Daniel Everett e a l'é oget ëd gròsse controversie an tra ij lenghista.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Pirahã** a peul esse:

* lenghe mura
** **lenga pirahã**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **myp**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=myp
* Everett, Daniel. Home page
* Pirahã language - dël Professor Marco Antonio Gonçalves (UFRJ) ant la *Encyclopedia of Indigenous People in Brazil*

Categorìa:Lenghe mura
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Lenga alabama

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga alabama** o **Alabama** a fa part ëd le lenghe muskogean e a l'é parlà dzortut ant jë Stat Unì.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Alabama** a peul esse:

* lenghe muskogean
** lenghe muskogean orientaj
*** **lenga alabama**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **akz**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=akz

Categorìa:Lenghe muskogean orientaj
Categorìa:Lenghe djë Stat Unì
Lenga nambikuára, setentrional

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga nambikuára, setentrional** o **Nambikuára, setentrional** a fa part ëd le lenghe nambiquaran e a l'é parlà dzortut an Brasil.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Nambikuára, setentrional** a peul esse:

* lenghe nambiquaran
** **lenga nambikuára, setentrional**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **mbg**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mbg

Categorìa:Lenghe nambiquaran
Categorìa:Lenghe dël Brasil
Fozara, Ponteareas

**San Bartolomeu** ëd **Fozara** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Ponteareas. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 386 abitant (215 fomne e 171 òm), distribuì an 4 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Ponteareas
Arantei, Salvaterra de Miño

**San Pedro** d**'Arantei** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Salvaterra de Miño. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 439 abitant (216 fomne e 223 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Salvaterra de Miño
Rivarolo del Re ed Uniti

**Rivarolo del Re ed Uniti** (*Rivaról* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.991 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Stòria

Ël comun a l'é stàit costituì il 1m d'avril dël 1915, dëstacand-sa dal comun ëd Casalmaggiore.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Vezzoni (dal 14/06/2004, scond mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Rivarolo Mantovano

**Rivarolo Mantovano** (*Riaröl* an dialèt mantoan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.584 abitant , ant la provinsa ëd Màntoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Massimiliano Galli (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Màntoa
Rivarolo

***Rivarolo*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Rivareul|Rivarolo Canavese / Rivareul]]**, an provincia ëd Turin

* **[[Rivarolo del Re ed Uniti]]**, an provincia ëd Cremon-a

* **[[Rivarolo Mantovano]]**, an provincia ëd Màntoa
Savignano Irpino

**Savignano Irpino** a l'é un comun dla Campania ëd 1.228 abitant , an provincia d'Avlin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Oreste Ciasullo (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Savignano Irpino a l'é gemelà con:
*  Essenbach, Gërmania
*  Savigneux, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Savignano

***Savignano*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Savignano Irpino]]**, an provincia d'Avlin

* **[[Savignano sul Panaro]]**, an provincia ëd Mòdena

* **[[Savignano sul Rubicone]]**, an provincia ëd Forlì-Cesena
Santa Sofia d'Epiro

**Santa Sofia d'Epiro** (*Shën Sofia* an  arbëreshë) a l'é un comun ëd 2.983 abitant dla Calabria , an provincia ëd Cosensa.

## Lenga
Santa Sofia d'Epiro a l'é un dij pais dla Calabria andoa l'arbëreshë (ch'a sarìa una variant dl'albanèis) a l'é ancora parlà e mostrà ant le scòle.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Sanseverino (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Santasofiadepiro
Santa Sofia (omònim)

***Santa Sofia*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Santa Sofia]]**, an provincia ëd Forlì-Cesena

* **[[Santa Sofia d'Epiro]]**, an provincia ëd Cosensa
San Cipriano d'Aversa

**San Cipriano d'Aversa** a l'é un comun dla Campania ëd 12.882 abitant , an provincia ëd Caserta.

## Aministrassion
Ël comun a l'é comissarià dal 19/03/2008.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanciprianodaversa
San Cipriano Picentino

**San Cipriano Picentino** a l'é un comun dla Campania ëd 6.711 abitant , an provincia ëd Salern.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gennaro Aievoli (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
San Cipriano Picentino a l'é gemelà con:
*  Sormano, Italia 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanciprianopicentino
San Cipriano Po

**San Cipriano Po** (*San Sparian* an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 488 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Paravella (dal 16/05/2011, second mandà dal 15/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Sanciprianopo
San Cipriano

***San Cipriano*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[San Cipriano d'Aversa]]**, an provincia ëd Caserta

* **[[San Cipriano Picentino]]**, an provincia ëd Salern

* **[[San Cipriano Po]]**, an provincia ëd Pavìa
Lenga bo, Papua

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga bo, Papua** o **Bo, Papua** a fa part ëd le lenghe left may e a l'é parlà dzortut an Papua Neuva Guinea.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Bo, Papua** a peul esse:

* lenghe left may
** **lenga bo, Papua**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **bpw**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bpw

Categorìa:Lenghe left may
Categorìa:Lenghe ëd Papua Neuva Guinea
Lenga guana, Paraguay

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga guana, Paraguay** o **Guana, Paraguay** a fa part ëd le lenghe mascoian e a l'é parlà dzortut an Paraguay.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Guana, Paraguay** a peul esse:

* lenghe mascoian
** **lenga guana, Paraguay**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **gva**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gva

Categorìa:Lenghe mascoian
Categorìa:Lenghe dël Paraguay
Gesù Bambin l'é nato

**Gesù bambin l'é nato**, a l'é na canson popolar religiosa ch'a parla dla venùa dël Mëssìa.
Ant ël test as treuvo 'd paròle an italian. As pensa che costa paròle a sìo stèite butà për rangé 'l méter ëd la canson.
Ant ij lìber ëd cant popolar as treuva 'dcò con ël tìtol *Nenia di Gesù Bambino.*

## Test

Gesù bambin l'é *nato*, l'é *nato* in Betelem,

l'é *sopra* un pò de paja, l'é *sopra* un pò de fen.

L'é *sopra* un pò de fen, s'a l'é 'l Bambin c'ha piora

soa mama ch'a lo adora, l'é *sopra* un pò de fen.

As sent na vos an l'aria, as sent ëvnì cantand,

l'é San Giusep sò pare, lo pija 'nt ij sò brass.

S'a-j canta la canson, larin-larin lareta,

s'a-j toca la barbeta: “Baseme se vi pias”.

Dal Paradis a calo, as vëddo j' angiolèt,

ij pastorej a coro, a-j pòrto dij torcèt.

L'é *sopra* un pò de fen, s'a l'é 'l Bambin c'ha piora

soa mama ch'a lo adora, l'é *sopra* un pò de fen.

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
San Costantino Calabro

**San Costantino Calabro** a l'é un comun dla Calabria ëd 2.320 abitant , an provincia ëd Vibo Valentia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenico Borello (dal 29/05/2007).

## Arferiment

Sancostantinocalabro
San Costantino Albanese

**San Costantino Albanese** (*Shën Kostandini Arbereche* an  arbëreshë) a l'é un comun dla Basilicà d' 855 abitant , an provincia ëd Potensa.

## Lenga
San Costantino Albanese a l'é un dij pais dla Basilicà andoa l'arbëreshë (ch'a sarìa una variant dl'albanèis) a l'é ancora parlà e mostrà ant le scòle.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Cantisani (dal 29/05/2007).

## Arferiment

Sancostantinoalbanese
San Costantino

***San Costantino*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[San Costantino Albanese]]**, an provincia ëd Potensa

* **[[San Costantino Calabro]]**, an provincia ëd Vibo Valentia
Louis Pasteur

Chìmich e biòlogh.
**Louis Pasteur** a l'era nassù a Dole ai 27 dë dzèmber dël 1822 e a l'é mòrt an soa ca ëd Marnes-la-Coquette ai 28 dë stèmber dël 1895.

## A pòrto sò nòm
* Anstitù Pasteur
* Pastorisassion

Pasteur, Louis
Pasteur, Louis
Pasteur, Louis
Pleurotus eryngii var. nebrodensis

## Un pissacan: Pleurotus eryngii var. nebrodensis

### Descrission
Com ël Pleurotus eryngii, ma a l'é pì ciàir e a chërs an montagna.

### Ambient
A chërs an dzora a Ombrelliferae.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Pleurotus eryngii** var. **nebrodensis** (Inzenga) Saccardo

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Pleurotus
Criptografìa

La **criptografìa** a l'é na siensa dont ël nòm a ven da l'union ëd doe paròle greche: κρύπτος (*kryptós*), ch'a veul dì *stërmà* e γράφειν (*gráphein*), ch'a veul dì *scrive*.
Sò but a l'é col dë smon-e j'utiss bon a ten-e segrete tute cole anformassion che un a veul nen ch'a sio conossùe ëd fasson pùblica, ma ch'a sio mach acessìbij a dle përson-e selessionà.

L'usage ëd técniche ëd criptografìa a armonta a l'antichità.
La montà dl'anteresse modern për sa dissiplin-a a ancamin-a da la mità dj'agn 1970, prima con la formolassion teòrica dla criptografìa a ciav pùblica, dovùa a W. Dieffe, M.E. Hellman e R.C. Markle; peui con soa aplicassion dël 1977 a euvra ëd R. Rivest, A. Shamir e L. Adleman, ch'a l'han arvolussionà la técnica dla comunicassion segreta.

Categorìa:Comunicassion
Categorìa:Informàtica
Categorìa:Matemàtica
Fórmola ëd Pick

La **fórmola ëd Pick** a përmet ëd calcolé la surfassa d'un polìgon dël pian dont ij vértes a l'han coordinà antreghe.
A armonta al 1899 e a fortiss che denotà con A ël nùmer dij pont a coordinà antreghe a l'anterior dël polìgon e con B ël nùmer dij pont a coordinà antreghe an sla bordura, la surfassa dël polìgon a resta
:A-1+ \frac B2 .

Categorìa:Geometrìa analìtica
Elena Lucrezia Cornaro Piscopia

**Elena Lucrezia Cornaro (Corner) Piscopia** a l'era nassùa a Venessia ai 5 ëd giugn dël 1646 da na veja famija nòbil véneta e a l'é mòrta a Pàdoa ai 26 ëd luj dël 1684.

A l'avìa studià le siense naturaj, l'astronomìa, la matemàtica e vàire lenghe dont ël grech, ël latin, l'ebréo, ël castilian, ël fransèis e l'àrabo, an meritand-se parèj lë stranòm d*'Oraculus septilingue*.
A l'ha peui aprofondì soa conossensa dla matemàtica sota la tùa dël magìster Rinaldini.

Dël 1678 a l'é dotorasse an filosofìa a l'Università ëd Pàdoa, prima fomna al mond a pijé na làurea.

A l'ha passà ij sò darié agn an consacrand-se a l'agiut ai pòver.

Cornaro Piscopia, Elena Lucrezia
Émilie du Châtelet

**Gabrielle-Émilie Le Tonnelier de Breteuil, marchèisa dlë Châtelet** a l'era nassùa a Paris ai 17 dë dzèmber dël 1706 e a l'é mòrta a Lunéville ai 10 dë stèmber dël 1749.

A l'avìa marià ël marchèis Florent Claude du Châtelet-Lomont, n'òm motobin pì vej ëd chila, passionà d'art dla guèra, e a l'é vnùita conossùa con ël nòm ëd chiel.
Con soe euvre ëd divulgassion, Émilie du Châtelet a l'ha giutà ël progress dl'arvolussion sientìfica an Fransa, an contribuend al passage da la siensa cartesian-a a la fìsica ëd Newton.

Chatelet, Emilie du
Chatelet, Emilie du
Hygrophorus camarophyllus var. atramentosus

## Un pissacan: Hygrophorus camarophyllus var. atramentosus

### Descrission
Capel fin a 12 cm, bombà peui piat, sech e fibrilos radialment, gris bluastr neirastr. Lamele arcà un pòch decorente, grisastre. Gamba àuta fin a 10 cm e larga fin a 1,5 cm, un pòch pì ciàira. Carn bianca o grisastra. 

### Ambient
A chërs ant ij bòsch mës-cià.

### Comestibilità

Comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Hygrophorus camarophyllus* var. *atramentosus* (Albertini & Schweinitz) Papetti
*syn. *Hygrophorus atramentosus* (Alb. & Schwein.) Haas & Haller

Categorìa:Hygrophorus
Categorìa:Pissacan
Categorìa:Figure da buté
Abuja

**Abuja** a l’é, dal 12 dë dzèmber dël 1991, la capital dla Nigeria.

A conta 778.567 abitant (2006).

## Stòria
Abuja a l'é stàita costruìa ant j'agn '80 dël sécol ch'a fa XX për avèi la capital dla Nigeria al sentr dël pais.

Categorìa:Nigeria
Categorìa:Sità african-e
Wellington

**Wellington** a l'é la capital dla Neuva Zelanda.
A conta 381.900 abitant (2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità dl'Osseania
Categorìa:Neuva Zelanda
Neuva Zelanda

La **Neuva Zelanda** (an anglèis: *New Zealand*; an maori: *Aotearoa*, ch'a veul dì "tèra dla nìvola longa e bianca") a l'é un pais dl'Osseania, formà da doi ìsole prinsipaj (l'Ìsola dël Nòrd e l'Ìsola dël Sud) e da vàire ìsole pì cite. As treuva ant l'Océan Passìfich sud-ossidental, a sud-est dl'Australia. La capital a l'é Wellington, ma la sità pì popolà a l'é Auckland.

## Geografia
La Neuva Zelanda a l'ha na surfassa ëd 268.680 km² e a conta anviron 5,2 milion d'abitant (2024). Ël pais a l'é caraterisà da 'd montagne àute (j' Alp Neozelandèise an l'Ìsola dël Sud), da 'd vulcan ativ (an sl'Ìsola dël Nòrd), da 'd lagh e da 'd foreste pluviaj. Ël pont pì àut a l'é l'Aoraki/Mont Cook (3.724 m).

## Stòria
Le prime popolassion a son ëstàite ij Maori, ch'a son rivà da la Polinesia antorn al sécol XIII. Ël prim europé a vëdde j'isole a l'é stàit l'esplorador olandèis Abel Tasman dël 1642. Dël 1769, James Cook a l'ha esplorà le còste. Dël 1840, con ël Tratà ëd Waitangi, la Neuva Zelanda a l'é dventà na colònia britànica. Dël 1907 a l'ha otnù l'indipendensa, ma a l'é restà ant ël Commonwealth.

## Lenghe ufissiaj
La Neuva Zelanda a l'ha tre lenghe ufissiaj: l'anglèis, parlà dal 98% dla popolassion; ël maori, parlà da anviron 4% (an chërsùa) e arconossù dël 1987; e la lenga dij segn dla Neuva Zelanda, arconossùa dël 2006.

## Organisassion polìtica
La Neuva Zelanda a l'é na monarchìa parlamentar e un regn dël Commonwealth. Ël cap dlë stat a l'é Carl III, rapresentà da un Governator General. Ël prim ministr a l'é Chris Hipkins (dal 2023), dël Partì Liberal.

## Nòti


Categorìa:Neuva Zelanda
Lenghe alacalufan

La famija dle **lenghe alacalufan** a l'é na cita famija ëd lenghe (doe lenghe) parlà da le popolassion native dl'América meridional, an Cile. 

La lenga kakauhua a l'é mòrta e la lenga qawasqar a ven considerà, ant la classificassion ëd Joseph Greenberg (che a l'é stàita motobin criticà), com part dël branch dle *lenghe andean* ëd la super-famija dle lenghe amerindie.

Le lenghe alacalufan a farìo alora part dël branch dle *lenghe andean* ëd la super-famija dle lenghe amerindie, parèj:

* branch ëd le *lenghe andean*
** lenghe quechuan
** **lenghe alacalufan**

Le lenghe alacalufan a son:

* lenga kakauhua
* lenga qawasqar

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Categorìa:Lenghe alacalufan
Lenghe amto-musan

## Lenghe amto-musan

Le **lenghe amto-musan** a son na cita famija lenghìstica parlà ant l'ìsola ëd Papua Neuva Guinea. Coste lenghe a son, com un pòch tute cole dla Neuva Guinea, caraterisà da esse bastansa diferente l'una da l'àutra e parlà da cit grup ëd përson-e. 

Scond Colin Renfrew, un famos lenghista, costa situassion a l'é caraterìstica dle famije lenghìstiche che a son creasse an mentre ëd la dispersion inissial ëd l'umanità. Scond Renfrew, alora, i popoj dla Neuva Guinea a son mai cambià, dòp la colonisassion inissial dël pais .

Le lenghe amto-musan a son:

* lenga amto
* lenga musan

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Categorìa:Lenghe amto-musan
Lenghe andamanèise

La famija dle **lenghe andamanèise** a l'é fàita da tërdes lenghe parlà da le popolassion native dle Ìsole Andaman-e, ìsole che a aparten-o a l'India.

As pensa che le *lenghe grand andamanèise* a sio mòrte e che le ùniche ancora vive a sio le tre *lenghe sud andamanèise*. Joseph Greenberg a l'ha provà a propon-e la super-famija dle *lenghe indo-passìfiche*, che a sarìa fàita da le lenghe andamanèise e da le lenghe papuan-e. 

Le lenghe andamanèise a son:

* lenghe grand andamanèise
** lenghe andamanèise sentraj
*** lenga aka-bea
*** lenga akar-bale
*** lenga aka-kede
*** lenga aka-kol
*** lenga a-pucikwar
*** lenga oko-juwoi
** lenghe andamanèise setentrionaj
*** lenga aka-cari
*** lenga aka-kora
*** lenga aka-jeru
*** lenga aka-bo
* lenghe sud andamanèise
** lenga jarawa
** lenga önge
** lenga sentinel

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Categorìa:Lenghe andamanèise