Avion militar

N**'avion militar** a l'é n'avion progetà o modificà për l'utilisassion da part ëd fòrse armà. Soe aplicassion a comprendo atach a tèra, superiorità aérea, arconossiment, traspòrt, e vàire àutre fonsion tàtiche e stratégiche. J'avion militar a son un component essensial ëd la guèra moderna.

## Stòria
Ij prim avion militar a son comparì ant la **Prima Guèra Mondial**. A l'ancamin a j'ero dovrà për l**'arconossiment**, ma prest a son ëstàit armà con mitrajatris për combate contra d'àutri avion, dand nassensa a la **guèra aérea**. Ant la **Sconda Guèra Mondial**, l'aviassion militar a l'ha avù un ròl decisiv, con bombardament stratégich, atach a tèra, e bataje aéree motobin àute. Da la **Guèra frèida** an peui, a son dësvlupasse j'avion a reassion, ij mìssij guidà, e la tecnologìa *stealth*.

## Classificassion
### A tecnologìa
* **Avion a élica**: Prim motobin, ancora dovrà për cheich ròl (es. atach a bassa velocità, patrolament).
* **Avion a reassion**: La pì part dj'avion modern.

### Për ròl
* **Cassator** (*Fighter*): Për conquisté e manten-e la superiorità aérea, eliminand j'avion nemis. Esempi: F-22 Raptor, Su-35.
* **Bombardié** (*Bomber*): Për ataché bersaj a tèra o navaj. A peul esse:
** **Tàtich** (atach a curt ragg): A-10 Thunderbolt II.
** **Strategich** (atach a longh ragg, sovens con arme nuclear): B-2 Spirit, Tu-160.
* **Atach a tèra** (*Attack aircraft*): Specialisà për deje suport a le trupe a tèra: AH-64 Apache (elicòter), Su-25.
* **Arconossiment** (*Reconnaissance*): Për cheuje anformassion: U-2, RQ-4 Global Hawk (dròno).
* **Traspòrt** (*Transport*): Për tramudé trupe, arme, e mojen: C-130 Hercules, An-124 Ruslan.
* **Avion da reforniment** (*Tanker*): Për deje d'àutra benzin-a an vòl a j'àutri avion: KC-135 Stratotanker.
* **Avion da guèra eletrònica** (*Electronic warfare* - EW): Për perturbé le comunicassion e ij radar nemis: EA-18G Growler.
* **Avion da contròl e alerta an sl'àira** (*AWACS*): Con radar motobin potent për coordiné le bataje: E-3 Sentry.
* **Avion anfàit**: Për operassion da le pòrta-avion.

## Caraterìstiche técniche
* **Velocità**: Da sot-sònich a ipersònich (Mach 5+).
* **Caria 'd combat**: Quantità d'arme ch'a peul porté.
* **Portà**: Distansa ch'a peul volé sensa arforniment.
* **Sigiladura**: Capacità 'd nen esse descurvì dai radar (tecnologìa *stealth*).
* **Aviònica**: Sistema eletrònich bord (radar, computer, contromisure).

## Armament
J'avion militar a peulo esse equipagià con:
* **Mitrajatris e canon a reassion**.
* **Mìssil aria-aria** (për j'àutri avion).
* **Mìssil aria-tèra** (për bersaj a tèra o navaj).
* **Bombe** (guidà o nen).
* **Arme nuclear**.
* **Sistema ëd contromisure** (flare, chaff, perturbador).

## Piataforme 'd lansament
* **Basi aeree** terestre.
* **Pòrta-avion**.
* **Pista 'd decòl curte** o **senza pista** (STOL/VTOL - es. Harrier, F-35B).

## Evolussion futura
* **Dron da combatiment** (UCAV): Senza pilòta, comandà da leu lontan.
* **Avion ipersònich**.
* **Avion con ''swarm'' intelligence**.
* **Avion con làser o àutre arme a energìa guidà**.
* **Avion con pi 'd pilòta** (*optionally manned*).

## Impat sossial e polìtich
L'aviassion militar a l'ha:
* **Arvolussionà la manera 'd fé guèra**, rendendla pì global e devastanta.
* **Causà 'd gran cost** për le nassion.
* **Creà na competission tecnològica** ant ël mond.
* **Generà 'd debat** an sj'arme nuclear e an sla sicurëssa sivil.

## Produssion
Vàire pais a produvo sò avion militar (USA, Russia, Cin-a, Fransa, Svezia), ma a-i son ëdcò 'd progèt multinassionaj (Eurofighter Typhoon, Dassault Rafale co-produvù).

## Vos corelà
* Aviassion
* Bombardié
* Pòrta-avion
* Mìssil
* Dron
* Guèra aérea

## Arferiment


Categorìa:Aviassion

Categorìa:Arm
Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI