open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canosa di Puglia

**Canosa di Puglia** a l'é na comun-a ëd 31.240 abitant dla Pulia, an provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani.

## Art
Arnomà fin da l'antichità për soe lan-e motobin pregià e ij vas polìcrom, la sità a goerna n'amportant patrimòni artìstich e coltural.

Ant la catedral ëd San Sabin a l'é goernà un fiamengh tròno dël sécol ch'a fa XI, realisà da lë scultor Romuald për ël vësco Urson.
An na cort andrinta al compless a-i é la tombà dël prinsi crosà Beomond, fieul ëd Robert ël Guiscard, ampressiosìa da gravure e ornament an stil oriental.
Anteressant a son ëdcò j'Ipogeo Lagrasta (tombe dël IV sécol aGC) e ël batisté ëd San Gioann (costrussion paleo-cristian-a tirà su ansima a 'n templi pagan).

Le siràmiche ëd Canosa e j'àutri repert archeològich artrovà ant le vàire campagne dë sgav a son goernà an palass Casieri (sécol ch'a fa XVIII), sede dël musé cìvich.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Ventola (dal 20/05/2002 -second mandà: 2007-).

## Sità gemelà
Canosa di Puglia a l’é gemelà con:
*  Dubrovnik, Croassia
*  Grinzane, Italia
*  Grójec, Polònia
*  Torremaggiore, Italia

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani
Margherita di Savoia (BT)

**Margherita di Savoia** a l'é un comun ëd 12.783 abitant dla Pulia, an provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani.

## Economìa
Margherita di Savoia a l'é arnomà për soe salin-e, le pi grande an Euròpa e le seconde an tut ël mond.

## Nòm
Ël comun a l'é stàit ciamà *Saline di Barletta* fin al 1879 e peui a l'ha tramudà sò nòm an onor ëd l'argin-a Margrita.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Raffaele Bufo (dal 15/04/2008).

## Sità gemelà
Margherita di Savoia a l'é gemelà con:
*  Miami, Stat Unì d'América dal 2011

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Barlëtta-Andria-Trani
Navara

La **Navara** (*Navarra* an ëspagneul, *Nafarroa* an basch) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 10.391 km2 e a conta anviron 605.800 abitant.

La capital a l'é Pamplon-a (*Pamplona* an ëspagneul, *Iruñea* an basch) .

## Geografìa
La Navara as treuva al nòrd dë Spagna e a confin-a a nòrd con la Fransa, a est con l'Aragon-a, a òvest con ij Pais Basch e a sud con La Rioja. A fa part ëd Navara la cita *exclave* ëd Petilla de Aragón, ch'a resta fòra dai confin dla Comunità, completament sircondà dal teritòri aragonèis.

## Lenga

Le lenghe ufissiaj a son lë spagneul (an tut ël teritòri) e ël basch (mach ant ij comun ch'a l'han deliberà 'd diciaresse ufissialment "bascòfon", ch'a resto dzortut ant ël nòrd e al sènter dla region).
Na vira as parlava 'dcò na varianta dl'aragonèis (ël *navaro-aragonèis*), giumaj disparùa.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
La Rioja (Spagna)

**La Rioja** a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 5.045 km2 e a conta anviron 308.900 abitant.

La capital a l'é Logroño.

## Geografìa
**La Rioja** as treuva al nòrd dë Spagna e a confin-a a nòrd con ij Pais Basch, a nòrd-est con la Navarra, a sud-est con l' Aragon-a e a sud-òvest con Castija e León.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é lë spagneul; a esisto pa 'd dialet locaj.
 
## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Trigomiro

Un **trigomiro** a l'é un programa për calcolador che a fa ëd travaj automatisà ansima a la Ragnà. An anglèis a son ciamà *Internet bots*, *web robots*, *WWW robots* ò bele mach *bots*, e vàire lenghe a l'han amportà d'amblé la terminologìa anglèisa për definije. An piemontèis la paròla trigomiro (ò trigo) a l'é stàita sërnùa përchè a dan bin l'idèja d'un chèich-còs ëd mecànich anventà për gavesse na gran-a.

## Travaj sòlit dij trigomiro
Për sòlit ij trigo a fan travaj nen vàire complicà ma che a ciamo d'esse arpetù motobin soèns. Soa fòrsa a l'é che as ëstofio nen e a travajo motobin pì ampressa ëd lòn ch'a podrìa fé na person-a a man. Ël setor andova a son pì dovrà a l'é col dël tacafilafi ant sla Ragnà, andova che ij trigo a torio sù, as vardo e peui as ëschedo anformassion da 'nt ij servent dla Ragnà ën fasend motobin pì ampressa ëd lòn ch'a podrìa fé na person-a. Minca un servent a peul avej n'archivi denominà `robots.txt`, andova ch'as buto dle règole për ël tacafilagi che ij trigo a dovrìo apliché (peui s'a lo fan ò nò a dipend tut da se chi a l'ha scrivù ël trigo a jë varda, pa tuti a lo fan).

Ant sël pat, ij trigo as dòvro andova ch'a venta esse bon a reagì pì ampressa ëd lòn ch'a peul fé na person-a, pr'esempi ant ij gieugh ò ant j'aste. Conbin che sòn riva nen vàire 'd soèns, a son dovrà ëdcò mach për fé finta ch'a-i sia na person-a a arsponde andova ch'a-i é gnun.

Ij trigo as dòvro ëdcò për fé dj'arsërche continuà. Webot.com a l'é un dj'esempi ëd sossì, con sò trigo che a giro vàire servent për vëdde lòn ch'a-i cambia an dij contnù multimojen, an manera dë fejlo dlongh savej a j'utent ch'a son scrivusse al servissi.

## An wikipedia
Wikipedia a l'é un dj'anvironament andova che ij trigo a son motobin dovrà. As dòvro tant për carié ëd contnù che un a l'é prontasse daspërchiel, sensa esse colegà a la Ragnà, che për buté anliure antërwiki, visadì cole anliure che a men-o da 'nt n'edission a n'àutra.
La Rioja (provincia dl'Argentin-a)

**La Rioja** a l'é na provinsa dl'Argentin-a.

A l'ha na surfassa d'89.680 km2 e a conta anviron 340.000 abitant (2008).

La capital a l'é La Rioja.

## Geografìa
La provincia ëd La Rioja as treuva al nòrd-òvest ëd l'Argentin-a e a confin-a con ël Cile.


## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Argentin-a
La Rioja (sità dl'Argentin-a)

**La Rioja** a l'è una sità dl'Argentin-a, capital ëd l'omònima provinsa.

A conta anviron 145.000 abitant.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità argentin-e
La Rioja

***La Rioja*** a l'é:

* na Comunità Autònoma 'dla Spagna

* na provincia dl'Argentin-a

* na sità dl'Argentin-a
Vitoria-Gasteiz

**Vitoria-Gasteiz** a l'é na sità dla Spagna, capital dla Comunità Autònoma dij Pais Basch.

A conta 229.483 abitant (2007).

## Nòm
Ël nòm ofissial dël comun a l'é *Vitoria-Gasteiz*: *Vitoria* a l'é 'l nòm an espagneul, *Gasteiz* a l'é 'l nòm an basch.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Patxi Lazcoz.

## Sità gemelà
Vitoria-Gasteiz a l'é gemelà con:
*  Anaheim, Stat Unì d'América
*  Angoulême, Fransa
*  Daïra, Repùblica Àraba Saharawi Democràtica
*  Cogo, Guinea Equatorial
*  Kutaisi, Geòrgia
*  Victoria, Stat Unì d'América
*  Vitória, Brasil

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Vitoriagasteiz
Saragòssa

**Saragòssa** (*Zaragoza* an espagneul) a l'é na sità dla Spagna, capital dla Comunità Autònoma dl'Aragon-a.

A conta 682.283 abitant (2008).
## Cultùra
La sità a l'é la sede ëd 'na università fondà dël 1542.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Juan Alberto Belloch.

## Sità gemelà
Saragòssa a l'é gemelà con:
*  Betlem, Palestin-a
*  Biarritz, Fransa
*  Coimbra, Portugal
*  La Plata, Argentin-a
*  León, Nicaragua
*  Móstoles, Spagna
*  Pau, Fransa
*  Ponce, Portorico
*  Tijuana, Méssich
*  Zamboanga, Filipin-e
*  Zaragoza, Guatemala

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Saragossa
Céser (dignità)

Ël tìtol onorìfich ëd *Céser* a l'é nàit durant la formassion dl'Imperi Roman e a l'ha avù efet për squasi mila e sinchsent agn an Roma e Costantinòpoj. A l'ha avù un gran anfluss ëdcò ansima ai tìtoj ëd vàire àutre popolassion, ëd dand-je adoss a espression coma Kaiser e Czar.

## Etimologìa
Ën avend ardità 'l podèj polìtich ëd Giulio Céser, August a l'avìa car ëd fesse ciamé tan-me chiel. *Caesar* a l'era comsëssìa na part ëd sò nòm ëd famija, donca a l'era nen na ròba fòra-via. La dinastìa Giulio-Clàudia ch'a l'é anandiasse con chiel a l'é durà dal pì al manch për un sécol (da Giulio Céser a Neron). Al pòst dë droché, ës nòm a l'é viaman passà a indiché na condission polìtica, e na vira ch'a l'é rivasse a la dinastìa Flavia e a Vespasian, Tito e Domissian, l'espression *Caesar* a l'avìa giumaj d'autut smonusse për la stra sò valor ëd cognòm, për ëvnì a esse un tìtol.

## La Tetrarchìa
Dapress a j'arforme polìtiche ëd Dioclessian, ës tìtol a ven a pijé un sust pì nen mach onorìfich, ma sostansial, e bin dëstacà da cola d'August. Ant ël sistema polìtich dla Tetrarchìa ël **Céser** a resta la përson-a ch'a comanda la mità anferior an gerarchìa d'un dij doi Imperi comandà mincadun da sò August. Ël Céser a l'avrìa nen dë esse parent dl'August, ma pitòst dë esse sërnù coma aministrator an piòta, për feje da agiut e peui da sucessor a l'August. As trata d'un sistema ch'a travaja nen, e che a dròca bele sùbit, dapress a l'arvira ëd Costantin.

## Imperi roman d'Orient
Ant l'Imperi Roman d'Orient, ël tìtol grecisà ëd *kaisar* a resta pen-a dadré a col dël Patriarca ëd Constantinòpoj e a l'ha drit a porté na coron-a (mach sensa cros ansima). Ën essend a un livel àut parej, a l'é considerà giust për un prinsi real, un regent ò pura n'amperador designà. Col temp però ij tìtoj a Costantinòpoj as anflassion-o, e a la fin dle fin ëd Céser a-i në j'é tròp. Sòn a men-a Alessi I Comnen a creé na dignità pì àuta, ciamà Sebastokratôr, për dejla a sò frel Isach. A son ëd temp d'arforme dla strutura dël podej amperial dl'Imperi d'Orient, ch'a sta ëvnisend viaman pì feodalisà a la meuda latin-a, e pen-a dapress a lòn Manuel I Comnen a crea 'l tìtol ëd Déspota, ch'a jë sta dzora tant ël Céser che al Sebastokratôr. Dj'ùltim temp dl'Imperi ij tìtoj as moltìplico anco', an proporsion anversa al teritòri dl'Imperi midem.

Categorìa:Tìtoj nobiliar roman
Cortemaggiore

**Cortemaggiore** (*Curtmagiùr* an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 4.653 abitant , ant la provinsa ëd Piasensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriele Girometta (dal 16/05/2011, scond mandà dal 05/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Piasensa
Sant'Ippolito

**Sant'Ippolito** a l'é un comun dle Marche ëd 1.513 abitant, an provincia ëd Pésaro-Urbin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Dimitri Tinti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Santippolito
Comunità Valensian-a

La Comunità Valensian-a (*Comunitat Valenciana* an valensian; *Comunidad Valenciana* an ëspagneul) a l'é un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.

A l'ha na surfassa ëd 23.255 km2 e a conta apopré 4.885.000 abitant.

La capital a l'é Valensia.

## Geografìa
La Comunità Valensian-a as treuva al sud-est ëd la Spagna e a confin-a a nòrd con l'Aragon-a e la Catalògna, a òvest con Castija-La Mancha e la Region ëd Murcia; a l'é bagnà a est dal Mar Mediterani.

## Nòm ufissial
Contut che an ëspagneul as disa *Comunidad Valenciana*, ël govern ëspagneul a dòvra ufissialment mach la version catalan-a\valensian-a dël nòm, *Comunitat Valenciana*.

## Lenga

Le lenghe ufissiaj a son ël valensian, ch'a l'é na varianta dël catalan, e lë spagneul.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Spagna
Murcia (Spagna)

**Murcia** a l'é na sità dla Spagna, capital dla Comunità Autònoma dla Region ëd Murcia.

A conta 422.861 abitant (2007).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Miguel Ángel Cámara Botía.

## Sità gemelà

Murcia a l'é gemelà con:
*  Grasse, Fransa
*  Irapuato, Méssich
*  Lece, Italia
*  Łódź, Polònia
*  Miami, Stat Unì d'América
*  Murcia, Filipin-e

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità spagneule
Murcia (omònim)

***Murcia*** a l'é 'l nòm ëd:

* **[[Murcia (Spagna)|Murcia]]**, sità dla Spagna

* **[[Murcia (Filipin-e)|Murcia]]**, sità dle Filipin-e

* **[[Region ëd Murcia]]**, Comunità autònoma dla Spagna
Murcia (Filipin-e)

**Murcia** a l'é na sità dlë Filipin-e ant la provincia ëd Negros Occidental.

A conta 81.286 abitant (2015).

## Sità gemelà
Murcia a l'é gemelà con:
*  Baguio City, Filipin-e
*  Murcia, Spagna

Categorìa:Sità asiàtiche
Categorìa:Filipin-e
Boson Gròss

**Boson Gròss** a l'era ëd La Sala e a l'é stàit vësco ëd Tarantasia ant ël 1096.
La pì part dij detaj ëd soa vita a son nen rivane.

Categorìa:Famija Gròss-Du Chatelar
Rodolf Du Chatelar

**Rodolf Du Chatelar** a l'era nassù a La Sala dal nòbil Anselm Gròss e da soa fomna Bonarent.
Intrà ant la cariera eclesiàstica, a l'é vnù prevòst a la catedral d'Osta e vicari capitolar.

Apress la mòrt ëd Bonifass ëd Valperga, a l'é stàit nominà vësco d'Osta con na litra ëd Nossens IV, vësco 'd Roma, dij 18 dë dzèmber 1243, ma chiel a l'ha arfudà, an acetand mach ëd rese la diòcesi d'Osta ëd fasson provisòria.
Ai 2 ëd mars 1246 a l'é stàit nominà da Nossens IV vësco ëd Tarantasia.
Tanme metropolitan a l'é tornà vàire vire a Osta (dël 1259, dël 1263, dël 1269).

Giutà dai sò frej, a l'é chiel ch'a l'ha fàit tiré su ël castel ëd Chatelar e a l'é da antlora che la famija Gròss a l'ha pijà ant ël parlé comun la denominassion *Du Chatelar*.
Ant ës castel, Rodolf a l'ha fàit fé na capela dedicà a San Teodul, a San Tomà vësco e ai sò predecessor ant la sede ëd Tarantasia San Giaco e San Pero.

Rodolf a l'é stàit consijé përsonal ëd Pero II, ch'a lo disìa ël përsonage pì fiamengh dij sò stat; chiel-sì a l'ha ëdcò mnà Rodolf an Anghiltèra, presentandlo a la cort e fansendlo intré ant le grassie dël re Enrich.
Mòrtie Pero II, sò frel e sucessor Filip I a l'ha mantnù soa fiusa an Rodolf.
Dël 1267, Filip I a l'ha arcomandalo al vësco ëd Roma, Clement IV, për la sede ëd Lion.

An sò testament dj'8 d'avril 1270, Rodolf a l'ha lassà tuti sò avèj për j'euvre bon-e.
A l'é mòrt a Palerm ai 9 ëd gené 1271.

Categorìa:Famija Gròss-Du Chatelar
Pero III Du Chatelar

**Pero III Du Chatelar**, ëd La Sala, a l'era novod ëd Rodolf Du Chatelar.
A l'ha sucedù a sò barba tanme vësco ëd Tarantasia.
A l'é mòrt ai 22 ëd luj 1283.

Categorìa:Famija Gròss-Du Chatelar
Region fransèise

La Repùblica fransèisa a l'é dividùa, da la mira aministrativa, an 18 region.
A-i é 13 region ant la Fransa metropolitan-a (visadì ël teritòri fransèis ch'a resta an Euròpa), peui a-i é 5 *Region d'Oltramar* ch'a son j'ex-colònie fransèise spantià për ël mond. 

## Division aministrativa dla Fransa

Le **Region** a son ël livel pì aut dla division aministrativa fransèisa.
Le Region a son a soa vira dividùe an *[[Dipartiment fransèis|Dipartiment]]* (an fransèis: *Départements*) e an Metròpòli. Sti *Dipartiment* a son an total 100: 96 ant le 13 Region dla Fransa metropolitan-a, mentre che 5, ch'a j'ero dit *Dipartiment d'Oltramar*, àora a costituisso le *Region d'Oltramar* mòno-dipartimentaj.
Ij *Dipartiment* a son costituì mincadun da un gran nùmër ëd Comun (an fransèis: *Communes*). Ij Comun a s'unisso antra lor an *Arrondissements* e an *Canton* për tué mej ij sò interess. Ij Comun fransèis a son 36.782, argropà an 342 *Arrondissements* e 4.039 *Cantons*.
A apartnisso a la Fransa, ancor, ant ël mond, le *[[Coletività fransèise d'Oltramar|Coletività d'Oltramar]]* (an fransèis: *Collectivités d'outre-mer*), visadì 'd paìs e ìsole ch'a son stàit d'ex-colònie fransèise ma a l'han pa (o ancor pa) lë *status* ëd *Region*. Le pì importante a son la Neuva Caledònia e la Polinesia Fransèisa.

## Fonsion ëd le Region
La pipart ëd le Region fransèise a son gropà a n'identità coltural ò sossial pì o men definìa, ò a corispondo a n'antica region stòrica fransèisa ò europenga.
Le Region a l'han pa d'autonomìa legislativa, fiscal ò regolamentaria. Sòn përché la Fransa a l'é në Stat ancora motobin sentralisà. Contut, a arsèivo dal govern sentral na part dj'impòste nassionaj ch'a l'han da ripartì conforma soe competense.
As parla minca tant ëd conferì na quàica autonomìa legislativa a le Region e 'd suprime ij Dipartiment an spostandne le fonsion a le Region, ma tute ste propòste-sì a son ancor sota debat e a son restà sensa séghit.

## Lista dle Region fransèise (dal 2016)
Dal 2016, le region fransèise dla **Fransa metropolitan-a** a son dividùe an costa manera:

* Alvernia-Ròno-Alp
* Àuta Fransa
* Borgògna-Franca Contà 
* Brëtagna
* Còrsica
* Grand Est
* Ìsola ëd Fransa
* Neuva Aquitania
* Normandìa
* Ocitània
* Pais ëd la Lòira
* Provensa-Alp-Còsta Asura
* Sènter-Val ëd la Lòira

**Region d'Oltramar**
* Guadalupa
* Gujan-a Fransèisa
* Martinica
* Mayotte (dal 2011)
* Réunion

## Lista dle Region fransèise (dal 1982 al 2015)
Fin al 2016, le region fransèise dla **Fransa metropolitan-a** a j'ero dividùe an costa manera (ij nùmer a s'arferisso a la cartin-a ambelessì a la man drita):

* 1.  Alsassia
* 3.  Alvernia
* 2.  Aquitania
* 11. Àuta Normandìa
* 4.  Bassa Normandìa
* 5.  Borgògna
* 6.  Brëtagna
* 8.  Champagne-Ardënne
* 9.  Còrsica
* 10. Franca Contà
* 12. Île-de-France
* 13. Lengadòca-Rossijon
* 14. Limosin
* 15. Loren-a
* 16. Mesdì-Pirené
* 17. Nòrd-Pass ëd Calais
* 18. Pais ëd la Lòira
* 19. Picardìa
* 20. Poitou-Charentes
* 21. Provensa-Alp-Còsta Asura
* 22. Ròno-Alp
* 7.  Sènter

**Region d'Oltramar**
* Guadalupa
* Gujan-a Fransèisa
* Martinica
* Mayotte (dal 2011)
* Réunion
Alfredo Capelli

Matemàtich.
**Alfredo Capelli** a l'era nassù a Milan ai 5 d'agost dël 1855 e a l'é mòrt a Nàpoli ai 28 ëd gené dël 1910.
Dal 1880 al 1886 a l'ha tnù la càtedra d'àlgebra a Palerm.

A l'ha travajà ant l'anàlisi e ant la teorìa djë strop.

## A pòrto sò nòm
* Teorema ëd Capelli

## Euvre prinsipaj
*Algebra complementare.

Capelli, Alfredo
Capelli, Alfredo
Guido Grandi

Matemàtich.
**Luigi Guido Grandi** a l'era nassù a Cremon-a ël 1m d'otóber dël 1671 e a l'é mòrt a Pisa ai 4 ëd luj dël 1742.
A fasìa part ëd lë Studi pisan.
Fin dal 1702 a l'ha ancaminà a spantié l'anàlisi infinitesimal ant ij sò cors.
A l'era beneditin e dzorantendent a j'eve për ël Granducà ëd Toscan-a.

## Euvre prinsipaj
*Quadratura circuli et hyperbolae (1703)
***Note al trattatello del Galileo del moto naturalmente accelerato** (1718)
Ambelessì, tra d'àutre ròbe, Grandi a dëscut ëd la natura dla fòrsa gravitassional, considerand vàire ipòtesi an sla laj ch'a goerna la fòrsa d'atrassion ëd doe masse an fonsion ëd soa distansa: fòrsa costanta, fòrsa proporsional ëd fasson direta o anversa a la distansa, fòrsa proporsional ëd fasson anversa al quadrà ëd la distansa.
*Flores geometrici (1728)

Grandi, Guido
Alsassia

L' **Alsassia** (*Alsace* an fransèis; *Elsass* an dialet alsassian e an tedesch) a l'é na region ëstòrica dla Fransa oriental e a l'é stàita na Region ëd Fransa fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a le region ëd la Champagne-Ardënne e dla Loren-a për formé la neuva region dël Grand Est.

A l'avìa na surfassa d'8.280 km2, ch'a na fasìa la Region fransèisa pì cita. A contava anviron 1.817.000 abitant.

La capital a l'era Strasborgh.

L'Alsassia a l'era partagià an doi dipartiment:
* 67 : Bass Ren
* 68 : Àut Ren

## Geografìa

L'Alsassia as treuva al nòrd-est ëd la Fransa. A confinava a con le region ëd la Franca Contà e dla Loren-a a òvest, con la Gërmania a est e con la Svìssera a sud.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialet regionaj ch'a sio.
A l'é dovrà, bele che sempe men, l' *alsassian*, ch'a l'é un dialet alemànich. Ant ël nòrd e al nòrd-òvest as parlo ancor ëd dialet francon, sempre dla famija germànica. Al sènter-òvest pòche përson-e a dòvro ancor ël *Welche*, un dialet d'Oil davzin al fransèis, donca romanz.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Grand Est
Gossolengo

**Gossolengo** (*Uslëing* an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 5.652 abitant , ant la provinsa ëd Piasensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Ghillani (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Piasensa
Lenga Haeke

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Haeke** o **Haeke** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Neuva Caledònia.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Haeke** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe Neuva Caledònia
********* lenghe Haekic
********** **lenga Haeke**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **AEK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aek

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Casale sul Sile

**Casale sul Sile** a l'é un comun dël Véneto ëd 12.419 abitant , an provincia ëd Trevis.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruna Battaglion (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trevis
Lenga ajie

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga ajie** ò **Ajie** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Neuva Caledònia.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Ajie** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe Neuva Caledònia
********* lenghe meridionaj
********** lenghe sud
*********** lenghe Wailic
************ **lenga Ajie**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **aji**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aji

ajie
ajie
Lenga Sakao

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Sakao** o **Sakao** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Sakao** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe Vanuatu nòrd e sentral
********* lenghe Est Santo
********** lenghe nòrd
*********** **lenga Sakao**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **SKU**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=sku

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Bagnara di Romagna

**Bagnara di Romagna** (*Bagnèra* an romagneul) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 1.960 abitant, an provincia ëd Ravënna.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Galli (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Bagnara di Romagna a l'é gemelà con:
*  Adelmannsfelden, Gërmania
*  Saint-Drézéry, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ravënna
Blason dla provincia ëd Ravënna

## Blason dla provincia ëd Ravënna
Figura:Provincia di Ravenna-Stemma.svg

## Blason dij comun dla provincia ëd Ravënna

Figura:Alfonsine-Stemma.svg|Alfonsine
Figura:Bagnacavallo-Stemma.svg|Bagnacavallo
Figura:Bagnara di Romagna-Stemma.png|Bagnara di Romagna
Figura:Brisighella-Stemma.png|Brisighella
Figura:Casola Valsenio-Stemma.png|Casola Valsenio
Figura:Castel Bolognese-Stemma.png|Castel Bolognese
Figura:Cervia-Stemma.png|Cervia
Figura:Conselice-Stemma.svg|Conselice
Figura:Cotignola-Stemma.png|Cotignola
Figura:Faenza-Stemma.svg|Faenza
Figura:Fusignano-Stemma.png|Fusignano
Figura:Lugo (Italia)-Stemma.svg|Lugo
Figura:Massa Lombarda-Stemma.png|Massa Lombarda

Figura:Ravenna-Stemma.svg|Ravënna
Figura:Riolo Terme-Stemma.png|Riolo Terme
Figura:Russi-Stemma.png|Russi
Figura:Sant'Agata sul Santerno-Stemma.png|Sant'Agata sul Santerno
Figura:Solarolo-Stemma.png|Solarolo


Categorìa:Emilia-Romagna
Ravenna
Hans Mohrmann

Matemàtich.
**Hans Mohrmann** a l'era nassù dël 1881 e a l'é mòrt dël 1941.
A l'é ocupasse ëd geometrìa d'órdin finì.

## Euvre prinsipaj
**Einführung in die nicht-euklidische Geometrie* (Lipsia, 1930)

Mohrmann, Hans
Hans Cornelius

Filòsof.
**Hans Cornelius** a l'era nassù a Mùnich ëd Baviera ai 27 dë stèmber dël 1863 e a l'é mòrt a Gräfelfing ai 23 d'agost dël 1947.
A l'ha mnà dë studi an sla teorìa dla conossensa.

## Euvre prinsipaj
* *Psychologie als Erfahrungswissenschaft* (Lipsia, 1897)
* *Einleitung in die Philosophie* (Lipsia, 1903)
* *Transcendentale Systematik* (Mùnich ëd Baviera, 1916)

Cornelius, Hans
Nissa

***Nissa / Nizza*** a l'é 'l nòm ëd:

* **[[Nissa Monfrà|Nissa Monfrà (o Nissa dla Paja) / Nizza Monferrato]]**, comun an provincia d'Ast

* **[[Nissa Marìtima|Nissa Marìtima (o Nissa dël Mar) / Nice]]**, sità dla Fransa

* **[[Nizza di Sicilia]]**, comun an provincia ëd Messin-a

* **[[Ponte Nizza]]**, comun an provincia ëd Pavìa

* **[[Val di Nizza]]**, comun an provincia ëd Pavìa
Solarolo Rainerio

**Solarolo Rainerio** (*Sularól Rainéri* an dialèt cremonèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 958 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianpietro Zaramella (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Solarolo (omònim)

***Solarolo*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Solarolo]]**, an provincia ëd Ravënna

* **[[Solarolo Rainerio]]**, an provincia ëd Cremon-a
Capistrano

**Capistrano** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.140 abitant, an provincia ëd Vibo Valentia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marcello Roberto Caputo (dal 29/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vibo Valentia
Niscemi

**Niscemi** a l'é un comun dla Sicilia ëd 26.492 abitant, an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Di Martino (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Acquaviva Platani

**Acquaviva Platani** a l'é un comun dla Sicilia ëd 1.231 abitant, an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Mistretta (dal magg 2002 -second mandà: 2007-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Bompensiere

**Bompensiere** (*Naduri* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 629 abitant , an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Gioacchino Losardo (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Butera

**Butera** (an sicilian: *Vutera*) a l'é un comun italian ëd 4.054 abitant ant la provincia ëd Caltanissëtta an Sicilia. As treuva an sna colin-a a 402 méter an sël livel dël mar, a sud dël capleugh, e a l'é l'ùnich comun dla provincia (con Gela) ch'a së spantia fin-a a la còsta dël Mar Mediterani, an sël golf ëd Gela.

## Geografia
Ël teritòri comunal a l'ha na surfassa ëd 298,55 km², ch'a lo rend ël pì estèis an Sicilia e ël 39esim an Italia. A l'é caraterisà da na part còstiera pian-a (la pian-a ëd Gela) e da na part interna colinosa. A l'é comprèis an tra ij fium Salso e Disueri, e a goerna ël lagh Comunelli, formà da dë sbarament për la riserva d'eva. Le frassion costiere a son Marina ëd Butera e Falconara, con n' interess turìstich moderà.

## Stòria
La colin-a 'd Butera a l'é stàita abità fin da la preistòria, con dle trasse 'd Sican dl'età dël bronz mesan (1400-1000 a.C.). Ant la località "Piano Fiera" a-i resta na necròpoli e na "cista dolménica" (lastre 'd pera butà a cub), ch'a arcòrda dj'architeture sarde dl'età dël ram (2900-2000 a.C.) .

Ant l'época dla colonisassion greca, Butera a podrìa esse identificà con l'antica *Omphake*, conquistà dai gelòi. Dël 853, durant la conquista àraba dla Sicilia, a l'é stàita ciapà dj'Aghlabid dòp sinch mèis d'assedi, e a l'ha pijà 'l nòm àrab *Būtīrah* ("leugh scossèis"). A l'é stàita un dj'ùltim avampòst musulman a tombé, quand d'avril dël 1089 a l'é stàita conquistà dal Gran Cont Rugé . D'apress a l'é vnùita na contà norman-a, e a l'é stàita assignà a Enrich dël Vast (dla famija aleramich-a), con ëd colon ch'a son rivà da l'Italia setentrional, an fasend-ne na tèra "lombarda" . Ël feod a l'é passà peui a le famije Alagona e Santapau. Dël 1563, për la famija Branciforte, a l'é dventà 'l prim prinsipà dël Regn ëd Sicilia . La sucession a l'é peui passà ai Lanza (prinsi ëd Trabia).

## Monument
*   Castel àrab-norman (sécol XI), restaurà ant l'ùltim desen-i.
*   Cesa mare 'd San Tomà (sécol XVI), an piassa Dòm, ch'a goerna *La Madòna dj'Àngej* ëd Filippo Paladino.
*   Santuari 'd San Ròch (sécol XVIII).
*   Necròpoli ëd Piano Fiera (preistòria).
*   Pòrta Real, ciamà parèj përchè traversà dal cont Rugé dël 1062.

## Economìa
L'economìa a l'é basà an sla coltivassion ëd gran, màndole, carëbbe, uliv e agrum. La viticoltura a l'é amportanta për la produssion dël vin. A-i é 'dcò d'anlevament (feje e vache). Ël turism a l'é an chërsùa an sla còsta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Zuccalà (lista cìvica, dal 2022). Ij sìndich prima a son ëstàit: Luigi Casisi (2007-2012) e Aldo Maria Cateno Scichilone (2002-2007) .

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Fontaine (Isère)

**Fontaine** a l’é un comun ëd 22.936 abitant  dla Fransa (dipartiment ëd l'Isère, region Ròno-Alp).

## Sità gemelà
Fontaine a l'é gemelà con:
*  Alpignan, Italia
*  Schmalkalden, Gërmania
*  Sommatino, Italia

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Yannick Boulard.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Isère
Aquitania

L' **Aquitania** (*Aquitaine* an fransèis; *Aquitania* an ossitan; *Akitania*  an basch) a l'é na region ëstòrica dla Fransa sud-ossidental e a l'é stàita na Region ëd Fransa fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a le region dël Limosin e dël Poitou-Charentes për formé la neuva region ëd la Neuva Aquitania.

A l'avìa na surfassa ëd 41.309 km2 e a contava anviron 3.099.000 abitant.

La capital a l'era Bordò.

L'Aquitania a l'era partagià an sinch dipartiment:

* 24 : Dordògna
* 33 : Gironda
* 40 : Landes
* 47 : Lot e Garon-a
* 64 : Pirené Atlàntich

## Geografìa

L'Aquitania as trovava al sud-òvest ëd la Fransa. A confinava a nòrd con la region dël Poitou-Charentes, a nòrd-est con ël Limosin, a est con ël Mesdì-Pirené e a sud con la Spagna.

## Lenga
La lenga ufissial a l'era mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialet regionaj ch'a sio.
As dovravo, come lenghe regionaj: 
* l'ossitan (150.000 locutor apopré) a nòrd 
* ël basch ant ël dipartiment meridional dij Pirené Atlàntich
* na parlada d'oil ciamà *santongeais*, ant ël nòrd dël dipartiment ëd Gironda.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Neuva-Aquitania
Tor Eiffel

La **Tor Eiffel** (*Tour Eiffel* an fransèis) a l'é 'l monument pì famos ëd Paris e a l'é arnomà an tut ël mond coma ël sìmbol dla sità.
A l'é stàita ciamà parèj dal nòm ëd sò progetista, l'angigné Gustave Eiffel, ma a l'é 'dcò stranomà la *Sgnora 'd fer*.

A l'é àuta 304 méter e a pèisa apopré 10.000 tonelà.

La Tor Eiffel a l'é stàita edificà an men ëd doi ani, dal 1887 al 1889.
A l'é stàita inaugurà ai 31 ëd mars dël 1889 e duvertà ëd fasson ofissial ai 6 ëd magg dël midem ann.

Dël 2011 a l'é stàita visità da 7,1 milion ëd përson-e.

Categorìa:Architetura ëd Paris
Lugo di Vicenza

**Lugo di Vicenza** a l'é un comun dël Véneto ëd 3.780 abitant , an provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Robertino Cappozzo (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Lugo di Vicenza a l'é gemelà con:
*  Ostra Vetere, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vicensa
Lugo (omònim)

***Lugo*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Lugo]]**, un comun an provincia ëd Ravënna, Italia
* **[[Lugo di Vicenza]]**, un comun an provincia ëd Vicensa
* **[[Lugo (Spagna)]]**, un comun an provincia ëd Lugo, Spagna
* **[[Provincia ëd Lugo]]**, provincia an Spagna
* **[[Lugo-di-Nazza]]**, un comun an Fransa
Alvernia

L' **Alvernia** (*Auvergne* an fransèis; *Auvèrnha* ò *Auvèrnhe* an ossitan) a l'é na region ëstòrica dla Fransa sentral e a l'é stàita na Region ëd Fransa fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a la region dël Ròno-Alp për formé la neuva region ëd l'Alvernia-Ròno-Alp.

A l'avìa na surfassa ëd 26.013 km2 e a contava anviron 1.337.000 abitant.

L'Alvernia as componìa ëd quatr dipartiment:
* 03 : Allier
* 15 : Cantal
* 43 : Àuta Lòira
* 63 : Puy-de-Dôme

La capital a l'era Clermont-Ferrand.

## Geografìa

L'Alvernia as treuva al sènter ëd la Fransa. A confinava con le Region Sènter e Borgògna a nòrd, con ël Ròno-Alp a est, con la Lengadòca-Rossijon a sud, con ël Mesdì-Pirené a sud-òvest e con ël Limosin a òvest .

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialèt regionaj ch'a sio.
As deuvro, come lenghe regionaj: 
* l'ossitan ant ësquasi tut ël teritòri, dont ël 61% dla popolassion a diciara 'd capilo
* na parlada d'oil local, ël *bourbonnais*, motobin davzin-a al fransèis stàndard, ant ël nòrd dël dipartiment ëd l'Allier.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Alvernia-Ròno-Alp
Alain Robbe-Grillet

Scritor an lenga fransèisa, proclamasse daspërchiel cap fila dël Romanz neuv, e realisador cinematogràfich.

**Alain Robbe-Grillet** a l'era nassù a Brest ai 18 d'ost dël 1922.
Sò pare grand a l'era magìster dë scòla, sò pare amprenditor sensa sòld.
Alain Robbe-Grillet a l'ha fàit ij sò studi primari, scondari e superior a Paris, con n'ann ëd servissi 'd travaj obligatori a Noremberga ant ël 1943-1944.
Diplomà a l'Anstitù nassional d'agronomìa dël 1945, a l'ha fàit vàire travaj d'angigné, a l'Insee e apress a l'Anstitù dla fruta e dj'agrum coloniaj an Maròch, an Guinea, an Guadalupa.

Dël 1949, a l'ha scrivù un romanz, *Un régicide*, arfudà da Gallimard.
An sla barca ch'a lo arportava a ca da j'Antile për ëd rason ëd salute, dël 1951, a l'é butasse a scrive *Les gommes*.
Dël 1955 *Le voyeur* a l'ha vagnà ël premi dle Crìtiche, mersì a Georges Bataille, Jean Paulhan e Maurice Blanchot che, ansema a Georges Lambrichs e Roland Barthes, a son ëstàit ij prim a sosten-lo.
Dël midem ann a l'é vnù consijé literari a j'Éditions de Minuit.

Dël 1960 a l'ha sot-signà ël Manifest dij 121 për ël drit a l'insotmission ant la guèra d'Algerìa.

Ai 25 ëd mars 2004 a l'é stàit elegiù a l'Academia Fransèisa, al pòst ëd Maurice Rheims, ma a l'ha mai partissipaje.
A l'é mòrt për complicassion al cheur a l'ospidal ëd Caen ai 18 ëd fërvé 2008.

## Euvre prinsipaj
### Literatura
**Un régicide* (romanz, 1949)
**Les gommes* (romanz, 1953)
**Le voyeur* (romanz, 1955)
**La jalousie* (romanz, 1957)
**L'année dernière a Marienbad* (sene e diàlogh për ël film d'Alain Resnais, 1961)
**Pour un nouveau roman* (1963)
**La maison de rendez-vous* (romanz, 1965)
**Un roman sentimental* (2007)

### Film
**L'immortelle* (1963, premi Louis-Delluc)
**Trans-Europ-Express* (1966)
**L'homme qui ment* (1968)
**L'Éden et après* (1971)
**Glissements progressifs du plaisir* (1974)
**Le jeu avec le feu* (1975)
**La belle captive* (1984)
**Un bruit qui rend fou* (1995)
**C'est Gradiva qui vous appelle* (2006)

Robbe-Grillet, Alain
Robbe-Grillet, Alain
Villalba

**Villalba** (*Villarba* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 1.803 abitant, an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Eugenio Zoda (dal 16/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Blason dla provincia ëd Caltanissëtta

## Blason dla provincia ëd Caltanissëtta

Figura:Provincia di Caltanissetta-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia ëd Caltanissëtta

Figura:Bompensiere-Stemma.svg|Bompensiere
Figura:Butera-Stemma.png|Butera
Figura:Campofranco-Stemma.svg|Campofranco
Figura:Delia (CL)-Stemma.png|Delia

Figura:Marianopoli-Stemma.png|Marianopoli
Figura:Mazzarino-Stemma.svg|Mazzarino
Figura:Milena-Stemma.svg|Milena
Figura:Montedoro-Stemma.png|Montedoro
Figura:Mussomeli-Stemma.png|Mussomeli
Figura:Niscemi-Stemma.svg|Niscemi
Figura:Resuttano-Stemma.png|Resuttano
Figura:Riesi-Stemma.svg|Riesi 
Figura:San Cataldo (Italia)-Stemma.svg|San Cataldo
Figura:Santa Caterina Villarmosa-Stemma.png|Santa Caterina Villarmosa
Figura:Serradifalco-Stemma.png|Serradifalco
Figura:Sommatino-Stemma.png|Sommatino
Figura:Sutera-Stemma.png|Sutera
Figura:Vallelunga Pratameno-Stemma.png|Vallelunga Pratameno
Figura:Villalba-Stemma.png|Villalba


Categorìa:Sicilia
Caltanissetta
Milena

**Milena** a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.249 abitant , an provincia ëd Caltanissëtta.

## Stòria
Ël comun a l'é stàit istituì, con ël nòm ëd *Milocca*, ai 30 de dzèmber dël 1923, da l'union dle frassion *Milocca* (comun ëd Sutera) e *San Biagio* (comun ëd Campofranco).
Dël 1934 a l'ha tramudà sò nòm a *Milena*, an onor dl'argina Milena dël Montnèigr, mare d'Élena, regin-a d'Italia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Vitellaro (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
San Cataldo (Italia)

**San Cataldo** (*Santu Catallu* o *Santu Cataddu* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 23.149 abitant, an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Raimondi (dal 23/05/2012).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

San Cataldo
Montedoro

**Montedoro** (*Montidoru* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 1.674 abitant , an provincia ëd Caltanissëtta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Federico Messana (dal 16/06/2008).

## Sità gemelà

Montedoro a l'é gemelà con:
*  Saint-Nicolas, Belgi
*  Vaulx-en-Velin, Fransa

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caltanissëtta
Àuta Normandìa

L' **Àuta Normandìa** (*Haute-Normandie* an fransèis; *Ĥâote-Normaundie* an norman) a l'é stàita na Region dla Fransa.

A l'avìa na surfassa ëd 12.317 km2 e a contava anviron 1.811.000 abitant.

A l'era partagià an doi dipartiment:
*Eure (27)
*Sen-a marìtima (76)
La capital a l'era Rouen.

## Geografìa

L'Àuta Normandìa as trovava al nòrd ëd la Fransa. A confinava con la Bassa Normandìa a òvest, con la region Sènter a sud e con la Picardìa e l'Ìsola 'd Fransa a est. A l'era bagnà a nòrd dal Canal dla Mania.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialèt regionaj ch'a sio.

La lenga regional a l'é ël norman, na lenga romanza d'oil parlà, con ij sò dialet, ëdcò ant la Bassa Normandìa e ant l'arsipélagh britànich dj'Ìsole dël Canal.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Auta
Opéra Garnier

L**'Opéra Garnier** ò **Palais Garnier** l'é n'important teatro ëd Paris. As treuva ant l'arrondissement nùmer IX al prinsipi dl'avenue de l'Opéra e l'é stàit batì an anviron quìndes ani, dal 1861 al 1875 an stil eclétich. La costrussion a l'é conossùa an tut ël mond coma *Opéra de Paris*.

Categorìa:Paris
Bassa Normandìa

La **Bassa Normandìa** (*Basse-Normandie* an fransèis; *Basse-Normaundie* an norman) a l'é stàita na Region dla Fransa.

A l'avìa na surfassa ëd 17.568 km2 e a contava anviron 1.449.000 abitant.

A l'era partagià an tre dipartiment:
*Calvados (14)
*Mania (50)
*Orne (61)
La capital a l'era Caen.

## Geografìa

La Bassa Normandìa as trovava al nòrd-òvest ëd la Fransa. A l'era bagnà a nòrd e a òvest dal Canal dla Mania, mentre che a confinava a sud con la Brëtagna e ij Paìs dla Lòira, a est con l'Àuta Normandìa e la region Sènter.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialèt regionaj ch'a sio.

La lenga regional a l'é ël norman, na lenga romanza d'oil parlà specialment arlongh la còsta. Sa lenga a l'é parlà, con ij sò dialet, ëdcò ant l'Àuta Normandìa e ant l'arsipélagh britànich dj'Ìsole dël Canal.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Bassa
Lenga Efate meridional

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Efate meridional** o **Efate meridional** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Vanuatu.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Efate meridional** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe nòrd e sentral Vanuatu
********* lenghe Ìsole Vanuatu-Banks nòrd-orientaj
********** lenghe Vanuatu sentral
*********** **lenga Efate meridional**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **ERK**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=erk

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga apma

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga apma** ò **Apma** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Vanuatu.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dl**'Apma** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche sentro-orientaj
******* lenghe osseàniche lontan-e
******** lenghe nòrd e sentral Vanuatu
********* lenghe Ìsole Vanuatu-Banks nòrd-orientaj
********** lenghe Vanuatu est
*********** **lenga Apma**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **app**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=app

apma
apma
Borgògna

La **Borgògna** (*Bourgogne* an fransèis; *Burgundia* an borgognon) a l'é na region ëstòrica dla Fransa e a l'é stàita na Region aministrativa fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a la Franca Contà për formé la neuva region dla Borgògna-Franca Contà.

A l'avìa na surfassa ëd 31.582 km2 e a contava anviron 1.610.000 abitant.

La Borgògna a l'era partagià an quatr dipartiment:
* 21 : Còsta d'Òr
* 58 : Nièvre
* 71 : Saône e Lòira
* 89 : Yonne

La capital a l'era Digion.

## Geografìa

La Borgògna as trovava al sènter-nòrd ëd la Fransa. A confinava a nòrd con l'Ìsola ëd Fransa e la Champagne-Ardënne, a òvest con la Region Sènter, a est con la Franca Contà e a sud con l'Alvernia e ël Ròno-Alp.

## Lenga
La lenga ofissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss gnun-e lenghe ò dialèt regionaj ch'a sio.
As parlo 'dcò, come lenghe regionaj:
* ël borgognon, na lenga d'oil che con ij sò dialet as deuvra specialment ant le bande dël massiss dël Morvan, al sènter dla Region;
* ël *charolais*, n'àutra parlada d'oil ch'as consìdera ëd transission antra le lenghe d'oil e l'arpitan, dovrà al sud ëd la Region, an chèiche comun-e dël dipartiment dla Saône e Lòira ai termo con ël Ròno-Alp. 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Borgògna-Franca Contà
Brëtagna

La **Brëtagna** (an fransèis: *Bretagne*; an breton: *Breizh*; an gallo: *Bertaèyn*)  a l'é un-a dle 13 Region ch'a formo la Fransa metropolitan-a.
A l'é formà da gran part dël teritòri dl'antica provinsa e ducà 'd Brëtagna.

A l'ha na surfassa ëd 27.208 km2 e a conta anviron 3.081.000 abitant.

La Brëtagna a l'é partagià an quatr dipartiment:
* 22 : Côtes-d'Armor
* 29 : Finistère
* 35 : Ille-et-Vilaine
* 56 : Morbihan
La capital a l'é Rennes.

## Geografìa

La Brëtagna a l'é na penìsola al nòrd-òvest ëd la Fransa. A l'é bagnà da l'Océan Atlàntich a nòrd (Canal dla Mania), a òvest e a sud. A confin-a a nòrd-est con la Normandìa e a sud-est con ij Pais ëd la Lòira.
A l'é caraterisà da un clima fòrt oceànich.

## Stòria
Sò nòm antich a l'era *Armorique*.
A fa part ëd la Fransa dal 1491, ann ch'a l'é portà an dòta da la duchëssa Ana 'd Brëtagna an mariand ël re 'd Fransa, Carl VIII.

## Lenga

La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialèt regionaj ch'a sio.
As deuvro, come lenghe regionaj: 
* ël **[[Lenga breton-a|breton]]**, na lenga dla famija sèltica, parlà ant l'òvest, come prima lenga, da 300.000 përson-e apopré;
* ël **gallo** (pronunsia: *galò*), na lenga romanza d'Oil parlà ant l'est dla Region da anviron 30.000 locutor.
Contut che ste doe lenghe a gòdo dë gnun arconossiment ufissial, an Brëtagna a l'é belfé 'd trové 'd tilet e cartej bilengh a l'intrada dle comun-e, ant le stassion e via fòrt.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Brëtagna
Mario Pieri

Matemàtich.
**Mario Pieri** a l'era nassù a Luca ai 22 ëd giugn dël 1860 e a l'é mòrt a Capannori ai 10 ëd mars dël 1913.
A l'era laureasse an matemàtica dël 1884 a Pisa e a l'é stàit anlev ëd Giuseppe Peano.
Soa cariera universitaria a l'é dësrolasse a Pisa, Turin, Catania, Parma.

A l'ha travajà an geometrìa algébrica e an geometrìa diferensial.
L'originalità ëd sò pensé sientìfich a l'é manifestasse dzortut ant ij sò travaj an sla crìtica dij prinsipi dla geometrìa projetiva, dla geometrìa elementar e dl'aritmética.
A l'ha colaborà al *Formolari*.

## Euvre prinsipaj
* *Un sistema di postulati per la geometria projettiva degli iperspazii* (1896)

Pieri, Mario
Vincenzo Vela

Scultor ësvisser.
**Vincenzo Vela** a l'era nassù a Ligornetto ai 3 ëd magg dël 1820 e a l'é mòrt a Mendrisio ai 3 d'otòber dël 1891.

## Euvre prinsipaj
* *Spàrtaco*. Euvra an màrmol, goernà ant la ca dla comun-a ëd Lugan

* *Monument a l'esercit sard*, 1857, Turin, Piassa Castel

Vela, Vincenzo
Giovanni Serodine

Pitor.
**Giovanni Serodine** a l'era nassù a Ascona (Svìssera) dël 1594 o dël 1600 e a l'é mòrt a Roma dël 1631.

Serodine, Giovanni
Giuseppe Antonio Petrini

Pitor.
**Giuseppe Antonio Petrini** a l'era nassù a Carona (Svìssera) ai 23 d'otòber dël 1677 e a l'é mòrt-ie dël 1758 o 1759.

Petrini, Giuseppe Antonio
Cesa dij Sant Còsma e Damian ëd Mendris

La **cesa dij Sant Còsma e Damian** ëd Mendris a l'é na cesa dë stil neo-clàssich, livrà dël 1875, euvra dl'architet Luigi Fontana.
Andrinta a-i é n'autar neo-baròch dël sécol ch'a fà XVII, ij misteri dël rosari piturà da Francesco Torriani antra 'l 1654 e ël 1659 e n'antich bassin pr'ij batésim.

Categorìa:Cese
Champagne-Ardënne

La **Champagne-Ardënne**, ò bin **Campagna-Ardënne** (*Champagne-Ardenne* an fransèis; *Champaigne-Ardenne* an champenois), a l'é stàita na Region ëd Fransa fin al 2016, ann dël qual a l'é stàita unìa a le region ëd l'Alsassia e dla Loren-a për formé la neuva region dël Grand Est.

A l'avìa na surfassa ëd 25.606 km2 e a contava anviron 1.339.000 abitant.

La Champagne-Ardënne a l'era partagià an quatr dipartiment:

* 08 : Ardënne
* 10 : Aube 
* 51 : Marna 
* 52 : Àuta Marna

La capital a l'era Châlons-en-Champagne.

## Geografìa

La Champagne-Ardënne as trovava al nòrd-est ëd la Fransa. A confinava a nòrd con ël Belgi, a òvest con la Picardìa e l'Ìsola ëd Fransa, a est con la Loren-a e la Franca Contà e a sud con la Borgògna.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss pa gnun-a lenga ò dialèt regionaj ch'a sio.
As deuvro, come lenghe regionaj, doe lenghe d'Oil:
* ël champenois (parèj an fransèis; nòm autòcton *Champaignat*), lenga stòrica dl'antica provinsa dla *Champagne*, dont ij dialet a son parlà da na minoransa 'd gent spantià an tut ël teritòri dla region; 
* ël valon, l'istessa lenga regional dël Belgi francòfon, dovrà an dontré comun-e ant la part pì setentrional dël dipartiment ëd j'Ardënne, ai termo con ël Belgi.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Grand Est
Còrsica

La **Còrsica** (*Corsica* an còrs e an italian, *Corse* an fransèis) a l'é n'ìsola dël mar Mediterani.
A aparten a la Fransa fin-a dal 1768. Ancheuj a constituiss un-a dle 13 Region dla Fransa metropolitan-a, bele che ufissialment a l'é dita *Collectivité territoriale de Corse* (Coletività teritorial ëd Còrsica).

La Còrsica a l'ha na surfassa d'8.680 km2 e a conta anviron 279.000 abitant.

A l'é partagià an doi dipartiment:
* 2A : Còrsica Meridional
* 2B : Àuta Còrsica
La capital a l'é Ajaccio.

## Autonomìa e sentralism

Ij vajant posson autonomista a sò interior a së scontro da pì che 200 agn con na Constitussion dlë Stat fransèis ch'a l'é antra le pì sentraliste an Euròpa. Sòn a l'ha mnà la Còrsica a në *status* particolar antrames le Region fransèise, da pòst che sa Region a gòd ëd quàica forma d'autonomìa pì slargà, dzortut për lòn ch'a rësguarda la lenga e la coltura locaj. 

## Geografìa

La Còrsica as treuva an mes al mar Mediterani, bele a nòrd dla Sardëgna. A dista 82 km da Piombino, an Toscan-a, e anviron 160 km da la rivera lìgura. 

## Lenga
Dacant al fransèis, ch'a l'é lenga ufissial parèj che an tuta la Fransa, la **lenga còrsa**, cas ùnich për lë Stat fransèis, a l'ha në statut ufissios ëd lenga regional, e a peul esse mostrà ant le scòle primarie dl'ìsola, a pat ch'a sìa nen na materia obligatòria e che sò usagi a pòrta nen a 'd disparità 'd tratament antra jë student.
Ant le comun-e ëd Bonifacio e Calvi pòche përson-e a parlo ancor un dialet ligurin, retagi dl'antica dominassion genoèisa.
Për finì, ant l'ìsola a l'é capì e dovrà 'dcò l'italian, an càusa a le vicende stòriche, a la vzinansa geogràfica, a la television satelitar e al torism. An efet ant la toponimìa dl'ìsola lë Stat fransèis a l'ha mantnù ufissialment squasi sempe ij nòm an italian dij pais (Ajaccio, Bonifacio, Porto Vecchio e via fòrt) ch'a son soens diferent da coj an lenga còrsa (*Aiacciu*, *Bunifaziu*, *Portivechju*), mentre che ij corispondent an fransèis a esisto pa.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Ìsole dla Fransa‎
Categorìa:Region fransèise