Filosofìa dla ment

La **filosofìa dla ment** a l'é na branca dla filosofìa ch'a studia la natura dla ment, dij process mentaj, dla cossiensa e dij sò rapòrt con ël còrp, dzortut ël sërvel. A serca ëd rësponde a question com: "Lòn ch'a l'é la ment?" e "Coma a interagiss la ment con ël còrp?".

## Definission e problema
La filosofìa dla ment a afronta vàire problema fondamentaj:
* Ël problema ment-còrp: Coma a son colegà ij process mentaj con ij process fìsich?
* La natura dla cossiensa: Lòn ch'a l'é esse cossient?
* L'intensionalità: Coma a peulo jë stat mentaj arferisse a còse fòra 'd lor?
* La libertà dla volontà: Ij nòstri pensé e decision a son lìber?

## Stòria

### Antichità
* Platon: dualism tra ànima e còrp
* Aristòtil: l'ànima com forma dël còrp vivent
* Epicur: materialism e atomism

### Età medieval
* Tomà d'Aquin: sìntesi antra Aristòtil e teologìa cristian-a
* Avicënna: l'esperiment ëd l'òm volant

### Età moderna
* René Descartes: dualism cartesian (ment e materia com sostanse separà)
* Baruch Spinoza: monism e paralelism
* Gottfried Leibniz: armonìa prestabilìa

### Età contemporania
* Gilbert Ryle: crìtica dël "mità ant ël mità"
* David Chalmers: ël problema difìcil dla cossiensa
* John Searle: l'argument ëd la stansia cinèisa

## Problema sentraj

### Ël problema ment-còrp
Coma a son relassionà ij fenòmen mentaj con ij fenòmen fìsich?
* Dualism: ment e còrp a son sostanse diverse
* Materialism: tut a l'é materia
* Monism: a-i é mach un tipo ëd sostansa

### La natura dla cossiensa
* L'esperiensa sogetiva dij fenòmen
* Ël problema dël "coma a l'é" esse na ratavlòira
* La qualità: le proprietà sogetive dl'esperiensa

### L'intensionalità
* La capacità dij nòstri pensé d'esse "an sù" cheicòs
* La relassion antra lë stat mental e sò oget
* La natura dël significà mental

### L'identità përsonal
* Còsa a fà che i soma la midema përsona an sij temp?
* Ël ròl ëd la memòria e dla continuità
* Ij problema dij cas ëd division dla ment

## Teorìe prinsipaj

### Dualism
* **Dualism ëd sostansa** (Descartes): ment e materia a son sostanse separà
* **Dualism ëd proprietà**: a-i é mach na sostansa ma doe proprietà
* **Interassionism**: ment e còrp a interagisso

### Materialism
* **Teorìa dl'identità**: jë stat mentaj a son jë stat cerebral
* **Comportamentism**: la ment a l'é ël comportament
* **Materialism eliminativ**: jë stat mentaj a esisto pa

### Funsionalism
* Jë stat mentaj a son definì da sò rll causal
* L'analogìa con ël program ëd n'ordinador
* Lë stat mental com ëstat funsional

### Teorìa dl'identità
* Jë stat mentaj a son idèntich a jë stat cerebral
* L'identità tipo-tipo o cas-cas
* La ridussion dij fenòmen mentaj a fenòmen fìsich

### Monism neutral
* La realtà fondamental a l'é nì mental nì fìsica
* Sostansa fondamental neutral
* Esempi: Bertrand Russell, William James

### Panpsichism
* La cossiensa a l'é fondamental e universal
* Tut a l'ha un quàich gré ëd consiensa
* Esempi: Alfred North Whitehead, David Chalmers

## Aplicassion e anterdissiplinarità

### Psicologìa
* Relassion antra filosofìa e psicologìa
* Teorìe dla ment an psicologìa
* Studi sperimentaj an sla cossiensa

### Neurosiense
* Studi dël servel e dij sò process
* Neurològica e filosofìa dla ment
* L'imàgin dël servel e soe implicassion

### Inteligensa artifissial
* La ment a peul esse replicà da na màchina?
* Ël test ëd Turing
* L'argoment ëd la stansia cinèisa

### Linguìstica
* Ël lengagi e la ment
* La relassion antra pensé e lenga
* Teorìe dël significà

## Autor amportant
* René Descartes (1596-1650)
* David Hume (1711-1776)
* Immanuel Kant (1724-1804)
* Ludwig Wittgenstein (1889-1951)
* Gilbert Ryle (1900-1976)
* Thomas Nagel (1937-)
* John Searle (1932-)
* Daniel Dennett (1942-)
* David Chalmers (1966-)

## Euvre fondamentaj
* *Meditassion metafìsiche* ëd Descartes
* *Ël concet ëd ment* ëd Ryle
* *Còsa a veul dì tut sossì?* ëd Nagel
* *La reconsiderassion ëd la ment* ëd Searle
* *La ment cossient* ëd Chalmers

## Vëdde ëdcò
* Dualism
* Materialism
* Cossiensa
* Neurofilosofìa
* Inteligensa artifissial
* Psicologìa

## Bibliografìa
* Descartes, R., *Meditassion metafìsiche*, 1641
* Ryle, G., *Ël concet ëd ment*, 1949
* Chalmers, D., *La ment cossient*, 1996

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Psicologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI