open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pupo

**Pupo**, stranóm d'Enzo Ghinazzi (Ponticino, 11 dë stèmber, 1955) a l'é un cantautor e condutor televisiv italian.

## J'inissi
A l'è nà a Ponticino, frassion ëd Laterina, an Provincia d'Aress. Sò pare a fasìa ël postin, soa mare la fomna ëd cà e a tùit e doi aj piasìa canté; sò nono Santi Ghinazzi a l'era ciamá "ël poeta". A taca soa cariera ant ël 1975 e a riva al sucess dël 1978 con "Gelato al cioccolato", scrivùa da Cristiano Malgioglio.

## Cariera musical
Dël 1980 a riva tèrs al Festival ëd Sanremo con "Su di noi", un-a ëd soe canson pì arnomà. La canson a l'é butà ant l'àlbom "Più di prima", ch'a conten ëdcó "Firenze Santa Maria Novella", andoa ch'a canta sò amor për ël capleugh dla Toscan-a. Torna a Sanremo dël 1983 con "Cieli azzurri" e dël 1984 con "Un amore grande",scrivùa da Umberto Tozzi e Giancarlo Bigazzi.

Dël 1987, perìod difìcil per la dipendensa dal gieugh, a scriv "Canzone amica", ch'a vagna lë Zecchino d'Oro, cantà da Fabio Etter. A torna a Sanremo dël 1992 con "La mia preghiera". A l'ha ëdcò scrivù canson per dj'àutr, coma "Sarà perché ti amo", cantà daj Ricchi e Poveri. Dël 2009 a partéssipa al Festival con Paolo Belli e Youssou N'Dour con "L'opportunità". Svarià soe canson a son stàite voltà an alman, fransèis, anglèis e spagneul. A l'é tant famos an Russia (andova ch'a l'ha tenù desen-e ëd concert) e a l'é esibisse an tut ël mond.

## Ël sucess televisiv
Ant j'agn Novanta e Doimila a l'é soens stait òspit dël programa "Quelli che il calcio" (a l'era l'invià da Firense për segue l'AC Fiorentina, soa squadra dël cheur). Dël 2005 a l'é l'inviá dal Brasil për la sconda edission dël reality show "La Fattoria". Ant'l'istá a condus sò prim programa, ël quiz "Il Malloppo" su Rai Uno. Grassie al sucess otnù a ven ciamà a presenté "Affari Tuoi", programa portà al sucess da Paolo Bonolis. A taca a presenté un programa estiv, "Tutto per tutto" e ant l'invern a presta la vos a
Hammy, përsonage dël film dla Dreamworks "La gang del bosco". Ant l'istà dël 2007 a condus ël pre-seral "Reazione a catena" su Rai Uno e a lo continua fin-a al 2009. Dël 2007 a condus "Chi fermerà la musica" e dël 2008 "Volami nel cuore", al saba sèira su Rai Uno.

Categorìa:Cantant italian
P. T. Barnum

**Phineas Taylor Barnum** a l'era nassù a Bethel (Connecticut, Stat Unì d'América) ël 5 ëd luj dël 1810  e a l'é mòrt a Bridgeport (Connecticut, Stat Unì d'América) ël 7 d'avril dël 1891

A l'é stait ël fondator ëd l'circo Barnum & Bailey Circus.

Barnum, P. T.
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** a l'era nassù a Montboudif, Cantal (Fransa) ël 5 ëd luj dël 1911 e a l'é mòrt a Paris (Fransa) ël 2 d'avril dël 1974, a l'é stàit un polìtich fransèis, a l'é stàit President ëd la Fransa dal 1969 al 1974.

Pompidou, Georges
Pompidou, Georges
Zac Efron

Zachary David Alexander Efron, mèj conossù coma **Zac Efron** (San Luis Obispo, 18 d'otóber 1987) a l'é n'ator, cantant e balerin american.

Sò pare a l'é angegné ant n'industria energética e soa mare na segretaria dl'istessa asienda. A l'ha ëdcò un frel, Dylan, quatr agn pì giovo che chiel. A l'era bastansa brav a scòla, ma a l'era considerá ël folaton dla class e sò pare a 11 ani a l'ha sugerije ëd prové con la recitassion. A l'ha continuà a recité a le scòle superior e a l'università la (University of Southern California), ch'a l'ha peui bandonà.

A l'ha fait sucess dël 2006 con "High School Musical" an vnisend l'ìdol dle fiolin-e ëd mes mond.

## Filmografìa

## Vita privà
Soa famija a l'é ebràica, ma chiel as diciara agnòstich. 

Dël 2013 dòp n'overdòse d'eroin-a a l'ha seguì un programa ëd riabilitassion.

A sosten i drit dj'omosessuaj.

Efron, Zac
Efron, Zac
CeeLo Green

**CeeLo Green** (nòm complet **Thomas DeCarlo Callaway**) a l'era nà ai 30 maj 1974 a Atlanta, Georgia.

Green, CeeLo
Keegan-Michael Key

**Keegan-Michael Key** (nòm complet **Keegan-Michael Key**) a l'era nà ai 22 mars 1971 a Southfield, Michigan.

Key, Keegan-Michael
Volp

La **volp** (*Vulpes vulpes*) a l'é un mamìfer carnìvor ëd la famija dij canid. 

## Adoss ëd la paròla

La paròla **volp** a ven dal latin *vulpes*, che forse a l'a pijala dla radis indoeuropenga *wlpé-*.

## Caraterìstiche
La volp a l'é tipicament longa da 58 a 90 centim, con na spala 'd 35-40 cm e na coa 'd 32-49 centim, e a ruva peisé 14 chilo.

## Nòte


## Commons
*

## Vardé 'dcò
* Can
* Luv

Categorìa:Canidae
Mario Beccaria

**Mario Beccaria**, a l'é n'òm polìtich italian dël Democrazia Cristiana.

A l'é nassù a Sant'Angelo Lodigiano a j'18 ëd giugn dël 1920.

Dal 1960 al 1964 a l'é stàit sìndich ëd Sant'Angelo Lodigiano.
A l'é stàit elegiù për la prima vira diputà al parlament dla repùblica italian-a ant ël 1968 al 1972, e per la sconda dal 1972 al 1976.

A Sant'Angelo Lodigiano, aprèss la soa mòrt, a j'han dedià 'na strà .;

Mario Beccaria a l'é mòrt al 11 ëd novèmber dël 2003.

## Arferiment


## Anliure esterne

* Lavori parlamentari di Mario Beccaria

Beccaria, Mario
Crava

La **crava** (*Capra hircus*) a l'é un mamìfer ëd la famija dij bovid. 

## Caraterìstiche

La crava a ruva peisé 120 chilo (ël mas-cc).
Soa speransa ëd vita a ruva a 15 agn.

## Nòte


## Commons
*

Categorìa:Bovidae
Coprofagia

La coprofagìa a l'é na maladìa dle bestie e dl'òm ch'a consist ant ël mangé j'escrement. 

Ant ël cas ëd l'òm as parla ëd disturb psicològich. 

Categorìa:Psicologìa
Salto

**Salto** a l'é la secunda cità par numer ad abitant dl'Uruguay.
A conta anviron 104.028 abitant.
As treuva ant el dipartiment ad Salto e l'é 'l capleugh.
As treuva a 498 chilòmeter da la capital Montevideo ed a l'e an front a la sità Argentin-a ad Concordia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità dl'América meridional
Categorìa:Uruguay
Tabriz

**Tabriz** (fa: **تبریز**) a l'é na sità djë l'Iran.

La sità a resta an na conca a 1,351.4 méter d'autëssa.

A conta 1,549,453 & 1,695,094 abitant (2012).

## Sità gemelà
Tabriz a l'é gemelà con:

Categorìa:Iran
Categorìa:Sità asiàtiche
Beata Ludovica Albertoni

**Beata Ludovica Albertoni Reveusa** a l'é n'euvra 'd Gian Lorenzo Bernini dël 1674, guernà ant la gesia ëd San Francesco a Ripa a Roma.

Ludovica Albertoni a l'era na monia fransescan-a ch'a l'ha vivù a Roma dal 1474 al 1533, e a l'é stàita diciarà beata dël 1671 për soe esperiense 'd misticism, na dimension spiritual che la Cesa a l'ha considërà torna pi bin mach dal Sessent. Dl'istess ann la famija Altieri a l'ha decidù 'd dediché a chila-sì n'autar ant la capela privà an San Fransesch *a Ripa*: ël travaj a l'é stàit dàit a Bernini, che tra 'l rest a l'avìa già pi che stant'agn.

Ant la caplin-a dj'Altieri, st'euvra a dësvlupa 'l tema dla reverìa religiosa e dl**aluch** con dle forme sempie e polide, com a l'era già stàit fàit an Santa Teresa Reveusa dël 1652. An st'euvra a sàuta fòra l'aspet religios ranforsà dle tarde euvre 'd Bernini; la figura dla beata a l'é dëstèisa an s'un lét con dle fin-e brodarìe ant ël màrmol, ch'a l'é modlà d'un-a manera franch nen sòlita an sl'àutar dla caplin-a.

Lë spassi dla caplin-a a l'é bin cit, ma Bernini a l'é bon l'istess ëd creé n'efet senogràfich com a l'avìa già fàit ant la caplin-a Cornaro. A drissa doi trames motobin ert ch'a formo lë sfond ëd lë spassi andoa as anseriss ël còfo dla beata. Ël trames dë sfond a l'é donca piassà pi andarera, parèj Bernini a peul stërmé doe cite fnestròte për drit, duverte pròpe anvers l'esterior, ch'a lasso che la lus a bëschiss la statua, e a la s-ciairiss e a la lassa s-ciairé ant la caplin-a mesa sombra. An efèt intranda da la navà prinsipal, tuta la caplin-a as presenta 'd bòt an blan, ant ël sombr, apopré top, s-ciancà mach daj raj dla dita fnestròta stërmà; l'idèja a l'é cola d'alvé la beata grassie a la strèita composission architetural.

Na tèila 'd Gioann Batista Gaulli a l'é piassà cme sfond ëd la statua d' Ludovica Albertoni, e le doe euvre a l'ha fàje espress për ch'as contrastrèisso tra 'd lor: nen mach për la diferensa 'd materiaj, ël màrmol bianch contra le tinte tope dla pitura, ma dcò lë s-cianch tra 'l socrol d'agitassion dla figura dëstèisa e la dlicà vision dël paradis ch'a l'é dlongh darera, tanme se 'l quàder a fuissa la vision che la beata la reva.

Beata Ludovica Albertoni Categorìa:Roma
Programma 101

Ël **Programma 101**, ciamà dcò **la Protin-a**, a l'é 'l prim ordinator për contoar butà an comersi, a l'era prodovù dal costrutor piemontèis Olivetti, e a l'é stàita dësvlupà tra 'l 1962 e 'l 1964 da l'angegné turinèis ëd famija cavajan-a Pier Giòrs Pròt, d'anté ch'a ven lë stranòm dl'angign. Gioann De Sandre e Gastone Garziera a l'han giutà l'ang. Pròt. A l'é stàit lansià a la Fera Mondial ëd New York dël 1964, e soa produssion industrial a l'é partìa dël 1965 e durà fin-a 'l 1971. La Protin-a, ch'a l'era 'n progèt ëvniristich ëd soa época sia për técnica sia për stil, a l'era vendùa an América për 3,200$ ëd col temp, che ancheuj a sarìo 23,000$. Pròpe ant jë Stat Unì a l'é stàita vendùa la pipart ëd la produssion total ëd 44,000 tòch.

La Protin-a a l'é për sòlit definìa n'ordinator progamàbil con stampanta, opura ordinator për contoar, ma a l'era già motobin cit e compat, e a l'era dcò belfé sbogélo tra j'ofissi. Da na mira dla reclam a sarà la Hewlett-Packard, tre agn apress, ch'a reclamisërà 'l 9100A, un model ispirà al P101, com "ordinator portàbil", për podèj sorpassé la tëmma anvers j'ordinator (che a col temp a-i era) e për vendje a le dite sensa passé travers ij livej pi àut ëd l'aministrassion com a fuissa 'l cat d'un gròss machinari. An tùit ij cas lòn ch'a përmëtt al Programma 101 d'esse considërà un ver ordinator a l'é 'l concet ëd "programa digital anstalà".

Categorìa:Informàtica
Vittorio Meano

Architet.
**Vittorio Meano** (**Vitòrio Mean** an piemontèis) a l'é nà a Susa dël 1860 e a l'é peui mancà 'l prim Giugn 1904 a Bonàire.
Prima a l'ha pijà 'l diplòma da técnich a Pinareul, peui a l'ha studià architetura a l'Academia Albertin-a ëd Turin. Dël 1884 a l'é migrà an Argentin-a për travajé ant lë studi dl'architet Francesco Tamburini, marczan, che 'd col'época a l'era angagià an d'amportant travaj pùblich, dont lë slargh e l'arneuv dla *Casa Rosada*.
Ansema a l'han travajà për costruì 'l *Teatro Colón*, fin-a quand ch'a l'é mòrt l'arch. Tamburini, dël 1890. Da s'moment-sì Mean a l'ha pijà 'l contròl dël progèt. Dòp ch'a l'ha vagnà 'l concors pr'ël progèt dël palass dla Ciambrea Nassional dël 1895 a l'é stàit tutafàit surbì da sti doi grandios travaj pùblich.
Mean a l'ha dcò vagnà 'l concor antërnassion pr'ël progèt dël Palass Legislativ (*Palacio Legislativo*) a Montevideo, Uruguay, andoa as rëscontra 'l Parlament dël pais.
Pòch apress coste arsurtìe, ël 1m Giugn 1904 tornanda ca, a l'ha trovà soa fomna Luisa a let con un monsù italian ch'as ciamava Juan Passera, ch'a l'era parlàsse con Luisa mentre ch'a l'era servent antëcà ëd Mean. Dòp dle quei mnute a l'é sentùsse 'n crep ëd pistòla da la ca, e Vitòrio a l'ha avù n'istant për crijé "A l'han massàme!" Juan Passera a l'é stàit condanà a disset agn ëd cròt e soa fomna Luisa a l'é stàita rimpatrià.

Palacio del Congreso Nacional (Vittorio Meano).jpg|Progèt ëd V. Mean pr'ël Parlament Nassional Argentin. (1896)
Buenos Aires-ColonTeatre-P3050009.jpg|*Teatro Colón*, euvra dj'architèt  Tamburini, Meano e Dormal.
Palacio legislativo aw.jpg|*Palacio Legislativ*, sèj dël parlament d'Uruguay.


Meano, Vittorio
Categorìa:Piemontèis-Argentin
Ferovìa Ast-Génoa

La **ferovìa Ast-Génoa** a l’é na ferovìa italian-a ch’a colega le sità d’Ast e Génoa passand për Àich. A l’é gestìa da la RFI.

## Stòria
La costrussion dla ferovìa a l’è ancaminà dël 1890 e l’euvra a l’é stàita completà ël 14 ëd novèmber dël 1892. Ël 19 ëd giugn dël 1893 a l’é stàita inaugurà la part ch’a colega Ast con Ovà e ’l 17 ëd giugn dël 1894 a l’é stàita uvrìa ëdcò l’ùltima part, ch’a la rivava fin a Sampierdarena.

Dël 1929 la ferovìa a l’é stàita tuta eletrificà.

## Përcors

Ast-Génoa
Ast-Génoa
Antonio Napolioni

**Napolioni** (Camerino, 11 dicembre 1957) a l'é el vësco ëd Cremon-a dal 16 novembre 2015.;

Dal 1987 a l'é stàit prèive a la cesa ëd San Severino vësco an Camerino.; 

## Arferiment


## Anliure esterne

* Diòcesi ëd Cremon-a
Anstitù salesian Valsàles

L***'Anstitù salesian Valsàles*** à l'è na scòla superior ëd Turin. A l'é stàit fondà da Don Bòsch dël 1879.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Órdin dij Salesian
Categorìa:Turin
Stassion ëd San Damian d'Ast

La **stassion ëd San Damian d’Ast** a l’é na stassion feroviaria dla ferovìa ch’a colega Turin con Génoa.

A serv la comun-a ëd San Damian d’Ast, ma as treuva ant Vajeran, ch’a l’é na frassion d’Ast.

San Damian
Categorìa:San Damian (AT)
Ris (botànica)

Ël **ris** (***Oryza sativa*** L.) è a l'è na pianta erbacea anual dla famija dle Poaceae. 

## Difusion
A l'è un dj pì anportant cereaj e a l'e tant coltivà an t'l Piemont. Ij pais anté ch'a-i é la pì granda produssion ad ris (2014) a son l'India, la Cina, l'Indonesia,  Bangladesh e Tailandia.

## Coltivassion
An Piemont ël ris as pianta a' la prima ant le risere e as bat n't l'outun.

## Nòte


## Commons
*

Categorìa:Botànica
Solico

Ël **Solico** a Una marca és la indústria de la mare.
El grup té diversos aliments coproduït.

Categorìa:Mangé
Seraval (frassion d'Ast)

**Seraval** a l’é na cita frassion dla comun-a d’Ast.

A resta a nòrd-òvest dla sità e ant ël passà a l’era na comun-a autònoma.

Categorìa:Frassion d'Ast
Sità metropolitan-a 'd Milan

La **Sità metropolitan-a ëd Milan** as treuva an Lombardìa e a comprend 134 comun. Sò capleugh a l'é Milan.
A l'ha na surfassa ëd 1.576 km² e a conta 3.208.509 abitant (2016).

Dal 01/01/2015 a l'ha sostituì l'ent aministrativ dla Provincia ëd Milan.

## Geografìa
A confin-a a  òvest con con ël Piemont (provincia ëd Noara), a nòrd con la provincia ëd Varèis e con cola ëd Monsa e Briansa, a est con la provincia ëd Bérghem), a sud-est con le provincie ëd Cremon-a e Lòd, a sud con la provincia ëd Pavìa. 

## Aministrassion
Ël sìndich dla Sità Metropolitan-a a l'é Giuseppe Sala (dal 21/06/2016), ch'a l'é ëdcò sìndich dël comun ëd Milan. 

Ël sìndich metropolitan a goerna ël Consèj Metropolitan, ch'a conta 24 consëjé (elegiù ël 09/10/2016) antra j'arpresentant polìtich dël teritòri dla sità metropolitan-a (sìndich e consëjé comunaj). 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Lombardìa
Milan
Milan
Breaking Bad (Stason 1)

La **Stason 1 ëd [[Breaking Bad]]** a l'é fàita da 7 episòdi e a l'é stàita mandà ant jë Stat Unì d'América da gené a Mars 2008 an lenga anglèisa original sël canal AMC e an Piemont da novèmber a dzèmber 2008 an lenga italian-a sël canal AXN.

## Antrigh

Walter White, stranomà Walt (Bryan Cranson) a fa na vita normal e arzervà da professor ëd chìmica al liceo. A viv a Albuquerque, an Neuv Méssich, con soa fomna ch'a speta Skyler (Anna Gunn) e sò fieul, Walter Junion (RJ Mitte), ch'a l'ha na paràlisi dël servel. La vita ëd Walter a l'é nen garbojà, fin-a cand, ël dì 'd soa festa dij 50 agn, a-j diagnòstico 'n càncher polmonar. Walter a decid d'intré ant ël narcotràfich për buté da part n'ardità bastanta për l'evnì ëd soa famija, prima ëd dovèj rend-se a sò càncher. Chiel a espluata soa conossensa dla chìmica për cheuse na metanfetamin-a motobin potenta, con l'agiut d'un ëd sòj vej student liceaj: Jesse Pinkman (Aaron Paul).

Ij doi a preuvo a vende sò prodot a 'n distributor ëd dròga stranomà *Krazy Eight*, ma chiel-sì a chërd che Walter a l'é 'n polissiòt an borghèis e a tenta 'd masselo. Walter a riess a difendse, massand Krazy-Eight e sò cambrada. Walter, motobin disturbà da j'event afros, a së sfòga an piorand con Jesse. An tornand a ca, Walter e soa famija a discuto 'd pian a longh perìod për combate 'l tumor. Mentre Waltet a l'ancamin a mostra 'd preferì rend-se a la mal pitòst che sotmët-se a tùit j'efet colateraj dla chemioterapìa, a la fin soa famija a lo conseja 'd fè 'l tratament e chiel a lo fa.

A Walter a-j eufr ëd giutelo con ij fre sanitari sò cugnà Hank Schrader (Dean Norris), ch'a l'é n'agent dla DEA, e da Elliott (Adam Godley), sò vej sòcio d'afé. Tutun Walter a arfuda tùit j'agiut, e as paga ij fre sanitari con ij sòld vagnà da la metanfetamin-a, combin ch'a dis a soa famija ch'a l'é Elliot ch'a paga për chiel. Walter peui a cissa Jesse a vende sò prodot a Tuco (Raymond Cruz), un distributor ëd dròga psicopàtich. Ij doi a taco a progeté la chërsùa dl'atività an roband da na bòita un botal ëd metilamin-a, na sostansa ch'a-j përmëtt ëd prontè 'd partìe pì gròsse për Tuco. Walter a ancamin-a a afesse a soa vita segreta e as fa conòsse con lë stranòm "Heisemberg" për stërmé soa identità.

## Nòte


Categorìa:Television american-a
Sità metropolitan-a 'd Génoa

La **Sità metropolitan-a 'd Génoa** as treuva an Liguria e a comprend 67 comun. Sò capleugh a l'é Génoa.
A l'ha na surfassa ëd 1.838 km² e a conta 854.099 abitant (2016).

Dal 01/01/2015 a l'ha sostituì l'ent aministrativ dla Provincia ëd Génoa.

## Geografìa
A confin-a a  òvest con la provincia ëd Savon-a, a nòrd con ël Piemont (provincia ëd Lissandria) e l'Emilia-Romagna (provinse ëd Piasensa e Parma), a est con la provincia dla Spessia. A l'é bagnà a sud dal Mar Lìgure.

## Aministrassion
Ël prim sìndich dla Sità Metropolitan-a, nominà l'8/04/2014, a l'é Marco Doria, sìndich dël comun ëd Génoa . 

Ël sìndich metropolitan a goerna ël Consèj Metropolitan, ch'a conta 18 consëjé elegiù ël 28 dë stèmber 2014 antra j'arpresentant polìtich dël teritòri dla veja provinsa (sìndich e consëjé comunaj). Ël 30 dë stèmber 2014 ël sìndich metropolitan a l'ha nominà Valentina Ghio, sìndich ëd Sestri Levante, tanme vice-sìndich dla Sità Metropolitan-a.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Liguria
Genoa
Genoa
Mont Pinatubo

Ël **Mont Pinatubo** a l'é un volcan àut 1745 meter an Filipin-e.

## Anliure Esterne
* Mount Pinatubo Mount Pinatubo page

Categorìa:Filipin-e
Categorìa:Vulcan
Mont Kanlaon

Ël **Mont Kanlaon** (*Kan-laon*, *Canlaon*) a l'é un volcan àut 2435 meter an Filipin-e.

## Anliure Esterne
* Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) — '''Kanlaon Volcano''' Page

Categorìa:Filipin-e
Categorìa:Vulcan
Bello Figo Gu

**Bello Figo Gu**, ëdcò mach Bello Figo, a l'è un controvers rapper italian.

## Biografìa
A l'ha mai dit andoa e quand ch'a l'é nà, nì d'andoa a rivavo sò pare e soa mare, ma a smìa ch'a l'abia passà soa infansia an Ghana, Uganda e Zimbabwe. Apress a l'ha decidù ëd trasferisse an cola ch'a considerava na tèra promëssa, l'Italia, pì an particular a Parma. A l'ha publicà soe prime canson e a l'é diventà famos quand che Andrea Diprè a l'ha ciamalo per doe volte an sò programa, pì për la manera ëd vestisse (ròba firmà, felpa, jeans, braje mòle, giubòt, boxer an vista, sintura bassà, tatuage, scarpe ëd marca, ociaj da sol) e ëd parlé e per ij sò comportament (ant le anterviste a fuma sempre marijuana për arlassese) che për soa musica. A pensa d'ese bel e anciarmant, e per lón l'ha sërnù coma nòm d'art Bello Figo Gu (Gu a veul dì Gucci).

Categorìa:Cantant italian
Joe Alaskey

**Joe Alaskey** (nòm complet **Joseph Francis Alaskey III**), nà dël 17 ëd april dël 1952 a Troy, New York e mòrt a Fresno dël 3 fërvè 2016, a l'era n'ator ëd cine american.
## Biografìa
A l'era fieul ëd Joseph Francis Alaskey Jr. e ëd Domenica "Dorothy" De Sorrento De Luca Alaskey.

Alaskey, Joe
Alaskey, Joe
Charlotte Rampling

**Tessa Charlotte Rampling** (Sturmer, 5 fërvè 1946) a l'é n'atris angléisa.
## Filmo prinsipaj

* *The Night Porter*
* *The Verdict*
* *La caduta degli dei*
* *Stardust Memories*

Rampling, Charlotte
Tom Cruise

**Thomas Cruise Mapother IV** avosà màch 'me **Tom Cruise** (Syracuse, 3 luj 1962) a l'é n'ator american.
## Biografìa
A l'é fieul ëd Mary Lee Pfeiffer e ëd Thomas Cruise Mapother III.
Cruise, Tom
Freur

Ij **Freur** a son stàit na formassion rock anglèisa, formasse dël 1981 a Cardiff e separasse dël 1987. 

Ij mèmber dla banda a son stàit *Karl Hyde* cantant e ghitara, *Rick Smith* (tastadura), *Alfie Thomas* (bass), *Bryn Burrows* (bateria) e *John Warwicker* (tastadura).
 
Sò stil a l’é stàit na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dal rock e ëdcò dla new-wave.

## Àlbom ant lë studi
*1983 - *Doot-Doot*
*1986 - *Get Us Out of Here*

Categorìa:Formassion musicaj dël Regn Unì
Categorìa:Formassion musicaj rock
Mont Mayon

Ël **Mont Mayon** a l'é un volcan àut 2463 meter an Filipin-e.

## Anliure Esterne
* Climbing Mayon Volcano
* Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) Mayon Volcano Page

Categorìa:Filipin-e
Categorìa:Vulcan
Natalie Portman

**Natalie Portman**, nàita *Natalie Hershlag*, (Gerusalem, 9 giugn 1981) a l'è n'atris american-a.

Portman, Natalie
Brad Pitt

**William Bradley Pitt**, stranomà **Brad** (Shawnee, 18 dzèmber 1963), a l'è n'ator american.

Pitt, Brad
Susan Sarandon

**Susan Abigail Sarandon** (nàita Susan Abigail Tomalin) (New York, 4 otòber 1946) a l'è n'atris american-a.
## Filmografìa parsial
* 1980: *Atlantic City*
* 1987: *The Witches of Eastwhick*
* 1991: *Thelma & Louise*
* 1995: *Dead Man Walking*

Categorìa:Ator ëd cine american
Woody Allen

**Woody Allen** nom ver **Heywood Allen** nàit **Allan Stewart Königsberg** (New York, prim ëd dzémber 1935) a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor american.

Allen, Woody
Allen, Woody
Quentin Tarantino

**Quentin Jerome Tarantino** (Knoxville, 27 mars 1963) a l'è n'ator, senegiator, regista e produtor american.

Tarantino, Quentin
Tarantino, Quentin
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** (Smyrna, 28 otòber 1967) a l'è n'atris american-a.
## Biografìa
Julia Roberts a l'é fija ëd Betty Lou Bredemus (1934–2015) e ëd Walter Grady Roberts (1933–1977).

Roberts, Julia
Tommy Lee Jones

**Tommy Lee Jones**  (San Saba, 15 stèmber 1946) a l'è n'ator american.

Jones, Tommy Lee
Jones, Tommy Lee
Woody Harrelson

**Woodrow Tracy Harrelson** stranomà **Woody**, (Midland, 23 luj 1961) a l'è n'ator american.

Harrelson, Woody
Claudio Bisio

Claudio Bisio (Neuve, 19 mars 1957) a l'é n'ator, cabaretista, condutor televisiv e scritor.

Bisio, Claudio
Mars (mèis)

**Mars** a l'é 'l ters mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 31 di.

Sò nòm a ven dal latin *martius*, e cost-sì dal nòm dël dio roman Mart.

Ant ël calendari roman antich, ël prim mèis ëd l'ann a l'era mars, përché l'invern a l'era considerà na stason sensa mèis.

Ël 20 ëd mars a l'é 'l di ëd l'equinòssi dla prima, ch'a marca la fin ëd l'invern e 'l prinsipi dla prima.

## Mars ant ij proverbi
* Se 'd mars a tron-a, botaj e arbi catoma.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Guillaume Pepy

**Guillaume Pepy** (Neuilly-sur-Seine, 26 maj 1958) a l'é n'imprenditor e àut fonsionari fransèis. A l'é ël pressident ëd la SNCF.

Categorìa:Biografìe
Kenneth Branagh

Sir **Kenneth Charles Branagh** (Belfast, 10 dzèmber 1960) a l'é n'ator e regista irlandèis.

Categorìa:Ator irlandèis
Branagh, Kenneth
Jason Bateman

**Jason Kent Bateman** (Rye, 14 gené 1969), mej conossù tanme **Jason Bateman**, a l'é n'ator american.

Bateman, Jason
Avril

***Avril*** a l'é 'l nòm:

* dël quart mèis ëd l'ann (ël mèis d’**[[avril (mèis)|avril]]**)

* d'un **[[Avril (Meurthe e Mosela)|comun fransèis]]** ant ël dipartiment ëd Meurthe e Mosela
Avril (mèis)

﻿
**Avril** a l'é 'l quart mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 30 di.

## Avril ant ij proverbi
* Avril a l'ha tranta di, ma s'a pieuv trantun, a fa mal a gnun.
* Avril bagnà, pan për tuta l'anà.
* Veuja o nen veuja, Avril a veul soa feuja.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Gianni Drudi

**Gianni Drudi** (Santarcangelo di Romagna, 18 ëd magg 1958) a l'é un cantant italian ëd géner demensial. 

Soa cariera artìstica a l'é tacà ant j'agn Otanta. A l'ha partessipà a pì programa televisiv con Fabio Fazio e la Gialappa's Band e al Maurizio Costanzo Show. Soe canson pì famose a son "Fiky Fiky" dël 1995 e "Prendi la pecora" dël 2010.

Categorìa:Cantant italian
Magg

﻿
**Magg** a l'é 'l quint mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 31 di.

A l'é l'ùltim mèis dla prima e a l'é dedicà a la Madòna.

Sò nòm a ven dal latin *maius* e cost-sì a peul vnì dal nòm dla dea roman-a Maia, ch'a l'era la dea dla tèra, dl'abondansa e dla fertilità.

Ël 1m ëd magg a l'é la festa dij travajeur.

## Magg ant ij proverbi
* A magg a ventrìa ch'a pissèisso gnanca ij rat.
* Gené a fà 'l pecà e magg a l'é ancolpà.
* La pieuva 'd magg a fa chërse l'erba e calé 'l gran.
* La tempesta 'd magg a pòrta via vin, pan e formagg.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Interpol (banda)

Ij **Interpol** a son na formassion indie rock american-a, formasse dël 1998 a New York e ativa fin al dì d’ancheuj.

Ij mèmber dla banda a son  *Paul Banks* cantant e ghitara, *Sam Fogarino* (bateria) e *Daniel Kessler* (ghitara).
 
Sò stil a l’é na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dla new-wave, post-punk, e influensà da ij Joy Division, e da ij The Cure.

## Àlbom ant lë studi

* 2002 - *Turn On the Bright Lights* 
* 2004 - *Antics* 
* 2007 - *Our Love to Admire* 
* 2010 - *Interpol (album)* 
* 2014 - *El Pintor*

Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América
Pòl Sud

Ël **Pòl sud** a l'é ël pont dla Tèra o ëd n'autr corp celest a 90 grad ëd latitùdine sud. 
Ël Pòl sud dla Tèra a s'treuva an Antàrtide, e a l'é stàit esplorà dël 1911 për la prim-a vira da Roald Amundsen.

Categorìa:Antàrtide
John Leguizamo

**John Leguizamo** (nòm complet **Jonathan Alberto Leguizamo**) a l'é n'àtor american, nà dël 1948 a Bogotá, Colombia.

Leguizamo, John
Leguizamo, John
Batman

**Batman** a l'é un përsonagi mascrà dla DC Comics creà dël 1939 da Bill Fingere e Bob Kane. 

Ël nòm dël personagi ant la vita a sarìa **Bruce Wayne**.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Bugs Bunny

**Bugs Bunny** a l'é un përsonagi 'd carton creà da Leon Schlesinger Productions e peui portà anans dai Warner Bros. Cartoons.

Le serie pi conossùe a son cole dij Looney Tunes e Merrie Melodies.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Popeye

**Popeye** (**Popeye the Sailor Man**) a l'é un përsonagi 'd carton creà da Elzie Crisler Segar e publicà da King Features e peui dai Fleischer Studios.

Soa compagna a l'é da sempre Olive Oyl.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Teenage Mutant Ninja Turtles

**Teenage Mutant Ninja Turtles** a son dij përsonagi 'd carton creà da Kevin Eastman e Peter Laird e publicà dai Mirage Studios.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Betty Boop

**Betty Boop** a l'é un personagi 'd carton creà da Max Fleischer e prodovùa dai Fleischer Studios.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Muhammad Ali

**Muhammad Ali** (nòm complet **Cassius Marcellus Clay, Jr.**) a l'é stàit un campion ëd boxe e ëdcò n'àtor american, nà dël 17 gené 1942 a Louisville, Kentucky.
Muhammad Ali a l'é mòrt a Scottsdale dël 3 giugn 2016.

Ali, Muhammad
1989

## Eveniment an Piemont

## Eveniment an Euròpa

## Eveniment ant ël mond

## Nàssite

## Mòrt

Categorìa:Sécol ch'a fa XX
Barry Bostwick

**Barry Bostwick** (nòm complet **Barry Knapp Bostwick**) a l'era nà dël 1945 a San Mateo, Califòrnia.

Bostwick, Barry
Bostwick, Barry
Marco Pannella

**Marco Pannella**, (nom ver *Giacinto Pannella*) nàit a Téramo, ël 2 ëd magg 1930 e mort a Roma ël 19 ëd magg 2016, a l'é stàit un òm politich italian, avosà për avej fonda ël Parti radical italian.

Pannella, Marco
Musé Soumaya

Ël **Musé Soumaya** a l'é un musé d'art situà an Sità dël Méssich. L'edifissi a l'é stàit inaugurà dël 2011.

Soumaya
Musé d'Aguascalientes

Ël **Musé d'Aguascalientes** a l'é un musé d'art situà an Aguascalientes, sità capital ëd lë stat d'Aguascalientes. Ël musé a l'é stàit inaugurà dël 1975, ant un edifissi neoclàssich dël 1903.

Aguascalientes
Giugn

**Giugn** a l'é 'l sest mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 30 di.

Sò nòm a ven dal nòm dla dea roman-a Giunon, ch'a l'era la fomna ëd Gieuv.

A l'é 'l prim mèis ëd l'istà, ch'a inissia ant ël di 21 dël mèis. Chiel a l'é bele 'l di ëd lus pi lungh ëd l'ann.

## Giugn ant ij proverbi
* Eva 'd giugn a ruin-a 'l muliné.
* Giugn travajeur a pòrta a ca 'l boneur.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Pòl Nòrd

Ël **Pòl Nòrd** a l'é ël pont dla Tèra o ëd n'autr corp celest a 90 grad ëd latitùdine nòrd. 
Ël Pòl nòrd dla Tèra a s'treuva an Àrtide, e a l'é stàit esplorà dël 1903 për la prim-a vira da Robert Edwin Peary;.

## Clima
Ël clima a l'è polar, vis-a-dì con temperadure sémper sota 0°C, vent fòrt e pòche precipitassion, dàita l'àuta pression ch'a-j'è normalment ant ij pòl. 

Categorìa:Àrtide
Yogi Bear

**Yogi Bear** a l'é un përsonagi dij carton, creà da Hanna-Barbera dël 1958.

Le stòrie a son ambientà ant ël Parch Nassional ëd Yellowstone.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Smokey Bear

**Smokey Bear** (ëdcò ciamà **Smokey the Bear**) a l'é un përsonagi creà n'América dël 1947 da l'Advertising Council.

Sò but a l'é col d'eduché dzor la prevension dij feu ant ij bòsch.

Categorìa:Përsonagi dij carton
Thomas Haden Church

**Thomas Haden Church** (nòm complet **Thomas Richard McMillen**) a l'é n'àtor american, nà dël 17 giugn 1960 a Woodland, Califòrnia.

Church, Thomas Haden
Church, Thomas Haden
Piero Gobetti

Piero Gobetti a l'era nassù a Turin  ël 19 ëd giugn dël 1901 e a l'é mòrt a Neuilly-sur-Seine ël 15 ëd fërvé dël 1926. A l'é stàit un giornalista, un politich e n'antifassista italian.

Categorìa:Òm polìtich piemontèis
Paul McCartney

**James Paul McCartney** (Liverpool, 18 giugn 1942) a l'é un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member dji Beatles.
Aprèss la fin dla formassion dji Beatles dël 1970 a l'ha creà la formassion dji Wings e dël 1980 a l'ha ancaminà con sucess la cariera ëd solìsta.

## Àlbom
; Wings
* 1971 - *Wild Life* (Wings)
* 1973 - *Red Rose Speedway* (Paul McCartney & Wings)
* 1973 - *Band on the Run* (Paul McCartney & Wings)
* 1975 - *Venus and Mars* (Wings)
* 1976 - *Wings at the Speed of Sound* (Wings)
* 1977 - *Thrillington*
* 1978 - *London Town (Wings)* (Wings)
* 1979 - *Back to the Egg* (Wings)

; Solista
* 1980 - *McCartney II*
* 1982 - *Tug of War*
* 1983 - *Pipes of Peace*
* 1984 - *Give My Regards to Broad Street*
* 1986 - *Press to Play*
* 1988 - *CHOBA B CCCP*
* 1989 - *Flowers in the Dirt*
* 1991 - *Paul McCartney's Liverpool Oratorio* 
* 1993 - *Off the Ground*
* 1993 - *Strawberries Oceans Ships Forest* (Fireman, con Youth)
* 1997 - *Flaming Pie*
* 1997 - *Standing Stone*
* 1998 - *Rushes* (Fireman con Youth)
* 1999 - *Run Devil Run*
* 1999 - *Working Classical* 
* 2000 - *Liverpool Sound Collage*
* 2001 - *A Garland for Linda*
* 2001 - *Driving Rain]]*
* 2005 - *Twin Freaks* (con DJ Freelance Hellraiser)
* 2005 - *Chaos and Creation in the Backyard*
* 2006 - *Ecce Cor Meum* 
* 2007 - *Memory Almost Full*
* 2008 - *Electric Arguments* (Fireman, con Youth)
* 2011 - *Ocean's Kingdom* 
* 2012 - *Kisses on the Bottom*
* 2013 - *New*

Categorìa:The Beatles
Chiara Appendino

**Chiara Appendino**, a l'é na polìtica italian-a dël MoVimento 5 Stelle.

A l'é nassùa a Moncalé ai 12 ëd giugn dël 1984, e a l'é laureasse an Siense econòmiche internassionaj.

Dal 19 ëd giugn dël 2016 a l'é sindichëssa ëd Turin.

## Arferiment


Appendino, Chiara
John Lennon

**John Winston Lennon** (Liverpool, 9 otóber 1940 – New York, 8 dzémber 1980) a l'é stàit un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member dji Beatles.
Aprèss avej abandonà la formassion dji Beatles dël 1970 a l'ha ancaminà con sucess la cariera ëd solìsta.
John Lennon a l'ha marià Cynthia Powell dont a l'hà avù so fieul  Julian, aprèss a l'ha marià l'artista giaponèisa Yoko Ono, dont a l'hà avù so fieul Sean.
John Lennon a l'é mort dël 8 dzémber 1980 asasinà dvant soa cà ëd New York. 

## Àlbom

* 1970 - *John Lennon/Plastic Ono Band*
* 1971 - *Imagine*
* 1972 - *Some Time in New York City* (con Yoko Ono)
* 1973 - *Mind Games*
* 1974 - *Walls and Bridges*
* 1975 - *Rock 'n' Roll* 
* 1980 - *Double Fantasy* (con Yoko Ono)

Categorìa:The Beatles
Ringo Starr

**Ringo Starr**, nòm ver **Richard Parkin Starkey** (Liverpool, 7 luj 1940) a l'é un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member dji Beatles.
Aprèss la fin dla formassion dji Beatles dël 1970 a l'ha ancaminà con sucess la cariera ëd solìsta, ëd pitor e ëdcò d'atòr.

## Àlbom
* 1970 - *Sentimental Journey*
* 1970 - *Beaucoups of Blues*
* 1973 - *Ringo*
* 1974 - *Goodnight Vienna*
* 1981 - *Stop and Smell the Roses*
* 2008 - *Liverpool 8*
* 2015 - *Postcards from Paradise*

***Racòlte***

* 1975 - *Blast from Your Past*
* 1978 - *A Collection of Hits 1970-1978* (publicà màch an Àlmania)
* 1989 - *Starr Struck: Best of Ringo Starr, Vol.2*
* 2007 - *Photograph: The Very Best of Ringo*
* 2008 - *Ringo 5.1: The Surround Sound Collection*

Categorìa:The Beatles
George Harrison

**George Harrison** (Liverpool, 23 fërvé 1943 - Los Angeles, 29 november 2001) a l'é stàit un cantant angleis avosà për esse stàit un dji member dji Beatles.
Aprèss la fin dla formassion dji Beatles dël 1970 a l'ha ancaminà con sucess la cariera ëd solìsta e ëdcò d'atòr.

## Àlbom
* 1968 - *Wonderwall Music*
* 1969 - *Electronic Sound*
* 1970 - *All Things Must Pass*
* 1973 - *Living in the Material World]]*
* 1974 - *Dark Horse*
* 1975 - *Extra Texture (Read All About It)*
* 1976 - *Thirty-Three & 1/3*
* 1979 - *George Harrison (album)*
* 1981 - *Somewhere in England*
* 1982 - *Gone Troppo*
* 1987 - *Cloud Nine*
* 2002 - *Brainwashed*

Categorìa:The Beatles
Oxford

**Oxford** a l’é 'na sità dël Regn Unì avosà për esse la sede dla pì veja università dël pais.
A conta 'na popolassion ëd 149.800 abitant (2006).

## Geografìa
Oxford a resta ant la Contà ciamà Oxfordshire. Soa zòna oraria a l'é cola dël meridian ëd Greenwich.

## Vardé ëdcò

* Oxford Airport
Luj

**Luj** a l'é 'l sétim mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian e 'l scond dl'istà. A conta 31 di.

Sò nòm a ven dal latin *iulius*, e cost-sì da Gajo Giulio Céser, ch'a l'é nassù an cost mèis.

## Luj ant ij proverbi
* Luj bel, pronta ij botaj.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Goran Višnjić

**Goran Višnjić** (Sebenich, 9 stèmber 1972) a l'è n'ator croat naturalisà american. 

Višnjić, Goran
Emilio Estevez

**Emilio Estevez** (New York, 12 magg 1962) a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor american.

Estevez, Emilio
Estevez, Emilio
Bernardino Drovetti

Bernardino Drovetti, fieul dël nodar Giorgio e d'Anna Vittoria Vacha, a nass a Barbanià al 4 gené 1776. Ansima soa cà, ancora an pé, a l'è staita butà na targa ch'arcòrda l'event.
Drovetti a l'era rivà ën Egitt ant ël 1798 come colonel dl'esercit napoleònich ant la Campagna d'Egitt, andova a l'è peui stait nominà ancaricà dij afé e dòp Agent consolar franseis a Lssandria d'Egitt.

Ant ij tanti anì ch'a l'è restà ambelelì a l'ha colessionà antichità, pì che tut trovà ant ij scav davsin a Tebe. Soa prima colession a l'ha vendula re 'd Sardegna ant ël 1824, andova a costituiss la base dël Museo Egissi 'd Turin. D'autri tòch ch'a l'ha cojù pì an avant a son adess al Louvre ed al Ägyptisches Museum und Papyrussammlung 'd Berlin.

Drovetti a l'é mòrt a Turin ël 9 marzo 1852, andova a l'é sotrà ant ël simiteri monumental. 

## Bibliografia
*Silvio Curto, *Storia del Museo Egizio di Torino*, Torino 1979
*Ronald T. Ridley, *Napoleon's Proconsul In Egypt: The Life and Times of Bernardino Drovetti*, Rubicon Press, 1998. ISBN 0-948695-59-5
*Sylvie Guichard, *Lettres de Bernardino Drovetti, consul de France à Alexandrie (1803 à 1830)*, Paris, Maisonneuve & Larose, 2003
*Giorgio Seita - Valerio Giacoletto Papas, *Bernardino Drovetti, storia di un piemontese in Egitto*, Le chateau edizioni, Aosta, 2008. ISBN 88-7637-035-8

## Voci correlate
* Papiro dei Re

## Collegament da fòra
* Biografia 'd Bernardino Drovetti da ''Travellers in Egypt''
* La société secrète égyptienne de Bernardino Drovetti
* [Dissionari biografich Treccani](http://www.treccani.it/enciclopedia/bernardino-drovetti_(Dizionario-Biografico))
Ost

**Ost** a l'é l'otav mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A l'é ciamà bele **agost** e **aost**.

A l'é 'l ters mèis dl'istà e a conta 31 di.

Sò nòm a ven dal latin *augustus*, e cost-sì da l'imperator roman August.

## Ost ant ij proverbi
* A San Lorens (10 d'ost), l'uva a tenz.
* Quand a pieuv d'agost, a pieuv amel e most.
* S'a pieuv ël quìndes d'agost, tanta melia e tant most.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Ferovìa Turin-Pinareul

La **ferovìa Turin-Pinareul** a l'é na ferovìa italian-a ch'a colega la sità ëd Turin a Pinareul. A l'é longa 40 kilométer e a l'é gestìa da la RFI.

## Stòria
La ferovìa a l’é stàita uvrìa ël 27 ëd luj dël 1854. Dël 1882 a l’é stàita slungà fin a la Tor dël Pélis, ma costa part a l'é stàita sarà dël 2012.

Ancheuj la linia a fa part dël Serviss feroviario metropolitan ëd Turin e a l'é tuta eletrificà.

## Përcors

Turin-Pinareul
Categorìa:Pinareul
Stassion d'Ajan e Castelneuv Brusà

La **stassion d'Ajan e Castelneuv Brusà** a l’é na stassion feroviaria dla ferovìa ch’a colega Ast con Génoa. A serv ij comun d'Ajan e Castelneuv Brusà, ch’a resto ant la provincia d'Ast.

A l’é servia dai treno regionaj.

Ajan e Castelneuv Brusà
Categorìa:Ajan
Alex Kendrick

**Alex Kendrick** (Athens, 11 giugn 1970) a l'è n'pastor, ator, regista, senegiator e produtor american.

Kendrick, Alex
Kendrick, Alex
David A. R. White

**David Andrew Roy White** (Dodge City, 12 maj 1970) a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor american.

White, David A. R.
White, David A. R.
Gene Wilder

**Gene Wilder** (nòm ver **Jerome Silberman**) (Milwaukee, 11 ëd giugn 1933 - Stamford, 29 ëd òst 2016) a l'é stàit un còmich e ator american.
A l'ha travajà con ël regista Mel Brooks

Wilder, Gene
Jackie Chan

**Can Gong saang** (陳港生) a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor chinese.

Chan, Jackie
Chan, Jackie
Steven Seagal

**Steven Frederic Seagal** (Lansing, 10 avril 1952), a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor american.

Seagal, Steven
Seagal, Steven
Stèmber

**Stèmber** a l'é 'l noven mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 30 di.

Ant ël calendari roman, stèmber a l'era 'l sétim mèis ëd l'ann, e l'é ciamà parèj pròpe për costa rason.

Ël 22 dë stèmber a l'é 'l di ëd l'equinòssi ëd l'otogn, ch'a marca la fin ëd l'istà e 'l prinsipi ëd l'otogn.

An Piemont, stèmber a l'é 'l mèis dla vëndëmmia.

## Stèmber ant ij proverbi
* Braje 'd tèila e mlon, a stèmber a son pì nen bon.
* Quand a tron-a a stèmber, ël vin a versa dal botal.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Riehen

**Riehen** a l'é na comun-a dla Svìssera, ant ël canton ëd Basilea-Sità, con sirca 20.957 abitant. As dëstend su na surfassa ëd 10,87 km², con na densità ëd popolassion ëd 1927,97 abitant për chilòmeter quàder. A confin-a con coste comun-e: Basilea, Bettingen, Birsfelden (BL), Grenzach-Wyhlen (DE-BW), Inzlingen (DE-BW), Lörrach (DE-BW) e Weil am Rhein (DE-BW). 

La lenga ufissial ëd costa comun-a a l'é l'alman.

Categorìa:Comun-e dël canton ëd Basilea-Sità
Tame Impala

Ij **Tame Impala** a son na formassion psichedelich rock australian-a, formasse dël 2007 a Perth e ativa fin al dì d’ancheuj.

La Banda a nass 'me *Dee Dee Dums* dël 2005.
Ij mèmber dla banda a j'ero *Kevin Parker* (cantant e ghitara) e *Luke Epstein* (bateria).

Dël 2007 la banda a pija ël nòm ëd Tame Impala e ij member a son *Kevin Parker* (cantant e ghitara), *Sam Devenport* (bateria) e Dominic Simper (bass).
 
Sò stil a l’é na fusion ëd géner diferent influensà an prevalensa dël psichedelich rock, e influensà da ij Pink Floyd.

## Àlbom ant lë studi

* 2010 - *Innerspeaker*
* 2012 - *Lonerism*
* 2015 - *Currents*
* 2020 - *The Slow Rush*
* 2025 - *Deadbeat*

Categorìa:Mùsica legera
Stassion ëd Coni

La **stassion ëd Coni** a l'é la stassion feroviaria ch'a serv la sità ëd Coni. As treuva arlongh tre ferovìe: chila ch'a colega Fossan con Coni, chila ch'a colega Coni con Vintmija e chila ch'a colega Savian con Coni.

La stassion a l'ha 20 binari e a l'é stàita uvrìa ant ël 1937. Fin al 2012 Coni avìa na seconda stassion feroviaria: la stassion ëd Coni Gess.

La stassion a l'é gestìa da la RFI e a l'é servìa dai treno regionaj e nassionaj ëd Trenitalia.

Coni
Categorìa:Coni
Alvernia-Ròno-Alp

L**'Alvernia-Ròno-Alp** a l'é un-a dle 13 Region ch'a formo la Fransa metropolitan-a.

A l'é partagià an tërdes dipartiment:
* 01 : Ain
* 03 : Allier
* 07 : Ardèche
* 15 : Cantal
* 26 : Drôme
* 38 : Isère
* 42 : Lòira
* 43 : Àuta Lòira
* 63 : Puy-de-Dôme
* 69D : Ròno
* 69M : Sità metropolitan-a 'd Lion
* 73 : Savòja
* 74 : Àuta Savòja

La capital a l'é Lion.

## Geografìa

L'Alvernia-Ròno-Alp as treuva al sènter-est ëd la Fransa. A confin-a con le region dël Sènter-Val ëd la Lòira e dla Borgògna-Franca Contà a nòrd, con la Neuva Aquitania a òvest, con la region ëd l'Ocitània e dla Provensa-Alp-Còsta Asura a sud, con l’Italia e con la Svìssera a est.

## Stòria
La region a nass an séguit a la riorganisassion aministrativa dël 2016, da l'union ëd le doi region ëd l'Alvernia e dël Ròno-Alp.

## Lenga
La lenga ufissial a l'é mach ël fransèis. La Fransa a arconòss gnun-e lenghe ò dialèt regionaj ch'a sio.
As parlo 'dcò:

* ël franch-provensal
* l'ossitan ant ësquasi tut ël teritòri, dont ël 61% dla popolassion a diciara 'd capilo
* na parlada d'oil local, ël *bourbonnais*, motobin davzin-a al fransèis stàndard, ant ël nòrd dël dipartiment ëd l'Allier.

## Anliure esterne
* Sit istitussional
Giovanni Magnani

**Giovanni Magnani** (**Gioanin Magnani**) a l'era nassù a Orbassan dël 1918 e a l'é mòrt dël 2003.

### Euvre
* *Faule 'd jer, conte d'ancheuj* (Editris Bs, Ivreja, 1983)

### Tradussion
Gioanin Magnani a l'ha voltà an piemontèis coste euvre:
* *Cheur* (*Cuore*)

### Sitassion
Gioanin Magnani a l'é stait antologisà da Milo Bré ant ël volum ch'a fa tre dla *Storia della letteratura piemontese*, pag. 487.

Categorìa:Poeta piemontèis
Toronto

**Toronto** a l'é la sità pi granda dël Canadà. 
A l'ha pi che 600 km² ëd surfassa e a conta anviron 5 milion d'abitant.

Toronto a l'é capleugh dla provinsa federal d'Ontario.

Categorìa:Ontario
Categorìa:Sità dël Canadà
Jon Voight

**Jonathan Vincent Voight** a l'è n'ator, regista, senegiator e produtor american.

Voight, Jon
Voight, Jon
Stèila

Na **Stèila** a l'é un corp celest che a luse ëd soa midema lus.
An astronomìa e an astrofìsica ël nòm a definiss na sfèira lusenta ëd plasma che a produss energìa an so midem nos a travers la fusion nuclear.
L'energìa a l'é trasmitua a travers lë spassi 'me radiassion elettromagnètica.

Categorìa:Astronomìa
Peso (Cile)

L **'Peso** ($ o CLP ISO 4217 ) à l'é la moneda ùnica ëd tërdes pais dl'Cile. 

Categorìa:Cile
Categorìa:Monede
Otóber

**Otóber** a l'é 'l décim mèis ëd l'ann conforma al calendari gregorian. A conta 31 di.

Ant ël calendari roman, otóber a l'era l'otav mèis ëd l'ann, e l'é ciamà parèj pròpe për costa rason.

Ël 2 d'otóber a l'é la festa dij noni.

Ant otóber a finiss la vëndëmmia con la racòlta dl'ultime uve, ch'a son cole dël Nebieul.

## Otóber ant ij proverbi
* A otóber cròta e vin, as lasso nen da la sèira a la matin.
* A San Simon (28 d'otóber), la vantajin-a 'nt ël canton.
* Se l'alba a l'é bruta a San Michel, otóber a sarà pì brut che bel.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Novèmber

**Novèmber** a l'é 'l mèis ëd l'ann ch'a fa ùndes, conforma al calendari gregorian. A conta 30 di.

Ant ël calendari roman, novèmber a l'era 'l noven mèis ëd l'ann, e l'é ciamà parèj pròpe për costa rason.

Ël 1m ëd novèmber a l'é la festa dij tuti ij sant.

## Novèmber ant ij proverbi
* A San Clement (23 ëd novèmber) l'invern a buta ij dent.
* Novèmber a va an campagna e a dëspeuja la castagna.
* Për tuti ij Sant (1m ëd novèmber), maniòt e guant.

Categorìa:Mèis ëd l'ann
Nòm dj'abitant dij pais piemontèis

## A
*Almèis: *almesin*.
*Ast: *astesan*.
## B
*Balmucia: *balmuciòt*, pl. *-òit*.
*Barbanià: *barbaniòt*.
*Barge: *bargiolin*.
*Baudsé: *baudsanin*. 
*Bàussla: *bausslin*.
*Biela: *bielèis*.
*Bra: *braghèis*.

## C
*Capussin: *capussinat*.
*Coni: *conièis*.
*Cornian: *cornianin*.
*Créola: creolòt, pl. -òit.
## D
## E
## F
## G
*Grange: grangiòt.
*Grinsan: grinsanin.
## I
## L
*Lagna: *lagnòt*, pl. *-òit*.
*Lissandria: *lissandrin*.
*Locarn: *locarnòt*, pl. *-òit*.
## M
*Mandrògn: *mandrògn* (pl.)
*Mombrach: *mombrachin*.
*Montarossa: *montarossin*.
## N
## O
## P
## Q
## R
*Ramel: *ramlòtt*, pl. *-òit*.
*Ròca: *rocòt*, pl. *-òit*.
*Rodal: *rodalin*.
*Ronch: *ronchin*.
## S
*San Giaco: *sangiacolin*.
*Sian: *sianòt*.
## T
*Turin: turinèis.
## U
## V
*Vërsèj: vërslèis.
*Vinsaj: vinsajòt.
## Z

Categorìa:Piemont
Ratabach

### Descrission
Ël ratabach (**Brassica napus**) a l'è coltivà për la rèis, e a aparten a la famija dle Brassicaceae, com la rava, ij ravanin, etc.

La pianta dël ratabach a l'ha 19 cromosòm e a l'é n'ìbrid tra la Brassica oleracea ch'a l'ha 9 comosòm e la Brassica rapa (la rava] ch'a l'ha 10 cromosòm. Tute coste piante a s'ancrosio naturalment an tra 'd lor.

Ël ratabach a l'é coltivà për le reis giaune o bianche, destinà a l'alimentassion dle bestie o dl'òm.

### Particolarità
An Cànada a l'é motobin consumà.

An Europa a l'é stait mangià, dzortut an Almagna, al temp ëd le doe guère mondiaj. Adess a l'é dzortut dovrà për l'alimentassion animal.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Brassica napus* Metzg., 1753

Categorìa:Brassica
Aquilegia alpina

### Descrission
J'aquilegie a son piante erbose ch'a fan dij bocc sircolar ëd feuje bleu-vërde, con dij longh picoj. An mes as treuva na gamba auta da 30 a 90 cm con dle rape 'd fior, ëdcò 'd doi color, pendent e gròss, formà da sinch sépaj petalòid, con sinch pétaj dël midem color, a forma d'ambossor e con në speron fait a cròch. Jë smens a meuvro a la fin ëd giugn, e a son contnù an drinta dle càpsule lignose. 

### Ambient
A chërs ant ij pra giairassin, ant ij teren sùit nen tròp dru, butà a mesaneuit e an ombra.

### Fioridura
Da giugn a luj.

### Particolarità
A l'é proteta e velenosa. 

Ant le veje piture a rapresenta la matarìa, miraco për la forma ch'a smija 'l capel d'un bufon.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Aquilegia alpina* L. 1753

Categorìa:Aquilegia
Categorìa:Fior ëd montagna
Corteolona e Genzone

**Corteolona e Genzone** (*Curtlòna e Gensón* an dialèt pavèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.580 abitant , an provincia ëd Pavìa.

Ël comun a nass dël 01/01/2016 da la fusion dij comun ëd Corteolona e Genzone.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Della Valle  (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Corteolona e Genzone
Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Cornale e Bastida

**Cornale e Bastida** (*Curnà e Bastìa* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa d'867 abitant , an provincia ëd Pavìa.

Ël comun a nass dël 04/02/2014 da la fusion dij comun ëd Cornale e Bastida de' Dossi.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gian Carlo Carnevale (dal 26/05/2014, dagià sìndich ëd Cornale dal 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Cornale e Bastida
Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Martina Hingis

**Martina Hingis** a l'è un giugador ëd tenis. A l'è nassù a Košice, Slovachia dël 30 stèmber 1980.

Categorìa:Përsonalità dlë spòrt
Categorìa:Svìssera
Advent

L’Advent (o Avent) a l’é na stagion dl’ann litùrgich dla Cesa cristian-a d’Ocident. A l’é osservà coma ‘n temp d’aspettativa e ‘d preparassion për la celebrassion dla nàssita ‘d Gesù a Natal. Sto tèrmin a l’é na version dla paròla latin-a ch’a veul dì “vnùa”, visadì *Adventus (redentoris)*, la vnùa dël Redentor. “Adventus” a l’é la tradussion dël tèrmin grech *parousìa*, ch’as deuvra ‘d sòlit për arfesse a la Sconda Vnùa dël Crist, che Gesù a l’avìa nunsiala. Për ij cristian la stagion dl’Advent a anticipa la vnùa dël Crist da doe prospetive diverse. Costa stagion a dà l’ocasion ëd pijé part a l’antica susta për la vnùa dël Messia, e vijé për soa Sconda Vnùa. L'Advent a l'é la selebrassion dël fondament dl'Evangel cristian.

La stagion dl’Advent a l’é ‘l prinsipi dl’ann liturgich e a comensa la quarta Duminica anans Natal, la Duminica la pì davzin-a al dì ‘d Sant Andréa (30 ‘d Novèmber), e sossì ant ël rit roman dla Cesa Catòlica, e ant ij calendari liturgich dla Cesa anglican-a, Cesa luteran-a, dij Frej moravian, dle cese arformà e dla Cesa metodista. Ant ël Rit ambrosian e ant ël Rit mozarabich dla Cesa Catòlica, l’Advent a comensa la Duminica ch’a fa ses anans Natal, la Duminica dòp ël dì ‘d San Martin (11 ‘d Novèmber).

Categorìa:Cristianésim

## Vardé ëdcò

*Articol enciclopèdich
*Spiegassion dla Cesa catòlica
*Liturgìa valdèisa për l'Advent