Compression dij dàit

La **Compression dij dàit** a l'é ël process ëd riduve la dimension ëd n'archivi o d'un fluss ëd dàit sensa pèrdita d'anformassion (compression *sensa pèrdita*) o con na pèrdita controlà (compression *con pèrdita*). Sò but a l'é ëd risparmié spassi ëd memorisassion, riduve ël temp ëd trasmission, o amelioré l'eficiensa dël tratament dij dàit. A l'é dovrà ant l'anformàtica, le telecomunicassion, e ij multimedia.  

## Còsa a l'é la Compression dij Dàit
La compression a funsion-a an trovand *pattern* o ridondanse ant ij dàit e an arpresentandje ëd manera pì eficient. Esisto doi tipo prinsipaj:  
* **Compression sensa pèrdita**: Ij dàit originaj a peulo esse ricostruì precis. Esempi: ZIP, PNG, FLAC.  
* **Compression con pèrdita**: Cheiche anformassion a son perdùe, ma ël risultà a l'é assè bon për l'usagi prevëddù. Esempi: JPEG, MP3, MPEG.  

J'algoritm ëd compression a peulo esse basà su técniche coma la sostitussion ëd sequense ripetùe, la predission statìstica, o la trasformà matemàtica (es. Trasformà ëd Fourier).  

## Stòria
Ij prim tentativ ëd compression a rivo a la metà dël sécol XIX con ël còdes Morse, che a riduvìa ij mëssagi pì frequent an sequense curte. Ant ël 1948, Claude Shannon a l'ha formalisà la teorìa dl'anformassion, ch'a l'ha dàit na base matemàtica a la compression.  
Ant j'agn '50, David Huffman a l'ha creà ël còdes ëd Huffman, fondamental për la compression sensa pèrdita. Ant j'agn '70-'80, j'algoritm LZ77 e LZW a l'han revolussionà ël camp (es. format GIF).  
Ant j'agn '90, la compression con pèrdita a l'é dësvlupasse për ij multimedia, con jë standard JPEG (figure) e MP3 (mùsica).  

## Tècniche e Process
* **Compression sensa pèrdita**:  
** *Codìfica ëd Huffman*: Assigné còdes curt ai sìmboj pì frequent.  
** *Algoritm Lempel-Ziv* (LZ): Sostituì sequense ripetùe con arferiment a na tàula.  
** *Codìfica aritmética*: Arpresenté ij dàit con nùmer antra 0 e 1.  
* **Compression con pèrdita**:  
** *Trasformà ëd cosine discrete* (DCT): Utilisà ant ël JPEG për convertì figure an coeficient.  
** *Eliminassion ëd frequense pa udìbij*: Ant ël MP3, le component sonore ch'a peulo nen esse sentùe a son gavà.  
** *Campionament crominànsia*: Riduvé ij color sensa che l'euj uman as n'àbia da fé.  

## Aplicassion
* **Multimedia**: Streaming video (H.264, HEVC), mùsica digital (AAC).  
* **Telecomunicassion**: Trasmission pì lesta ëd dat an sl'internet o via satellit.  
* **Memorisassion**: Archivi compress (ZIP, RAR) për risparmié spassi.  
* **Siensa dij dàit**: Riduvé la dimension ëd dataset për l'analisi.  
* **Sistema operativ**: Compression ëd file ant ël sistema (es. NTFS, ZFS).  

## Sfide e Prospetive
Le sfide prinsipaj a son:  
* **Bilansi tra qualità e dimension**: Trové l'equilibri antra compression e pèrdita d'anformassion.  
* **Risorse computassionaj**: La compression e decompression a ciamo potensa ëd cálcol (es. video 8K).  
* **Compatibilità**: Manten-e ël sostegn për format vej (es. GIF).  

Ant ël futur:  
* **Compression basà an sl'AI**: Utilisé rej neural për predì e otimisé ij dàit.  
* **Compression quantìstica**: Sfruté ij prinsipi dla mecànica quantìstica për archivié dat.  
* **Sostenibilità**: Riduvé l'energìa dovrà për la compression ant ij data center.  

## Vardé ëdcò
* Algoritm  

Categorìa:Informàtica
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI