Nino Còsta

**Nino** (Gioan) **Còsta** (*Giovanni Costa* an italian) a l'era ën poeta.
A l'é nassù a Turin ai 28 ëd giugn dël 1886, da pare canavzan e mare monfrin-a.
A tre agn a l'é restà orfanin ëd pare, ch'a l'era emigrà e a l'era mòrt an América.
A l'avìa studià al ginasi Balbo e al liceo Cavour.
Apress l'esam ëd madurità, për feje piasì a la famija a l'é anscrivusse a la facoltà 'd veterinaria e, apress soa prima làurea, a litre, anté ch'a l'é stàit anlev d'Arturo Graf.

An cost perìod a l'é stàit për un pòch a Paris, anté ch'a l'avìa fàit amicissia con Pitigrilli.
Ansema a chiel a l'avìa travajà ant un giornal ëd provinsa; ai doi a l'avìo daje 'l travaj ëd fé la crònaca ëd na condana a mòrt.
Nopà che andeje, a l'avìo anventà 'l tòch ëd pianta e a l'avìo portalo al giornal.
Ant la neuit ël condanà a l'era stàit grassià e ël di apress, an sël giornal, a-i son surtije sia la notissia dla grassia che la crònaca dl'esecussion.
Ij doi amis a son ëstàit dlongh licensià.
Apress la làurea a l'ha ancaminà a mostré an vàire liceo dla provinsa, fin-a ch'a l'ha trovà un pòst a la Cassia ëd Risparmi (an efet a l'avìa vagnà doi concors: un a la Cassia ëd Risparmi e l'àutr ant l'aministrassion dël manicòmi; a l'avìa peui sernù ël prim përchè - a disìa - *a l'é apopré istess*).
A l'ha ancaminà a scrive poesìe: a l'ancamin an fransèis, peui an italian e finalman an piemontèis.
An dzorpì che coste lenghe a parlava bin latin e a conossìa assè bin ël grech antich.

Dël 1918 a l'ha conossù a Nissa dla Paja soa fomna Ercolin-a; a l'ha avù tre masnà: Marìa Antonieta (ch'a l'é mòrta dòp pòchi mèis), Celestin-a e Mario, ch'a son ëstàit sorgiss d'ispirassion për tante soe poesìe.
Soa prima poesìa publicà a l'é *Macëtta 'd Natal*, surtìa an sël Birichin dël 23 dë dzèmber 1909.
A segoitrà a mandé ëd soe composission a **l Birichin'', bon-a part firmà con lë stranòm ''na Mamina'', fin-a al 1927, cand ël giornal a sara.
Na sèrnia ëd coste poesìe a forma la pì part ëd sò prim volum (ma poesìe da **l Birichin* a-i saran ëdcò ant soa sconda e soa tersa arcòlta), ch'a pùblica a soe spèise.
Cost a anandia na serie ëd ses arcòlte ëd poesìe, dont la dariera a sarà publicà dòp la mòrt dl'aotor.<br>
A scriv ëdcò euvre ëd pròsa e teatraj (*Tèra monfrin-a* dël 1921, musicà da [[Edoardo Vercelletti]],  *Testa 'd fer* dël 1929).<br>
A meuir a Turin ël 5 ëd novèmber dël 1945, crasà dal dolor për la mòrt ëd sò fieul Mario, mudaja d'[[argent]] al valor militar, mòrt combatend da partisan an sël [[Génévry]] ël 2 d'ost dl'ann prima.
A l'é sotrà a [[Siriè]], tacà a sò fieul.

==L'arvelassion ëd Còsta poeta==
Già ant ël 1911 Nino Còsta a l'avìa otnù dj'arconossiment për soe poesìe: l'arvista ebdomadaria [[Attualità]] ëd [[Milan]] a l'avìa organisà un concors ëd poesìa për tute le lenghe naturaj parlà an [[Italia]] e na poesìa ëd Còsta, antitlà *Dësvijte*, a l'era stàita signalà për la session an piemontèis.

Tutun, l'arvelassion pùblica ëd sò talent poétich a l'é rivà ant ël 1924, cand la sossietà *Pro Torino* a l'avìa organisà 'n concors ëd poesìa piemontèisa, dont ij giùdes a j'ero [[Mario Leoni]], [[Arrigo Frusta]] e Rodina.
Ij nòm dj'aotor ëd le poesìe a j'ero andrinta a 'd buste sarà, da duvertesse mach dòp dla decision dla giurìa.
Dòp che ij giùdes a l'avìo sernù des poesìe da premié, an duvertand le buste a l'han dëscurvù che sinch a corispondìo al midem nòm: col ëd Nino Còsta.
Nen podenda deje sinch premi a un sol, a l'han decidù ëd deje ël prim premi e na mudaja arcòrd për j'àotre quatr poesìe.
Le poesìe a j'ero: *Rassa nostran-a*, *Primavera an piassa Castel*, *Jë scarpon*, *L'ora grama*, *'l babi e l'arsigneul*.

==Còsta e ij Brandé==
Cand a la fin dj'agn 1920 ij poeta dla neuva generassion as gropo ansema antorn a [[Pinin Pacòt]] për formé la [[Companìa dij Brandé]], Còsta a l'é ant ël pien ëd soa madurità artìstica e a l'é ël poeta pì amportant dël moment.
A ancoragia jë sfòrs ëd Pacòt e a j'arconòss l'amportansa ëd sò travaj për la valorisassion dla lenga e dla poesìa piemontèise.
Ma Còsta a restërà sempe a distansa da la Companìa.
A colabora nen a la realisassion dël prim [[Armanach piemontèis]] dël 1931, an disend che a trovava giust che ël prim armanach a fussa fàit tut daj pì giovo.
A dà na man a col dël 1932, ma a l'é genà da l'ategiament setari dij poeta dla Companìa.
Dzortut a-j piaso pa le simpatìe fassiste che ij Brandé a treuvo soens l'ocasion d'esprime.
A l'ocasion dla preparassion dl*'Armanach* dël 1937, Còsta a scriv na litra a Pacòt anté ch'a conferma soa simpatìa për l'arserca ëd poesìa neuva dij Brandé ma a ciama d'esse lassà da part, an disend ch'as sentìa nen d'esse «nì dij vòstr, nì dj'àutri».
Sòn a pròvoca l'arspòsta fòra dij feuj ëd Pacòt, ch'a lo trata da poeta dn'época passà an arvendicand ël present pr'ij sò Brandé.
Còsta, ëd caràter pasi e sensìbil, a reagiss nen.
Soa arspòsta a sarà, l'ann apress, la publicassion ëd *Ròba nòstra*, n'àutra arcòlta ëd poesìe fiamenghe.<br>
Con ël temp, Pacòt farà marcià andré da sò giudissi e a arconossrà torna ël valor ëd Còsta e soa amportansa ant la literatura piemontèisa.

== Euvre prinsipaj ==
* *Mamina* (prima edission: Lattes 1922)
* *Sal e pèiver* (prima edission: Sacerdote 1924)
* *Brassabòsch* (prima edission: Casanova 1928)
* *Fruta Madura* (prima edission: S.E.L.P. 1931); a l'é la prima arcòlta anté che Còsta a l'ha adotà la [[grafìa piemontèisa moderna]]
* *Ròba nòstra* (prima edission: 1938)
* *Tempesta* (prima edission: 1946, dòp 'd soa mòrt)
* *Tornand* (arcòlta soagnà da [[Andrea Viglongo]] ëd poesìe dl'aotor nen anserìe ant ij ses volum ëd soa euvra; Viglongo 1977)
* *Il divino dono'' (arcòlta ëd poesìe e pàgine 'd pròsa an piemontèis e an italian për le masnà)

Costa, Nino
Costa, Nino