Càpsula spassial

Na **càpsula spassial** a l'é na sòrt ëd navissela spassial progetà për ël vòl spassial uman o për ël traspòrt ëd càrich. A l'ha na forma sempia, soens a con tronch o sférica, sensa j'ale ch'a l'han dj'àutri veìcoj com lë Space Shuttle. Costa forma a l'é ciamà "blunt body" (còrp mòl) e a serv për podèj torné an atmosfera an manera controlà. Quand ch'a intra, la forma arionda a crea n'onda d'urt ch'a slontan-a la pì part dël calor, protegend lòn ch'a-i é andrinta. La strutura a l'é motobin resistenta për soporté la fòrsa G dla decelerassion e le temperadure àute dël rientr atmosférich.

La caraterìstica prinsipal ëd na càpsula a l'é che, a diferensa djë spassioplan, a l'ha gnun-a portansa aerodinàmica significativa. La traietòria ant l'atmosfera a l'é determinà dzortut da la velocità e da la gravità, combinà con na cita portansa otnùa an spostand ël sénter ëd gravità fòra da l'ass, com ant l'Apollo.

## Stòria e proget prinsipaj
La stòria dle càpsule spassiaj a ancamin-a con ij prim programa spassiaj. Jë Stat Unì con ël programa Mercury e peui ël programa Gemini a l'han dovrà dle càpsule për mandé ij prim astronauta an òrbita. L'Union Soviética a l'ha fàit l'istess con le càpsule Vostok e Voskhod.

Ël proget pì avosà a l'é stàit ël mòdul ëd comand Apollo (CSM), ch'a l'ha portà j'astronàuta an sla Lun-a. D'apress, la Sojuz russ-a a l'é dventà la càpsula pì dovrà dla stòria, an servissi dal 1967 fin al di d'ancheuj për porté j'equipagi an sla Stassion Spassial Antërnassional (ISS). La Cin-a a l'ha dësvlupà la Shenzhou, basà an sl'istess proget.

An época moderna, le càpsule a son ëstàite torna dësvlupà da d'asiende privà. La Dragon e la Crew Dragon ëd SpaceX a son ël prim veìcol spassial comersial a avèj rifornì la ISS e a porté d'astronàuta. La Starliner ëd Boeing a l'é n'àutr esempi ëd neuva càpsula për ël traspòrt uman.

## Strutura e component
Na càpsula spassial a l'é normalment formà da doe part prinsipaj:
# **Mòdul ëd rientr**: a l'é la part ch'a torna an sla Tèra. A l'é pressurisà e a conten l'equipagi, ij comand e ij sistema vitaj. A l'é protegiù da në scud tèrmich (soens ablativ) ch'as consuma për smorsé ël calor dël rientr.
# **Mòdul ëd servissi**: a resta tacà al mòdul ëd rientr durant la pì part dël vòl. A conten ij motor prinsipaj, ij serbatòj dël carburant, ij panèj solar për la corent elétrica e j'àutri equipagiament necessari për la mission. A l'é campà via e as dësbela ant l'atmosfera prima dël rientr.

Le dimension ëd na càpsula a son ëd sòlit cite, për esse eficent e struturalman resistent. L'intern a l'é motobin satì, con tut lòn ch'a serv për la vita e 'l travaj dj'astronàuta: sistema ëd supòrt vital (aria, eva, control dla temperadura), sedij con sistema për gropesse, strument ëd bòrd e sistema ëd comunicassion.

## Rientr e ateragi
La fase pì critica për na càpsula a l'é 'l rientr ant l'atmosfera. La velocità a l'é motobin àuta (apopré 28.000 km/h da òrbita bassa), e l'aria as comprim dëdnans a la càpsula, an creand un plasma incandessent ch'a peul rivé a vàire mila grad (fin a 2.700 °F o 1.500 °C) an sla surfassa. La càpsula a l'é proteta da në scud tèrmich ch'a vèn via pòch a pòch (ablativ), an portand via 'l calor. Durant la part pì àuta dël rientr, le comunicassion radio a peulo esse blocà për chèiche minute (blackout radio). Për controlé la traietòria, cheidun-e càpsule (com l'Apollo e la Sojuz) a peulo viré, an creand na cita portansa ch'a-j përmët ëd ridùe le fòrsa G për l'equipagi.

A la fin, na vira ch'a l'é calà la velocità, as deurbo dij paracadute për frené la càpsula. L'ùltima fase dl'ateragi a peul esse:
* an eva: com le càpsule american-e (Mercury, Gemini, Apollo, Dragon) ch'a tombo an Océan për esse peui recuperà da dle nav.
* an tèra: com la Sojuz, ch'a deuvra 'd cit motor a sòlid ch'a s'atìvo a pòchi méter dal teren për smorzé l'impàt final. La Starliner a deuvra d'airbag.

## Avnì dle capsule
Le càpsule a son torna dventà 'l model preferì për ij vòj uman, dzortut për soa semplissità, resistensa strutural e cost pì bass rëspet a jë spassioplan. Ël programa Artemis për torné an sla Lun-a a deuvra la càpsula Orion, basà an sla tecnologìa d'Apollo. D'àutre nassion e asiende a son ëdcò an camin dë dësvlupé 'd neuve càpsule, com l'India con Gaganyaan.

Le càpsule a son ëdcò la base për ij vòj privà e 'l turism spassial, e a l'han giutà a rende l'acess a lë spassi pì econòmich e frequent.

Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Spassi
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI