Munission

La **munission** a l'é tut lòn ch'a serv për fé andé n'arma da feu, për colpì o për prodùe n'efet. A comprend l'ansem ëd component che, butà 'nt la cambra d'un'arma, a përmëtto 'd lansé un projétil, o a conten-o l'esplosiv e ij sistema 'd guida për n'arma 'd pi gròss càlibr.

## Part prinsipaj ëd na munission për arma portàtil
Na cartucia completa (për fusij, pistòle, moschet) a l'é formà da:
* **Asta** (o bòssol): Contenitor ëd metal, plàstica o carta ch'a ten ansema tut.
* **Esplosiv d'ancamin** (percussion): Cita caria ch'a s-ciòpa ëd fasson sensìbil quand batùa dal percussor, për dé 'l feu a la caria prinsipal.
* **Caria propulsiva** (póver): Esplosiv ch'a brusa an pressa, generand gas ch'a lanso 'l projétil fòra dal canon.
* **Projétil** (bala): La part ch'a ciapa ël bërsaj, an metal (piomb, assel, urani ampovrì).
* **Lubrificant e sigilant**: Për ridùe l'atrit e prevnì l'umidità.

## Sòrt ëd munission
A-i son vàire categorìe, classificà për:

### Sòrt d'arma
* Munission për **fusij e carabine**.
* Munission për **pistoòle e revòlver**.
* Munission për **arme a cana riversà**.
* Munission për **arme d'apògg** (mitrajatris, canon leger).

### Sòrt ëd projétil
* **A bala pien-a** (Full Metal Jacket - FMJ): Për tir d'ansidiament e contra la protession legera.
* **A bala veuida** (Hollow Point - HP): Ch'as deurv al contat, për fé pì dann ant la carn (dovrà da la polissìa e ant la cassa).
* **Incendiari e trassant**: Ch'a fa 'd feu o a lassa na trassa luminosa për corege 'l tir.
* **Penetrant** (AP): Për trapassé le corasse.
* **A salve**: Sensa projétil, për le sirimonie.

## Munission për artijarìa
Për canon e obusié, le munission a peulo esse:
* **Ëd bòt ùnich** (projétil e caria propulsiva separà).
* **A cartucia fissà** (projétil e bòssol unì, për canon pì cit).
* **Semi-fissà** (con bòssol metàlich ma projétil separàbil).

Ij projétil d'artijarìa a peulo esse:
* **Esplosiv** (HE).
* **Contra-blindà** (HEAT, APFSDS).
* **A còste** (shrapnel).
* **Iluminant** o **fumògen**.
* **Nuclear o chìmich** (munission speciaj).

## Munission guidà e mìssij
Ant ës cas, la "munission" a l'é l'arma midema, ch'a comprend:
* **Cari'd guèra**.
* **Sistema 'd propulsion** (motor a arsàut, a propelent sòlid).
* **Sistema 'd guida** (radar, infra-ross, laser, GPS).
* **Sistema 'd navigassion**.

## Produssion e sigurëssa
La produssion ëd munission a l'é regolà da dë strèite norme për evité d'esplosion assdentaj. Le munission a devo:
* **Essere stàbij** an condission normale.
* **Fonsionament mach quand ativà** da l'arma.
* **Avèj na durà 'd conservassion** (e esse dësblà o eliminà apress).

## Conservassion e eliminassion
Le munission a peulo degeneresse con ël temp (póver ùmida, corosion dël bòssol). Cole scadùe o nen pì dovrà a devo esse **dësblà** da 'd técnich espërt con dë **s-ciòp controlà**.

## Stòria
La munission a l'ha seguità l'evolussion dle técniche:
* **Sécoj XV-XVIII**: Caria ëd póver e bala 'd piomb separà.
* **Sécol XIX**: Nàssita dla cartucia moderna, con percussion a luminel prima, a sedron apress.
* **Sécol XX**: Standardisassion dij càlibr, munission a àuta penetrassion, guidà.
* **Sécol XXI**: Munission "inteligenta", a energìa direta, e munission për dron.

## Vos corelà
* Arma da feu
* Cartucia
* Artijarìa
* Póver da sparé
* Esplosiv
* Càlibr
* Industria militar

## Arferiment


Categorìa:Tecnologìa militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI