open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Varano de' Melegari

**Varano de' Melegari** (*Varàn di Melgär* an dialèt parmesan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 2.625 abitant , ant la provinsa 'd Parma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Restiani (dal 01/06/2015).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Parma
Valdastico

**Valdastico** a l'é un comun dël Véneto ëd 1.434 abitant , an provincia ëd Vicensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Toldo (dal 28/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Valdastico a l'é gemelà con:
*  Encantado, Brasil

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Vicensa
Kayseri

**Kayseri** a l'é na sità dl'Anatòlia, an Turchìa.
A conta 1.165.088 abitant (2007).

## Stòria
Al temp dij Roman, Kayseri a l'era la capital dla provinsa dla Capadòcia e as ciamava *Cesarea*.

## Sità gemelà
Kayseri a l'é gemelà con:
*  Homs, Siria
*  Mostar, Bòsnia e Erzegòvina
*  Nal'čik, Federassion Russa
*  Saarbrücken, Gërmania
*  Yongin, Coréa dël Sud

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità asiàtiche
Categorìa:Turchìa
Sant'Elia Fiumerapido

**Sant'Elia Fiumerapido** a l'é un comun dël Lassio ëd 6.300 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Violi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Santeliafiumerapido
Simone Bentivoglio

**Simone Bentivoglio** (Pinareul, 29 magg dël 1985) a l'é 'n fotbaleur piemontèis che a gieuga ant ël sénter camp dël Chievo Veron-a.

Chërsù ant la squadra dij giovo dla Juventus, a l'é stàit prestà al Màntoa andoa a l'ha giugà 16 partìe ant la stagion 2005-06. Ant l'istà dël 2006 a ven catà dal Chievo che a l'ha dalo al Modena anté che 'l giugador a resta për tuta la stagion 2006-07.

Dël 2007-08 Bentivoglio a torna al Chievo Veron-a e a gieuga 25 partìe an vagnand ël campionà 'd Serie B.

Bentivoglio, Simone
Giambattista Marino

Poeta an lenga italian-a.
**Giambattista Marino** a l'era nà a Nàpoli ai 18 d'otóber dël 1569 e a l'é mòrt ambelelà ai 25 ëd mars dël 1625.

### Marino an Piemont
Marino a l'é ëdcò passà da Turin, a la cort ëd Carl Emanuel I.
A j'11 ëd gené 1609, Carl Emanuel a l'ha falo sivalié dl'Órdin Maurissian.
Marino a l'é vnùit segretari dël duca, ma dl'avril 1611 a l'é finì an përzon.
A l'é liberà ëd giugn 1612 e a torna a fé ël segretari ducal.
Tutun Carl Emanuel a l'avìa pì nen fiusa an chiel e a l'ha arfudaje ël përmess ëd chité Turin, fin-a al 1615.
Cand ch'a l'ha podù andess-ne, Marino a l'ha tramudà a Paris.

## Euvre prinsipaj
* *Rime* (1602) 
* *La Lira* (1614) 
* *La Sampogna* (1620) 
* *L'Adone* (1623)

Marino, Giambattista
Marino, Giambattista
Lenghe pidgin

Le **lenghe pidgin** o **pidgin** a son dzortut n'eredità dl'época colonial. Ij pidgin a son dle lenghe motobin semplifià; ël discors a l'é fàit pì che àutr da na fila ëd paròle, sensa gnun-e struture gramaticaj evidente.

Jë studi ëd lenghìstica a l'han fàit vëdde che i pidgin a son ël prim pass ant la formassion ëd le lenghe créole, parèj:

# ant un prim stadi, jë s-ciav o j'ovrié portà a travajé lontan da soa tèra, për capisse a l'han dovrà dle lenghe semplifià, basà an sla lenga dij padron. Coste lenghe a son ij pidgin e a l'han praticament gnun-e gramàtiche, ma a son sempie liste ëd paròle, un-a dré dl'àutra;
# a la generassion d'apress, le masnà a ancamino a parlé coste lenghe, ma a j'anrichisso automaticament ëd le struture gramaticaj. Le lenghe che a ven-o a formesse an costa manera a son le lenghe créole. 

El prossess ëd formassion ëd le lenghe créole a partì dai pidgin a l'é motobin studià dai sostnidor ëd Noam Chomsky.

Le lenghe pidgin a son:

* lenghe pidgin amerindian
** lenga chinook wawa
** lenga Delaware, pidgin
** lenga mobilian
* lenghe pidgin basà an sl'assamèis
** lenga nefamese
* lenghe pidgin basà an sl'anglèis
** lenghe pidgin atlantic
*** lenga liberian english
** lenghe pidgin pacific
*** lenga chinese pidgin english
* lenghe pidgin basà an sël fransèis
** lenga tay boi
* lenghe pidgin basà an sl'hausa
** lenga barikanchi
** lenga gibanawa
* lenghe pidgin basà an sl'iha
** lenga iha based pidgin
* lenghe pidgin basà an sël malay
** lenga broome pearling lugger pidgin
* lenghe pidgin basà an sël mascoian
** lenga maskoy pidgin
* lenghe pidgin basà an sël motu
** lenga motu, hiri
* lenghe pidgin basà an sl'onin
** lenga onin based pidgin
* lenghe pidgin basà an sël romanz
** lenga lingua franca
* lenghe pidgin basà an slë swahili
** lenga settla
* lenghe pidgin basà an slë zulu
** lenga fanagalo
* lenga ndyuka-trio pidgin

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Pidgin
Gaspare Murtola

Filòsof e poeta an lenga italian-a.
**Gaspare Murtola** a l'era nà a Génoa anviron dël 1570 e a l'é mòrt a Corneto (al dì d'ancheuj Tarquinia) dël 1624.

A l'era un grand conossidor ëd grech e latin e a l'é stàit segretari dël duca Carl Emanuel I, fin-a che chiel-sì a l'ha licensialo.

## L'atentà a Marino
Al 1m ëd fërvé 1609, Murtola a l'ha sërcà ëd massé Giambattista Marino, an tirandje sinch bale.
Tutun la pressa a l'ha faje falì ël colp e a l'ha ferì Braida, n'àutr poeta ch'a compagnava Marino.
Murtola a l'é stàit butà an përzon e peui grassià e taparà via da Turin.

## Euvre prinsipaj
* *Della creazione del mondo* (1608)

Murtola, Gaspare
Murtola, Gaspare
Murtola, Gaspare
Lenghe dij segn

Le **lenghe dij segn** a son nen lenghe ant ël sens normal ëd la paròla, che a a ìndica pì che àutr le lenghe stòriche.

Le lenghe dij segn a son ant tùit ij cas dij *'[[lengagi]]* a tùit j'efet. 

Le lenghe dij segn classifià a son:

* lenga dij segn australian aborigines
* lenga dij segn monàstica
* lenga dij segn plains indian

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse


Segn
USB

## USB - Universal Serial Bus

L**'USB** (Universal Serial Bus) a l'é n'antërfacia ëd comunicassion serial, con la qual tùit ij dat a son trasmëttù an manera serial con cadensa sìngola.

## Stòria
La prima vërsion uficial, USB 1.0, a l'é dël 1995 e a l'avìa doe manere d'utilisassion: *Low-speed* e *Full-speed*. Le velossità possìbij a j'ero 1,5 Mbit/s e 12 Mbit/s.

La sconda version a l'é ëd l'avril 2000, e la velossità massima ëd trasferiment a l'era ëd 480 Mbit/s.

Ant ël 2009 a l'é spetà la tersa generassion, con velossità fin a 4,8 Gbit/s. 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
Cortinarius variecolor var. nemorensis

## Un pissacan: Cortinarius variecolor var. nemorensis

### Descrission
Com ël Cortinarius variecolor ma con ël capel grisastr ninsòla e gamba scasi sensa violet. L'odor a l'é men fòrt.

### Ambient
A chërs sota le latifeuje ant la pian-a.

### Comestibilità

A ven dàit për comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Cortinarius variecolor** var. **nemorensis** Fries

Categorìa:Cortinarius
Firewire

## Firewire

**Firewire** a l'é ël nòm comersial dàit da la Apple ant ël 1990 a lë standard IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers) 1394. Com l'USB, ëdcò ël Firewire a l'é n'anterfacia serial ëd colegament.

## Storia
Le due vërsion an comersi a son conossùe com Firewire 400 (a 400 Mbit/s) e Firewire 800 (a 800 Mbit/s).

Con la concorensa ëd l'USB e ëd l'eSata, la sopravivensa ëd costa antërfacia a podrìa esse problemàtica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
ESata

## eSata

Lë standard **eSata** (External Serial Advanced Technology Attachment) a l'é l'antërfacia për ël colegament a l'estern dij disch rìgid.

La velossità massima ëd colegament a l'é ëd 1,5 Gbit/s. I fij ëd colegament a peulo esse al pì longh 2 méter.

## Storia
I fij ëd colegament a peulo nen trasmëtte la corent.

Ant ël 2009 a-i surtirà na vërsion, ciamà **eSatap** (an dova la **p** a sta për **power**, val a dì **corent**), che a përmëttrà ëd trasmëtte ëdcò la corent.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
RAID

## RAID

**RAID** () a l'é ël nòm ëd le organisassion dij disch pì otimisà rispet al JBOD.

A-i é almanch coste manere ëd fé na configurassion an RAID:
* RAID 0;
* RAID 1;
* RAID 5.

### RAID 0

Ant la organisassion **RAID 0**, doi o pì disch a fan n'unità sola. Le anformassion a son dividùe an bloch e distribuìe an paralel an dzora a tùit ij disch. As vagna motobin an velossità, ma la pérdita d'un disch a compòrta la pérdita ëd tùit ij dat.

### RAID 1

Ant l'organisassion **RAID 1**, a l'é privilegià la sicurëssa. Tùit ij dat a son replicà an dzora a tùit ij disch, la capassità dël sistema a l'é cola dël disch pì cit. Se as perd un disch, as continua a dovré j'àutri.

### RAID 5

L'organisassion **RAID 5** a l'é fàita con almanch tre disch; a l'é cola pì complicà ma a l'é otimisà. Le anformassion a son argistrà an manera ridondanta con dij *bit* ëd parità. Se as perd un sol disch, tùit ij dat a resto disponìbij. 

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
JBOD

## JBOD

**JBOD** (Just a Bunch Of Disks) a l'é la manera pì sempia ëd dovré doi o pì disch: ij disch a son concatenà un daré ëd l'àutr a formé n'unità ëd dimension pì gròsse.

## Vantagi e Svantagi

Ël vantagi prinsipal a l'é col dë sfruté tut lë spassi a disposission, ëdcò se le dimension dij disch a son diferente.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Informàtica
Giancarlo Bercellino

**Giancarlo Bercellino** (Gatinera, 9 otóber 1941) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis, con ël ròl ëd difensor. A l'é dventà campion europengh con la selession italian-a dël 1968. Sj'armanach a l'é soens ciamà **Bercellino I** për nen fé confusion con sò frel Silvino.

## Cariera
 
A l'ha ancaminà soa cariera antrenà dal pare, antreneur dël Borgosesia. Catà da la Juventus a l'ha ancaminà soa cariera professionista ant ël Lissandria ant la Serie B dël 1960-61. L'ani dòp a l'é passà ai bianch e nèir turinèis an fasend soa prima partìa al 27 d'agost dël 1961 (pari 1 a 1 con ël Màntoa). A l'é restà ant la Juventus fin-a al 1969 an fasend cobia con n'àutr difensor sentral: Ernesto Castano.

A la fin ëd la stagion 1966-67 a l'ha vagnà sò prim e ùnich ëscudèt. Dël 1969 a l'é passà al Brescia e dël 1970 a la Lassio, squadra andoa a l'ha furnì soa cariera.

## Palmares
**Competission nassionaj**
*Campionà italian 1: Juventus 1966-1967
*Copa Italia 4:Juventus 1964-1965

**Selession Nassional Italian-a**
*Campionà d'Euròpa 1: 1968  

Bercellino, Giancarlo
Silvino Bercellino

**Silvino Bercellino** (Gatinera, 31 gené 1946) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis con ël ròl d'atacant.

Ant j'armanach sportiv a ven ciamà **Bercellino II**, për fé distinsion con ël frel Giancarlo, ëdcò chiel fotbaleur.

## Cariera

Chërsù ant la squadra dij giovo dla Juventus a l'ha giugà soa prima partìa da professionista con ij bianch e nèir dël 1963-64 ma a l'é stàit prestà squasi sùbit al Potensa an Serie B. Ant la stagion 1965-66 a l'ha ancora giugà 10 partìe ant la Juventus ma da già che ant la squadra turinèisa a podìa nen trové dë spassi a l'é andàit anans al Palermo (1966-67), peui al Màntoa (1967), ancora al Palermo dal 1967 al 1972 e a l'ha furnì soa cariera al Monza për la stagion 1972-73.

Bercellino, Silvino
Carlo Artuffo

Ator ëd teatro e cine.
**Carlo Artuffo** (**Carl Artuf**) a l'era nassù a Ast ai 26 ëd giugn dël 1885 e a l'é mòrt a Trofarel a j'11 ëd giugn dël 1958.

## Anliure esterne
* L'euvra ëd Carlo Artuffo con material da scoté

Artuffo, Carlo
Artuffo, Carlo
Bolbitius vitellinus var. variicolor

## Un pissacan: Bolbitius vitellinus var. variicolor

### Descrission
Com ël Bolbitius vitellinus, ma ël capel a l'é giàun con tinte ulivastre e la gamba a l'é giàuna.

### Ambient
Com ël Bolbitius vitellinus.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
****Bolbitius vitellinus*** (Pers. : Fr.) Fries var. ***variicolor*** (Atkinson) Krieglsteiner

Categorìa:Bolbitius
Categorìa:Figure da buté
PGA Electronic

**PGA Electronic** a l'é n'asienda areonàutica ëd Châteauroux, fondà dël 1989 da tre travajeur ch'a j'ero pen-a stàit licensià.

Ël pressident (un dij fondador) a l'é Jean-François Piaulet.

Pga Electronic
Laj d'Avogadro

La **laj d'Avogadro** a fortiss che ant le mideme condission ëd temperadura e pression, dij volum uguaj ëd gas ideaj a conten-o ël midem nùmer ëd molécole.

Costa laj a l'é stàita stabilìa dël 1811 da Amedeo Avogadro.

Categorìa:Chìmica
Paolo Cassiani

Matemàtich.
**Paolo Cassiani** a l'era nà a Mòdena ai 7 dë stèmber dël 1743 e a l'é mòrt.ie ai 3 ëd fërvé dël 1806.

A l'era n'avocat, ma dël 1772 a l'é stàit ël prim a mostré Anàlisi matemàtica a l'Università ëd Mòdena.
A l'é stàit magìster ëd Paolo Ruffini.

Cassiani, Paolo
Lenghe amerindie

## Lenghe amerindie

Le **lenghe amerindie** a son na enòrme famija ëd lenghe parlà an América, sia setentrional che meridional, da jë Stat Unì setentrionaj a la Tèra dël Feu (Argentin-a).

La famija amerindia a l'é stàita ipotisà da Joseph Greenberg e daj sò anlev.

La famija amerindia a l'é fàita da óndes o tërdes branch, a scond che le lenghe **almosan-keresiouan** e **chibcha-paez** a sia ansema o separà. An costo schema a son presentà separà:

1) branch ëd le ***lenghe almosan***
* lenghe algic
* lenga kutenai
* lenghe mosan
** lenghe chimakuan
** lenghe salishan
** lenghe wakashan

2) branch ëd le ***lenghe keresiouan***
* lenghe caddoan
* lenghe keres
* lenghe siouan
* lenghe iroquoian

3) branch ëd le ***lenghe penutian***
* lenghe penutian ant ël ver sens
* lenghe gulf
* lenghe muskogean
* lenghe yuki
* lenghe Mexican Penutian (= Macro-Mayan)
** lenghe huavean
** lenghe maya
** lenghe mixe-zoque
** lenghe totonacan

4) branch ëd le ***lenghe hokan***
* lenghe chumash
* lenghe coahuiltecan
* lenghe hokan mideme
* lenghe subtiaba-tlapanec

5) branch ëd le ***lenghe amerindie sentraj***
* lenghe kiowa tanoan
* lenghe oto-manguean
* lenghe uto-aztecan
* lenghe american-e sentraj

6) branch ëd le ***lenghe chibchan***
* lenghe chibchan mideme
* lenghe misumalpan
* lenghe tarascan
* lenghe yanomam

7) branch ëd le ***lenghe paezan*** o ***lenghe paez***
* lenghe barbacoan
* lenghe choco
* lenghe mura

8) branch ëd le *lenghe andin-e* opurament *lenghe andean*
* lenghe alacalufan
* lenghe araucanian
* lenghe aymaran
* lenghe cahuapanan
* lenghe hibito-cholon
* lenghe quechuan
* lenghe zaparoan

9) branch ëd le ***lenghe macro-tucanoan***
* lenghe arutani-sape
* lenghe maku
* lenghe nambiquaran
* lenghe katukinan
* lenghe tucanoan

10) branch ëd le ***lenghe equatoriaj***
* lenghe arauan
* lenghe arawakan
* lenghe chapacura-wanham
* lenghe guahiban
* lenghe harakmbet
* lenghe jivaroan
* lenghe salivan
* lenghe tupi
* lenghe uru-chipaya
* lenghe zamucoan

11) branch ëd le ***lenghe macro-carìbiche***
* lenghe carib
* lenghe peba-yaguan
* lenghe witotoan

12) branch ëd le ***lenghe macro-panoan***
* lenghe chon
* lenghe lule-vilela
* lenghe mascoian
* lenghe mataco-guaicuru
* lenghe panoan
* lenghe tacanan

13) branch ëd le ***[[lenghe macro-ge]]*** midem

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Categorìa:Lenghe
Parabiago

**Parabiago** (*Parabiagh* an dialèt milanèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 27.692 abitant , ant la Sità metropolitan-a 'd Milan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Raffaele Cucchi (dal 03/06/2015).

## Sità gemelà
Parabiago a l'é gemelà con:
*  Samobor, Croassia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Milan
Categorìa:Comun dla Sità Metropolitan-a ëd Milan
Avetrana

**Avetrana** a l'é un comun dla Pulia dë 7.139 abitant , an provincia ëd Tàranto.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario De Marco (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Tàranto
Pereto

**Pereto** a l'é un comun dl'Abruss dë 760 abitant , an provincia dl'Àquila.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Meuti (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia dl'Àquila
Gazzola

**Gazzola** (*Gazöla* an dialèt piasentin) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 2.069 abitant , ant la provinsa ëd Piasensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Simone Maserati (dal 15/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Piasensa
Ziano

***Ziano*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Ziano di Fiemme]]**, an provincia ëd Trent

* **[[Ziano Piacentino]]**, an provincia ëd Piasensa
Xuvencos, Boborás

**Santa María** dë **Xuvencos** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boborás.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Boborás
Castelvetro di Modena

**Castelvetro di Modena** (*Castelvêder* an modenèis) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 10.730 abitant , an provincia ëd Mòdena.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giorgio Montanari (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Mòdena
Sigmund Freud

## Biografìa

**Sigismund Schlomo Freud**, mej conossù coma **Sigmund Freud**, a l'era nassù a Freiberg, al dì d'ancheuj Příbor, an Moravia, ai 6 ëd magg dël 1856 da na famija ebrea che dël 1860 a l'ha tramudà a Vien-a.

Dël 1881 a l'é laureasse an medzin-a e a l'ha fàit pràtica a l'ospidal general ëd Vien-a dventant assistent ëd Theodor Meynert.
A l'é specialisasse an maladìe nervose e a l'ha mnà arserche an sla cocain-a.
Dël 1885, con na borsa dë studi, a l'é stàit a Paris e a l'ha frequentà le lession ëd Jean-Martin Charcot; l'ann apress a l'é stàit a Berlin e peui a l'é tornà a Vien-a për dedichesse a la pràtica médica, an duvertand në studi tanme specialista an maladìe nervose.
Na desen-a d'agn apress a l'ha antroduvù ël métod analìtich.

Dël 1902 a l'é stàit nominà professor strasordinari a l'Università ëd Vien-a; dël 1909 a l'ha fàit un viage an Mérica con Jung.
Dël 1923 a l'é stàit operà për un càncher a la massëlla.

Séghit a le përsecussion rassiaj (quatr soe seur a muiran dël 1942 ant ël camp d'Auschwitz) e a l'ocupassion nasista dl'Àustria, dël 1938 Freud a l'ha chità Vien-a e a l'ha tramudà a Londra, andoa a l'é mòrt ai 23 dë stèmber dël 1939.
Freud a l'ha avù ses masnà, dont la dariera, Anna, a l'é stàita l'ùnica a passionesse a jë studi ëd sò pare.

## Sò studi e sò anfluss
Freud a l'é stàit ël prinsipal esponent dla psico-anàlisi.

Soe teorìe e ël tratament che a dasìa ai sò malavi a l'han bolversà la Vien-a dël sécol ch'a fa XIX e ël debà a sò riguard a dura ant l'época atual. Soe idèje a son soens dëscutùe e criticà.
Freud a l'ha avù un ròl amportant ant la coltura contemporania, ant la fasson dë s-ciairé la dinàmica psicològica, la përson-a, ël sìngol, la sossietà, ij process sossiaj, la vita, le costume, ij modej dl'esistensa, ij valor.

### L'anàlisi anfantil
Freud a l'é avzinasse a l'anàlisi dle masnà mach ëd fasson indireta, visadì a travers l'arcostrussion analìtica ëd përson-e giumaj grande e a travers ij pare e le mare.
A Freud a j'ero restà tanti dùbit an sl'utilità e la convensiensa d'apliché ai cit le técniche dovrà për ij grand, sia përchè as rendìa cont che ël rapòrt antra psico-analista e na masnà a podìa pa esse l'istess che col con un grand, sia përchè ël rapòrt dinàmich ëspassial, temporal e psicològich antra Es, Mi e Sùper-mi a vnisìa a pijé ant ij cit dle caraterìstiche particolar.
Tutun a l'ha nen arnonsià a anvestighé sia për identifiché ij process, le crisi e ij compless, sia pr'ës-ciairì la costrussion gradual dël Mi e l'anteriorisassion dël Sùper-mi.

J'idèje, j'antërpretassion, le técniche e j'anàlisi ëd Freud a l'han provocà un cangiament d'orisont ant la manera ëd concepì la masnà, ij rapòrt familiar e sossiaj, l'educassion.
Con chiel, a son drocà dij vej pregiudissi, ma ëdcò la chërdensa dl'anfansia tanme na stagion sensa problema, tension o conflit: la masnà a viv ëd drama, ëd peur parèj ëd tuti j'òm, e dzortut sensa esse bon a capije.

Freud, Sigmund
O Regueiro, Boborás

**San Pedro** dël **Regueiro** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boborás. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 181 abitant (94 fomne e 87 òm).

Regueiro
Ligonchio

**Ligonchio** (*Ligûnchi* an dialèt arzan, *Algûnc* ant la parlà dël pòst) a l'é un pais ëd l'Emilia-Romagna, an provinsa ëd Res ëd l'Emilia.

A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2015; dal 01/01/2016 a l'é unisse ai comun ëd Busana, Collagna e Ramiseto për formé ël neuv comun ëd Ventasso .

Al 01/01/2016 Ligonchio a l'avìa 819 abitant  e na surfassa 'd 61,65 km².

## Arferiment

Categorìa:Ventasso
Rolo

**Rolo** (*Rôl* o *Rōl* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 4.075 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.
Ël pais a resta a 31 chilòmeter da Res dl'Emilia, a 21 méter d'autëssa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luca Nasi (dal 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

 
Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Correggio

**Correggio** (*Curèz* o *Corèz* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 25.485 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Përsonalità arnomà
* Antonio Allegri, ansidit ël Correggio (1489-1534), pitor 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ilenia Malavasi (dal 09/06/2014, scond mandà dal 14/06/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Quattro Castella

**Quattro Castella** (*Quâter Castē* an dialèt arzan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 13.169 abitant , ant la provinsa 'd Res ëd l'Emilia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alberto Olmi (dal 27/05/2019).

## Sità gemelà
Quattro Castella a l'é gemelà con:
*  Buzet, Croassia
*  Weilburg, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Res dl'Emilia
Macrolepiota rhacodes var. bohemica

## Un pissacan: la Macrolepiota rhacodes var. bohemica

### Descrission
Com la Macrolepiota rhacodes, ma a l'é pì arbusta, le scaje dël capel a son pì scure, la carn a l'é men anrossanta.

### Ambient
A chërs ant j'òrt, ij pra e ij giardin.

### Comestibilità

A peul esse velenos.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Macrolepiota rhacodes* var. *bohemica* (Wichansky) Bellù & Lanzoni
*[= *M. rhacodes* var. *hortensis* (Pilát) Wasser]
*[= *Chlorophyllum brunneum* (Farl. & Burt) Vellinga]
*[= *Macrolepiota bohemica* (Wichanský) Krieglst.]

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Macrolepiota
Lorenzo Delleani

Pitor.
**Lorenzo Delleani** (**Lorens Delian**) a l'era nà a Polon ai 17 ëd gené dël 1840, an na famija bonstasenta, che dël 1852 a l'ha tramudà a Turin, e a l'é mòrt a Turin, an contrà Alfé 4, pòch prima dla mesaneuit dij 13 ëd novèmber dël 1908, për un càncher a la lenga.

A Turin, Delleani a l'ha frequentà la scòla ëd dissègn ëd l'Academia Albertin-a al cors d'Enrico Gamba.
Sò esòrdì a l'é dël 1855 a l'esposission dla Sossietà promotris dle Bele Art ëd Turin.
Pì tard a l'é anscrivusse ai cors ëd pitura ëd Carlo Arienti e peui d'Andrea Gastaldi.
Dël 1863 a l'ha vagnà, ansema a sò cambrada Luigi Ferreri, ël prim premi dël concors antra le scòle ëd pitura.

Dël 1863 a l'é intrà al Sìrcol ëd j'Artista: ambelessì a fa amicissia con Alfredo Catalani, Quintino Sella e Giuseppe Giacosa.

Soa atività pì amportanta a l'é la pitura ëd paisage dzora a 'd cite taulëtte.

## Ël viage an Olanda
Dël 1883 a l'ha fàit un viage an Olanda ëd na desen-a ëd di, viage ch'a l'é stàit bin drù: passà ai 22 d'ost a Colònia, dai 24 ai 27 d'ost a l'ha piturà a Àmsterdam, ai 29 a Leyda, ël di apress a L'Aja e ai 31 d'ost an sla riva a Scheweningen.
Ai 2 dë stèmber Rotterdam a l'é stàit soa dariera tapa.

Delleani a l'é mai mariasse.
A l'era stàit nominà sòcio dl'Academia ëd San Luch ëd Roma.
Dël 1905 a l'ha arseivù la Comenda dla Coron-a d'Italia.

## Euvre prinsipaj
* *Ël trenin* (1883)
* *Sivalié Gian Vignòla* (euli su taulëtta, 25x37 centim, 1883)
* *An laurand* (euli su taulëtta, 24,8x37 centim, 1884)
* *Gingin canarin* (euli su taulëtta, 24x37 centim, 1885)
* *Stafarda* (euli su taulëtta, 31x45 centim, 1887)
* *Ël magnin* (euli su taulëtta, 45x31 centim, 1888)
* *Sota 'l Pont dël Diav* (euli su taulëtta, 45x31,5 centim, 1901)
* *Tramud*
* *Vëndëmia*

Delleani, Lorenzo
Piedmont (Missouri)

**Piedmont** a l'é na sità ant ël sud-est dël Missouri ëd 1.913 abitant (2007), sènter pì amportant ëd la contà ëd Wayne.

A l'ha n'estension ëd 5,4 chilòmeter quàder.

## Stòria
Piedmont a l'é stàit fondà vers la mità dël sécol ch'a fa XIX, con ël nòm ëd *Danielville*, da 'd colonisador che për la pì part, a j'ero paisan e comersant.
La ferovìa a l'é rivà dël 1871.

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América
John Updike

Scritor an lenga anglèisa.
**John Hoyer Updike** a l'é stàit un dij pì grand ëscritor merican dël sécol ch'a fa XX.
A l'era nà ai 18 ëd mars dël 1932 a Reading, an Pennsylvania; sò pare a l'era professor ëd matemàtica e soa mare a travajava ant un grand magasin e a l'era passionà ëd literatura.

A l'avìa tërdes agn cand la famija a l'ha tramudà an campagna, an na ca andoa a vivìo già ij sò grand ëd mare.
A l'é ambelelà che Updike a l'ha dësvlupà ël gust për lese e scrive.
Dël 1950 a l'ha otnù na borsa për l'Università ëd Harvard, andoa a l'é vnù redator cap dël Harvard Lampoon e a l'ha ancaminà ij sò prim esercissi dë stil an imitand *On the road* ëd Jack Kerouac ant un test dròlo andoa a conta sò gir dl'isolà an monopatin.
Ancor ëstudent, dël 1953 a maria Mary Pennington, ch'a sarà la mare ëd soe quatr masnà.

Ëd giugn 1954, al darié ann d'università, a-i riva soa intrada ant ël mond literari: l'arnomà ebdomadari New Yorker a-j cata na poesìa e soa prima conta: *Friends from Philadelphia*.

Apress esse stàit an Anghiltèra, andoa a l'ha studià dissègn a la prestigiosa Scòla Ruskin ëd dissègn e bele art, dël 1955 Updike e soa fomna a van a vive a Ipswich, davzin a Salem, ant ël Massachusetts, përchè chiel a peussa consacresse mach a scrive.
Sò prim romanz, *The Poorhouse fair*, a l'é dël 1959 e a sarà publicà, parèj ëd tuti j'àutri, da Knopf.

A 32 agn Updike a pùblica soa prima ciadeuvra: *Centaur* (andoa a rend n'omage malincònich a sò pare), ch'a-j fa vagné ël National Book Award, un dij doi pì amportant premi literari merican.
A dventa antlora ël pì giovo scritor mai elegiù a l'Anstitù Nassional d'Art e Litre.

A deje la glòria literaria a l'é l'avosà tetralogìa dij Rabbit: *Rabbit run* (1960), *Rabbit redux* (1971), *Rabbit is rich* (1971) e *Rabbit at rest* (1991), ch'a conta la stòria ëd Harry *Rabbit* Angstrom da cand ch'a l'ha 26 agn a la pension.
*Rabbit is rich* e *Rabbit at rest* a-j fan vagné tuti doi ël Premi Pulitzer.

Updike a l'ha ëdcò publicà dle senten-e ëd conte che, a j'euj ëd vàire crìtich, a son për da bon ij sò bisó pì bej.
A l'é mòrt a Beverly Farms, ant ël Massachusetts, ai 27 ëd gené dël 2009, ëd càncher ai polmon.

## Euvre prinsipaj
* *The Poorhouse fair* (1959)
* *Rabbit run* (1960)
* *Couples* (1968)
* *Rabbit redux* (1971)
* *Rabbit is rich* (1981)
* *The witches of Eastwick* (1984, adatà al cine dël 1987)
* *Rabbit at rest* (1991)
* *Seek my face* (2002)
* *Terrorist* (2006)
* *The widows of Eastwick* (2008)

Updike, John
Updike, John
Mamadou Dia

Òm polìtich an Fransa e an Senegal.
**Mamadou Dia** a l'era nà ai 18 ëd luj dël 1910 a Khombole e a l'é mòrt a Dakar ai 25 ëd gené dël 2009.

Dël 1948 a l'é stàit fondador, ansema a Léopold Sédar Senghor, dël Blòch Popolar Senegalèis; dal 1949 al 1956 a l'é stàit diputà a la Ciambrea Nassional fransèisa.
Dal 1956 a l'é vnù ël prim cap d'un goern senegalèis.
Ai 17 dë dzèmber dël 1962, për fé front ai diputà che, d'acòrd con ël pressident Senghor, a veulo felo robaté con na mossion ëd censura, a ciama a l'armada d'ampedì a la Ciambrea ëd voté, ma ij soldà as buto da la part dël pressident, ch'a fa aresté sò rival: apress, Senghor a consentrërà për tant temp ij podèj ëd cap dlë stat e cap dël goern.
Mnà dnans a l'àuta cort ëd giustissia për tentà colp dë stat, Mamadou Dia e vàire dij sò ministr, difendù da Robert Badinter e Abdoulaye Wade, ancheuj pressident dël Senegal, a son condanà a 'd pen-e pesante: dël maj 1963 a lo condan-o a la deportassion definitiva an leu fortifià.
A torna an libertà dël 1974 e dël 1976 a l'é grassià.

Dia, Mamadou
Dia, Mamadou
Nàsaret Illit

**Nàsaret-Illit** (נָצְרַת עִלִּית an ebràich) a l'é na sità d'apopré 43.000 abitant an Israel.

## Stòria
Nàsaret Illit a l'é stàita fondà a la mità dj'agn 1950 da David Ben-Gurion.

## Demografìa
La mità dj'abitant ëd Nàsaret Illit a riva da cola ch'a l'era l'Union Soviética.
Ël 20% dj'abitant a son d'àrabo.

## Sità gemelà
Nàsaret Illit a l'é gemelà con:
*  Alba Iulia, Romanìa
*  Černivci, Ucrain-a
*  Győr, Ungherìa
*  Kikinda, Serbia
*  Klagenfurt, Àustria
*  Leverkusen, Gërmania
*  Saint-Étienne, Fransa
*  San Miguel de Tucumán, Argentin-a

Nasaretillit
Nasaretillit
Cayres

**Cayres** a l'é na comun-a fransèisa ëd 700 abitant  ant ël dipartiment ëd l'Àuta Lòira, ant la region d'Alvernia.

Ël pais a resta a 1100 méter d'autëssa.
Sò còdes postal a l'é 43510.
## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marc Mouret (dal 2001).

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Lòira
Righeira

Ij **Righeira** a son na formassion musical piemontèisa fondà da Johnson Righeira (Stefano Righi) e Michael Righeira (Stefano Rota).

## J'achit

Tut a l'é nàit a Turin a la fin ëd j'ani '70. Dël 1981 Johnson Righeira a l'ha fàit sò prim disch, ciamà *Bianca Surf*, ma a l'é stàit dël 1983 ël sucess pì grand con ël sìngol *Vamos a la Playa* (prim ant la classificassion për set ësman-e e ëd gran sucess ëdcò an Anghiltèra e an d'àutri pais).

Dël 1983 la formassion a fa seurte *No tengo dinero* e dël 1984 *Hey Mama*. 

Dël 1985 a l'han vagnà 'l Festivalbar con *L'estate sta finendo*, canson con un test motobin diferent da cole fàite fin a col moment-lì.

Famos për soe canson e për sò stil vreman dròlo, ij doi frèj a l'han ëdcò partecipà a San Remo dël 1986 con *Innamoratissimo* e a son ruvà ant la posission ch'a fa quìndes. Sempre dël 1986 a l'han scrivù la canson *Rimini splash down* peui butà ant ël film *Rimini Rimini*.

La cobia a l'é dësblasse dël 1988 dòp la surtìa dël sìngol *Compañero*. Dël 1989 Johnson a l'ha realisà na version acid-house ëd *Yes i know my way*, un clàssich ëd *Pino Daniele*.

Tornà ansema dël 1998, ij Righeira dël 2001 a l'han realisà un EP con vàire version ëd soe veje canson e a l'han ëdcò colaborà con la formassion Statuto ant la canson *Sole, mare*.

Dël 2007 a l'han publicà un neuv àlbom, *Mondovisione*, che a l'ha avù assé 'd sucess.

## Discografia
  

## Àlbom
* 1983 *Righeira* (CGD)  
* 1985 *Bambini Forever* (CGD)  
* 1992 *Uno Zero Centomila* (RCA)  
* 2007 *Mondovisione* (Saifam) 

## Sìngol
1981 Bianca surf  
1983 Vamos a la playa  
1984 No tengo dinero  
1984 Tanzen mit Righeira  
1984 Hey Mama  
1985 L'estate sta finendo  
1986 Innamoratissimo  
1986 Italians à go-go  
1987 Bambini Forever  
1987 Oasi in città  
1988 Compañero  
1989 Garageamos  
1990 Ferragosto  
1992 Uno Zero Centomila   
2001 2001 Vamos a la playa  
2007 La Musica Electronica  

Categorìa:Mùsica legera
Alberto Bernardi

**Alberto Bernardi** (Turin, 15 giugn dël 1977) a l'é'n fótbaleur piemontèis, atacant dël Atletico Trivento.

## Cariera

Chersù ant la squadra dj giovo dël Turin a gieuga soa prima partìa an Serie A con ij granata ant la stagion 1993-94 andoa a resta fin-a a la stagion 1995-96 sensa marché gnun-a grija. Dël 1996-97 a gieuga ant ël Prato an Serie C1 antramentre che dël 1997-98 a gieuga ant ël Castel di Sangro (Serie B) anté ch'a marca 2 grije an quìndes partìe. Dël 1998-99 e 1999-2000 a marca 8 grije an 53 partìe an Serie C1. Dël 2001 a passa a l'Alzano Virescit (Serie C1) andoa 
a fa 10 goal an doi ani. Dël 2003 a torna al Prato, sempre an C1, andoa a marca 7 grije an 23 partìe. Dal 2004 al 2006 ël giugador a va a la Prò Vërsèj an C2 andoa a marca 3 grije an 23 partìe. Dal 2006 a cangia 3 squadre an doi ani an passand dal Como (21 partìe e 3 goal an Serie D), a la Cavese (Serie C1) al Val di Sangro (Serie C2 con 3 presense e un goal) Dël 2008 a va al Atletico Trivento an Serie D anté che a gieuga ancora al di d'ancheuj.

Bernardi, Alberto
Categorìa:Fotbaleur dla Prò Vërsèj (fótbal)
Pietro Paoli

Matemàtich.
**Pietro Paoli** a l'era nà a Livorn dël 1759 e a l'é mòrt a Firense dël 1839.

A l'ha fàit ij sò prim ëstudi a Livorn, peui a l'é laureasse an drit a Pisa dël 1778.
A l'ha mostrà matemàtica al ginasi ëd Màntoa dël 1780 e doi agn apress a l'é passà a la cadrega ëd Matemàtiche complementar a l'Università ëd Pavìa.
Dël 1784 a l'é stàit ciamà a la cadrega d'Anàlisi a Pisa e a l'é restà ambelessì findi al 1814, cand a l'é stàit dispensà da l'ansegnament e a l'han daje la caria d'uditor dl'università.

A l'é stàit pressident ëd la diputassion ancarià dla formassion dël catast toscan e a la fin consijé real dzorantendent a jë studi dël granducà.

## Euvre prinsipaj
* Elementi di algebra finita ed infinitesimale

Paoli, Pietro
Giuliano Frullani

Matemàtich.
**Giuliano Frullani** a l'era nà a Livorn dël 1795 e a l'é mòrt a Firense ai 5 ëd mars dël 1834.

A disdeut agn a l'é stàit nominà arpetidor për le matemàtiche a la Scòla Normal Superior ëd Pisa e dël 1814 a l'ha sucedù a Paoli tanme professor ëd matemàtiche superior a l'Università ëd Pisa.
A l'ha chità dël 1820 la cadrega universitaria, ciamà dal granduca ëd Toscan-a a dirige l'ufissi dël catast.
Dël 1825 a l'é stàit nominà mèmber ëd la Sossietà Italian-a dle Siense.

Frullani, Giuliano
Grotte di Castro

**Grotte di Castro** a l'é un comun dël Lassio ëd 2.851 abitant , an provincia ëd Viterb.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piero Camilli (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Viterb
Porpetto

**Porpetto** (*Porpêt* an furlan) a l'é un comun ëd 2.725 abitant  dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Dri (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Campolongo Tapogliano

**Campolongo Tapogliano** (*Cjamplunc Tapoian* an furlan) a l'é un comun ëd 1.206 abitant dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Stòria
Ël comun a l'é costituisse dël 2009 da l'union dij doi vej comun ëd Campolongo al Torre e Tapogliano.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Luigi Cumin (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Campolongo Tapogliano a l'é gemelà con:
*  Montgiscard, Fransa

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Roseto Capo Spulico

**Roseto Capo Spulico** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.868 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Durso (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà

Lago a l'é gemelà con:
*  Armantin, Italia

## Sit istitussional
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Roseto Valfortore

**Roseto Valfortore** a l'é un comun dla Pulia ëd 1.224 abitant , an provincia ëd Fògia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lucilla Parisi (dal 5/04/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fògia
Laxas, Boborás

**San Xoán** ëd **Laxas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boborás. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 79 abitant (44 fomne e 35 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Boborás
Roseto

**Roseto** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Roseto Capo Spulico]]**, an provincia ëd Cosensa

* **[[Roseto degli Abruzzi]]**, an provincia ëd Téramo

* **[[Roseto Valfortore]]**, an provincia ëd Fògia
Sergnano

**Sergnano** (*Sergnà* an dialet cremasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 3.605 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gianluigi Bernardi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Pieve San Giacomo

**Pieve San Giacomo** (*Piéef San Giàcum* an dialet cremonèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.594 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Silvia Genzini (dal 06/06/2016, dagià sìndich dal 2001 al 2011).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Catlin-a Mattei

**Catlin-a Mattei** a l'era nà a Racunis dël giugn 1486.
Sò pare, Giòrs, a l'era fré; soa mare as ciamava Billia Ferrari.
La cobia a l'avìa già sinch fieuj mas-cc.

Catlin-a a travajava coma tëssiòira an n'atelié ch'a fasìa 'd bindej.
A tërdes agn a l'hai fàit vot ëd verginità.
Dël 1514 a l'é intrà coma tersiaria ant l'órdin duminican; dël 1523 a va via da Racunis e a tramuda a Caramagna.

Catlin-a Mattei a l'é mòrta a Caramagna ai 4 dë stèmber dël 1547.
A l'é stàita diciarà beà da Pio VII dlë stèmber 1808.

Categorìa:Sant catòlich
Paderno Ponchielli

**Paderno Ponchielli** (*Padèrnu* o *Padèrn* ant ël local dialet cremonèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.439 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Përsonalità
* Amilcare Ponchielli (1834-1886), compositor d'òpera. An sò onor ël nòm dël pais a l'é stàit cambià: prima as ciamava *Paderno Fasolaro*.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristiano Strinati (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Lenga leonèisa

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga leonèisa** (*llionés*) a l'é parlà dzortut an Spagna e Portugal.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **leonèis** a peul esse:

* lenghe indoeuropenghe
** lenghe romanze
*** lenghe romanze ossidentaj
**** lenghe ibériche
***** lenghe asturian-leonèise
****** lenga leonèisa


## Còdes LS
* Còdes LS: LS 51-AAA-cc

## Leonèis e lenghe romanze

Categorìa:Lenghe romanze

nds-nl:Leonees

roa-tara:Lenga Lionese
Acquasanta Terme

**Acquasanta Terme** a l'é un comun dle Marche ëd 3.182 abitant , an provincia d'Àscoli Picèn.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Barbara Capriotti (dal 28/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Àscoli Picèn
Monede Euro dla Slovachia

La Slovachia a l'ha ancaminà a dovré l'euro ël 1m ëd gené dël 2009.
Soe monede a mostro tre dissègn divers dissegnà da Drahomír Zobek, Ján Černaj, Pavol Károly e Ivan Řehák. 

Ij soget ëd le monede a son elencà sì-sota:

* Monede da 2 e 1 euro: l'arma dlë stat slovach: na cros dobia dzora tre brich
* Monede da 50, 20 e 10 centésim: ël castel ëd Bratislava, residensa ofissial dël president dla repùblica slovaca
* Moneda da 5, 2 e 1 centésim: ël mont Kriváň, ant la cadèina dij Tatra

Tuti ij taj a inserisso ëdcò le dódes stèile sìmbol ëd l'Euròpa, la scrita SLOVENSKO e l'ann dël cònio.




Figura:2 cent SK 2009.jpg|**2 eurocent** Ël mont Kriváň


## Monede comemorative da 2 euro

Dël 2009 la Slovachia, tanme tut j'àutri Stat ëd l'Union, a l'ha emëttù la moneda comemorativa pëe ij 10 agn ëd l'Euro.



Slovachia
Categorìa:Slovachia
Gherardo Rangone

**Gherardo Rangone** (o **Rangoni**) a l'era nà a Mòdena dël 1744.
A Mòdena a l'é stàit diretor dël Colege dij Nòbij e dal 1780 ministr ëd l'anterior dël duca Ércol III d'Este.

A l'era passionà djë studi matemàtich e a tnisìa a soa ca n'academia sientìfica ëd bon livel.

Rivaje ij Fransèis, Rangone a l'ha chità soa sità, an tramudand prima a Venessia, peui a Vien-a.
A l'é mòrt a Vien-a dël 1815.

Rangone, Gherardo
Ludwik Zamenhof

**Ludwik Lejzer Zamenhof** () a l'era nassù a Białystok ai 15 dë dzèmber dël 1859 e a l'é mòrt a Varsavia ai 14 d'avril dël 1917.
A l'é ël creador dla lenga ausiliara antërnassional Esperanto.

Zamenhof a l'é chërsù ant la sità 'd Białystok (che adess a l'é ant ël teritòri dla Polònia, ma a col temp l'era gionzù a la Russia), anté ch'as parlavo vàire lenghe diferente e a-i era 'd dificoltà ëd capisse antra le vàire colture. Sòn a l'ha possalo a sërché na solussion al problema, e con ël passé dj'agn a l'ha dësvlupà l'Esperanto, con un process longh e laborios.
Zamenhof a l'ha seghità ij sò sfòrs malgré l'aparission dël Volapük dël 1879, arsultà dël travaj ëd n'àutr antërlenghista, Johann Martin Schleyer, con ël but ëd creé na lenga antërnassional. Zamenhof a appressiava ël Volapük, ma ij problema ch'a-i ero con costa lenga a lo cissava a continué con ij sò proget. A la fin, dël 1887 e con l'agiut econòmich ëd sò pare, a podìa publiché në studi anté ch'a smonìa ij prinsipi ëd soa lenga antërnassional, sota lë stranòm *Dr. Esperanto* (paròla ch'a l'é vnùita ël nòm ëd soa creassion).

Ij sò tre fieuj a son ëstàit massà dai nasista durant la Sconda Guèra Mondial, dagià che la famija Zamenhof a l'era ebrea.

Zamenhof, Ludwik
Blason dla provincia d'Àscoli Picèn

## Blason dla provincia d'Àscoli Picèn

Figura:Provincia di Ascoli Piceno-Stemma.svg


## Blason dij comun dla provincia d'Àscoli Picèn

Figura:Acquasanta Terme-Stemma.png|Acquasanta Terme
Figura:Acquaviva Picena-Stemma.png|Acquaviva Picena
Figura:Appignano del Tronto-Stemma.png|Appignano del Tronto
Figura:Arquata del Tronto-Stemma.svg|Arquata del Tronto
Figura:Ascoli Piceno-Stemma.svg|Àscoli Picèn
Figura:Carassai-Stemma.png|Carassai
Figura:Castel di Lama-Stemma.png|Castel di Lama
Figura:Castignano-Stemma.png|Castignano
Figura:Castorano-Stemma.png|Castorano
Figura:Colli del Tronto-Stemma.png|Colli del Tronto
Figura:Comunanza-Stemma.png|Comunanza
Figura:Cossignano-Stemma.png|Cossignano
Figura:Cupra Marittima-Stemma.png|Cupra Marittima
Figura:Folignano-Stemma.png|Folignano
Figura:Force-Stemma.svg|Force
Figura:Grottammare-Stemma.svg|Grottammare
Figura:Maltignano-Stemma.png|Maltignano
Figura:Massignano-Stemma.png|Massignano
Figura:Monsampolo del Tronto-Stemma.png|Monsampolo del Tronto
Figura:Montalto delle Marche-Stemma.png|Montalto delle Marche
Figura:Montedinove-Stemma.png|Montedinove
Figura:Montefiore dell'Aso-Stemma.png|Montefiore dell'Aso
Figura:Montegallo-Stemma.png|Montegallo
Figura:Montemonaco-Stemma.png|Montemonaco
Figura:Monteprandone-Stemma.png|Monteprandone
Figura:Offida-Stemma.png|Offida
Figura:Palmiano-Stemma.png|Palmiano
Figura:Ripatransone-Stemma.png|Ripatransone
Figura:Roccafluvione-Stemma.png|Roccafluvione
Figura:Rotella-Stemma.png|Rotella
Figura:San Benedetto del Tronto-Stemma.png|San Benedetto del Tronto
Figura:Spinetoli-Stemma.png|Spinetoli
Figura:Venarotta-Stemma.png|Venarotta


Categorìa:Marche
Ascolipicen
Capalbio

**Capalbio** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 4.234 abitant , an provincia ëd Grosset.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Bellumori (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Grosset
Valerio Bertotto

**Valerio Bertotto** (Turin 15 gené dël 1973) a l'é 'n fotbaleur piemontèis, për vàire ani capitani ëd l'Udinèisa, giugador dël Siena dal 2006 al 2008 e peui difensor dël Venessia.

## Cariera

Valerio Bertotto a l'ha ancaminà soa cariera ant la squadra dij giovo dël Lissandria an giugand soa prima partìa da professionista con ij gris dël 1990-91. Dòp tre stagion a l'ha cangià squadra e sità an mudandse a Ùdin ante che a l'ha giugà soa prima partìa al 5 dë stémber dël 1993 (Cagliari-Udinèisa=1-2). Con ij bianch e nèir dl'Udinèisa Bertotto a l'ha giugà për tërdes ani.

A la fin ëd la stagion l'antreneur udinèis Gioann Galeone a l'ha butà Bertotto fòra dla squadra titolar e chiel a l'ha decidù 'd chité Ùdin për passé al Siena, andoa a l'é andà con sò amis e cambrada Vincent Candela.

Dal 31 gené dël 2009 a l'é stàit un giugador dël Venessia, ma a càusa dël faliment dël midem ann dla formassion venessian-a a l'ha lassala e a la fin a l'ha chità 'd gieughe. 

Da stèmber 2009 a travaja coma commentator sportìv për un canal televisiv local dël Friul-Venessia Giulia. 

## Selession italian-a

Tra 'l 2000 e 'l 2001 Bertotto a l'é butasse quat vire la maja ëd la Selession italian-a.

Bertotto, Valerio
Ezio Bertuzzo

**Ezio Bertuzzo** (Seto, 23 luj 1952) a l'é stàit un fotbaleur piemontèis.

Atacant chërsù ant la squadra dij giovo dël Turin a l'ha ancaminà soa cariera da professionista ant le squadre piemontèise pì cite coma Canèj (1970-71) e Ma.co.bi. Asti (1971-72) e peui a l'é passà al Brescia ante che a l'ha giugà tre campionà 'd Serie B an passand peui al Bologna an Serie A (1975-76). Dël 1976-77 a l'é calà torna an Serie B për giughé con l'Atalanta; a l'ha giutà la squadra lombarda a ruvé an Serie A con 14 grije.

A l'ha furnì soa cariera dël 1983, dòp na stagion an Serie C2 con l'Ast.

Bertuzzo, Ezio
Haribo

**Haribo** a l'é na marca ëd bombon e ròbe dosse, creà an Almagna dël 1920; sò nòm a l'é formà da j'inissiaj Ha (*Hans*), Ri (*Riegel*) e Bo (*Bonn*).

Ël padron a l'é Hans Riegel.

Categorìa:Industria
Categorìa:Mangé
Feás, Boborás

**Santo Antón** ëd **Feás** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boborás. Soa popolassion a l’é distribuìa an 4 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Boborás
Albarellos, Boborás

**San Miguel** d**'Albarellos** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Boborás. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 353 abitant (181 fomne e 172 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Boborás
Torcela, Piñor

**Santiago** ëd **Torcela** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Piñor. Soa popolassion al censiment dël 2007 a l’era ëd 138 abitant (70 fomne e 68 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Piñor
Monte Argentario (GR)

**Monte Argentario ** a l'é un comun dla Toscan-a ëd 12.973 abitant , an provincia ëd Grosset.

## Geografìa

Èl comun a l'ha 'l nòm ed l'omònim promontòri ant ël Mar Tireni.
A comprend ij doi pais ëd Porto Santo Stefano e Porto Ercole.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Arturo Cerulli (dal 15/04/2008).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Monteargentario
Nùmer prim

La teorìa dij **nùmer prim** a l'é sempe stàita un-a dle branche prinsipaj dla matemàtica, durant tuta la stòria ëd costa dissiplin-a.

## La definission
Un nùmer natural as dis *nùmer prim* s'a l'é pì grand che 1 e s'ij sò divisor naturaj a son mach 1 e chiel-midem.
Donca un nùmer natural a l'é prim si e mach si a l'ha giusta doi divisor.

## Esempi
L'esistensa d'infinì nùmer prim a l'é stàita dimostrà da Euclid.
La sequensa dij nùmer prim a ancamin-a con 2,3,5,7,11,13,17,19,...

Costi esempi inissiaj a mostro già ël caràter iregolar ëd la sequensa dij prim.
Lë studi dl'arpartission assintòtica dij nùmer prim a l'é un dij grand problema dl'aritmética.
Un dj'utiss clàssich dovrà për cost ëstudi a l'é la teorìa dle fonsion analìtiche.

## Prim binej
Doi nùmer prim as diso *binej* se soa diferensa a l'é 2.
Esempi ëd nùmer prim binej a son donca le cobie (3,5), (5,7), (11,13), (17,19), (29,31).
As congetura ch'a-i sia na quantità infinìa ëd cobie ëd prim binej, ma cost problema a l'é ancor duvert.

Categorìa:Teorìa dij nùmer
Lenga volapük

La **lenga volapük** o **Volapük** a fa part ëd le lenghe artifissiaj.
Ël volapük a l'é stàit anventà dël 1880 da F. Schleyer.

## Classìfica

Në schema ëd classìfica dël **Volapük** a peul esse:

* lenghe artifissiaj
** **lenga volapük**

## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **vo**

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
*http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=vol
*vo.wikipedia.org

Volapük
Michel Sola

**Michel Sola** a l'era nassù a Decazville ai 18 d'otóber dël 1939.

A l'avìa nen pijà la maduridà e, dagià che la soa a l'é na sità ëd min-e, a badinava an disend che chiel a l'avìa fàit la *Scòla dle min-e ëd Decazville*.
Dël 1963 a l'é intrà a Paris Match e dal 1973 al 1999 a l'é stàit responsàbil dël servissi fòto dl'ebdomadari.
Ansema a Roger Thérond, ch'a lo dirigìa, Sola a l'ha contribuì a creé la strategìa agressiva dj'ilustrassion dël giornal.
A l'avìa ëdcò publicà ij diari ëd Hitler, che però a j'ero dësvelasse esse 'd fàuss.

A l'é mòrt a Aix-en-Provence ai 6 ëd fërvé dël 2009, dle conseguense d'un càncher.

Sola, Michel