György Pólya

Matemàtich.

**György Pólya** a l'era nà a Bùdapest ai 13 dë dzèmber 1887.

### L'anfansia
A l'era fieul d'un giurista, ch'a travajava an na companìa ëd suransa, ma ch'a l'era ëdcò conomista, scritor, tradutor (a l'avìa fàit la tradussion ëd *Wealth of nations* d'Adam Smith), lenghista.
Soa mare a l'era ëd na veja famija ëd Buda; sò frel pì grand a l'era anteressà da la matemàtica, ma peui a l'é vnù sirògich e professor a l'università.

Pólya a l'avìa des agn cand sò pare a l'é mòrt, lassanda sinch orfanin; soe seur, pì grande, as son butasse a travajé ant la midema companìa ëd suransa.

### La formassion
Soa mare a l'ha possà ël fieul a fé l'istess travaj ëd sò pare e, finì ël liceo, Pólya a l'é anscrivusse a l'università pr'ëstudié ël drit.
Tutun costi studi a l'han durà mach un semestr, përchè ël drit a lo stofiava; a l'é adressasse antlora a djë studi literari e, doi agn apress, a l'ha otnù na licensa d'ansegnament ëd latin e ungherèis.
A l'é andàit anans con la filosofìa e, 'me ch'as costumava, a l'ha dovù scoté dij cors ëd fìsica e ëd matemàtica.
Ël professor ëd fìsica a l'era l'avosà Loránd Eötvös, col ëd matemàtica un giovo Lipót Fejér.
Pólya a l'é restà anciarmà da Fejér e a l'é dventà un matemàtich.
A l'università a l'é stàit un dij fondador dël sìrcol *Galileo Galilei*.

Passà n'ann a Vien-a, a l'é rintrà a Bùdapest për dé la tesi.
Dël 1914 a l'ha visità Paris.
Durant la prima guèra mondial (a l'era già a Zurigh), a l'ha partagià ël passifism ëd Russell.

### La cariera
Su anvit ëd Hurwitz a l'é anstalasse al Politécnich ëd Zurigh.
Hurwitz a l'é peui mòrt dël 1919 e a l'é Pólya ch'a l'ha cudì soe euvre.
Hurwitz a l'é stàit ëdcò ël matemàtich che a l'ha anfluensalo ëd pì.

Dël 1924, anvità da Hardy, a l'ha visità Oxford, peui Cambridge.
Ambelelà a l'ha conossù Littlewood e Ingham.

Dël 1940 a l'é andassne da l'Euròpa: sò amis Gábor Szegö, che antlora a dirigìa ël dipartiment ëd matemàtica dë Stanford, a l'ha anvitalo a argionzlo.

A l'é mòrt a Stanford dlë stèmber 1985.
A l'era marià con madama Stella, ch'a l'ha dzorvivuje.

## Soe arserche
Dël 1919 a l'ha smonù na teorìa matemàtica dl'arpresentassion proporsional an democrassìa.

A l'é anteressasse ëd la probabilità e a l'ha antroduvù la nossion dë spassgiada a l'asar.

Pólya a l'é ëdcò anteressasse a l'ansegnament matemàtich.

## A pòrto sò nòm
*Andicatris ëd Pólya.
*Camp vetorial ëd Pólya.
*Curva ëd Pólya.
*Dimension ëd Pólya-Szegö.
*Fonsion ëd Pólya.
*Fonsion ëd Pólya-Schur.
*Satiura ëd Pólya.
*Spassgiada ëd Pólya.
*Teorìa ëd Pólya.

## Euvre prinsipaj
*Aufgaben und Lehrsätze aus der Analysis (1925, con Szegö)
***How to solve it** (1945)
Pólya a spiega 'me che un a peul anlenesse a arzòlve ij problema, cole ch'a son j'inissiative anteressante për esploré e dësgavigné na situassion, për precisé na chestion, për particolarisé o generalisé na propietà, për sërché esempi e contra-esempi e via fòrt.
Cost lìber a l'ha avù n'anfluensa amportanta an sij métod d'ansegnament ëd la matemàtica.
*Isoperimetric inequalities in mathematical physics (1951)
*Mathematics and plausible reasoning (doi volum, Princeton, 1954)
*Mathematical discovery (doi volum, New York, 1962)
Ij prinsipaj artìcoj ëd Pólya (a n'ha scrivune pì che dosent-sinquanta, dont sent e sinquanta cand ch'a l'era a Zurigh) a son cujì ant ij quatr volum dij *Collected papers* (1974-1984).

Polya, György