Passegé

Un **passegé** a l'é na përson-a ch'a viagia a bòrd d'un **mojen ëd traspòrt** (coma n'avion, un treno, na nav, un tram, un bus, na màchina, na biciclëtta, o n'àutr veìcol), ma ch'a l'é nen part ëd l'echipagi o dël përsonal ch'a fà fonsioné 'l veìcol. As diferensia dal pilòta, dal machinista, dal mariné o da l'autista, ël passegé a l'é l'utent ch'a dòvra 'l servissi ëd traspòrt për spostesse da 'n pont a n'àutr.

## Definission legaj
Ant ël drit dij traspòrt, la definission ëd "passegé" a varia scond ël mojen e la giurisdission. An general:
* Ant ël **traspòrt avion**, un passegé a l'é qualsëssìa përson-a, gavand ël përsonal ëd vòl.
* Ant ël **traspòrt marìtim**, as fa na distinsion antra ij passegé e ij mémber ëd l'echipagi.
* Ant ël **traspòrt terestr**, un passegé a l'é col ch'a viagia an veìcol condòt da n'àutra përsona.

## Drit e obligassion
Ij passegé a l'han 'd drit e dj'obligassion stabilì da lege e règole:

### Drit
* **Sicurëssa**: drit a un viagi sicur.
* **Anformassion**: drit a esse anformà an cas ëd ritard, cancelassion o cangiament d'orari.
* **Assistensa**: an cas ëd problema (për esempi, cambi 'd vòl).
* **Rimbors o indenità**: për servissi nen fornì o për pèrdite.
* **Acessibilità**: për le përson-e a mobilità ridovùa.

### Obligassion
* **Caté un tìchet valid**.
* **Rëspeté le régole 'd sicurëssa** (për esempi, gropesse ant ij traspòrt avion).
* **Comportesse an manera sìvica** e nen arviré j'àutri passegé o 'l përsonal.
* **Presentesse a l'imbarch con temp suficient**.

## Statìstiche e categorisassion
Ant le statìstiche dij traspòrt, ij passegé a son soens categorisà an:
* **Passegé doméstich**: ch'a viagia ant ël midem paìs.
* **Passegé antërnassional**: ch'a traversa le frontiere.
* **Passegé 'd linia** o **regolar**: ch'a dòvra un servissi programà.
* **Passegé ''charter*** o *'nen regolar**: ch'a dòvra un servissi për në specìfich grup o esigenza.

Ël nùmer ëd passegé a l'é un andicator econòmich amportant për valuté la salute dij setor dij traspòrt e dël turism.

== Traspòrt a passegé an vàire mojen ==
=== Avion ===
Ij passegé a viagio an classe econòmica, business, o prima class. A devo passé për ël contròl ëd sicurëssa e a l'han dë spassi e servissi diferent.

=== Treno ===
Ij passegé a peulo viagé an pòst assegnà o lìber, con ëd servissi coma la bistrò o 'l vagon let.

=== Nav e traghet ===
A-i son ëd cabin-e për ij viagi longh e 'd pòst a seté për coj curt.

=== Bus e tram ===
Traspòrt urban o suburban, ëd sòlit a pòst lìber.

=== Veicoj privà ===
An machina, ël passegé a l'é chi ch'a l'é nen l'autista.

== Sicurëssa dij passegé ==
La protession dij passegé a l'é na priorità. Le régole 'd sicurëssa a comprendo:
* L'usagi ëd **sinture 'd sicurëssa** an automòbij e avion.
* ël **gropesse** ant ij mojen ëd traspòrt.
* La **proibission ëd fumé**.
* Le **procedure d'emergensa** e le via ëd surtìa.
* La **formassion dël përsonal** an cas d'assident.

Ant ël trasport avion, j**'autorità d'aviassion sivij** (coma la FAA ant jë Stat Unì o l'EASA an Euròpa) a stabilisso dij regolament motobin rigoros.

== Evolussion stòrica ==
Ël concet ëd "passegé" a l'é cambià con ij sécoj. Ant l'antichità, ij viagi a j'ero dzortut për comersi, guèra o migrassion; ël viagiator a l'era sovens un mërcant o un pelerin. Con l'ariv dij treno e dle nav a vapor ant l'Eutsent, ël viagi për diport a l'é dventà pì comun. Al di d'ancheuj, miliard ëd përson-e a son passegé minca di.

== Terminologìa corelà ==
* **Passegé clandestin**: na përson-a ch'a viagia sensa tìchet o përmess.
* **Passegé *stand-by***: ch'a speta un pòst lìber an s'un vòl.
* **Passegé frequent** (''frequent flyer''): ch'a dòvra sovens un servissi e a peul avèj ëd vantagi.
* **Passegé an trànsit''': ch'a traversa un pòrt o n'aeropòrt sensa seurte dal paìs.

## Vëdde 'dcò
* Traspòrt pùblich
* Aviassion sivij
* Tìchet
* Aeropòrt
* Stassion ferroviaria

## Ligam da fòra
* International Civil Aviation Organization (ICAO) – Safety
* UNECE – Transport Regulations

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI