open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vertemate con Minoprio

**Vertemate con Minoprio** (*Vertemaa e Minöbra* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.076 abitant , ant la provinsa ëd Còm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Capitani (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Còm
Mignano Monte Lungo

**Mignano Monte Lungo** a l'é un comun dla Campania ëd 3.291 abitant , an provincia ëd Caserta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Campanile (dal 30/05/2006).

## Sità gemelà
Mignano Monte Lungo a l'é gemelà con:
*  Marostica, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Caserta
Abortiporus biennis

## Un pissacan: Abortiporus biennis
### Descrission
Con o sensa gamba, da sol o soens confluent, fin a 15 cm. La surfassa stéril a l'é bianca peui brun-a. La gamba, quand ch'a-i  é, a peul esse sentral o no, àuta cheich cm. e larga fin a 3 cm. Ij përtusin a son bianch peui reusa e a la fin brun. An sëccand a ven com ël cartron.

### Ambient
A chërs anual, an dzora a bòsch mòrt ëd latifeuje, ma ëdcò an dzora a latifeuje vive.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Abortiporus biennis** (Bull.) Singer

Categorìa:Abortiporus
Albatrellus subrubescens

## Albatrellus subrubescens
### Descrission
Ël ***Albatrellus subrubescens*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Albatrellaceae, caraterisà da 'n capel gròss 5-10 cm, da bombà a distèis, con la surfassa lissa e seuli, 'd color bianch o crema, con dë nuanse reusa . La part inferior (imenòfor) a l'é formà da tùboj bianch, ch'a ven-o giaunastr al contat . La gamba a l'é silìndrica, àuta 3-8 cm, dël midem color dël capel . La carn a l'é bianca, con odor doss e savor amèr . Le spore a son bianche . A l'é stàit descrivù dël 1897 dal micòlogh italian Giacomo Bresadola .

### Ambient
A chërs sota ij sapin (*Picea*) e ij pin (*Pinus*), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é amèr e a peul causé dësturb gastro-intestinaj.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Albatrellus subrubescens** (Murril) Pouzar

Categorìa:Albatrellus
Amylocystis lapponica

## Na lenga: Amylocystis lapponica
### Descrission
La ***Amylocystis lapponica*** a l'é un fonz basidiomicet peren dla famija dle Fomitopsidaceae, caraterisà da 'n còrp a forma 'd **consolëtta** o 'd **ventaj**, gròss 5-10 cm, con la surfassa superior da giovo vilosa, peui seulia, 'd color bianch o crema . Ij pòr a son cit (2-4 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é mòla e fròla, bianca . Le spore a son bianche.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, an montagna, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa sentral e setentrional (dzortut an Scandinavia, Alp) .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp dur e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Amylocystis lapponica** (Romell) Bondartsev & Singer ex Singer

Categorìa:Amylocystis
Anomoporia bombycina

## Anomoporia bombycina
### Descrission
L**'Anomoporia bombycina**' a l'é un fonz basidiomicet dla famija dle Fomitopsidaceae, caraterisà da 'n còrp resupinà (a chërs tacà al bòsch), 'd color bianch o crema, con na surfassa setosa (peilosa) . Ij pòr a son cit (3-5 për mm), riond, 'd color bianch . La carn a l'é mòla e fròla, bianca . Le spore a son bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1878 dal micòlogh finlandèis Petter Adolf Karsten .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa setentrional (dzortut an Scandinavia) e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

As peul nen mangesse. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Anomoporia bombycina** (Fr.) Pouzar

Categorìa:Anomoporia
Antrodia citrina

## Na lenga: Antrodia citrina

### Descrission
Fonz anuaj, ressupinà, a formo dle plache vzin-e tra 'd lor ch'a mzuro 10-20 cm ëd lunghëssa; as dëstaco facil dal sotstrat sot forma 'd na pelìcola; ij bòrd a son definì e biancastr, pi scur quand a son sech. Soens as prolongo an cordon rizomòrfich ëd color giaun brilant ch'a peulo avej un diàmetr ëd 4-5 mm. La surfassa poroida a l'ha un color crem o giaunastr ciair ant ij fonz giovo, chërsend a dventa giaun, giaun limon, peui da bianch spòrch a maron ocra ant ij fonz vej. La carn a l'é sutila, biancastra e a mzura 2 mm; ij tuboj a son bianch crema o giaun ciair. A l'ha gnun odor.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch ëd Pinus pinea.

### Comestibilità

As peul nen mangesse.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Antrodia citrina** Bernicchia & Ryvarden sp. nov.

Categorìa:Antrodia
Categorìa:Figure da buté
Morchella conica var. distans

## Na pongòla: la Morchella conica var. distans

### Descrission
Com la Morchella conica, ma a l'é fàita a *cravion* e completament veuida an drinta.

### Ambient
Com la Morchella conica.

### Comestibilità

Com la Morchella conica.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Morchella conica** Persoon var. **distans** Fr.

Categorìa:Pongòle
Categorìa:Morchella
Categorìa:Figure da buté
Leno

**Leno** (*Lén* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 14.374 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristina Tedaldi (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Leno a l'é gemelà con:
*  Cassino, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Bernard Beck

**Bernard Beck** a l'é stàit n'àut fonsionari an Fransa.

A l'era nà a Gavray, ant la Mania, ai 9 ëd gené 1914 e a l'é mòrt a Granville ai 21 d'avril dël 2009.
Otnù na làurea an drit e un diplòma dë studi an drit pùblich e conomìa polìtica, a ancamin-a soa cariera dël 1937 tanme redator al Ministé dle Finanse.
Mobilisà durant la sconda guèra mondial, a torna a sò travaj dël 1942.

Dël 1947 a dventa ancarià 'd mission ant ël gabinet ëd Robert Schuman, ministr ëd le finanse.
A dventa un colaborador fidel ëd Robert Schuman, dont a partagia le convinsion democristian-e e europenghe: cap ëd gabinet dël pressident dël consèj (1947-1948), ancarià 'd mission al Ministé dj'Afé Strangé (1948-1951), consijé técnich dla vardia dij sigij (1955-1956).
A la fin dla Quarta Repùblica a l'é diretor ëd gabinet d'Alain Poher, segretari dë stat a la marin-a.

Nominà an maj 1948 consijé referendari dë sconda class a la cort dij cont, Beck a rampia jë scalin ëd l'àuta giurisdission, ëd fasson paralela a soa cariera ant ij gabinet.
Segretari general dla Cort dij Cont dal 1961 al 1966, a l'é nominà dël 1965 consijé magìster.

Cand, séghit a le dimission dël general De Gaulle, ai 28 d'avril 1969 Alain Poher (antlora pressident dël Senat) a dventa pressident ëd la repùblica provisori, a ciama Beck a esse segretari general dla pressidensa.
L'istess a ancàpita cand ai 3 d'avril 1974 ël pressident dël Senat a pija torna l'esercissi provisòri dla pressidensa dla repùblica, séghit a la mòrt ëd Georges Pompidou.

Beck a l'é stàit për vàire agn mèmber ëd la comission ëd verificassion dij cont dj'amprèise pùbliche; dal 1975 al 1977 a l'ha pressiedù la session dl'energìa.
Dal 1975 al 1977 a l'é pressident ëd la comission dël cànone për la radio e la television e ai 15 ëd maj 1978 a l'é nominà pressident ëd la cort dij cont, fonsion ch'a esèrcita fin-a ch'a va an pension ai 15 d'otóber 1982.

N'ann apress a s-ciòpa lë scàndol dj'avion ch'a nufio, për na stòria ch'a armontava a la sconda mità dj'agn 1970: Beck a l'é acusà d'avèj passà an silensi le colpe dij fonsionari e dij polìtich; dël gené 1984 l'afé as sara, con ël prim ministr Pierre Mauroy ch'a stima che an costa stòria Bernard Beck a l'ha fàit almanch dj'eror ëd valutassion.

Dal 1983 Beck a l'é stàit consijé munissipal a Granville e a l'é stàit elegiù sìndich ëd la comun-a ai 26 dë stèmber 1990; a lo resta findi al 1994.

Beck, Bernard
Botticino

**Botticino** (*Butisì* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 10.917 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva a est dël capleugh, ai pé dle Prealp.

## Stòria
Ël comun a l'é stàit fondà del 1928 butand ansema ij doi vej comun ëd *Botticino Mattina* e *Botticino Sera*. 

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Donatella Marchese (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Morchella deliciosa

## Na pongòla: la Morchella deliciosa
### Descrission
La ***Morchella deliciosa*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Morchellaceae, considerà un-a dle pì bon-e pongòle për ël valor culinari . A l'é stàita descrivùa dël 1822 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries . A l'é caraterisà da 'n capel a forma 'd con-i, àut 3-8 cm, con la surfassa a **celëtta** (alveolà), con célule a forma 'd romb, disposte an file verticaj . La colorassion a va dal gris al brun olivastr, peui a dventa giauna con la madurassion . La gamba a l'é àuta 5-10 cm, bianca, con na surfassa finament farinosa . La carn a l'é bianca, fròlala, con odor e savor dlicà . Le spore a son elìtiche, giaune .

### Ambient
A chërs sota conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, a la prima (da mars a magg) . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

**Comestìbil**, ma mach dòp na **cotura** (almanch 15-20 minute) për eliminé le sostanse tòssiche . A l'é un dij pì bon bolé, da tajé a fëtte e feje an pèila con euli e aj . A l'é motobin ràir e a l'é protegiù an chèiche region .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Morchella deliciosa** Fr. : Fr.

Categorìa:Pongòle
Categorìa:Morchella
Morchella deliciosa f. carnea

## Na pongòla: la Morchella deliciosa f. carnea

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. da finì.

### Ambient
A chërs sota latifeuje, dzortut sota frasso e albronòt.

### Comestibilità

Comestìbil, cheuita.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Morchella deliciosa** Fr. : Fr. **f. carnea** Bres.

Categorìa:Pongòle
Categorìa:Morchella
Treviso Bresciano

**Treviso Bresciano** (*Trevìs* o *Treìs* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 537 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant na comba lateral ëd la Val Sàbia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Piccinelli (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Treviso

***Treviso*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Trevis|Treviso (Trevis)]]**, capleugh ëd provincia dël Véneto

* **[[Treviso Bresciano]]**, comun an provincia ëd Bressia
Lumezzane

**Lumezzane** (*Lœmezane* an dialèt bressan, *Lömedhane* an dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 22.510 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Val Trómpia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Matteo Zani (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Cevo

**Cevo** (*Séf* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa d'887 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Valsaviore, na val lateral ëd la Val Camònica.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Silvio Marcello Citroni (da l'08/06/2009, scond mandà dal 25/05/2014).

## Sità gemelà
Artogne a l'é gemelà con:
*  Trezzo sull'Adda, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Ceto

**Ceto** (*Hét* o *Sét* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.912 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva an Val Camònica, an sla riva oriental dël fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marina Lanzetti (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Macha Béranger

Atris e animatris a la radio.
**Macha Béranger** (**Michèle Riond** sò nòm ëd nàssita) a l'era nà a Vichy (ant l'Allier) ai 22 ëd luj 1941.

Atris formà a la scòla ëd teatro *Charles Dullin*, a ancamin-a a travajé a teatro dël 1974 ant *Le trojan-e*, peui a réssita an dle cite part an na desen-a ëd film, dont *Suivez mon regard* ëd Jean Curtelin (1986), *Le glandeur* ëd Jean-Pierre Mocky (2000) e *Ce jour-là* ëd Raoul Ruiz (2003).
A la television sò përsonage pì conossù a l'é col ëd Béatrice Mondino, la mare ëd Baptiste ant la serie ëd TF1 *Sous le soleil*, andoa a compariss dal 2002.

## Sò travaj a la radio
Macha Béranger a riva a la nomea su France Inter andoa dal 1977 al 2006 a ànima la trasmission *Allô Macha*, con soa vos càuda rusià dai sigaret.
Durant apopré trant'agn, a parte dai 5 d'avril 1977, tuti ij di dla sman-a, a ànima la trasmission andasend dapress a 'n ritual sempe istess, an rivand a lë studi 134 dla Ca dla radio vers óndes e mesa 'd sèira, con diferent capel o scufie, trucà da pòch e lassand a sò passage un sorch përfumà, compagnà da sò cit taboj ch'a fasìa seté an s'un cussin.
Lë studi a l'era anluminà mach da na làmpada da comodin: scond chila costa a l'era l'atmosfera giusta për na trasmission dla neuit, durant la qual a ciaciarava con jë scotador, ch'a-j contavo soe confidense.
A së stima che an trant'agn a sio stàit pì che 75.000 a ciaciaré con chila.
Ël giòbia a l'era arservà a le përsonalità ch'a vnisìo a confidesse: antra 'd lor a-i son ëstaje Louis de Funès, Annie Girardot, Henri Troyat, Paul Bocuse, Christian Cabol, Christian Lacroix, Antoine de Caunes, Dany Boon e Alain Delon.

Ëd giugn 2006 a l'ha dovù chité, contra soa volontà: la trasmission, già scursà 'd n'ora, a l'é stàita scancelà da Frédéric Schlesinger, ël diretor dij programa ëd France Inter, ch'a vorìa fé vnì pì giovo la radio.
Malgré chèich ësman-e d'arzistensa, sostnùa da 'd milen-e dë scotador e da dle përsonalità dlë spetàcol, a l'ha fàit sò darié *Allô Macha* ant la neuit antra ij 29 e ij 30 ëd giugn 2006, con òspit tanme Jean-claude Brialy e Alain Delon.
Pì tard, sempe dël 2006, a l'ha scrivù un lìber, *Quand ça vous arrive*, anté ch'a conta soa version dël licensiament.

Arpijà ant ël 2007 da la radio MFM, a ànima durant chèich mèis, tuti ij di, la trasmission *Bonsoir Macha*, anspirà a cola ch'a l'avìa fala dventé famosa.
Macha Béranger a tnisìa ëdcò la pòsta dij letor dl'ebdomadari Ici Paris.

A l'é mòrta ëd càncher an soa ca 'd Perray-en-Yvelines ai 26 d'avril 2009.

Beranger, Macha
Beranger, Macha
Morchella esculenta var. umbrina

## Na pongòla: Morchella esculenta var. umbrina

### Descrission
Còm la Morchella esculenta, ma a l'ha j'alveoj përfond e scur, an contrast con le còste biancastre.

### Ambient
Còm la Morchella esculenta.

### Comestibilità

Còm la Morchella esculenta.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
**Morchella esculenta** var. *umbrina* (Boud.) S. Imai

Categorìa:Pongòle
Categorìa:Morchella
Categorìa:Figure da buté
Giba

**Giba** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 2.138 abitant , an provincia ëd Carbònia-Iglesias.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Learco Fois (dal 10/05/2005).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Carbònia-Iglesias
Giuseppe Gioachino Belli

Poeta an lenga italian-a e ant ël dialèt ëd Roma.
**Giuseppe Gioachino Belli** a l'era nassù a Roma ai 7 dë stèmber dël 1791 e a l'é mòrt-ie ai 21 dë dzèmber dël 1863.

## Euvre prinsipaj
* Sonet (an dialèt ëd Roma)

Belli, Giuseppe Gioachino
Belli, Giuseppe Gioachino
Naemacyclus minor

## Naemacyclus minor
### Descrission
La ***Naemacyclus minor*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Rhytismataceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd cite struture nèire (0,5-1 mm) ch'a seurto da la surfassa . A chërs an dzora a uje 'd pin marse. Le spore a son elìtiche, bianche.

### Ambient
A chërs ëdzora a uje (feuje) ëd conìfere (pin, sapin), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Naemacyclus minor** Butin
*[= Cyclaneusma minus (Butin) Di Cosmo, Peredo & Minter]

Categorìa:Naemacyclus
Neobulgaria lilacina

## Neobulgaria lilacina
### Descrission
La ***Neobulgaria lilacina*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Helotiaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 1-3 cm, 'd color viòla o lila . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é gelatinosa, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1874 dal micòlogh fransèis Claude Casimir Gillet .

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mars ëd latifeuje (dzortut fò, rol), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Neobulgaria lilacina** (Wulfen) Dennis

Categorìa:Neobulgaria
Categorìa:Figure da buté
Neottiella rutilans

## Un pissacan: Neottiella rutilans

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta, fin a 5 mm ëd diàmetr, a peul avej la gamba e antlora a l'é a forma 'd càles, dësnò a forma 'd copa fin a dëstèis. Surfassa dë dzor seulia, arancion o arancion-rossastr, surfassa da fòra ciaira, biancastra, con peil pòch visìbij përchè s-ciass, pi spess vers l'orlo. Orlo regolar. Carn fròla, bianch-arancià.

### Ambient
A chërs a bocc ant le mofe, ant ij teren aluvionaj e sabios, da l'istà a l'invern.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Neottiella rutilans** (Fr. : Fr.) Dennis

Categorìa:Neottiella
Niptera pulla

## Niptera pulla
### Descrission
La ***Niptera pulla*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Dermateaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color brun scur . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1791 dal naturalista fransèis Jean Baptiste François Pierre Bulliard .

### Ambient
A chërs ëdzora a càuss d'erbe (graminacee), ant ij pra e le zòne erbose, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Niptera pulla** (W. Phillips & Keith.) Boud.

Categorìa:Niptera
Categorìa:Figure da buté
Orbilia alnea

## Un pissacan: Orbilia alnea

### Descrission
Fonz a copëtta fin a 1 mm ëd diàmetr, a copa un pòch ancavà, scasi a dischet. Surfassa dë dzora seulia, giaun-arancion; surfassa da fòra seulia, dël midem color. Orlo lingerment riaussà, pen-e ondulà. Carn motobin fròla, giaunastra.

### Ambient
A chërs a bocc ëdzora al bòsch sech ëd verna o d'àutre latifeuje, a la prima, dal mar a la montagna.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Orbilia alnea** Velen.

Categorìa:Orbilia
Categorìa:Figure da buté
Orbilia sarraziniana

## Un pissacan: Orbilia sarraziniana
### Descrission
La ***Orbilia sarraziniana*** a l'é un cit bolé ascomicet dla famija dle Orbiliaceae, descrivù për la prima vira dal micòlogh fransèis Jean Louis Émile Boudier dël 1885 . Ël fonz (apotessi) a l'é motobin cit, gròss 0,3-0,8 mm, a forma 'd copin-a o 'd dischet, con la surfassa interna (imenòfor) reusa o rosà, e la surfassa esterna dla midema tinta e traslùcida . La carn a l'é mòla, com la sir-a . Le spore a son longhe 5,5-6,2 µm e larghe 1,1-1,5 µm, con na forma caraterìstica ch'a giuta a arconòsse la specie .

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ùmid e mars ëd latifeuje, dzortut ëd frasso, sàles e fò . As treuva an cit grup, da l'istà a l'otonn, an sle rame mòrte e sensa scòrsa . A l'é un fonz sapròfit, ch'a decompon la sostansa vegetal . A l'é stàit trovà an vàire pais d'Euròpa (Fransa, Gran Brëtagna, Italia, Pais Bass) e 'dcò an Neuva Zelanda .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e sensa valor nutrissional, e as consìdera nen comestìbil.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Orbilia sarraziniana** Boud.

Categorìa:Orbilia
Categorìa:Figure da buté
Ombrophila janthina

## Un pissacan: Ombrophila janthina
### Descrission
La ***Ombrophila janthina*** (Fr.) Sacc. a l'é un fonz ascomicet ëd la famija dle Gelatinodiscaceae (o Helotiaceae, second le classìfiche). Ij sò fonz (apotessi) a chërso an bocc e a l'han na forma a dischet o a copin-a, con un diàmetr ëd 2-4 mm . A son gelatinos e a l'han un cit gambet o a peulo esse sensa gamba . La surfassa superior (imenòfor) a l'é lustra e a va da giàun crema a viòla, mentre la part inferior a l'é dël midem color. La surfassa esterna a l'é giàuna viòla con un cit peil. La carn a l'é gomosa. Le spore a son cite e bianche .

### Ambient
A chërs dzortut dzora a pi-ee e branch ëd sapin (*Picea*, *Abies*) e 'd pin, d'istà e d'otonn. A l'é 'n fonz sapròfit ch'a decompon ij cit tòch ëd bòsch. A l'é spantià an Euròpa, América dël Nòrd e Asia .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e sensa valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Ombrophila janthina** P. Karst.

Categorìa:Ombrophila
Otidea propinquata

## Un pissacan: Otidea propinquata

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an sla tèra o ant le mofe dij bòsch ùmid ëd Picea abies.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Otidea propinquata** (P. Karst.) Harmaja
*[=otidea abietina (Pers.) Fuckel]

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Otidea
Categorìa:Figure da buté
Narcao

**Narcao** (*Narcau* an sard) a l'é un comun dla Sardëgna dë 3.383 abitant , an provincia ëd Carbònia-Iglesias.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Roberto Lallai (dal 29/05/2007).

## Sità gemelà
Narcao a l'é gemelà con:
*  Bovegno, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Carbònia-Iglesias
Pezicula ocellata

## Un pissacan: Pezicula ocellata

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora a ' d bòsch mars ma con la scòrsa ëd sàles e d'arbra, da l'istà a l'otonn.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Pezicula ocellata** (Pers. : Fr.) Seaver
*[= Ocellaria ocellata (Pers. : Fr.) Schrôt.]

Categorìa:Pezicula
Categorìa:Figure da buté
Peziza ampliata

## Peziza ampliata
### Descrission
La ***Peziza ampliata*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pezizaceae, caraterisà da 'n còrp (apotéssi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 2-5 cm, 'd color brun giaunastr . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta ma pì ciàira . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, seulie.

### Ambient
A chërs an sël brusà (dòp d'incendi), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza ampliata** Pers. : Fr.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Peziza apiculata

## Un pissacan: Peziza apiculata

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta, 10-25 mm ëd diàmetr, a dischet o a copa un pòch ancavà. Surfassa da dzora seulia, pi o men ancreus an mes, brun-neir; surfassa da dzora seulia, dle vire farinosa, dël midem color. Orl regolar, dle vire ondulà. Carn com sira, fròla, brun sombr.

### Ambient
A chërs da sola a a cit bocc an dzora al teren ùmid dij bòsch, d'istà.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza apiculata** Cooke

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Pezicula acericola

## Pezicula acericola
### Descrission
La ***Pezicula acericola*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Dermateaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color giaunastr . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs ëdzora a 'd bòsch mars ma con la scòrsa d'Acer (òpi), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Pezicula acericola** (Peck) Sacc.

Categorìa:Pezicula
Poncarale

**Poncarale** (*Poncaràl* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 13.063 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Zampedri (dal 05/06/2016, dagià sìndich dal 2006 al 2011).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Charlie Chaplin

**Charles Spencer Chaplin**, peui stranomà **Charlie Chaplin**, a l'era nassù a Londra ai 16 d'avril dël 1889 e a l'é mòrt a Corsier-sur-Vevey ai 25 dë dzèmber dël 1977.
A l'é stàit n'ator motobin avosà a l'época dël cine mut (quand che ël cine a l'era ni parlà ni sonà). A l'ha ressità, dirigiù, scrivù e prodovù un mucc ëd cine mut.

Charlie Chaplin a l'é stàit n'ator për 70 agn, an partend da l'età ëd sinch, fin a 80 agn. Ël personagi che Charlie Chaplin a l'ha ressità ëd pì a l'é ciamà "ël Tramp". Ël "Tramp" a l'é n'òm ëd bon-e manere, con na giaca, un pàira ëd gròsse braje, scarpe e capel nèir.

## Cine
* 1914: *Making a Living*
* 1916: *The Floorwalker*
* 1916: *The Fireman*
* 1916: *The Vagabond*
* 1916: *One A.M.*
* 1916: *The Count*
* 1916: *The Pawnshop*
* 1916: *Behind the Screen*
* 1916: *The Rink*
* 1917: *Easy Street*
* 1917: *The Cure*
* 1917: *The Immigrant*
* 1917: *The Adventurer*
* 1918: *A Dog's Life*
* 1918: *The Bond*
* 1918: *Shoulder Arms*
* 1919: *Sunnyside*
* 1919: *A Day's Pleasure*
* 1921: *The Kid*
* 1921: *The Idle Class*
* 1922: *Pay Day*
* 1923: *The Pilgrim*
* 1925: *The Gold Rush*
* 1928: *The Circus*
* 1931: *City Lights*
* 1936: *Modern Times*
* 1940: *The Great Dictator*
* 1947: *Monsieur Verdoux*
* 1952: *Limelight*
* 1957: *A King in New York*
* 1967: *A Countess from Hong Kong*

Chaplin, Charlie
San Giovanni Suergiu

**San Giovanni Suergiu** (*Santu Juanni Sruexu* an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 6.041 abitant , an provincia ëd Carbònia-Iglesias.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Enrico Piras (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Sangiovannisuergiu
Susanna Agnelli

**Susanna Agnelli** (an famija stranomà *Suni*) a l'era nassùa a Turin ai 24 d'avril dël 1922, fija d'Edoardo Agnelli e ëd Virginia Bourbon del Monte, e a l'é mòrta a Roma ai 15 ëd maj dël 2009 .

Durant la sconda guèra mondial a l'é intrà ant la Cros Rossa për dé na man an sle barche ch'a trasportavo ij soldà ferì.
Finìa la guèra a l'é mariasse con ël cont Urbano Rattazzi (1918-2012), dont a l'ha avù ses masnà.

### L'angagg umanitari
Ant j'agn 1970 a l'é pressidentëssa dël WWF, antra 'l 1984 e ël 1987 a l'é mèmber ëd la comission antërnassional pr'ij drit umanitari ant l'Organisassion dle Nassion Unìe.
Dal 1990 a l'é pressidentëssa ëd Telethon e dal 1997 a travaja a soa fondassion Il faro, creà për mostré un travaj ai giovo an dificoltà.

### L'angagg polìtich
Dël 1974 a dventa, për des agn, sìndich ëd Mont Argentari; ant ël 1976 a l'é elegiùa a la Ciambrea dij Diputà dla repùbica italian-a ant ël Partì Republican Italian.
Dël 1979 a intra ant ël parlament europengh e ant ël 1983 a va al Senà italian.
A l'é stàita sot-segretari a lë strangé, peui ant ël goern ëd Lamberto Dini ministr ëd lë strangé.

Susanna Agnelli a l'é mòrta al Policlìnich Gemelli ëd Roma ai 15 ëd maj dël 2009 për le conseguense d'un brut robatament antëcà na quaranten-a ëd di prima.

Agnelli, Susanna
Agnelli, Susanna
Tratalias

**Tratalias** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 1.104 abitant , an provincia ëd Carbònia-Iglesias.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Marco Piras (dal 10/05/2005).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Carbònia-Iglesias
Giulio Carlo Argan

Crìtich d'art italian.
**Giulio Carlo Argan** a l'era nassù a Turin ai 17 ëd maj dël 1909 e a l'é mòrt a Roma ai 12 ëd novèmber dël 1992.

Dal 1976 al 1979 a l'é stàit sìndich ëd Roma, elegiù tanme indipendent dë snistra ant le liste dël Partì Comunista Italian.
Dal 1983 al 1992 a l'é stàit senator.

Argan, Giulio Carlo
Giulio Einaudi

**Giulio Einaudi** a l'era nassù a Dojan ai 2 ëd gené dël 1912 e a l'é mòrt a Magliano Sabina ai 5 d'avril dël 1999.
Dël 1933 a l'ha fondà soa ca editris.

Einaudi, Giulio
Bagnolo del Salento

**Bagnolo del Salento** a l'é un comun dla Pulia ëd 1.884 abitant , an provincia ëd Lece.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sonia Mariano (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lece
Bagnolo Cremasco

**Bagnolo Cremasco** (*Bagnól* an dialèt cremasch) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 4.798 abitant , ant la provinsa ëd Cremon-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Doriano Aiolfi (da l'08/06/2009, scond mandà dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cremon-a
Bagnolo Mella

**Bagnolo Mella** (*Bagnöl* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 12.677 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a, a mesdì dël capleugh.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Cristina Almici (dal 16/05/2011, scond mandà dal 06/06/2016).

## Sità gemelà
Bagnolo Mella a l'é gemelà con:
*  Brie-Comte-Robert, Fransa
*  Stadtbergen, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Sirconferensa goniométrica

La **sirconferensa goniométrica** (o **sirconferensa trigonométrica**) a l'é la sirconferensa con sènter ant l'orìgin ëd n'arferiment cartesian ortogonal dël pian e raj unitari, andoa a l'é stàit sernù tanme vers ëd përcorensa positiv col anti-orari.

La sirconferensa goniométrica a mzura 2π e mincadun dij sò arch a mzura l'istess che sò àngol al sènter ëmzurà an radiant.

Categorìa:Trigonometrìa
Bagnolo San Vito

**Bagnolo San Vito** (*Bagnöl* an dialèt mantoan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 5.963 abitant , ant la provinsa ëd Màntoa.

## Përsonalità
* Learco Guerra, ciclista, nassù a Bagnolo dël 1902

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Manuela Badalotti (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Màntoa
Bagnolo

***Bagnolo*** a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:

* **[[Bagnolo Cremasco]]**, an provincia ëd Cremon-a
* **[[Bagnolo del Salento]]**, an provincia ëd Lece
* **[[Bagnolo di Po]]**, an provincia ëd Rovigh
* **[[Bagnolo in Piano]]**, an provincia ëd Res dl'Emilia
* **[[Bagnolo Mella]]**, an provincia ëd Bressia
* **[[Bagneul|Bagnolo Piemonte (Bagneul)]]**, an provincia ëd Coni
* **[[Bagnolo San Vito]]**, an provincia ëd Màntoa
Alessandria del Carretto

**Alessandria del Carretto** a l'é un comun dla Calabria ëd 599 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Gaudio (da l' 8/06/2009).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Cosensa
Alessandria della Rocca

**Alessandria della Rocca** (*Lisciànnira di la Rocca* an sicilian) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.181 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giulio Luigi Mulè (dal 17/06/2008).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Alessandria

***Alessandria*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Lissandria|Alessandria (Lissandria)]]**, capleugh ëd provincia dël Piemont

* **[[Alessandria del Carretto]]**, comun an provincia ëd Cosensa

* **[[Alessandria della Rocca]]**, comun an provincia d'Agrigent
Stansia sombra

La **stansia sombra** a l'é n'angign òtich dont l'anvension a l'é stàita a la base dla nassensa dle técniche fotogràfiche.

Na stansia sombra a peul esse fàita da na cassia sarà con mach un përtusin ch'a lassa intré la lus. Costa lus a projeta andrinta a la cassia na plancia sot-dzora ëd lòn ch'a-i é dëdnans ël përtus. 

Pì ël përtus a l'é cit, mej a së s-ciàira la plancia.

Ël vantagg ëd na stansia sombra fàita parèj a resta ant ël fàit che a-i é nen ël fastudi ëd buté a feu l'obietiv, lòn ch'a veul dì che la longheur focal a l'é infinìa. Lë svantagg a l'é che la lus che a passa a l'é pòca e che parèj as peulo vëdde bin mach le còse ch'a resto fërme. 

La plancia a l'é projetà dzora na pelìcola fotogràfica ch'a resta impressionà. 

L'anvension e lë studi ëd la stansia sombra a son ëstàit fàit motobin prima dl'anvension ëd la fotografìa. As dis che ël prim a studiela a l'é stàit Alhazen. An tra ij vàire che a l'han ëmnà djë studi pì tard a-i é 'dcò Leonard da Vinci.

Categorìa:Òtica
Categorìa:Fotografìa
Peziza cerea

## Peziza cerea
### Descrission
La ***Peziza cerea*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pezizaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 2-5 cm, 'd color giaunastr . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta ma pì ciàira . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, seulie.

### Ambient
A chërs an dzora a bòsch mars e a teren ùmid, ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie comun-a an Euròpa e an América dël Nòrd .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Peziza cerea** Bull. : Fr.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Marano Principato

**Marano Principato** a l'é un comun dla Calabria ëd 2.994 abitant , an provincia ëd Cosensa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alessandro Tenuta (dal 30/05/2006).

## Sit istitussional
* Sit istitussional

## Arferiment

Maranoprincipato
Peziza bovina

## Un pissacan: Peziza bovina

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta motobin përfonda, fin a 15 mm ëd diàmetr, mes sarà ant ij giovo, peui destèis. Surfassa dë dzora seulia, dle vire con amburì an corispondensa dl'atach a tèra, brun-ocra pi o men intens, dle vire cafelàit, ciair; surfassa 'd sota seulia, dël midem color. Orl antregh e regolar, pi o men dentà, con cheiche filure, pi ciair. Carn com sira, debla, pi palia.

### Ambient
A chërs an bocc pi o men nombros ëdzora a le buse, da la prima a l'istà.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

* **Peziza bovina** W. Phillips

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Peziza polaripapulata

## Un pissacan: Peziza polaripapulata

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs an sël teren sabios, an broa ai torent.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza polaripapulata** (J. Moravec) K. Hansen

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Marano di Napoli

**Marano di Napoli** a l'é un comun dla Campania ëd 59.109 abitant , an provincia ëd Nàpoli.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Perrotta (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Nàpoli
Marano di Valpolicella

**Marano di Valpolicella** a l'é un comun dël Véneto ëd 3.100 abitant , an provincia ëd Veron-a.

## Aministrassion

Ël sìndich a l'é Simone Venturini (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Marano di Valpolicella a l'é gemelà con:
*  Appenheim, Gërmania

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Veron-a
Marano Equo

**Marano Equo** a l'é un comun dël Lassio d' 809 abitant , an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Franco Tozzi (dal 5/04/2005).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Marano Lagunare

**Marano Lagunare** (*Maràn * an furlan) a l'é un comun ëd 2.003 abitant  dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Cepile (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Marano

***Marano*** a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:

* **[[Marano di Napoli]]**, an provincia ëd Nàpoli
* **[[Marano di Valpolicella]]**, an provincia ëd Veron-a
* **[[Marano Equo]]**, an provincia ëd Roma
* **[[Marano Lagunare]]**, an provincia d'Ùdin
* **[[Marano Marchesato]]**, an provincia ëd Cosensa
* **[[Marano Principato]]**, an provincia ëd Cosensa
* **[[Marano sul Panaro]]**, an provincia ëd Mòdena
* **[[Maren|Marano Ticino (Maren)]]**, an provincia ëd Noara
* **[[Marano Vicentino]]**, an provincia ëd Vicensa
Francesco Crispi

Òm polìtich.
**Francesco Crispi** a l'era nà a Ribera ai 4 d'otóber dël 1819, an na famija d'orìgin albanèise, e a l'é mòrt a Nàpoli ai 12 d'aost dël 1901.

Crispi a l'é stàit colaborator ëd Mazzini e con Garibaldi a l'ha organisà la spedission dij Mila.

A l'é stàit Pressident dël Consèj dël regn d'Italia dal luj dël 1887 al fërvé dël 1891 e, torna, da lë dzèmber dël 1893 al mars dël 1896.
A l'é stàit ëdcò ministr ëd l'anterior e ansignì dël colié dla Nonsià.

Crispi, Francesco
Crispi, Francesco
Thomas Young

Fìsich.
**Thomas Young** a l'era nà a Milverton, an Anghiltèra, ai 13 ëd giugn dël 1773 e a l'é mòrt a Londra ai 10 ëd magg dël 1829.

Dël 1801 a l'ha dëscoatà ij fenòmeno d'antërferensa dla lus e a l'ha studiaje ant l'istess perìod e ëd fasson indipendenta da Fresnel.

Young, Thomas
Young, Thomas
Augustin-Jean Fresnel

Fìsich.
**Augustin-Jean Fresnel** a l'era nassù a Broglie ai 10 ëd magg dël 1788 e a l'é mòrt a Ville-d'Avray ai 14 ëd luj dël 1827.

Fresnel a l'ha stabilì la teorìa dj'onde luminose e a l'ha dëscoatà e studià un grand nùmer ëd fenòmeno d'anterferensa, ëd difrassion (dont a l'ha dàit na spiegassion an aplicand ël prinsipi ëd Huygens-Fresnel), ëd polarisassion.
A l'ha realisà l'esperiensa conossùa tanme jë specc ëd Fresnel.

Ëd profession Fresnel a fasìa l'angigné sivil e dël 1824 a l'ha progetà ël faro ëd Goulphar.

## A pòrto sò nòm
*Difrassion ëd Fresnel
* Efet Fresnel-Fizeau
*Macia luminosa ëd Fresnel
*Prinsipi ëd Huygens-Fresnel
*Régola ëd Fresnel
*Specc ëd Fresnel

Fresnel, Augustin-Jean
Fresnel, Augustin-Jean
Acquanegra sul Chiese

**Acquanegra sul Chiese** (*Quanégra* o *Aquanégra* an dialèt mantoan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 2.935 abitant , ant la provinsa ëd Màntoa. As treuva davzin a la confluensa dël fium Cese ant l'Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Monica De Pieri (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Màntoa
Peziza saccardiana

## Peziza saccardiana
### Descrission
La ***Peziza saccardiana*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Pezizaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd copa o 'd dischet, gròss 2-5 cm, 'd color brun rossastr o òcra . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta ma pì ciàira e con na fin-a pruin-a . La gamba a l'é curta (0,5-1 cm) e silìndrica . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, seulie . A l'é stàita descrivùa dël 1878 dal micòlogh italian Pier Andrea Saccardo .

### Ambient
A chërs ant ël brusà (dzortut dòp d'incendi) e ant ij teren ùmid, ant ij bòsch ëd latifeuje e conìfere, d'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza saccardiana** Cooke

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Peziza saniosa

## Un pissacan: Peziza saniosa

### Descrission
Fonz a copëtta fin a 30 mm ëd diàmetr, distèis, dle vire a dischet. Copëtta seulia, bleu scur, neir-bleu s'a l'é ambibìa d'eva; surfassa da fòra seulia, dël midem color. Orl regolar, antregh, drit. Carn com sira, bleu scur. Tajandlo a-j seurt un lait bleu, pi o men bondos.

### Ambient
A chërs an sla tèra dij bòsch, da sola o an bocc, d'istà.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza saniosa** Schrad. : Fr.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Peziza sepiatra

## Un pissacan: Peziza sepiatra
### Descrission
La ***Peziza sepiatra*** a l'é un fonz ascomicet ëd la famija dle Pezizaceae. Ël fonz (apotessi) a l'é pitòst cit, con un diàmetr ëd 0,5-1(2) cm . A l'ha na forma a piat o a scuela (discòid), con la surfassa interna (imenòfor) ch'a va dal gris-maròn al brun nèir . La surfassa esterna a l'é dël midem color o pì scura, e a l'ha 'l bòrd legerment dentà . Le spore a son elìtiche, gròsse 19-22 x 12-13 µm . A l'ha nì odor nì savor particolar .

### Ambient
A chërs an sla tèra patanùa, dle vire an sël brusà, an sle broe e ai bòrd dle stra, sia ant ij bòsch ëd latifeuje che an sij teren erbos . A l'é na specie ràira, che as treuva da sola o an cit grup . A l'é stàita trovà an Euròpa, América dël Nòrd e Israel .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é considerà nen comestìbil . La carn a l'é tròp cita e sensa valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Peziza sepiatra** Cooke

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Peziza subisabellina

## Un pissacan: Peziza subisabellina

### Descrission
Fonz a copëtta, da 5 a 20 mm ëd diàmetr, na frisa cupolà. Surfassa dë dzora seulia, porpra-vinosa con nuanse brunastre; surfassa da fòra seulia, dël midem color, ma biancastra vers la tacadura a tèra. Orl regolar. Carn com sira, a së sfrisa, rossa con arfless porpra.

### Ambient
A chërs da sola o a cit bocc, an sla tèra, pì soens an sël brusà, da la prima a l'istà.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Peziza subisabellina** (Le Gal) P. Blank, Häffner & Hohmeyer

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Peziza succosa

## Un pissacan: Peziza succosa
### Descrission
La ***Peziza succosa*** a l'é un fonz ascomicet ëd la famija dle Pezizaceae. Ël fonz (apotessi) a l'ha na forma a copa, larga 3-10 cm, con ël bòrd ondulà e iregolar. La surfassa interna (imenòfor) a l'é 'd color gris giaunastr o òcra, mentre la surfassa esterna a l'é pì ciàira, da bianca a crem . La caraterìstica pì amportanta a l'é che la carn, quand as romp, a buta fòra un **làit** (lìquid) giàun viv, ch'a ven peui òcra o brun . La carn a l'é fròla, sensa odor particolar .

### Ambient
A chërs an sla tèra patanùa, dle vire an sël brusà, ant ij bòsch ëd latifeuje e 'd conìfere, an sle broe e ant ij giardin . A l'é na specie motobin comun-a an tuta Euròpa, e as peul trové da l'istà a l'otonn . A l'é stàita trovà 'dcò an América dël Nòrd, an Giapon e an Neuva Zelanda .

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar. A l'é considerà nen comestìbil. La carn a l'é tròp fròla e sensa savor, e a podrìa esse confondùa con d'àutre Pezize nen comestìbij .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Peziza succosa** Berk.

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Peziza succosella

## Un pissacan: Peziza succosella

### Descrission
Fonz a forma 'd copëtta, fin a 20 mm ëd diàmetr, prima a copa, peui destèis o piat. Surfassa dë dzora seulia, brun-oliva con tendense al rossastr-bluastr; surfassa da fòra pi ciaira, grisastra pi o men sombra, dle vire con linger arfless vërdastr. Orlo regolar. Carn com sira, fròla, a fà un lait giaun-vërdastr, pòch bondos.

### Ambient
A chërs a cit bocc, an sël teren ùmid dij bòsch, da la prima a l'istà.

### Comestibilità

Sensa antëresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* **Peziza succosella** (Le Gal & Romagn.) M.M. Moser ex Aviz.-Hersh. & Nemlich

Categorìa:Pissacan
Categorìa:Peziza
Categorìa:Figure da buté
Pezizella alniella

## Pezizella alniella
### Descrission
La ***Pezizella alniella*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Helotiaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd dischet o 'd copin-a, gròss 0,5-1 mm, 'd color bianch o crema . A chërs an bocc . La surfassa interior (imenòfor) a l'é lusenta, la surfassa esterna a l'é dla midema tinta . La carn a l'é fròla, con odor e savor nen particolar . Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1870 dal micòlogh svedèis Elias Magnus Fries .

### Ambient
A chërs antra le fior d'Alnus incana (verna), a l'ùmid, a la prima . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é tròp cit e a l'ha gnun valor nutrissional.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Pezizella alniella** (Nyl.) Dennis
*[= *Calycellina alniella* (Nyl.) Baral]

Categorìa:Pezizella
Categorìa:Figure da buté
Phacidium multivalve

## Phacidium multivalve
### Descrission
La ***Phacidium multivalve*** a l'é un fonz ascomicet dla famija dle Phacidiaceae, caraterisà da 'n còrp (apotessi) a forma 'd cite struture nèire (0,5-1 mm) ch'a seurto da la surfassa . A chërs an dzora a feuje e uje marse. Le spore a son elìtiche, bianche . A l'é stàita descrivùa dël 1791 dal naturalista fransèis Jean Baptiste François Pierre Bulliard .

### Ambient
A chërs ëdzora a feuje mars ëd latifeuje (dzortut fò, rol), ant ij bòsch ùmid, da l'istà a l'otonn . A l'é na specie ràira, segnalà an Euròpa (dzortut an Italia, Fransa, Spagna) .

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar. A l'é nen comestìbil .

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

***Phacidium multivalve** (DC.) Kunze & J.C. Schmidt
*[= *Phacidiostroma multivalve* (DC.) Höhn.]

Categorìa:Phacidium
Categorìa:Figure da buté
Phaeohelotium subcarneum

## Un pissacan: Phaeohelotium subcarneum

### Descrission
Cost artìcol a l'é mach në sbòss. Da finì.

### Ambient
A chërs ëdzora al bòsch ùmid e mars ëd latifeuje.

### Comestibilità

Sensa anteresse alimentar.

## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
***Phaeohelotium subcarneum** (Schumach.) Dennis

Categorìa:Phaeohelotium
Categorìa:Figure da buté
Castel Morrone

**Castel Morrone** a l'é na comun-a dla Campania ëd 3.998 abitant , an provincia ëd Caserta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Pietro Riello (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castelmorrone
Calamonaci

**Calamonaci** a l'é un comun dla Sicilia ëd 1.416 abitant , an provincia d'Agrigent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Inga (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Agrigent
Progression aritmética

Na sequensa a_n ëd nùmer reaj as dis **progression aritmética** s'a resta costanta la diferensa antra doi qualsëssìa dij sò element consecutiv, visadì cand la quantità a_{n+1}-a_n a dipend nen da n.
Costa diferensa a_{n+1}-a_n as ciama *rason* ëd la progression.
Donca na progression aritmética a l'é chërsenta cand soa rason a l'é positiva, a l'é dechërsenta s'a l'ha rason negativa e a l'é costanta si soa rason a l'é 0.

An calcoland j'element ëd na progression aritmètica ëd rason d an fonsion ëd sò prim element, i otnoma:
:a_1=a_0+d,
:a_2=a_1+d=a_0+2d, \ldots 
e, an general,
:a_n=a_0+nd.

Categorìa:Anàlisi matemàtica