Scu

Në **scu** a l'é na protession portàtil, tnùa an man o fissà a l'avambrass, dovrà për paré ij colp d'arma bianca o ëd projétij ant le bataje. A l'é un-a dj'arme 'd difèisa pì antiche e a l'é stàit dovrà da vàire colture an tut ël mond.

## Stòria
Ij prim scu a son comparì ant la preistòria, fàit ëd corm, bòsch, o d'òss. A son dësvlupasse an manera pì sofisticà con l'Età dël bronz e dël fer. Ant ël Medi ev, lë scu a l'é dventà n'element essensial dl'equipagiament dël cavalié e dël soldà a pé, e a l'é restà 'n mojen ëd difèisa fondamental fin-a a l'época dj'arme da feu.

## Part prinsipaj
* **Fassa** (*board*): La part prinsipal, piata o bombà.
* **Bòssola** (*boss*): Na protuberansa metàlica al sènter, për paré ij colp e për colpì.
* **Man-e** (*grip*): La manoja an sël vers intern.
* **Guiera** (*enarmes*): La coreja 'd ccoram che as butava an sl'avambrass për ten-lo ferm.
* **Bordura** (*rim*): Ël bòrd rinforsà.

## Material
* **Bòsch**: Ël material pì comun, ëd sàles, rol o tàula.
* **Coram**: Bujì e dur, për scu pì lest.
* **Metal**: Bronz, fer, o assel për ij bòrd e le bòssole.
* **Material compòsit**: Bòsch e coram ansema, o bòsch rinforsà con tèila.

## Sòrt e forme
La forma a l'ha sempe arfletù le necessità tàtiche e le tradission colturaj.

### Antichità
* **Clipeus** roman: Scu grand e pèis për la fanterìa.
* **Aspis** (oplon) grech: Scu gròss, motobin adat për la falange.
* **Parma** roman-a: Scu cit për la cavalerìa.

### Medi ev
* **scu a gota** (*kite shield*): Longh e a ponta, për paré 'l cavalié e 'l caval.
* **scu a tarchèt** (*heater shield*): Pì curt e a forma 'd tarchèt, për ij torneo.
* **Tarja** (*pavise*): Scu grand da buté an tèra për j'arcé.
* **Rodela** (*buckler*): Scu cit da man, dovrà con la spa.

### Nen europeo
* **Tarchèt** (*targe*) scossèis: Con na spa d'atach.
* **Scu a mandòrla** mongol: Cit e decorà.
* **Scu ëd cana** mes-american: Fàit dë strat 'd cana s-ciassà.

## Utilissassion
* **Difèisa përsonal**: Për paré ij colp.
* **Formassion 'd bataja**: Jë scu a podìo esse butà ansema për fé na muraja (testudo roman-a, falange macedòniga).
* **Norme e identificassion**: Sovens a j'ero decorà con dj'arme o dij sìmboj për identifiché 'l portador.

## Declin
Con l'ariv dj'arme da feu (sécol XVI-XVII), lë scu a l'ha përdù soa utilità militar përché a podìa nen paré le bale. A l'é restà an usagi për le cerimonie, ij torneo, e ant vàire tradission popolar.

## Simbologìa
Lë scu a l'é 'dcò un potent sìmbol:
* **Protession e difèisa** (ancheuj ant la publicità "antivirus").
* **Onor e blason**: Lë scu a l'é la base dl'aràldica.
* **Unità**: Lë scu a rapresenta l'ansem dle fòrse.

## Lë scu al di d'ancheuj
* **Fòrse ëd polissìa**: scu anti-somossa e anti-projétil.
* **Protession sivil**: Për j'agent ëd sicurëssa.
* **Spòrt**: Ant jë sport ëd combàt.
* **Rievocassion stòrica**.

## Fabricassion moderna
Jë scu modern (për polissìa o protession) a son fàit ëd:
* **Policarbonà** trasparent: Për paré colp e projétij.
* **Kevlar** o àutre fibre sintétiche.
* **Assel** për jë scu anti-somossa.

## scu ant la lenga piemontèisa
Ant ël parlé piemontèis, a-i é vàire manere për ciamé lë scu:
* **scu**: Tèrmin genérich.
* **Tarja**: Për lë scu grand.
* **Rodela**: Për lë scu cit.
* **Tarchèt**: Dal fransèis.

A l'é present an vàire manere 'd dì, coma "sté sota lë scu" (esse protegiù) o "dé colp dë scu" (ataché 'n nemis ch'as deuv dë scu).

## Vos corelä
* Armadura
* Aràldica
* Testudo (formassion)
* Falange
* Balestra
* Polissìa

## Arferiment


Categorìa:Stòria militar
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI