Ferovia Transiberian-a

La **Ferovìa Transiberian-a** (an russ: Транссибирская магистраль, *Transsibirskaja magistral*' ò Транссиб, *Transsib*) a l'é la **pì longa linia feroviaria dël mond**, ch'a colega la part europenga dla Russia a soe region orientaj ant l'Asia, fin-a a l'Océan Passìfich. A l'é na ciadeuvra d'angignerìa monumental ch'a l'ha trasformà la geografìa econòmica e demogràfica dla Russia.

## Descrission general
La linia prinsipal a colega **Mosca** (Stassion ëd Yaroslavl) a **Vladivostok**, na distansa d'apopré **9.289 km**. A traversa 8 fus orari e 11 region e provinse russe. Ël viagi complet a dura anviron 7 di. A traversa 'd paesagi motobin varià: da le foreste boreaj d'Euròpa a la tundra siberian-a, da le stëppe a le montagne dl'Ural, da le rive dël Lagh Bajkal a le coste dl'Océan Passìfich.

## Stòria
### Proget e costrussion
L'idèja 'd coleghé la Russia con l'Estrem Orient con na ferovìa a l'é stàita discutùa già dël sécol ch'a fa XIX, ma a l'é stàit ël **tsar Alexandre III** a deje 'l via lìbera ufissial dël 1891. Ël prim colp ëd pala a l'ha dalo ël futur **tsar Nicolò II** a Vladivostok.

La costrussion a l'ha ciamà 25 agn (1891–1916) e a l'é stàita na fatiga imensa: milen-e d'ovrié (tra ij quaj dë s-ciav penaj e soldà) a l'han travajà an condission estreme, traversand fium largh, zone paludose e region motobin frèide. A l'han duvrà 'd técniche sempie (bòsch për ij pont, man d'euvra a bonpat) e a-i son stàite 'd pèrdite uman-e motobin àute.

Ël prim tren a rivé a Vladivostok a l'é partì dël 1904, ma la linia completa con ël pont finì dël fium Amur a l'é stàita inaugurà dël 1916. Antratant, la linia a l'ha giutà motobin ant la **Guèra Russa-Giaponèisa** (1904–1905) për ël traspòrt ëd trupe.

### Perìod soviétich
Ij Soviet a l'han eletrificà vàire trat e a l'han costruì 'd branche alternative. La linia a l'é dventà 'n sìmbol ëd l'unità nassional e 'd progress sossialista. A l'é stàita dovrà për la **colonisassion dla Siberia** e për ël traspòrt ëd mineraj e 'd risorse vers ël sènter.

### Al di d'ancheuj
La Transiberian-a a l'é ancora l'arteria vital për la Russia, fondamental për l'economìa (traspòrt ëd petròli, carbon, bòsch, gran) e për la mobilità 'd milion ëd përson-e. A l'ha subì dj'amodernament, ma vàire trat a resto a binari sempi e nen eletrifià.

## Percors prinsipal
Le tappe prinsipaj da Mosca a Vladivostok a comprendo:
* **Mosca** – capital.
* **Nizhny Novgorod** – sità stòrica.
* **Perm** – ai pé dj'Ural.
* **Ekaterinburg** – ant l'Ural, andova a son stàit massà ij Romanov.
* **Omsk** – ant la Siberia ossidental.
* **Novosibirsk** – la pì granda sità dla Siberia.
* **Krasnoyarsk** – an sël fium Yenisei.
* **Irkutsk** – la pòrta dël Lago Bajkal.
* **Ulan-Ude** – capital dla Repùblica 'd Buryatia.
* **Chita** – ant la region ëd Transbajkal.
* **Khabarovsk** – an sël fium Amur.
* **Vladivostok** – pòrt final ant l'Océan Passìfich.

## Ramificassion amportante
* **Ferovìa Trans-Manciurian-a**: a lassa la linia prinsipal a Chita e a passa an Manciuria (Cin-a) për rivé a Beijing.
* **Ferovìa Trans-Mongolian-a**: a lassa Ulan-Ude e a traversa la Mongolia për rivé a Beijing. A l'é la ròta pì popolar për ij turista.
* **Branca Bajkal-Amur (BAM)**: na linia setentrional paralela, costruìa ant l'época soviética për ësfruté le risorse minerarie.

## Viagi 'd longa përcorensa
Ij tren pì famos ch'a përcoro la Transiberian-a a son:
* **Rossiya** (N° 1/2): ël tren pì amportant, ch'a fa Mosca–Vladivostok an 6 di e 4 ore.
* Treno con **vagon let** (*platskartny* e *kupe*) për tute le possibilità.
* **Tren turìstich** privà, con servissi pì sgnor.

Ij viagiator a peulo fermesse an vàire sità con un bijet special ch'a përmëtt d'arpijé 'l viagi dòp 'd chèich di.

## Ampat econòmich e sossial
La Transiberian-a a l'ha:
* **Duvertà la Siberia** a la colonisassion e a lë sfrutament ëd soe risorse.
* **Creà 'd sità** an sle stassion (Novosibirsk a l'é nàita an sle rive dla ferovìa).
* **Dàit na vita a le comunità locaj** an creand 'd travaj.
* **Fornì un mojen ëd trasport a cost bass** për la popolassion.
* **Fàit da pont për ël comersi antra Euròpa e Asia** (via ël coridor terestr).

## Sfide e futur
La linia a fa front a:
* **Anvejament dle anfrastruture**.
* **Competission dle ròte maritime** për ël comersi Euro-Asiàtich.
* **Lògica militar-stratégica**: la Russia a veul diversifiché soe ròte për evité ëd dipendensa.
* **Pression climàtica**: la Siberia a s'anvërna e as dësgela, danegiand ij binari.

Ij pian për ël futur a comprendo l**'ameliorament dij pont** e l**'aument ëd la capacità**, e 'l proget ëd coleghela a la rèj feroviaria corean-a.

## Curiosità
* La distansa pì curta an linia drita antra Mosca e Vladivostok a l'é 'd 6.400 km, ma la ferovìa a l'é pì longa për evité d'ostàcoj.
* Ël **pont dël fium Amur** a Khabarovsk a l'é un dij pì longh dla Russia.
* An sle rive dël **Lagh Bajkal**, la linia a cor an su na muraja 'd pera ch'a l'é stàita costruìa a man për evité dë sghijé.

## Vëdde 'dcò
* Siberia
* Lagh Bajkal
* Ferovìa Bajkal-Amur (BAM)
* Rossiya (tren)
* Rota dla Seta

## Arferiment
* 
* 

## Ligam estern
* Russian Railways – Sit ofissial
* Trans-Siberian Railway – Giuda turìstica

Categorìa:Traspòrt
Categorìa:Tecnologìa
Categorìa:Russia
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI