Oregon

L**'Oregon** a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd **255.026 km²** e na popolassion ëd **4.240.137 abitant** (stima 2022), dont anviron 10% d'ispànich.

As treuva ant la macroregion ciamà comunement **[[West]]**. A confin-a a **nòrd** con lë stat ëd **[[Washington (stat federal)|Washington]]**, a **òvest** con l**'[[Océan Passìfich]]**, a **sud** con la **[[Califòrnia]]** e col **[[Nevada]]**, a **est** con l**'[[Idaho]]**.

La capital a l'é **[[Salem (Oregon)|Salem]]** (177.487 abitant); la sità pì popolà dlë stat a l'é **[[Portland]]** (652.503 abitant). Àutre sità amportante a son **Eugene**, **Gresham**, **Hillsboro**, **Bend** e **Medford**.

L'Oregon a presenta dij contrast fòrt antra 'd sità **progressive e tecnològiche** (tanme Portland) e 'd **pais ruraj pòver** ant l'intern.

La foresta a coata **un ters ëd la surfassa dlë stat** e a n'arpresenta un-a dle grande richësse econòmiche.

### Stòria
L'Oregon a l'era stòricament tèra 'd vàire tribù indìgene (Chinook, Nez Perce, Klamath). Jë spagneuj e j'anglèis a l'han esploralo ant ël sécol XVIII. Dël sécol XIX, a l'ha fàit part dël famos **Teritòri d'Oregon**, contestà antra Regn Unì e Stat Unì. Ël **Tratà d'Oregon** dël 1846 a l'ha fissà 'l confin a la latitudin 49°N, an dasend l'Oregon a jë Stat Unì. A l'é stàit ametù ant l'Union dël **14 ëd fërvé 1859** com ël **33 stat**. La **pista d'Oregon** a l'ha mnà milen-e 'd colon ant la region durant la mità dël sécol XIX.

### Organisassion polìtica
L'Oregon a contribuiss con **7 grand eletor** a j'elession pressidensiaj dl'Union.
Lë stat a l'ha na reputassion **progressista** e a l'é stàit dij prim a antrodùe dle lej avansà (es. dëpenalisassion dle dròghe lingere, drit ëd mòrt assistìa, vot an linia). Ël govern a l'é goernà da la **goernadris Kate Brown** (democràtica, dal 2015) e a l'ha na legislatura a doj branch. A l'ha 'dcò un sistema 'd votassion **antregh an linia**.

### Geografìa e natura
L'Oregon a l'ha 'n paisage motobin varià:
* La **còsta ossidental**: con sabie, ròche e foresta temperà.
* La **Caden-a dle Cascade**: con vàire vulcan ativ (Mont Hood, 3.426 m, ël pì àut dlë stat).
* L**'àutipian dël Columbia**: region semi-desèrtica a est dle Cascade.
* Ël **Gran Bassin** ant ël sud-est.
A l'ha vàire **fium amportant** (Columbia, Snake, Willamette) e 'l **Crater Lake**, formasse ant un vulcan colassà, ël pì profond djë Stat Unì.

### Economìa
L'economìa as basa ansima a:
* **Tecnologìa** (la "Silicon Forest" ant l'àrea 'd Portland e Hillsboro, con presensa ëd Intel, Nike, HP).
* **Industria dël bòsch** e dël papé.
* **Agricoltura** (òrdi, luvin, lavanda).
* **Vinicultura** (la Willamette Valley a l'é famosa për sò pinòt nèir).
* **Turism** (sport invernaj, alpinism, còsta).

### Coltura e società
L'Oregon a l'é arnomà për sò **stil ëd vita rilassà** e soa **atension a l'ambient**. A l'é 'l pòst andova a l'é nà 'l moviment **"Keep Portland Weird"**. A l'ha 'n'anfluensa fòrta ant la cultura **hipster**, con na sena d'art, mùsica e gastronomìa motobin viva. A l'é 'dcò la sede dla **NIKE** (Beaverton). La popolassion a l'é motobin omogenia (pì 'd l'80% bianca), ma con 'd comunità d'asian e d'ispànich an espansion.