open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A la mòda dij montagnon

**A la mòda dij montagnon** a l'é na canson popolar piemontèisa ch'a parla dël mariage d'un giovo 'd montagna. As treuva 'dcò 'nt ël lìber *[[Canti popolari del Piemonte]]* 'd Costantino Nigra sota al tìtol *Le nozze dell'alpigiano*.
## Test
Un bel giovo 'd montagna vorìa pijé mojé. *(bis)* 
L'ha piàit na montagnina
‘n pò larga al fond dla schin-a
e con doi bej scarpon
a la mòda dij montagnon.

S'a l'é rivà des ore, l'ora d'andé a sposé. *(bis)* 
Na vesta ‘d seda rossa 
caplin con la cocarda
faodal a rigodon
a la mòda dij montagnon.

S'a l'é rivà mesdì, l'ora d'andé a mangé. *(bis)* 
Patate, ris e rave,
mangiavo come crave
a fasìo dij bej bocon
a la mòda dij montagnon.

S'a l'é rivà tre ore, l'ora d'andé a balé. *(bis)* 
Su e giù për cole rive
balavo al son dle pive
a fasìo dij bei saoton
a la mòda dij montagnon.

S'a l'é rivà ses ore, l'ora d'andé a sinè. *(bis)* 
Ant un canton dla stala
cich ciach sota la crava:
a fasìo dij bej supon
a la mòda dij montagnon.

S'a l'é rivà des ore, l'ora d'andé a cogé. *(bis)* 
Daré dla vaca giaja
butavo na brassa 'd paja
a fasìo dij bej sognon
a la mòda dij montagnon.

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Castelnuovo della Daunia

**Castelnuovo della Daunia** a l'é un comun dla Pulia ëd 1.606 abitant, an provincia ëd Fògia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Erenesto Cicchetti (da l' 8/06/2009).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Fògia
Castelnuovo del Garda

**Castelnuovo del Garda** a l'é un comun dël Véneto d' 11.550 abitant, an provincia ëd Veron-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maurizio Bernardi (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Castelnuovodelgarda
Campaña, Valga

**Santa Cristina** ëd **Campaña** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Valga. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 946 abitant (483 fomne e 463 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Valga
Oeste, Catoira

**Santa Baia** d**'Oeste** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Catoira. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 776 abitant (385 fomne e 391 òm), distribuì an 7 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Catoira
Castelnuovo di Farfa

**Castelnuovo di Farfa** a l'é un comun dël Lassio ëd 1.029 abitant , an provincia ëd Rieti.

## Aministrassion
Ël sindich a l'é  Reno Ricci (dal 30/05/2006 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Castelnuovodifarfa
Castelnuovo di Porto

**Castelnuovo di Porto** a l'é un comun dël Lassio d' 8.352 abitant, an provincia ëd Roma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabio Stefoni (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Roma
Castelnuovo Parano

**Castelnuovo Parano** a l'é un comun dël Lassio ëd 907 abitant , an provincia ëd Frosinon.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Macera (dal 30/05/2006 -second mandà-).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Frosinon
Castelnuovo Rangone

**Castelnuovo Rangone** (*Castelnôv* an modenèis) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 13.555 abitant, an provincia ëd Mòdena.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Maria Laura Reggiani (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà
Castelnuovo Rangone a l'é gemelà con:
*  Suhr, Svìssera

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Mòdena
Castelnuovo

***Castelnuovo*** a l'é 'l nòm ëd vàire comun italian:

* **[[Castelnuovo (TN)|Castelnuovo]]**, an provincia ëd Trent
* **[[Castelneuv Belb|Castelnuovo Belbo (Castelneuv Belb)]]**, an provincia d'Ast
* **[[Castelnuovo Berardenga]]**, an provincia ëd Sien-a
* **[[Castelnuovo Bocca d'Adda]]**, an provincia ëd Lòd
* **[[Castelneuv an Bormia|Castelnuovo Bormida (Castelneuv an Bormia)]]**, an provincia ëd Lissandria
* **[[Castelnuovo Bozzente]]**, an provincia ëd Còm
* **[[Castelneuv Brusà|Castelnuovo Calcea (Castelneuv Brusà)]]**, an provincia d'Ast
* **[[Castelnuovo Cilento]]**, an provincia ëd Salern
* **[[Castelnuovo del Garda]]**, an provincia ëd Veron-a
* **[[Castelnuovo della Daunia]]**, an provincia ëd Fògia
* **[[Castelneuv ëd Seva|Castelnuovo di Ceva (Castelneuv ëd Seva)]]**, an provincia ëd Coni
* **[[Castelnuovo di Conza]]**, an provincia ëd Salern
* **[[Castelnuovo di Farfa]]**, an provincia ëd Rieti
* **[[Castelnuovo di Garfagnana]]**, an provincia ëd Luca
* **[[Castelnuovo di Porto]]**, an provincia ëd Roma
* **[[Castelnuovo di Val di Cecina]]**, an provincia ëd Pisa
* **[[Castelneuv Don Bòsch|Castelnuovo Don Bosco (Castelneuv Don Bòsch)]]**, an provincia d'Ast
* **[[Castelnuovo Magra]]**, an provincia dla Spessia
* **[[Castelneuv Nigra|Castelnuovo Nigra (Castelneuv Nigra)]]**, an provincia ëd Turin
* **[[Castelnuovo Parano]]**, an provincia ëd Frosinon
* **[[Castelnuovo Rangone]]**, an provincia ëd Mòdena
* **[[Castelneuv Scrivia|Castelnuovo Scrivia (Castelneuv Scrivia)]]**, an provincia ëd Lissandria
Tione di Trento

**Tione di Trento** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 3.598 abitant, an provincia ëd Trent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Zubani (dal 23/05/2005).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Ospedaletto d'Alpinolo

**Ospedaletto d'Alpinolo** a l'é un comun dla Campania ëd 1.820 abitant, an provincia d'Avlin.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Marciano (dal 29/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Avlin
Ospedaletto Euganeo

**Ospedaletto Euganeo** a l'é un comun dël Véneto ëd 5.764 abitant, an provincia ëd Pàdoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Toni Busìa (dal 30/05/2006).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pàdoa
San Cesario sul Panaro

**San Cesario sul Panaro** (*San Zâri* an modenèis) a l'é un comun dl'Emilia-Romagna ëd 5.766 abitant, an provincia ëd Mòdena.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Valerio Zanni (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Sancesariosulpanaro
Ospedaletto Lodigiano

**Ospedaletto Lodigiano** (*Uspedalètt* an dialèt lodisan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.921 abitant , ant la provinsa ëd Lòd.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Lucia Mizzi (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Lòd
Pieve Tesino

**Pieve Tesino** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl dë 718 abitant, an provincia ëd Trent.

## Përsonalità
* Alcide De Gasperi, òm polìtich italian, nassù a Pieve Tesino dël 1881

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Oscar Nervo (dal 05/05/2025 - second mandà).

Pievetesino
Ospedaletto (omònim)

***Ospedaletto*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Ospedaletto]]**, an provincia ëd Trent

* **[[Ospedaletto d'Alpinolo]]**, an provincia d'Avlin

* **[[Ospedaletto Lodigiano]]**, an provincia ëd Lòd
Bon-a sèira vijòire

**Bon-a sèira vijòire** a l'é na canson popolar ch'a parla dle vijà.
Un grup ëd giovo a va a vijé 'nt në stabi andoa ch'a-i son dle fije.
Le fije a-j fan tante domande ai giovo për feje tribulé 'n pòch a la frèid.
A la fin a deurbo la pòrta e l'ùltima stròfa a nonsia 'n bal.
La canson a l'é quasi sempe cantà dai doi grup divis, an manera 'd dé 'l sens giust a la canson.
As treuva 'dcò n'àuta version ant ël lìber *[[Canti popolari del Piemonte]]* 'd Costantino Nigra antitolà *La canzone del cappello*.

## Test
Bon-a sèira vijòire
e pontrà larillollallero
bon-a sèira vijòire
e pontrà larillollellà.

**Chi j'elo lì di fòra?**
**e pontrà larillollallero...**

Son mi Martin, òhi bele.
e pontrà larillollallero...

**Doa ses stàit Martino?**
**e pontrà larillollallero...**

Son stàit al mërcà, òhi bele.
e pontrà larillollallero...

**Cò 't l'has comprà Martino?**
**e pontrà larillollallero...**

Un bel faodalin, òhi bele.
e pontrà larillollallero...

**Chi 't veuli regalejlo?**
**e pontrà larillollallero...**

A la padron-a dle stala
e pontrà larillollallero...

**Intré, intré bej giovo**
**e pontrà larillollallero...**

Tiré ij taolin che balo.
e pontrà larillollallero...

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Relassion binaria

Ch'as consìdero d'ansem A e B.
As dis **relassion** (**binaria**) antra A e B qualsëssìa sot-ansem R \subseteq A \times B.
Cand (a,b) \in R, ëd sòlit a ven pì còmod ëscrive aRb o R(a,b).
As dis antlora che a a l'é an relassion R con b.

### Composission ëd relassion
Consideroma dj'ansem A,B,C, na relassion R antra A e B e na relassion S antra B e C.
A resta antlora definìa na relassion T antra A e C an butand aTc si e mach si a-i é chèich b \in B tal che
:aRb e bRc.
La relassion T as ciama *composission* dle relassion R e S e a l'é soens denotà
:T=S \circ R.

## Relassion binarie ansima a n'ansem
Si R a l'é na relassion binaria antra A e A midem, visadì R \subseteq A^2, as dis che R a l'é na relassion binaria ansima a A.

A-i son vàire propietà anteressante che na relassion binaria R ansima a n'ansem A a peul avèj:
*R as dis *riflessiva* si për minca a \in A a val la relassion aRa, visadì si la diagonal Δ d'A^2 a l'é 'n sot-ansem d'R;
*R as dis *transitiva* si për minca a,b,c \in A taj che aRb e bRc, a-i na ven che aRc;
*R as dis *simétrica* si për minca a,b \in A taj che aRb, a val ëdcò la relassion bRa;
*R as dis *anti-simétrica* si për minca a,b \in A taj che aRb e bRa, a-i na ven che a=b.

Coste propietà a definisso dle class amportante ëd relassion binarie:
*na relassion riflessiva, transitiva e anti-simétrica a l'é dita na relassion d'órdin (parsial);
*na relassion riflessiva, transitiva e simétrica a l'é dita na relassion d'equivalensa.

Categorìa:Àlgebra
Categorìa:Teorìa dj'ansem
Retìcol

As ciama **retìcol** n'órdin L con la propietà che, për minca a,b \in L a-i son sia inf{a,b} che sup{a,b}.
Un retìcol L a l'é dit:
* *limità* s'a l'ha n'element mìnim e n'element màssim;
* *complet* si për qualsëssìa sot-ansem X \subseteq L a-i son sia infX che supX.
Noté che minca retìcol complet a l'é ëdcò limità.

Categorìa:Àlgebra
Ël pioj e la purz

**Ël pioj e la purz** a l'é na canson grignòira. A l'é la version roerin-a dla canson **Ël poj e la pùles**.
A parla 'd costi doi amis, un pioj e na purz, che, pen-a partì për na festa (o për Roma), a treuvo sùbit na gròssa dificoltà: sauté 'n fossà. La purz *ch'a l'è pì lesta* a lo sàuta, ma 'l pioj a-i la fa nen e as fa mal. Alora la purz a va a ciamé prima 'l médich e peu, vist ch'a-i è pì nen da fé, ël prèive.
La sconda version a l'é cola ch'as treuva 'ns ël lìber *[[Canti popolari del Piemonte]]* 'd Costantino Nigra antitolà *Pidocchio e pulce*.

## Test

Ël pioj e la purz an festa veulo ‘ndé, *garibà*
ël pioj e la purz an festa veulo ‘ndé
*garibà, cin cin, garibin, compari garibà*
an festa veulo ‘ndé, an festa veulo ‘ndé.

E për andé an festa ‘n fossà i-i è da sauté...

La purz ch’a l’è pì lesta ‘l fossà s’a l’ha sautà...

Ël pioj ch’a l’è pi meusi andrinta l’è restà...

La purz a si rivòlta: òh ‘t ses-to fate mal...

Son rotme na gamba e desloame ‘n brass...

Mandà ciamé lo médich për felo mediché...

Ël médich l’ha bin dije che ‘l pioj va confessà...

Mandà ciamé lo prèive për felo mediché...

E ‘l prèive l’ha bin dije: òh disme ij tò pecà...

Mangià carn ‘d vene e saba vigilia di Natal...

Rusiaje la testa al prèive antòrn a la cirià...

E ‘l prèive a l’ha bin dije : va pur che ‘t ses danà...

## La sconda version antitolà ''Ël poj e la pùles'' a l'é pì curta:

Ël poj ansem la pùles a Roma veulo ‘ndé, *garibé*
Ël poj ansem la pùles a Roma veulo ‘ndé
*cin cin garibin compare garibé*
a Roma veulo ‘ndé,a Roma veulo ‘ndé.

Quand son a metà strada d'un foss l'han riscontrà...

La pùles stàita lesta ‘l fossà a l’ha sautà...

Ël poj ch’a l’era pùder 'nt ël mes a l'é cascà...

As s'è rompù le gambe la testa fracassà...

La pùles stàita lesta lo médich va a ciamé...

Lo médich fa consulta ël poj a l'é spacià...

La pùles stàita lesta lo prèivi va a ciamé...

Ël poj l'ha rusià ai prèivi, ai prèivi la cirià...

Mai pì 's podralo assòlvi ch'a l'è scomunicà...

## Për chi ch'a veul fé arserche pì ancreuse

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Roncegno

**Roncegno** o **Roncegno Terme** a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 2.729 abitant, an provincia ëd Trent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Vincenzo Maria Sglavo (dal 10/05/2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Brione (BS)

**Bovezzo** (*Breó* o *Briù* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 711 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva a nòrd dël capleugh, ant la Val Trómpia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonella Montini (dal 26/05/2014, dagià sìndich dal 1995 al 2004).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Frassilongo

**Frassilongo** (*Garait* an lenga mòchena) a l'é un comun dël Trentin-Sud Tiròl ëd 339 abitant, an provincia ëd Trent.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bruno Groff (dal 9/05/2005).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Trent
Brione

***Brione*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Brione (BS)|Brione]]**, an provincia ëd Bressia

* **[[Brione (TN)|Brione]]**, an provincia ëd Trent
Topologìa ansemìstica

La **topologìa ansemìstica** a l'é na branca dla topologìa ch'a studia la nossion dë spassi topològich e ëd continuità da na mira pì general possìbil.

A l'é 'n soget ch'a l'ha avù dij dësvlup ëstrasordinari ant ël sécol ch'a fa XX.

Categorìa:Topologìa
Lenga Bilur

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bilur** o **Bilur** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Bilur** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Neuva Irlanda
********* lenghe Sud Neuva Irlanda-Nòrdovest Solomòniche
********** **lenga Bilur**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BXF**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bxf

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Badia Pavese

**Badia Pavese** (*Casél * an dialèt pavèis) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 363 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Ginetta Granata (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Borgo Priolo

**Borgo Priolo** (*Burgpariȫ* an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.474 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Pre' (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Borgopriolo
Borgo San Siro

**Borgo San Siro** (*Bùrgh San Sir* ant ël dialèt lomlin) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.019 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Ballottin (dal 06/06/2016).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Borgosansiro
Candia

***Candia*** a l'é 'l nòm ëd:

* **[[Candia (TO)|Candia Canavèis]]**, comun italian an provincia ëd Turin

* **[[Candia Lomellina]]**, comun italian an provincia ëd Pavìa

* **[[Heraklion|Candia / Heraklion]]**, sità greca an sl'ìsola ëd Creta
Heraklion

**Heraklion** (*Ηράκλειο* an grech) a l'é na sità greca ëd 142.112 abitant.
A l'é 'l capleugh e la sità pi amportant ëd l'ìsola ëd Creta.

## Nòm
Heraklion a l'é mej conossua con ël nòm ëd **Candia**, ch'a l'é 'l nòm che ij Venessian a l'avio dàit a tuta l'ìsola ëd Creta e ch'a veul di "tera bianca" (dal latin "candida") e ch'a l'é stàit dovrà ëdcò da ij Turch (*Kandiye*). 

## Sità gemelà
Heraklion a l'é gemelà con:
*  Constanţa, Romanìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional (an grech e anglèis)

Categorìa:Sità europenghe
Categorìa:Grecia
Valeggio

**Valeggio** (*Valègg* ant ël dialèt lomlin) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 217 abitant , an provincia ëd Pavìa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizio Crepaldi (dal 14/06/2004, second mandà da l'08/06/2009, ters mandà dal 26/05/2014).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa
Valeggio sul Mincio

**Valeggio sul Mincio** a l'é un comun dël Véneto ëd 13.460 abitant, an provincia ëd Veron-a.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Angelo Tosoni (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Valeggio sul Mincio a l'é gemelà con:
*  Ichenhausen, Gërmania
*  Sankt Johann in Tirol, Àustria

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Veron-a
Valeggio (omònim)

***Valeggio*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Valeggio]]**, an provincia ëd Pavìa

* **[[Valeggio sul Mincio]]**, an provincia ëd Veron-a
Bojano

**Bojano** (o **Boiano**) a l'é un comun dël Molise d' 8.306 abitant, an provincia ëd Campobass.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antonio Silvestri (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Campobass
Maria Gioana

**Maria Gioana**, a l'é na canson popolar vinòira ch'a parla dna fomna ch'a l'ha 'l vissi dla bota. La canson a s'ispira al *[[Tòni]]* 'd pare Ignassi Ìsler dal tìtol *[[Testament ëd Giaco Truss]]*.
As treuva 'dcò n'àuta version ant ël lìber *[[Canti popolari del Piemonte]]* 'd Costantino Nigra antitolà *Zia Giovanna*. 

## Test

Maria Gioana l'era 'n su l'uss
l'era 'ns l'uss che la filava òh,
l'era 'ns l'uss che la filava òh,
*trollà là-là*.

L'è passaje sor medichin
coma vala Marìa Gioana òh...

J'è 'n pò 'd temp che ston nen tant bin
mi l'hèi tanta mal a la testa òh....

S'i bèivessi nen tanto vin
mal di testa av passerìa òh...

S'i beivèissa nen tanto vin
st'ora si sarìa già mòrta òh...

E peui quandi ch'i meuira mi
veuj che 'n sotro 'nt ina cròta òh...

Con ij pé sota al botal
e la boca a la spinela òh...

Damigiana për cussin
e quat bote për candèila òh...

E 'l prèive ch'am sotra mi
veuj ch'a sìa cioch ëd branda òh...

E ij quat ch'am pòrto mi
veuj che canto Maria Gioana òh...

Categorìa: Canson popolar piemontèisa
Castropignano

**Castropignano** a l'é un comun dël Molise ëd 1.079 abitant, an provincia ëd Campobass.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carmine Brunetti (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Campobass
Estacas, Cuntis

**San Fiz** d**'Estacas** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cuntis. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 414 abitant (414 fomne e 191 òm), distribuì an 6 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Cuntis
Cuntis, Cuntis

**Santa María** ëd **Cuntis** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Cuntis. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 2.481 abitant (1.321 fomne e 1.160 òm), distribuì an 23 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Cuntis
Ermion

**Ermion** a l'era la fija ëd Menelao e Élena.
Prima dla guèra ëd Tròja a l'avìo promëtula tanme sposa a Oreste; pì tard sò pare a l'ha vorsù mariela a Neotòlem.
Nen vorenda aceté sòn, Oreste a l'ha afrontà Neotòlem ant un duel e a l'ha massalo.

Categorìa:Përsonage dl'épica
Gerardus Mercator

Cartògraf.
**Gerard de Kremer** (o **de Cremer**) a l'era nassù a Rupelmonde (ant le Fiandre) ai 5 ëd mars dël 1512 e a l'é mòrt a Duisburg ai 2 dë dzèmber dël 1594.
**Gerardus Mercator** a l'é la latinissasion ëd sò nòm (Kremer = Mercator = Comersant).

Andasend dapress a Tolomé ëd Lissandria, Mercator a l'ha spantià la técnica ëd dissegné le carte geogràfiche andoa le linie ëd longitùdin (ij meridian) a son dissegnà paralele antra 'd lor e perpendicular a le linie ëd latitùdin (ij paralej).

Mercator, Gerhard
Caldas de Reis (Santa María), Caldas de Reis

**Santa María** ëd **Caldas de Reis** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Caldas de Reis. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 465 abitant (240 fomne e 225 òm) distribuì an 7 grup ëd popolassion.

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Caldas de Reis
László József Bíró

Anventor d'orìgin ungherèisa.
**László József Bíró** a l'era nassù a Bùdapest ai 29 dë stèmber dël 1899 e a l'é mòrt a Buenos Aires ai 24 ëd novèmber dël 1985.

Con la colaborassion ëd sò frel György a l'ha anventà la *piuma a sfera*, conossua an tut al mond con sò nòm: la *biro*.

Biro, Laszlo Jozsef
Cheremule

**Cheremule** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 466 abitant, an provincia ëd Sàssari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Salvatore Masia (dal 25/05/2003 -second mandà: 2008-).

Categorìa:Comun dla provincia ëd Sàssari
Aglientu

**Aglientu** (*Santu Francìscu d'Aglièntu* an galurèis) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 1.184 abitant , an provincia d'Òlbia-Tempio.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriela Battino (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Òlbia-Tempio
Boroneddu

**Boroneddu** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 169 abitant , an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Fabrizio Miscali (dal 16/06/2008).

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia d'Oristan
Modolo

**Modolo** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 193 abitant, an provincia d'Oristan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Hassan Omar Aly Kamel (dal 16/06/2008).

Categorìa:Comun dla provincia d'Oristan
Assemini

**Assemini** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 26.310 abitant, an provincia ëd Càliari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Mereu (dal 16/06/2008 -second mandà-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Càliari
Decimomannu

**Decimomannu** a l'é un comun dla Sardëgna dë 7.652 abitant,  an la sità metropolitan-a 'd Càliari.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luigi Porceddu (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Càliari
Nughedu

***Nughedu*** a l'é 'l nòm ëd doi comun sard:

* **[[Nughedu San Nicolò]]**, an provincia ëd Sàssari

* **[[Nughedu Santa Vittoria]]**, an provincia d'Oristan
Santa Vittoria in Matenano

**Santa Vittoria in Matenano** a l'é un comun dle Marche ëd 1.463 abitant, an provincia ëd Ferm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Carlo Maria Pettinelli (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà

Santa Vittoria in Matenano a l'é gemelà con:
*  Fara in Sabina, Italia
*  La Ferté-Saint-Aubin, Fransa
*  Monteleone Sabino, Italia
*  Mqabba, Malta
*  Zvenigorod, Federassion Russa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Ferm
Santa Vittoria

***Santa Vittoria*** a l'é 'l nòm ëd tre comun italian:

* **[[Nughedu Santa Vittoria]]**, an provincia d'Oristan

* **[[Santa Vitòria|Santa Vittoria d'Alba / Santa Vitòria]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Santa Vittoria in Matenano]]**, an provincia ëd Ferm
Lenga Nehan

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Nehan** o **Nehan** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Nehan** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Neuva Irlanda
********* lenghe Sud Neuva Irlanda-Nòrdovest Solomòniche
********** lenghe Nehan-Nòrd Bougainville
*********** lenghe Nehan
************ **lenga Nehan**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NSN**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nsn

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Sidi Ifni

**Sidi Ifni** a l'é na sità d'anviron 20.000 abitant an Maròch, davzin al Sahara ossidental.

## Conomìa
Sidi Ifni a l'é un pòrt ëd pësca.

Categorìa:Sità african-e
Lenga Vangunu

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Vangunu** o **Vangunu** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant j'Ìsole Salomon.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Vangunu** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Neuva Irlanda
********* lenghe Sud Neuva Irlanda-Nòrd-òvest Salomòniche
********** lenghe Neuva Geòrgia
*********** lenghe orientaj
************ **lenga Vangunu**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MPR**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mpr

Categorìa:Lenghe malayo-polinesian-e
Bad Rodach

**Bad Rodach** a l'é na sità dla Gërmania ëd 6.436 abitant (2006), ant ël Land dla Baviera.
As treuva an Àuta Francònia e a fa part dël Landkreis ëd Coburg.

## Geografìa
Bad Rodach a l'é bagnà dal fium Rodach.

## Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël sécol ch'a fa VIII.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gerold Strobel.

## Galerìa ëd foto

Figura:Rathaus-Bad-Rodach.jpg|La ca dla comun-a
Figura:Bad-Rodach-Jagdschloss.jpg|Ël castel *Jagdschloss*
Figura:Bad-Rodach-Stadtkirche.jpg|La cesa ëd San Gioann (*Johanniskirche*)
Figura:Bahnhof-Bad-Rodach.jpg|La stassion dij treno


## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun-e dla Baviera
Palazzolo sull'Oglio

**Palazzolo sull'Oglio** (*Palasöl* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 20.062 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Fransacurta.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gabriele Zanni (dal 22/05/2012, scond mandà dal 27/06/2017).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Palazzolo dello Stella

**Palazzolo dello Stella** (*Palaçûl* an furlan) a l'é un comun ëd 3.045 abitant dla provincia d'Ùdin (Region Autònoma Friul-Venessia Giulia).

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mauro Bordin (da l' 11/04/2006).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia d'Ùdin
Palazzolo

***Palazzolo*** a l'é 'l nòm ëd quatr comun italian:

* **[[Palazzolo Acreide]]**, an provincia ëd Siracusa

* **[[Palazzolo dello Stella]]**, an provincia d'Ùdin

* **[[Palazzolo sull'Oglio]]**, an provincia ëd Bressia

* **[[Palasseu|Palazzolo Vercellese / Palasseu]]**, an provincia ëd Vërsèj
Jacek Szarski

Matemàtich.
**Jacek Szarski** a l'era nassu a Cracòvia ai 6 ëd fërvé dël 1921 e a l'é mòrt a Zakopane ai 21 ëd fërvé dël 1980.

Szarski, Jacek
Problema ëd Dirichlet

Ël **problema ëd Dirichlet** a consist ant la determinassion ëd na fonsion armònica ant un duvert Ω, ch'a pija ëd valor continuo assignà ansima a la bordura d'Ω.

Categorìa:Anàlisi matemàtica
Collinas

**Collinas** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 927 abitant, ant la provincia dël Medi Campidan.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francesco Cannas (dal 16/06/2008).

Categorìa:Comun dla provincia dël Medi Campidan
Fluminimaggiore

**Fluminimaggiore** (*Frùmini Mayori* an sard) a l'é un comun dla Sardëgna dë 3.028 abitant , an provincia ëd Carbònia-Iglesias.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Piergiuseppe Massa (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Carbònia-Iglesias
Galtellì

**Galtellì** (*Garteddi* an sard) a l'é un comun dla Sardëgna ëd 2.484 abitant , an provincia ëd Nùoro.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Renzo Soro (dal 16/06/2008).

## Sità gemelà
Galtellì a l'é gemelà con:
*  Chiampo, Italia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Nùoro
Meana (omònim)

***Meana*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Meana]]** (di Susa, an italian), an provincia ëd Turin

* **[[Meana Sardo]]**, comun an provincia ëd Nùoro
Jerzu

**Jerzu** a l'é un comun dla Sardëgna ëd 3.296 abitant, ant la provincia dl'Oliastra.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Mario Marco Piroddi (dal 16/06/2008).

Categorìa:Comun dla provincia dl'Oliastra
Asti (Califòrnia)

El borgh american d**Asti** as treuva ant la Contéa ëd Sonoma davsin a San Francisco, an Califòrnia. A l'è n'important centr ëd produssion ed vin.

Categorìa:Comun dla Califòrnia
Ada Negri

Poetessa italian-a.
**Ada Negri** a l'era nassùa a Lòd ai 3 ëd fërvè dël 1870 e a l'é mòrta a Milan j'11 ëd genè dël 1945.

## Euvre prinsipaj
* *Fatalità* (1892)
* *Tempeste* (1895)
* *Maternità* (1904)
* *Dal Profondo* (1910)
* *Esilio* (1914)
* *Orazioni* (1918)
* *Il libro di Mara* (1919)
* *I canti dell'isola* (1925)
* *Vespertina* (1930)
* *Il dono* (1936)

Negri, Ada
Negri, Ada
Corrado Alvaro

Scritor, poeta e giornalista italian.
**Corrado Alvaro** a l'era nassù a San Luca ai 15 d'avril dël 1895 e a l'é mòrt a Roma j'11 ëd giugn dël 1956.

## Euvre prinsipaj
* *Poesie grigioverdi* (1917) 
* *La siepe e l'orto* (1920)
* *L'uomo del labirinto* (1926)
* *L'amata alla finestra* (1929)
* *Vent'anni* (1930) 
* *Gente in Aspromonte* (1930) 
* *L'uomo è forte* (1938) 
* *Incontri d'amore* (1940)
* *L'età breve* (1946) 
* *Lunga notte di Medea* (1949)
* *Quasi una vita* (1950, Premi Strega) 
* *Il nostro tempo e la speranza* (1952)
* *Un fatto di cronaca* (1955)

Alvaro, Corrado
Alvaro, Corrado
Alvaro, Corrado
San Luca (RC)

**San Luca** a l'é un comun dla Calabria ëd 4.171 abitant, an provincia ëd Res ëd Calabria.

## Përsonalità
* Corrado Alvaro, scritor e poeta, nassù a San Luca dël 1895.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sebastiano Giorgi (dal 15/04/2008).

Sanluca
Santa Cristina d'Aspromonte

**Santa Cristina d'Aspromonte** a l'é un comun dla Calabria ëd 1.048 abitant , an provincia ëd Res ëd Calabria.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Domenica Gangemi (da l' 8/06/2009).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Santacristinadaspromonte
Santa Cristina Gela

**Santa Cristina Gela** (*Sëndastina* an lenga arbëreshë) a l'é un comun dla Sicilia ëd 918 abitant , an provincia ëd Palerm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Cangialosi (dal 17/05/2005).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Santacristinagela
Santa Cristina

***Santa Cristina*** a l'é 'l nòm ëd quatr comun italian:

* **[[Santa Cristina d'Aspromonte]]**, an provincia ëd Res ëd Calabria

* **[[Santa Cristina e Bissone]]**, an provincia ëd Pavìa

* **[[Santa Cristina Gela]]**, an provincia ëd Palerm

* **[[Santa Crestina Gherdëina|Santa Cristina Valgardena]]**, an provincia ëd Bolsan

ëd vàjre paròchie galissian-e:
* **[[Santa Cristina, A Veiga]]**
* **[[Santa Cristina de Asma, Carballedo]]**
* **[[Santa Cristina de Cobres, Vilaboa]]**
* **[[Santa Cristina de Fecha, Santiago de Compostela]]**
* **[[Santa Cristina de Vea, A Estrada]]**

e 'd na cesa 'd Turin:
* **[[Cesa ëd Santa Cristin-a (Turin)|Cesa ëd Santa Cristin-a]]**, an piassa San Carl
Gela (omònim)

* Gela, comun dla provincia ëd Caltanissëtta

* Santa Cristina Gela, comun dla provincia ëd Palerm
Piana degli Albanesi

**Piana degli Albanesi** (*Hora e Arbëreshëvet* an lenga arbëreshë) a l'é un comun dla Sicilia ëd 6.214 abitant, an provincia ëd Palerm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gaetano Caromanno (dal 28/05/2002 -second mandà: 2007-).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Pianadeglialbanesi
Martin Weinek

**Martin Weinek** a l'é n'ator austrìach nassù a Leoben (Àustria) a j'11 ëd luj dël 1964.

A resta conossù dal pùblich dzortut coma l'anspetor Fritz Kunz ant *Ël Comissari Rex* (dal 1999 al 2004).
Martin Weinek a l'ha dal 1993 na produssion ëd vin an Àustria, anté ch'as fa giuté da soa fomna Eva, atris 'cò chila. La vigna a l'é granda apopré tërzent are.

Weinek, Martin
Lenga Patpatar

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Patpatar** o **Patpatar** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant le Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Patpatar** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Neuva Irlanda
********* lenghe Sud Neuva Irlanda-Nòrdovest Solomòniche
********** lenghe Patpatar-Tolai
*********** **lenga Patpatar**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **GFK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gfk

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Contessa Entellina

**Contessa Entellina** (*Kundisë* an lenga arbëreshë; *Cuntissa* an lenga sicilian-a) a l'é un comun dla Sicilia ëd 1.981 abitant, an provincia ëd Palerm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Sergio Gioachino Parrino (dal 16/06/2008).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Palerm
Mezzojuso

**Mezzojuso** (*Munxhifsi* an lenga arbëreshë e *Menzujusu* an lenga sicilian-a) a l'é un comun dla Sicilia ëd 3.002 abitant , an provincia ëd Palerm.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nicola Cannizzaro (dal 15/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Palerm
Vezza d'Oglio

**Vezza d'Oglio** (*Èza* an dialèt camun) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 1.449 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant l'àuta Val Camònica, an riva al fium Òj.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanmaria Giacomo Rizzi (dal 26/05/2014).

## Sità gemelà
Vezza d'Oglio a l'é gemelà con:
*  Flayosc, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Vezza

***Vezza*** a l'é 'l nòm ëd doi comun italian:

* **[[Vëssa|Vezza d'Alba / Vëssa]]**, an provincia ëd Coni

* **[[Vezza d'Oglio]]**, an provincia ëd Bressia
Corniglio

**Corniglio** (*Cornìj* an dialèt parmesan) a l'é un comun ëd l'Emilia-Romagna ëd 1.842 abitant , ant la provinsa 'd Parma.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giuseppe Delsante (dal 26/05/2014, scond mandà dal 27/05/2019).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Parma
Todi

**Todi** a l'é na comun-a ëd l'Umbria ëd 17.016 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Leu anteressant
* Ël Palass dij prior
* Ël Palass dël pòpol
* Ël Palass dël capitani
* Ël dòm
* La cesa ëd San Fortunà

## Manifestassion
* Ël festival ëd Todi

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é  Antonino Ruggiano (dal 13/06/2007).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Foligno

**Foligno** a l'é un comun ëd l'Umbria ëd 56.036 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Nando Mismetti (da l' 8/06/2009).

## Sità gemelà

Foligno a l'é gemelà con:
*  Gemona del Friuli, Italia
*  La Louvière, Belgi
*  Shibukawa, Giapon

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Nocera Umbra

**Nocera Umbra** a l'é un comun ëd l'Umbria ëd 6.114 abitant , an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Donatello Tinti (dal 30/05/2006).

## Anliure esterne

* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Lenga Blablanga

## Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Blablanga** o **Blablanga** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment ant le Ìsole Solomon-e.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Blablanga** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polynesian
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Neuva Irlanda
********* lenghe Sud Neuva Irlanda-Nòrdovest Solomòniche
********** lenghe Santa Isabel
*********** lenghe Sentraj
************ **lenga Blablanga**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **BLP**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=blp

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Lenga Nakanai

## Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Nakanai** o **Nakanai** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Papua Neuva Guinea.


## Classificassion

Në schema ëd classificassion dël **Nakanai** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
** lenghe Malayo-Polinesian-e
*** lenghe sentro-orientaj
**** lenghe Malayo-Polinesian-e orientaj
***** lenghe osseàniche
****** lenghe osseàniche orientaj
******* lenghe mese melanesian-e
******** lenghe Willaumez
********* **lenga Nakanai**



## Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **NAK**


## Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=nak

Categorìa:Lenghe austronesian-e
Mustafa Khalil

**Mustafa Khalil** (*مصطفى خليل* an àrab) a l'era nassù ai 18 ëd novèmber dël 1920 ant ël goernadorà d'Al-Qalyubiyah.
Apress dë studi superior al Càiro e ant jë Stat Unì, a l'ha ocupà vàire fonsion ministeriaj (abitassion, traspòrt, andustria, petròli) an Egit ant ël perìod ch'a l'era al podèj Gamal Abd el-Nasser.
Ëd novèmber 1977 a l'avìa acetà ëd compagné Anwar Al-Sadat a Gerusalem: costa vìsita a l'avìa duvertà la stra a le negossiassion ëd Camp David.
Da otóber 1978 a maj 1980 a l'é stàit prim ministr d'Egit.
Khalil a l'era ël cap dla delegassion egissian-a durant le discussion ëd pas ëd Camp David con Israel, ch'a l'han ëmnà a j'acòrd dël 1979.

Mustafa Khalil a l'é stàit ëdcò prim segretari dl'Union sossialista àraba e vice-pressident dël Partì nassional democràtich, la formassion al podèj dël pressident Hosni Mubarak.
A l'é mòrt al Càiro ai 7 ëd giugn 2008.

Khalil, Mustafa
William Odom

**William (Bill) Eldridge Odom** a l'era nassù a Cookeville, ant ël Tenessì ai 23 ëd giugn dël 1932.
Diplomà a l'academia ëd West Point e dotor an siense polìtiche a l'università 'd Columbia, Odom a l'ha fàit na cariera militar: a l'é stàit an servissi an Vietnam, an Almagna oriental e peui a Mosca.

Apress esse stàit colaborador dë Zbigniew Brzezinski a la Ca bianca a l'época ëd Jimmy Carter, a l'é stàit nominà da Ronald Reagan a cap ëd la National Security Agency, dont a l'é stàit diretor dal 1985 al 1988.

Odom a l'é stàit un professor motobin apressià: a l'ha mostrà a West Point, Yale, Harvard e a l'ha scrivù na desen-a ëd lìber.
Ant ij darié agn a l'é oponusse con fòrsa a j'operassion ëmnà da George W. Bush an Irak, përchè a giudicava irealista la pretèisa ëd vorèj cangé ëd fasson ancreusa na sossietà parèj dl'Irak.

William Odom a l'é mòrt a soa ca ant ël Vermont ai 30 ëd maj dël 2008.

Odom, William
Auguste Perret

Architet belga.
**Auguste Perret** a l'era nassù a Ixelles ai 12 ëd fërvè dël 1874 e a l'é mòrt a Paris ai 25 ëd fërvè dël 1954.
A l'é stàit un pionié dl'usage dël ciman an architetura.

## Soe euvre pì amportante
Antra j'euvre pì amportante ëd Perret a-i é sò travaj al Havre.
Ës travaj a l'é stàit realisà a l'andoman dla sconda guèra mondial, pr'armedié ai ravage dij bombardament.
Dël 2005 l'UNESCO a l'ha diciairà coste euvre patrimòni dl'umanità.

Ëdcò ëd Perret a son la stassion d'Amiens (terminà dël 1955) e la tor dl'istessa sità.
Costa tor a l'era stàita anmaginà da chiel già dal 1942 e a l'é stàita livrà dël 1952; a l'era àuta 104 méter e a l'é restà për bomben ëd temp la pì àuta d'Euròpa.
Dël 2005, Thierry Van De Wyngaert a l'é stàit ancarià ëd completé l'euvra: chiel-sì a l'ha butaje ansima un cubo luminos e adess l'autëssa dla tor a l'é ëd 110 méter.

Perret, Auguste
Roubaix

**Roubaix** a l'é na sità ant ël nòrd ëd la Fransa, ant la region Nòrd-Pass ëd Calais-Picardìa.
A conta 97.952 abitant .

## Musé

* La Piscine, musé d'art e d'andustria.

## Spòrt
Roubaix a l'é bin conossùa për la corsa ciclìstica Paris-Roubaix.

## Sità gemelà
Roubaix a l'é gemelà con:
*  Bouira, Algerìa
*  Bradford, Regn Unì 
*  Covilhã, Portugal
*  Mönchengladbach, Gërmania 
*  Prato, Italia
*  Skopje, Macedònia 
*  Sosnowiec, Polònia
*  Verviers, Belgi 

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment dël Nòrd
Cosoirado, Moraña

**Santa María** ëd **Cosoirado** a l’é na paròchia che a aparten al munissipi (‘‘concello’’ an galissian) ëd Moraña. Soa popolassion al censiment dël 2004 a l’era ëd 69 abitant (36 fomne e 33 òm).

Categorìa:Paròchie dël Munissipi ëd Moraña
Panicale

**Panicale** a l'é un comun ëd l'Umbria ëd 5.741 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Luciana Bianco (dal 14/06/2004 -second mandà: 2009-).

## Sità gemelà
Panicale a l'é gemelà con:
*  La Verrière, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Orosei

**Orosei** a l'é na comun-a dla Sardëgna ëd 6.206 abitant, an provincia ëd Nùoro.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Gino Derosas (dal 18/07/2006).

## Sità binele
Orosei a l'é binelà con:
*  Marsciano, Italia
*  Tremblay-en-France, Fransa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Nùoro
Deruta

**Deruta** a l'é un comun ëd l'Umbria d' 8.935 abitant, an provincia ëd Perugia.

## Artisanà
Deruta a l'é arnomà an tut al mond për la produssion dle siràmiche artìstiche.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Alvaro Verbena (dal 28/05/2007).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

Categorìa:Comun dla provincia ëd Perugia
Calvisano

**Calvisano** (*Calvisà* an dialèt bressan) a l'é un comun dla Lombardìa d'8.502 abitant , ant la provinsa ëd Bressia. As treuva ant la Bassa Bressan-a.

## Spòrt
Lë spòrt pì popular a Calvisano a l'é 'l rugby. La squadra ëd Calvisano a l'ha vagna ij campionà italian dël 2005, dël 2008, dël 2012 e dël 2014.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giampaolo Turini (dal 26/05/2014).

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Bressia
Viadana

**Viadana** (*Viadàna* ëdcò ant ël dialèt local) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 19.978 abitant , ant la provinsa ëd Màntoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Giovanni Cavatorta (dal 15/06/2015).

## Spòrt
Lë spòrt pì popular a Viadana a l'é 'l rugby. La squadra ëd Viadana a l'ha vagnà 'l campionà italian dël 2002.

## Sità gemelà
Viadana a l'é gemelà con:
*  Alba Iulia, Romanìa
*  Kleszczòw, Polònia

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun dla provincia ëd Màntoa
Bastia (omònim)

***Bastia*** a l'é 'l nòm ëd:

* **[[Bastìa|Bastia Mondovì / Bastìa]]**, comun italian an provincia ëd Coni

* **[[Bastia Umbra]]**, comun italian an provincia ëd Perugia

* **[[Bastia]]**, sità fransèisa an Còrsica
Bastia

**Bastia** a l'é na sità fransèisa, capleugh dël dipartiment d'Àuta Còrsica, ant la region ëd Còrsica.

A conta 43.577 abitant .

La sità a pija sò nòm da la sitadela (la *bastiglia*) batìa da la Repùblica ëd Génoa.

## Aministrassion
Ël sìndich a l'é Émile Zuccarelli (PRG, dal 2001).

## Sità binele
Bastia a l'é binelà con:
*  Erding, Gërmania
*  Viareggio, Italia

## Demografìa

## Anliure esterne
* Sit istitussional

## Arferiment

Categorìa:Comun-e dël dipartiment d'Àuta Còrsica
Michel Corrette

Compositor e organista.
**Michel Corrette** a l'era nassù a Rouen ai 10 d'avril dël 1707 e a l'é mòrt a Paris ai 21 ëd gené dël 1795.

Corrette, Michel
Corrette, Michel
Isaac Albéniz

Pianista e compositor.
**Isaac Manuel Francisco Albéniz** a l'era nassù a Camprodon (Spagna) ai 29 ëd magg dël 1860 e a l'é mòrt a Cambo-les-Bains (Fransa) ai 18 ëd magg dël 1909.

## Euvre prinsipaj
#### Për piano
* *Suite Española* 
* *España*
* *Recuerdos de viaje* 
* *Iberia*

#### Për ghitara
* *Mallorca*

Albeniz, Isaac
Albeniz, Isaac
Francisco Guerrero

Compositor espagneul.
**Francisco Guerrero** a l'era nassù a Sivija ai 4 d'otóber dël 1528 e a l'é mòrt ambelelà j'8 ëd novèmber dël 1599.

Guerrero, Francisco
Karl Popper

Filòsof dla siensa.
**Karl Raimund Popper** a l'era nassù a Vien-a ai 28 ëd luj dël 1902 e a l'é mòrt a Londra ai 17 dë stèmber dël 1994.

Considerà a l'ancamin davzin al Sìrcol ëd Vien-a, a l'é tòst dëstacass-ne.
A l'ha sostnù l'idèja dël *falibilism*, visadì che la siensa a l'é sempe n'atività crìtica, ch'as buta an discussion daspërchila: na teorìa a l'é sientìfica për tant ch'a së smon, an progredend, a 'd neuv contròj ch'a podrìo mné a soa faussificassion.

## Euvre prinsipaj
Popper a l'ha scrivù d'euvre fondamentaj an sla lògica, la filosofìa dla siensa, lë storicism, la polìtica.
* *Die beiden Grundprobleme der Erkenntnistheorie* (1930)
* *Logik der Forschung* (1934) 
* *The Poverty of Historicism* (1944-1945) 
* *The Open Society and Its Enemies* (1945) 
* *Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge* (1953) 
* *Objective Knowledge: An Evolutionary Approach* (1972)
* *Unended Quest; An Intellectual Autobiography* (1976)
* *The Open Universe: An Argument for Indeterminism* (1982)
* *Realism and the Aim of Science* (1982)
* *The Lesson of this Century* (1992)
* *The Myth of the Framework: In Defence of Science and Rationality* (1994)
* *Knowledge and the Mind-Body Problem: In Defence of Interactionism* (1994)

Popper, Karl
Gaston Bachelard

Filòsof dla siensa.
**Gaston Bachelard** a l'era nassù a Bar-sur-Aube ai 27 ëd giugn dël 1884 e a l'é mòrt a Paris ai 16 d'otóber dël 1962.

Laureasse an matemàtica, Bachelard a l'ha mostrà për chèich temp matemàtica, fìsica e chìmica ant je scòle scondarie; a l'ha peui pijà la làurea e ël dotorà an filosofìa e a l'ha mostrà stòria e filosofìa dla siensa a l'università.

A l'é dzortut anteressasse a la filosofìa dla fìsica.
Soa epistemologìa a l'é conossùa dzortut për j'idèje ëd *conossensa aprossimà* e sempe përfetìbil (ch'a arpija dj'argoment d'Enriques) e d*'antrap epistemològich*.
Për Bachelard la stòria dla siensa a l'ha 'd caràter diferent an soa essensa d'la stòria polìtica.

## Euvre prinsipaj
* *Essai sur la connaissance approchée* (1928)
* *Étude sur l’évolution d’un problème physique: la propagation thermique dans les solides* (1928)	
* *La Valeur inductive de la Relativité* (1929)	
* *Le Pluralisme cohérent de la chimie moderne* (1932)
* *Le Nouvel esprit scientifique* (Paris, 1934)
* *L’Intuition de l’instant* (1935)
* *Les Intuitions atomistiques. Essai de classification* (1935)
* *La Dialectique de la Durée* (1936)
* *L’Expérience de l’espace dans la physique contemporaine* (1937)
* *La Formation de l’esprit scientifique. Contribution à une psychoanalyse de la connaissance objective* (Paris, 1938)
* *La Psychanalyse du feu* (1938)
* *La Philosophie du non* (1942)
* *L’Eau et les rêves. Essai sur l’imagination de la matière* (1942)
* *L’Air et les songes. Essai sur l’imagination du mouvement* (1943)
* *La Terre et les rêveries de la volonté: essai sur l’imagination des forces* (1948)
* *La Terre et les rêveries du repos: essai sur les images de l’intimité* (1948)
* *Le Rationalisme appliqué* (1949)
* *L’Activité rationaliste de la physique contemporaine* (Paris, 1951)
* *Le Matérialisme rationnel* (1953)
* *La Poétique de l’éspace* (1957)
* *La Poétique de la rêverie* (1961)
* *La flamme d’une chandelle* (1961)

Bachelard, Gaston
Gérard Grisey

Compositor, fondador dël moviment ëspetral.
**Gérard Grisey** a l'era nassù a Belfort ai 17 ëd giugn dël 1946 e a l'é mòrt a Paris j'11 ëd novèmber dël 1998 për la s-ciapura ëd n'aneurisma.

## Euvre prinsipaj
* *Quatre chants pour franchir le seuil* (*La mort de l'ange* ; *La mort de l'humanité* ; *La mort de la civilisation* ; *La mort de la voix*), publicà chèich mèis apress soa mòrt.

Grisey, Gérard
Reopòrt antërnassional Tan Son Nhat

Ël **reopòrt antërnassional Tan Son Nhat** a l’é n'aeropòrt localisà a Ho Chi Minh City, Vietnam, Asia. A l'é 'l pì gròss reopòrt an Vietnam. Dël 2007, a l'han dovralo 11 milion ëd passëgé.

* Sò còdes aeropòrt IATA a l’é SGN ; 
* Sò còdes aeropòrt ICAO a l’é VVTS. 

Categorìa:Aeropòrt
Categorìa:Vietnam
Gori

**Gori** (გორი an scritura georgian-a) a l'é na sità dla Geòrgia.
A conta 48.143 abitant (2014).

## Përsonalità
* Stalin a l'era nassù a Gori dël 1878.

Categorìa:Sità asiàtiche
Categorìa:Geòrgia
Alan Turing

**Alan Turing** a l'era nassù dël 1912, sconda masnà ëd fonsionari colonial.
Da cit a l'era piassà an famije d'acheuj antant che ij sò a stasìo an India.

Turing a l'é intrà ël King's College ëd Cambridge e a l'é stàit a Princeton.
A l'é stàit un pionié dlë studi dla lògica dij cabalison e dl'anteligensa artifissial.
Vers ël 1935 a l'ha elaborà sò model astrat d'utiss ëd cont universal.

Ai 4 dë stèmber 1940 la Government code and cypher school, ch'a l'avìa për but ëd dësgifré ij mëssagi an còdes dij nemis, a l'ha ciamà sò agiut: durant la sconda guèra mondial Turing a l'é stàit bon a s-ciapé Enigma, ël trigomiro dovrà da j'alman për cripté soe comunicassion.

Dël 1952 Turing a l'é stàit condanà për *ciàira indecensa* (omossessualità).
La condana a l'era a doi agn ëd përzon opura un tratament d'ormon fomnin.
Chiel a l'ha sernù costa sconda.
Dël 1954 a l'é massasse, an mordend un pom lassà decanté ant ël cianur.

## A pòrto sò nòm
* Angign ëd Turing.
* Premi Turing.

Turing, Alan