Filosofìa islàmica

La **filosofìa islàmica** a l'é la tradission filosòfica ch'a l'é dësvlupasse ant ël mond islàmich a parte dal sécol VIII. A l'ha arseivù n'anfluensa profonda da la filosofìa greca, dzortut da Platon, Aristòtil e dal neoplatonism, ma a l'ha ëdcò dësvlupà d'aprossimassion originaj a problema filosòfich.

## Stòria e evolussion
La filosofìa islàmica a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj:
* **Perìod ëd tradussion** (sécoj VIII-IX): arcuper dij test grech
* **Età d'òr** (sécoj IX-XII): dësvlup dle scòle originaj
* **Perìod dël declin** (sécoj XIII-XVI): crisi e conservassion
* **Perìod modern** (sécol XIX-adess): rinassita e ancontr con l'Ossident

## Contest stòrich
La filosofìa islàmica a l'é nàita ant l'Imperi Abassid, sota ij calif:
* Fondassion ëd la *Càusa dla Sapiensa* a Baghdad
* Moviment ëd tradussion dij test grech, përsian e sirian
* Sìntesi antra la tradission greca e j'ansegnament islàmich
* Svilup ëd neuve dissiplin-e: *kalam* (teologìa), *falsafa* (filosofìa)

## Scòle e corent prinsipaj

### Falsafa (Filosofìa)
La tradission filosòfica anfluensà da la filosofìa greca:
* **Al-Kindi** (801-873): "ël filòsof dj'àrab"
* **Al-Farabi** (872-950): "ël segond magìster" (dòp Aristòtil)
* **Avicënna** (980-1037): sistem filosòfich compless
* **Averoé** (1126-1198): comentador d'Aristòtil

### Kalam (Teologìa)
La teologìa islàmica ch'a deuvra la rason:
* **Mutazilism**: rason e libertà dël volèj
* **Asharism**: posission pì moderà
* **Maturidism**: scòla sunita

### Sufism (Misticism)
La tradission mìstica islàmica:
* **Al-Ghazali** (1058-1111): crítica dij filòsof e sìntesi
* **Ibn Arabi** (1165-1240): teorìa dl'Unità dël Esse
* **Rumi** (1207-1273): misticism poétich

### Iluminassionism (Ishraq)
Scòla fondà da **Suhrawardi** (1154-1191):
* Combinassion ëd filosofìa e misticism
* Conossensa për iluminassion direta
* Amportansa dla lus com sìmbol metafìsich

## Tema filosòfich sentraj

### Rason e Revelassion
Ël rapòrt antra la vrità filosòfica e la vrità religiosa:
* Acòrd possìbil antra fede e rason?
* Lìmit dla conossensa uman-a
* Ròl dël profeta e dël filòsof

### L'Esse e la Creassion
* **Necessari e Possìbil**: la teorìa d'Avicënna
* **Eternità dël mond** o **creassion temporal**?
* **Continuità** antra Dé e la creatura

### L'Ànima e la Conossensa
* **Imortalità** dl'ànima
* **Antelession** (conossensa direta)
* **Compatibilità** dla filosofìa con j'ansegnament islàmich

### Ética e Polìtica
* La *sità virtuosa* d'Al-Farabi
* La vita bon-a second la rason e la lej
* Relassion antra governant e governà

## Autor amportant
* Al-Kindi (801-873)
* Al-Farabi (872-950)
* Avicënna (980-1037)
* Al-Ghazali (1058-1111)
* Averoé (1126-1198)
* Suhrawardi (1154-1191)
* Ibn Arabi (1165-1240)
* Ibn Khaldun (1332-1406)
* Mulla Sadra (1571-1640)

## Euvre fondamentaj
* *La Cura* d'Avicënna
* *L'Ardì dij filòsof* d'Al-Ghazali
* *Ij Coment* d'Averoé su Aristòtil
* *La Filosofìa dl'Iluminassion* ëd Suhrawardi
* *Le Muqaddimah* d'Ibn Khaldun

## Anfluensa
La filosofìa islàmica a l'ha avù n'anfluensa enorm:
* An sla filosofìa medieval ebràica (Maimonide)
* An sla scolàstica medieval (Tomà d'Aquin)
* An sla filosofìa ossidental moderna
* An sla cultura e la siensa islàmica

## Filosofìa islàmica moderna
Ij dësvlup recent:
* **Muhammad Iqbal** (1877-1938): arformulassion moderna
* **Ali Shariati** (1933-1977): filosofìa social
* **Seyyed Hossein Nasr** (1933-): tradissionalism
* **Mohammed Arkoun** (1928-2010): dëcostrussion

## Vëdde ëdcò
* Filosofìa medieval
* Aristotelism
* Neoplatonism
* Teologìa islàmica
* Siense islàmiche

## Bibliografìa
* Corbin, H. *Storia della filosofia islamica*, 1964
* Nasr, S.H. *Islamic Philosophy from Its Origin to the Present*, 2006
* Leaman, O. *An Introduction to Medieval Islamic Philosophy*, 1985

Categorìa:Filosofìa
Categorìa:Stòria dla filosofìa
Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI