open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Genetischer Fehlschluss

Än **Genedische Druchschluss** (a *Genedische Fehlschluss* odda *Genedische Irrdumm*) (uff Englisch *genetic fallacy*, *fallacy of origins* odda *fallacy of virtue*) ischn Druchschluss, wuä  B'haubdung weschem Urschbrung odda Endschdejung („Genese“) vunde Agumend unn Informazjone, awwa nedd wesche ihrem Inhald unn Aussache, als wohr odda falsch gseje werd. Ä B'haubdung werd alla efach wesche soine Gwelle unn nedd wesche soim Inhald b'werd. De Genedische Druchschluss isch alla ä Form vun Ignoratio elenchi, alla än irrelvonde Schluss.

## Gleeni Gschischd
Nochm „The Oxford Companion to Philosophy“, ischde B'griff ** zum erschdemol in *Logic and Scientific Method* von Morris Raphael Cohen unnem Ernest Nagel schriwwe .

## Form
Die allgmoin Form vun dem Schluss isch

## Baischbiel
Baischbiel fa Genedische Druchschliss sinn

* De Wisseschafdla *X* hoddn kondrowerse persenlische Hinnagrund. Deswesche sinn soi Theorije abzulehne.
* Die Badai passdma (nedd), deswesche sinn ihr Agumend gud (schleschd).
* Die Idee *P* schdehd doch schun innem alde Buch, deschwesche isches doch schun iwwahold.
* Des hodd doch ä Fraa/än Monn/... gsachd. Deswesche konn des nix soi.

## Gugschd a uff
* Ignoratio elenchi
* Argumentum ad antiquitatem
* Argumentum ad novitatem
* Argumentum ad novitatem
* Argumentum ad verecundiam
* Argumentum ad hominem
* Bulverismus

## Vawais
Argumentum ad legem

**Argumentum ad legem** ischn informella Druchschluss, wu jemond vasuchd, ä Hondlung weschede Reschdmeßischkaid zu b'firworde, zu vataidische oddase als moralisch verwerflisch zu vaurdaile, bloss wails illegal isch. Des Agumend, dass wonn ebbes nedd illegal, s'donn a rischdisch isch, unnaschleschd onnare B'urdailunge, z. B. vunde Vernunft odda de gildische Moral. Gsedzlische vabodene Hondlunge sinn awwa eja malum prohibitum unn nedd malum in se.

## Form
Die allgmoin Form vun dem Schluss isch

## Baischbiel
Baischbiel sinn

* „Unn, isch hab moin Monn b'droche? Na unn? Udreuje isch jo kä Vabresche!“
* „Sisch uff die Schdrooß feschzugleewe (unde gonse Vakehr uffzuhalde) isch gesches Gsedz unn deswesche falsch.“

## Gugschd a uff
* Argumentum ad verecundiam
* Argumentum ad consequentiam

## Vawais
Unvollständiger Vergleich

De **Uvollschdendischa Vaglaisch** ischn informella Druchschluss unn irrefierendes Agumend, wu jemond ebbes vaglaischd, awwa nedd sachd gesche was aischednlisch. Des werd ofd inde Werwung oigsedzd. Grammadikalisch ischn uvollschdendischa Vaglaisch änna, wus vaglaichende Elemend wegg'losse worre isch.]]. Deswesche konnen *Uvollschdendische Vaglaisch* wedda bschdedisch noch widdaleschd werre.

De Komparativ vunnem Adjektiv odda Adverb og'wond uff ebbes driggd aus, dass des in änna Hiesischd ebbes onnarem iwwalesche isch unde Superlativ, dass des allem onnare in änna Hiesischd iwwalesche isch. Baim *Uvollschdendische Vaglaisch* werd vaseumd die Grundlach (z. B. Prais, Greeß, Gwalided) ozugewwe uff was sich de Vaglaisch b'ziehd unn wumids iwwahaubd vaglische werd (z. B. ä onnares Brodugd, änna frijare Version vun sisch selwa). B'liewd isch a, de Vaglaisch schwommisch zu halde, z. B. midd „als die fiehrend Marke“, womidma imma noch nedd wees, wumids vaglische werd.

Eng vawond midm *Uvollschdendische Vaglaisch* sinn de Mehrdaidische Vaglaisch unde Uulogische Vaglaisch.

## Form
Die allgmoin Form vun dem Schluss isch

## Baischbiel
Baischbiel sinn

* Unsa Rasierklinge sinn scherfa unn haldn lenga.
* Unsa Weschniddl weschd *x* mol sauwara.
* Der Wache **A** isch bessa alsde **B**.

## Vawais
Anangeon

**Anangeon** (Altgriechisch: ἀναγκαῖον, „notwendig“), a **Dicaeologia** (δικαιολογία, „Verteidigungsargument“), ischä Agumendadzjon, wu Uvamaidbakaid odda Nodwendischkaid b'nudzd. Des werd z. B. b'nudzd, um die Schuld inna Sach zu b'grenze odda zu Widalesche odda soi Hondlunge zu radzionalisiere.

*Anangeon* komma alsn Deel vum Logos seje unn isch ä Aad vun Non sequitur. 

## Baischbiel
Baischbiel sinn

* „Isch hab die Schul haid gschwenzd, awwa isch bin grong'g g'wesd unn hedd sowieso nix g'lernd.“
* „Ja, Herr Wachdmeschda isch bin zu schnell gfahre, awwa moi Fraa isch doch schwonga!“

## Vawais
Formale Logik

Midd **Formale Logig** (a *[[Symbol|simbolischi]] Logig* odda korz *Logig*) mändma ä Sischdem, wu sisch die Forme vun Aussache unn die Gildischkaid vun Ableidungs- unn Folscharungsreschle vun unn zwische denne Forme oguggd. Bai denne Logike gehds alla um die formalisierde Daschdellung vun Aussache unn Schlussfolscharunge.

## Gugschd a uff
* Informale Logig

## Vawais
Formaler Fehlschluss

Än **Formale Fehlschluss** (a *Formale Druchschluss*, *Logische Fehlschluss*, *Logische Druchschluss*) isch inde Logig unde Philosophie ä Agumend, wuen Fehla inde logische Schdrugdur hodd, alla wu ukoreggd isch. Ebbes schdimmd nedd inde logische B'ziehung zwischede Brämisse unde Schlussfolscharung. Grundlach vunde Unnasuchung vun solche Druchschliss isch die Formale Logig.

## Fehlagwelle
Fehla bai Agumend kennen inde Form odda Schdrugdur, im Inahld oddam Kontegschd soi. Die Form vunem Agumend hesd a Schlussreschel. Schlussreschle sinn formal, wailse nur vunde Schdrugdur oddade Sintax vunde Brämisse abhengen, awwa nedd vum Inhald odda Kontegschd. Wonnde Fehla nur inde Form lischd, schbrischdma vunem formale Fehlschluss, alla än Fehlschluss, wu dedugtiv ugildisch isch. Formale Fehlschliss kennen awwa nur en gleene Deel vunde Fehlschliss erglere (z. B. B'jaung vum Nochsadz, Vanoinung vum Vordasadz). Baide formale Fehlschliss hodds Agumendadionsmuschda, wu

* die Schlussfolscharung nedd wohr isch, obwohl alle Brämisse wohr sinn.
* die Schlussfolscharung ganed ausde Brämisse folsche konn.
* efach ugildisch sinn.
* die Deduktion fehlahafd sinn unns sisch nemme umen logische Brozess hondeld.

Än formale Fehlschluss hodd alla ä ugilidschi logischi Form unn isch deswesche ufundierd. Än Agumend konn awwa baides soi, än formale unn a än informale Fehlschluss.

## Aussachelogig
Die Aussachelogig guggd uff die B'daidung vun Sedz unde B'ziejung zwischde Sedz. Do'd'bai bschdimmen die logische Obaratore, die sog'nonde logische Vagnipfunge, de Wohrhaidsgehald vunnem Sadz. Än Fehla inde Raijefolsch fiehrd zuem ugildisch dedugdive Agumend, selbschd wonn die Brämisse wohr sinn, awwa hald de logische Brozess schdimmd nemme.

## Gugschd a uff
* Formale Logig
* Druchschluss
* Informala Fehlschluss

## Vawais
Doxastische Logik

Die **doxasdische Logig** isch ä Modali Logig, wu logische Aschbegd vum Glaawe odda Määne formalisierd. De B'griff „doxasdisch“ kummd vum aldgrieschische *doxa*, was „de Glaawe“ heßd. Inde doxasdische Logig werdn Obarador \mathcal{B}_c x odda kerza \mathcal{B_c x} als Nodazjon oigfiehrd, wu die B'daidung „Die Person \mathbb{c} glaabd, dass \mathbb{x} de Fall isch.“ hodd. Die Meng \mathbb{B} hodd donn alle Määnunge unn Glaawenssedz unn \mathbb{B_c}: {b_{1},b_{2},...,b_{n}} isch donn die Meng vun Iwwazaischunge b_{1},b_{2},...,b_{n} vunde Person \mathbb{c}. Inde doxasdische Logig werren Iwwazaischunge alsn modale Obarador b'hondeld.

De Raymond Smullyan hodd g'zaischd, dasses ä vollschdendischi Parallelided zwische Laid, wu on Aussache glaawen unn madhemadische Sischdem, wu Ausache b'waisen hodd. Womma Glaawe als Modalided b'hondeld, krischdma epistemische Gescheschdigg vun Uendschaidbakaidsergebnisse inde Medamadhemdig.

## Lidaradur
* Joseph Y. Halpern (ed.), Theoretical Aspects of Reasoning About Knowledge, 1986, Proceedings of the 1986 Conference, ISBN: 978-0-934613-04-0, DOI: 10.1016/C2013-0-07695-5

## Vawais
Subverted Support

De **Subverted Support** (uff Daidsch *Unnawondade / untergrabene Unnaschdizung*) ischn informala Druchschluss, wu ä Erglerung fa ebbes gewwe werd, wasses ganed hodd odda ganed basierd isch uns a kän Grund gibd zu glaawe, dasses des gewwe odda dassses basiere werd.  Der Druchschluss kerd zude Newwelkerze um ebbes zu vaschlaijare odda vun ebbes abzuleng'ge. Wail die Ohnohme, alla die Brämisse nedd gewwe sinn, ischa a Form vun Petitio Principii.

## Form
Die Form isch

## Baischbiel
Efache Baischbiel sinn

* „De Grund, warum die maischde Junggselle schischdan sinn, isch, dass ihr Midda herrisch g'wesd sinn.“
* „Wailma haidzudach inna selbschdsischdische Gsellschafd lewen, guggen alle weg wonn Kinna vahungan.“
* „Wail haidzudach alles nur noch Kommerz isch, ischde Gaischd vun Woihnachde dod.“

## Gugschd a uff
* Newwelkerz
* Petitio Principii

## Vawais
Syllogismus

Än **Syllogismus** (aldgreschisch: συλλογισμός, syllogismos, „Schlussfolgerung, Folgerung, „s'Zommereschne, logischa Schluss“) isch ä logische Agumendadzjon, wus dedugdives Den'ge oigsedzd werd, um uffde Grundlach vun zwee Aussache, wu als wohr b'haubded odda og'numme werren, zuna Schlussfolscharung zu kumme. Des isch im vierde Jahhunnad midde antige Logig vum Aristoteles endschdone unn inde dradjonelle Logig bis ins 19.&nbsp;Jahhunnad endwiggeld worre. Midde Indegradjon vunde Logig in die Mathemadig durch die Erwede vum George Boole unnem Gottlob Frege im 19. und frühen 20.&nbsp;Jahrhundert, ischde syllogischdische Osadz als Haubdteschnig ab'glesd worre.

## Syllogisme
S'hodd vaschiedene Ade vun Syllogisme, de kategorische, de hypotedische, de quasi, de b'dingde, de disjungtive, de prosleptische, de schdadisdische Syllogismus, die Subsumtion unn de Keddeschluss.

S'hodd uendlisch viele meschlische kategorische Syllogisme, awwa nur 256 logisch unnaschiedlische unn nur 24 gildische Ade.

## Form
S'Muschda vunde Syllogisme bschdehd aus zwee Brämisse, die erschd heesd Owwasadz unn die zwed Unnasadz, wu zuna Schlussfolscharung, de Konklusion fiehren.

## Vawais
Syllogistischer Fehlschluss

Än **Syllogischdische Fehlschluss** ischn Fehla baim syllogischdische agumendiere. Die Fehlschliss sinn donn ugildische Syllogisme, wuma vunde gildische Syllogisme midde syllogischdische Metareschle bschraiwe unn unnaschaide konn.

Baim syllogischdische agumendiere machen viele Laid Fehla. Syllogisme kummen baide Iwwarede| unn Iwwazaische zum Oisadz, wu Onohme oigsedzd werre kenne, wu vun viele Laid audomadisch akzebdiert werren uns so ermeschlischen, dass falsche Aussache odda ofd a uausgschbrochene Schlufolscharunge als wohr erschoinen.

## Gugschd a uff
* Syllogismus

## Vawais
Courtier's Reply

**Courtier's Reply** (uff daidsch *Die Andword vum [[Höfling|Hefling]]* odda *„Hofschdaadlischi Ondword*) ischn informalle Fehlschluss, ä Schoinagumend unnen alde rhetorische Gniff. De *Courtier's Reply* ischn Audoridedsagumend, wu ebbem die Fehischkaid abgschbroche werd, iwwa ebbes zu redde, zu urdelle odda Gridigg zu iwe, wailde Person mongelndes (Fach)Wisse unnaschdelld odda efach die Qwalifikazjon, alla zum Baischbiel die ogeblisch needisch Ausbidung abgschbroche werd, um sisch glabwirdisch zu em Thema aisere zu kenne. Der Gniff werd z. B. oigsedzd, um Gridigg abzuschmeddere. De Gniff konn a noch z. B. midna B'laidischung wie z. B. abkonzle odda läschalisch mache (Reductio ad ridiculum) etc., vabunne werre.

De B'griff isch vum omerikonische Biolog Paul Zachary Myers 2006 uffg'brochd worre.

Myers hodd gseje, dass die Gridigg vum Richard Dawkin in soim Buch De Goddeswohn efach wesche fehlenda theologischa Abschliss abg'lehnd werd. Unn des isch so, als obma (wie inde Fawel vum Hans Christian Andersen Die Naije Kleeda vum Kaisa) vunnem Kind, des b'mergd hodd, dasde Kaisa gakä Gleeda o hodd, valonge ded, erschmol än Dogda in Haute Couture zu mache, b'vors des sache derf.

## Form
De Druchschluss hodd de Form

## Gescheschdimme
De Philosoph Edward Feser vum Pasadena City College held dägesche, dass „Courtier's Reply“ als ä Tagdig vunna rhetorischi Pseudo-Vataidischung unn als Marketing- odda Werweslogan g'numme werd, umde Hiewes uff die Ukendniss vun Laid iwwa ä Thema abzukonzle um sisch nedd do'dämid ausnonna sedze zu misse. Er nennd des donn es „Myers-Shuffle“, wu die Rhetorigg vum „Courtier's Reply“ än Sophismus odda logische Fehlschluss isch.

## Gugschd a uff
* Argumentum ad verecundiam
* Reductio ad ridiculum
* Selegdiv Agumendadzjon

## Vawais
Framing (Sozialwissenschaften)

**Framing** mänd Konzebd unn theoredische Sischdwaise inde Sozjalwisseschafde, wie Laid, Grubbe unn Gsellschafde die Realided schdrugduriern, sejen unn driwwa babbln. Framing bassierd im Kobb baim Deng'ge unn inde zwischemenschlische Kommunikatjon. Do'd'bai entschdejen „Deng'grohme“ vun mentale Repräsentatjone, Indabredazjone unn Vaefachunge vunde Realided. Die „Kommunikationsrohme“ sinn donn die Vamiddlung vunde Deng'grohme zwische vaschiedene Agtere. Framing ischn wischdische Deel inde Soziologie, de Wisseschafd vunde sozjale Inda'agzjone zwische Laid. Mid Framing werren Informadzjone innen Kontegschd gschdelld, wumid die Empfänga vunde Dade ä Vabindung zu ihrm Wisse herschdelle unn oiordne kenne.

## Gugschd a uff
* Framing-Effeggd

## Vawais
Selektive Argumentation

Die **Selegdiv Agumendadzjon** (a „Sondafall“ odda „Ausnohmefall“ ) ischn informale Fehlschluss, wu jemond Ausnohme z. B. zuna allg'moine Reschel geldnd machd, s'dod'fir awwa kä schdischhaldischi B'grindung hodd. De Agumendierende weschd soi Brinzibije uff, onschdadse konsequend ozuwende. Des allg'moine Brinzib gild alla nedd fa schbezjelle Siduazjone. Die Agumendadzjon sedzd a än Dobblschdondad odda ä Dobblmoral oi.

## Form
De Druchschluss hodd die Form

odda

## Baischbiel
Efache Baischbiel sinn

* „Jeda hod die Pflischd, die Bolizai baide Erwed zu unnaschdidze, egal, wer de Vadeschdische isch. Wonnse awwa on moi Der klobben, unn wolln was iwwa moin Nachba weschede Oibrisch ihm Wohnblogg wisse, weeß isch nadirlisch nix. Isch varod doch kenna.“
* „Ja, alle b'drung'gene Fahra solldn schun bschdrofd werre, awwa Herr Rischda, des isch doch moin Sohn! Des ischn guude Bu, wu hald moln Fehla g'machd hodd!
* Ja, Ehebruch isch vawerflisch, awwa bai Männa isch des was onnares / awwa Frauwe kenne due wase wolln.

## Gugschd a uff
* Rosinepigge
* Courtier's Reply

## Vawais
Relativistischer Trugschluss

Die **Reladiwischdische Druchschluss** (a „subjugdiwischdische Druchschluss“) ischn informale Fehlschluss, wu jemond b'haupd, dass ä objektivi Tatsach fa ä Person wohr isch, awwa nedd fa ä onnari Person.
Fehlschluss des gesunden Menschenverstands

Der **Druchschluss vum [[Gesunder Menschenverstand|gsunde Menschevaschdond]]** (a *Appell onde gsunde Menschevaschdond* odda *Appell onde gsunde Hausvaschdond*) (uff englisch *Appeal to common sense*) ischn informalle Fehlschluss. Do'd'baig gehdma d'vu aus, dass Onohme unn Schlussfolscharunge vuna Person allg'moin b'konde unn o'erkonde Tatsache unn Sachvahald sinn. De *Druchschluss vum gsunde Menschevaschdond* ischn Schbezjalfall vunde ogeblische G'wisshaid. 

## Form
De Druchschluss hodd de Form

## Baischbiel
Efache Baisbiel sinn

* A des wes doch jeda, das des (nedd) so isch.
* Das des (nedd) schdimmd, sachda doch schun de gsunde Menschvaschdond.

## Gugschd a uff
* Petitio Principii
* Argumentum ad ignorantiam
* Agumend weschem Uglawe

## Vawais
Idem per idem

**Idem per idem** (latoinisch fa „desselwe dursch desselwe“) a Zirgldefinidzjon ischn Logische Fehler unnen formala Fehlschluss, wu die Definidzjon vunnem Begriff im zu definierendem Ausrugg uffdridd. Deswesche werd *idem per idem* a sinonim midd Tautologie gsedzd. Baide Ausdrigg,  unn τό αυτό werren midd *dasselbe* iwwasedzd.

Werd nedd än B'griff dursch sisch selwa bschdimmd, sondan än Sadz dursch sisch selwa b;wiese, isches nedd *idem per idem*, sondan än Zirglschluss. Baide sinn Spezialfell vunde Petitio Principii.

## Baischbiel
Baischbiel sinn

* Alsde Moses Godd nochm Nome frochd, krischda die Ondword: „Isch bin, wer isch bin.“

## Vawais