open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beleidigte Leberwurst

Midd **B'laidischd Lewaworschd** odda a **G'grängd Lewaworschd** mämdma jemond, wu sisch b'laidischd, zuriggg'sedzd etc. field unn vor sisch hie schmolld. Donn isch do ofd a ebbes bassierd, was de Grund d'fier isch, dass sisch jemond so field, wie zum Baisbiel middm Argumentum ad hominem, Argumentum ad personam, Argumentum ad odium odda a Argumentum ad populum odda ebbes onnarem. Ma sachd donn z. B. „a schbiel doch nedd die b'laidischd Lewaworschd“ unn driggd domid aus, dasses jo kän Grund gewwe dud (um zu saache, dasses jo nedd so g'mänd g'wesd isch) odda deed (um de Grund abzuschwesche) g'grängd, vaärschad odda b'laidischd zu soi odda sisch vanochläsischd zu fiehle odda zu deng'ge, dassma nedd g'nuch Werdschedzung krischd hodd unn sisch vielleischd soga zurigziehd. Maischdens werd des g'zaischd unn erward, dass ä Endschuldischung odda ä Zuwendung kummd. Des sachdma saidm 19. Jahhunnad.

## Hinnagrund
Die Redensaad kummd vunde Vorschdellung vunde Medizin vum Aldatum unn vum  Middlalda. Do hoddma g'glabd, dass die Lewa de Sidz (bzw. „Schbaischerord“) vunde Lewenssefd unn domid a fas Temparamend isch. Insbsondare de Zorn hoddma do vamud kabd. Die Vorschdellung hodds inde daidsch Schbroch bis ins 18. Jahrhunnad gewwe, wies inde Lidaradur beleschd isch. De Paul Fleming (1609–1640) hodd do in soine *Früelings-Hochzeitgedichte* geschriwwe

Odda de Christoph Martin Wieland (1733–1813) in soim *Hexameron von Rosenhain*

Die „Worschd“ hoddma erschd okengd, alsma nemme g'klabd hodd, dass die Gfiehl inde Lewa hoggen. Ma hodd donn fa die Redensard vunde „b'laidischd Lewaaworschd“ nochdräglisch ä Erzehlung erfunne. unn die Enschdejung bschriwwe.

## Vawonde Redensarde
Vawonde Redensarde sind „pikiert soi“, wu vum fronzesische Verb *piquer* kummd, wuma mid „schdesche“, awwa a mid „ärschare“ odda „raize“ iwwasedze konn. Ã waideri isch „Ã Laus iwwa die Lewa g'loffe“. Do driggdma aus, dass ebbes gleenes, nischdisches, ewe ã gleeni Laus, zum Zorn fierd. Vawond isch a „die Gall iwwalaafe“.

## Vawais
Cancel Culture

**Cancel Culture** kummd ausm englische unn mämdma de Vasuch vun Laid ä in ihre Aache „Fehlvahalde“ vun onnare Laid (haifisch vun Brominende), Grubbe odda Organisadzijone effendlisch ozuglaache, zu brandmaage unn eschde. Ofd isch des midm Uffruf zum Boykott vabunne, alla a zum Uffruf wesche dem vamoindlische Fehlvahalde die bedroffene Laid, Grubbe odda Organisadzijone zu zensiere. Deswesche komma a saache, dass *Cancel Culture* ä „Zensurkultur“ vun bschdimmde Laid odda Grubbe gesche onnare isch.

Tipischerwais schdehd „Cancel Culture“ im Zommehong mid unnde Ausenondasedzung um Political Correctness, odda bai Froche vun sozialer G'reschdischkaid odder Korregdhaid, wie zum Baischbiel bai Sexismus, Heterosexismus, Homophobie, Transphobie, Rassismus,  Antisemitismus, frauwefaindlische, -va'achdende Aussache, odda a naija zum Baischbiel bai de Froch noch kuldurella Oaischnung. *G'canceld* werren vor allem Laid, wu uffgrund vun ihrm G'schleschd, Haudfarb, soziale Schdadus etc. als priwilegierd g'seje werrem. Middm *cancle* kummen maischdens B'schuldischunge, Oglaache odda sog'nondi Gridigg uff, wude Ruf vunde b'droffene Persone schädischd.

## Määnunge
Oinische Laid määnen, dass die „Cancel Culture“ abschregend fa ä effendlische Debad isch unn dewesche a nix bringd unn vor allem mol a kä Ännarunge b'wirgd, eja noch die Intoleranz vaschderge dud unn soga uff Cybermobbing nauslaafd.

Onnare saachn, dassn Uffruf zum "cancle" a blos ä Määnung isch, deswesche a frai gsachd werre konn unn dass so die Rescheschafd fa ebbes gferderd unnde endreschdede Mensche a ä Schdimm gewwe werd. Noch onnare b'zwaifln das die „Cancel Culture“ was Naijes isch und saachen, dasses Boykottuffruf schun imma gewwe hedd. While the careers of some public figures have been impacted by boycotts that have been widely described as "cancellation", others have complained of cancellation while continuing their careers as before.

## Gugschd a uff
* Bulverismus

## Bischa
* Adrian Daub: *Cancel Culture Transfer. Wie eine moralische Panik die Welt erfasst*. Suhrkamp, Berlin 2022, ISBN 978-3-518-12794-0.
* Annika Domainko, Tobias Heyl, Florian Kessler, Jo Lendle, Georg M. Oswald (Hrsg.): *Canceln. Ein notwendiger Streit*. Hanser, München 2023, ISBN 978-3-446-27613-0.
* Caroline Fourest: *Generation Beleidigt. Von der Sprachpolizei zur Gedankenpolizei. Über den wachsenden Einfluss linker Identitärer.* (Critica Diabolis) Übersetzung: Alexander Carstiuc, Mark Feldon, Christoph Hesse. Edition TIAMAT, Berlin 2020, ISBN 978-3-89320-266-9.
* 
* Eve Ng: *Cancel Culture: A Critical Analysis.* Springer International, Cham 2022, ISBN 978-3-030-97373-5.
* Julian Nida-Rümelin: *„Cancel Culture“ – Ende der Aufklärung? Ein Plädoyer für eigenständiges Denken*. Piper. München 2023, ISBN 978-3-492-07179-6.
* Elfi Vomberg / Sebastian Stauss / Anna Schürmer (Hrsg.): *Krise – Boykott – Skandal. Konzertierte Ausnahmezustände* edition text + kritik, München 2021, ISBN 978-3-96707-458-1.

## Vawais
Anekdote

Ä **Anegdod** (griechisch ἀνέκδοτον, *anékdoton*, „nicht herausgegeben“) isch ä korzi, ofd gaischdraischi odda widzischi Schildarung vunna bämergenswerde odda charagdarisdische B'gewehaid, maischd im Lewe vunna Person. Die drai wischdigschde Mergmal vunde Anegdod sinn die scharfe Charagdarisierung vun Persone, die Redugzion uffs Wesendlische unn die Pointe.

## Bischa
* Heinz Grothe: *Anekdote.* (= Sammlung Metzler; Abt. E, Poetik; M 101). 2. Auflage. Metzler, Stuttgart 1984, ISBN 3-476-12101-1.
* Sonja Hilzinger: *Anekdotisches Erzählen im Zeitalter der Aufklärung. Zum Struktur- und Funktionswandel der Gattung Anekdote in Historiographie, Publizistik und Literatur des 18. Jahrhunderts.* M und P, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-45187-9.
* Friederike C. Raderer, Ralf Wehmeier: * Das muss wie im Zoo klingen – Musiker-Anekdoten.* Philipp Reclam jun., Stuttgart 2008, ISBN 978-3-15-010654-9.
* Manuel Schnitzer: *Rabbi Lach und seine Geschichten – Jüdische Anekdoten*, Anaconda Verlag GmbH, Köln 2015, ISBN 978-3-7306-0295-9
* Hermann Schüling: *Katalog einer Sammlung von Anekdotenbüchern*. (= Spezialsammlungen der Universitätsbibliothek Giessen; 1). Universitätsbibliothek Gießen, Gießen 1982 (Digitalisat).
* Volker Weber: *Anekdote. Die andere Geschichte. Erscheinungsformen der Anekdote in der deutschen Literatur, Geschichtsschreibung und Philosophie.* Stauffenberg, Tübingen 1993, ISBN 3-923721-29-3.
* Matthias Steinbach (Hrsg.): *Wie der gordische Knoten gelöst wurde. Anekdoten der Weltgeschichte, historisch erklärt.* Stuttgart: Reclam 2011. ISBN 978-3-15-020227-2; Rezension
Rhyme-as-reason Effekt

De **Rhyme-as-reason Effegd** (uff Englisch a *Eaton–Rosen phenomeno*) ischn Deng'gfehla, wu dodruff b'ruhd, dass die Laid ebbes eja als rischdisch oischdufn, wonses g'roimd heren.

## Baischbiel
G'roimde „Waishaide“ ausm Aldach sinn zum Baisbiel

* *Was isch nedd wees, machd mich nedd hees (Was ich nicht weiss, macht mich nicht heiss).*
* *Morscheschdund hodd Gold im Mund (Morgenstund hat Gold im Mund).*
* *Wer de Pfennisch nedd ehrd, ischde Tala nedd werd (Wer den Pfennig nicht ehrt, ist den Taler nicht wert).*
* *Wonns haid konschd bsorsche, vaschiebs nedd uff morsche (Was du heute kannst besorgen, das verschiebe nicht auf morgen).*
* *Gfah erkonnd, Gfah g'bonnd (Gefahr erkannt, Gefahr gebannt)*

Ausde daidsch Bolidig

* *Wandel durch Handel.*

Ausde Pseudowisseschafd

* *Väter als Täter*

## Vawais
Ich hab' mein Herz in Heidelberg verloren

Wer hed ned scho elles sei Häzz, sei ……

***Herz in [[Heidelberg]] verloren*** ? 

Friedrich Raimund Vesely (1900-1954), der nannde sich *Fred Raymond*, komponierte **1927** des Liedsche "**Ich hab´ mein Herz in Heidelberg verloren**" ( = *Isch hab moi Häzz in Heidlbersch valoore* )

mid em Teggschdd vom **[[Fritz Löhner-Beda]]** (1883 - 1943, von de Naziis im KZ Auschwitz ermordet).

**Ernst Neubach** (1900 -1968) machde draus de Haubdsong von em „Singspiel“ (hoid wär des eh Musikell). 

In de USA un in Groosbritannie kam ''The Student's Romance'' 1935 als „musical film“ vom Otto Kanturek in die Kinohs mit der Grete Natzler als Stahr. Den englischen Teggschd schrieb Harry Stephen Pepper (1891 – 1970) dadevor. Dann endschdand no en Spielfilm* **1951**; O. W. Fischer un die Liselotte Pulver singe es; in *"<big></big>"* (Regie vom Paul Verhoeven)

## Literatur

* RNZ, Manfred Bechtel: *Verfolgt, ermordet, vertrieben.* RNZ vom 31. Mai 2011, Blick in die Stadtteile - S. 1 (Zitat "… Namentlich genannt wird nur Fred Raymond …")

* Oliver Fink: *"Memories vom Glück". Wie der Erinnerungsort Alt-Heidelberg erfunden, gepflegt und bekämpft wurde.* Heidelberg, 2002. ISBN 3-89735-209-5.

### Gugg aa:
Eddie Murphy konschruiirde ne „Filmkomödie“ fürs Kinoh draus: *Der Prinz aus Zamunda* (1988) wo der „Studentprince“ ins Nu Jorgg von de 1980er-Jaare kummd.

### Nôchwais
Bias blind spot

Die **Vazerrungsblindhaid** (uff Englisch „Bias blind spot“) määnd die Blindhaid fa die aischene Ofellischkaid fa Deng'gfehla unn ischn Deng'gfehla. Maischdens nimmdma o, dass des aischne Deng'ge, Wohrnemme, Erinnare unn Urdeele frai vun Deng'gfehla unn B'oiflussung isch unn des bloß de onnare bassierd. Sisch selwa siehd ma gern als objegdiv unn glabd frai unn rischdisch urdele zu kenne. Des hilfd zum Baischbiel ums aischene Selbschdwerdgfiehl zu erhalde unn schderge, isch awwa grundsedslisch ä Problem wonns ums g'winne, erzaische unn vabraide vun valide Erkenndnisse gehd, wie zum Baisbiel inde Wisseschafd.

G'bräschd hodde B'griff die Emily Pronin, Sozialpsischologin pm *Department of Psychology* vunde Universität Princeton, zsomme mid ihre Kollesche Daniel Lin unn Lee Ross. De englische Ausdrugg *bias blind spot* isch analog zum optische blinde Flegg vum Aach.

Die *Vazerrungsblindhaid* schoind'n beschde blinde Flegg zu soi, wu nedd midd de Fehischkaid vabunne isch, Endschaidunge zu dreffe. Die maischde Laid schoinen zu glaawe, dass se wenischer voroig'nunne sind als onnare, uuabhängisch vun ihre tadseschlische Endschaidungsfehischkaid.

## Ursache
Die *Vazerrungsblindhaid* kummd vunde viele Deng'gfehla unn vun de Selbschddaischung.

Womma selwa b'droffe isch, mergdmas nedd wesche de vazerrde Worhnehmung, obwohl mas baide onnare in vaglaischbare Umschdend siehd. Des heesd donn „introspektive Illusion“. In wisseschafdlische Schdudije hoddma des a fade medizinische B'raisch gfunne.

## Vawais
Versunkene Kosten

**Vasung'gene Koschde** (, uff Englisch „Sunk cost“) ischn B'griff ausde Werdschafd unn b'zaischend die b'raids innä Sach oigäsedzde Ressourse, wie Geld odda Zaid, wuma nemme zurigg krische konn. Weswesche ma die Koschde a ned inde waidere Endschaidunge b'riggsichdische derf unn „“. So Inweschdizjone, wu nix g'brochd hawwen unn ma nemme zurigg krische konn, tauchn in de Bilonz vunnem Unnanehme uff unn fihren zu äm Valuschd.

## De Deng'gfehla
Wonn ä Inweschdizijon nix g'brochd hodd unn ma soi Geld odda Zaid valore hodd, isches awwa ofd des Agumend zu saache, dassma waida inweschdiere muss, wailma jo schun so viel noigschdegd hodd unn des schunschd valore isch. Vaninfdisch wers awwa zu agzebdiere, dasses efach än Valuschd isch, s'abzuschraiwe unn uffzuhere. Wonn sowas bassierd isch, soldma vaninfdischawais des analisiere unn vaschdeje, wies d'zu hodd kumme kenne.

## Vawais
Argumentum ad fidentia

S****' (ladainisch fa „Agumend, wu uffs Selbschdvadrauwe vunna Person gehd“) ischn Deng'gfehla, än logische Fehlschluss, ä Schoinagumend unn a än rhetorische Gniff. Baim *argumentum ad fidentia* werd efach des Selbschdvadrauwe vunde Person og'griffe, wu ä Aussach gmachd hodd, ohne dasses irschnd ä odda Faggde gewwe ded.

## Schema
Die allg'moin Form vun dem Druchschluss isch

## Bischa
* Sternberg, R. J., III, H. L. R., & Halpern, D. F. (2007). Critical Thinking in Psychology. Cambridge University Press.
* A. Schopenhauer, Eristische Dialektik oder Die Kunst Recht zu behalten. 1830/31. (Edition Arthur Hübscher (1966); Haffmans Verlag, Zürich 1983, ISBN 3-251-00016-0) gugschd bai Reclam
* Charles Leonard Hamblin: *Fallacies.* Methuen London 1970, ISBN 0-416-14570-1 und ISBN 0-416-70070-5 (Taschenbuch), Neuauflage von 2004 bei Vale Press, ISBN 0-916475-24-7 (Taschenbuch).
* Maurice A. Finocchiaro: *Galileo and the Art of Reasoning.* (Boston Studies in the Philosophy of Science, vol. 61.) Dordrecht 1980.
* Hans. V. Hansen, Robert Pinto, Fallacies: classical and contemporary readings
* Irving M. Copi, Carl Cohen, Introduction to Logic, 2010, 14. Auflage, Routledge, isbn 978-0205820375, oclc 862726425

## Gugschd a uff
* Argumentum ad hominem
* Argumentum ad personam
* Internet Encyclopedia of Philosophy (IEP), A Peer-Reviewed Academic resource
* Fallacy Files

## Vawais
Comité flamand de France

Des **Flämische Kumitee vun Frongraisch**, b'konnd als *Comité flamand de France* uff fronzesisch un *Vlaemsch Comiteit van Vrankryk* uff flämisch, ischn fronzesische Varoi wu sisch, als ä wissenschafdlische Gsellschafd, um des Schdudije, die Erhaldung un die Vabraidung vunde flämische Kuldur in Fronzesisch-Flanda kimmert, voa allem inde Beraische Schbroch, Lideradur un Gschischd. G'grind worre isch des Kumitee oam 10. April 1853 vum Edmond de Coussemaker in Dünkärsch un ischs bis haid noch imma agdiv. Dodmid ischs änna vunde äldschde wissenschafdlische Gsellschafde vun Frongraisch.

In Hazebroek unnahald des Kumitee ä Fachbiweledeg, wu alle aije Vaeffendlischunge sowie Regionalwerge uffb'wachd un g'sammeld werre. Driwwanaus ischs vaondwordlisch fa die Vawaldung vunde Sammlunge vum Museum Jeanne Devos in Wormhout.

## Webpeidsch
* Websaid vum Kumitee
* Johrbischa vun 1853 bis 1999 bai Gallica
* Berichde vun 1857 bis 2000 bai Gallica

## Vawais
Lettlond

**Lettlond** (lettisch *Latvija*) esch e Land in Nordoiropa. Lettlond isch e palamendarischi Rebubligg un seid 2004 in der Oirobäische Union. Des Land grenzt an Esdlond, Litaue, Waissrusslond, Russlond un an di Ostsee. Da gräschde Deil vun da Bevelgarung wuhnt im Side vum Land mi-da Haubdschdadt Riga. Amtsschbrooch in ganz Lettlond is Lettisch. Lettlännische Währung isde Euro.

## Geographie

Aingedaild iss es in 4 Prowinze (Latgale im Oschde, Kurzeme im Weschde, Vidzeme im Norde, Zemgale im Siede), 36 Gemeinde unn 7 Rebubliggschdädt. De häggschde Bärsch vun Lettlond is Gaiziņkalns mid 312 m.


Mittelalterliche Altstadt - panoramio.jpg|Riga
Veczemju klintis, beginning september.jpg|
Ergeljuklintis424aug037qg.jpg|Fluss Gauja


## Noochwais


## Im Netz
Michael Jackson

**Michael Joseph Jackson** (* 29. August 1958 in Gary, Indiana; † 25. Juni 2009 in Los Angeles) war en US-amerikonische Sänger, bekannt als *King of Pop* ("König vom Pop").

## Einzelnachweise
Dead-Cat Strategie

Midd **Dodi Katz Schdradegie** odda **Dead-Cat-Schdradegie** (uff englisch a *Deadcatting*) määnd ma ä Ablengungsmanewa vor allem inde Bolidig, wu absischdlisch ebbes g'machd odda g'sachd werd, um die Uffmergsomakaid vunde Medija, Zuhera unn Zuschauwa vunde aischendlische Broblem, Misserfolsche etc. in onnare B'raisch ableng'ge soll. Des erraischdma midd änna eglhafde, dramadische, schogierende, moralische zwaifelhafde odda schunschdwie de Gaischd vanewelndi Tad ooda Okindischung odda schund ä Sach, wu die maischde Laid soford druff oschbringen unn alles onnare vagesse gehd. 

## Urschbrung
De Nome fa die Schdradegie werd middm ausdralische Boloidigschradeg Lynton Crosby vum ejemolische bridische Bremijeminischda Boris Johnson in Vabindung g'brochd. De Boris Johnson hodde Crosby während de Wahle zum Birschameschda vun London in de Johr 2008 unn 2012 als soin Wahlkompfmanaga b'schäfdischd kabd. De Johnson hodd zude Schdagegie g'sachd: „Äns isch gons glaa, wonn ä dodi Katz uffde Essdisch gäschmisse werd – unn isch mään nedd, dass die Laid emperd, uffgeschreggd, og'widerd soi werrenn. Des schdimd, isch awwa uuwischdisch. Endschaidend isch, sachd moin ausdralischa Freund, dass jeda schraje werd: ‚A moi Gied, Alda, do lieschd jo ö dodi Katz uffm Disch!‘ Onaschda g'sachd, sie werren iwwa die dod Katz redde – das, woriwwa sie redde sollen – und sie werren nemme iwwas Broblem redde, wuda so viel Ärscha machd.“

:(Im Original) *There is one thing that is absolutely certain about throwing a dead cat on the dining room table – and I don’t mean that people will be outraged, alarmed, disgusted. That is true, but irrelevant. The key point, says my Australian friend, is that everyone will shout, ‘Jeez, mate, there’s a dead cat on the table!’ In other words, they will be talking about the dead cat – the thing you want them to talk about – and they will not be talking about the issue that has been causing you so much grief.*

## Gugschd a uff
* Schdrohmonn-Agumend
* Schbieschlgfeschd

## Vawais
Keil-Strategie

**Kail Schdradegie**, umgongsschbrochlisch *Än Kail zwische die Laid etc. traiwe* (uff englisch *Wedge issue*) ischä Schdradegie in alle Lewensb'raisch, awwa a inde Bolidig, um die Laid aussnonna zu diwidiere, alla, se so uuäns werre zu losse, dasse nemme rischdisch hondle kennen, odda so ausseje losse, dassma än Vordeel draus zije konn.

## Bolidig
De ausdralische Boloidigschradeg Lynton Crosby gild als B'firworda vunde *Kail Schdradegie*, baide Badaije, wua berod. Do'd'zu werd ä schbaldendes, kondrowerses Thema inde gegnarische Badai im Wahlkombf uffg'brochd unn die Haldung vunde aischene Badai mid der vunde abwaischende Fragzion vunde gegnarische Badai in Oiglong g'brochd. S'Ziel isch, do'd'mid ä meglischsd hidzischi Diskussion inde gegnarische Badai auszulese, umse zu schbalde odda se zuminnischd noch ausse so ausseje zu losse, umse so als (regierungs)uufehisch, zerschdridde etc. b'zaischne zu kenne. S'Ziel isch die Ohänga vunde genarische Badai unn allg'moin ihr Wähla zu vauusischare, so dass die Baidai Zuschdimmung unn baide Wahl donn Schdimme valierd.

Ä onnares Ziel isch konn a soi, iwwa so ä kondrowerses Thema bledzlisch ä Sischdwais salongfehisch zu mache. Do'd'zu saachdma inde Bolidig a „unnam Radar“ agiere odda „dog-whistle campaigning“.

Um des erfolschraisch im Wahlkombf zu mache, nudzd de Crosby viele Umfroche unn sedzed uff efache Bodschafde unn än schdraffe Wahlkombf. Die Umfroche helfen solsche Theme zu finne, wuma fa den Zwegg guud oisedze konn. De Wohlkombf werd donn a midd änna uff lokale Wahlkrais midd ihre Theme unn Bolidigga unn Persenlischkaide tagdisch kombinierd.

## Vawais
A nescire ad non esse

**A nescire ad non esse** (lat. „vum Nedwisse uffs Ned-Soi“) ischä rhetorischi Figur. Ä Bähaubdung, dass ebbes ned de Fall isch, werd do'd'mid b'grinded, dass de Sachvahald jo ned bekond isch. Werd's so oigsedzd, als deds ä logisches Agumend soi, donn isches än Fehlschluss.

## Form
Die Form isch

## Baischbiel
* „Des konn so ned soi, so hawisch des jo noch nie kerd“

## Guggschd a uff
* Argumentum ad ignorantiam
* Todschlachagumend

## Einzelnachweise
Gish-Galopp

De **Gish-Galopp** (uff Englisch *Gish galopp*) raide ischä redorischi Tagdigg baim Dischbediere, wude Geschna inna Flud vun Uwohrhaide, Halbwohrhaide, läschalische unn läschalische machende Unnaschdellunge, Vamudunge unn Annahme, redorische Froche etc. zu erdräng'ge, dassa ganemme wes, wiea all den Bleedsinn unn Bullschit, die G'rischde, Zwaifl, sinnfraija „Gridigg“, Liesche, Aldanadive Fagde, Desinformatione, Fake News, Valaimdunge etc. Postulate widalesche soll. De B'griff *Gish-Galopp* isch vum Eugenie C. Scott g'bräschd worre unn noch dem Kreationischd Duane T. Gish b'nonnd, wu des oigsedzd hodd. Zum *Gish-Galopp* kerd, dassem Geschna gake G'leschehaid gewwe werd, zu reagiere. S'wwerd schnell hinnanonna alles rausgebabbled uns Thema g'wegseld.

## Wirgung
Persone, wude *Gish-Galopp* raiden, werren ofd als wissend und kompedend vunde Zuhera gseje. De Geschna, wu schdendisch in Erglerungsnod hinnaherhingd, erschoind als uwissend unn vor allem als ufähig. Selbschd wonna mol zu Word kumme dud unnen Pung'gd mid Fagde rischdisch schdelle konn, isses efach, im Gish-Galopp des efach zu leigne unn vum Disch zu wische odda zu ignoriere uns Thema zu wegsle. De Uffwond alles rischdisch zu schdelle koschd Zaid, wuma ned hodd. Des Publikum soll so Zwaifl onde Fehischkaide vum Geschna erzaischd werre. De Gish-Galopp fungzionierd in Liveshows vor allem bai ugschuldem Publikum, awwa nedd bai Uffzaischnunge, wu alles im Nachhinoin iwwabriefd werre konn.

## Bolidigg
Inde Bolidigg werd de Gish-Galopp oigsedzd unn isch vum Steve Bannon, dem ejemolische Schdrdeg vum Donald Trump als „flood the zone with shit“, des heesd „die Zon mid Schaiße iwwaschwemme“, bschriwwe worre. Zum Baischbiel de Donald Trump sedzd de Gish-Galopp ofd oi..

## Geschemassnohme
* Womma denjenische unn soi Agumend b'raids kenne dud, wude Gish-Galopp oisedzd, komma soi Gebabbl (im Gish-Galopp) vorwegnemme, widalesche unn mid Wisse unn Fagde pungde.
* Wonn die Debadd b'raids im Gish-Galopp mit Usinn etc. gflud werd, komma de schweschsde, dimmschde unn leschaligschde Pungd rauspigge, zu zaraise unn als Paradebaisbiel fade gonse onnare Bledsinn hieschdelle ([Schwachschdell-Widaleschung). Ma muss do donn des Hefd inde Hond palde unn solong droblaiwe, bisma des zapfligd unn als Paradebaischbiel dem Publikum glaa g'machd hodd.
* Zudem soldma sisch ons Publikum wende un die [Technik|Teschnigg vum Gish-Galopp b'nenne, zum Baisbiel „Des isch ä Teschnigg, wu 'Gish Gallop' hesd - lossensesisch do nedd funde Flud vun Bleedsinn daische, wuse grad kerd hawwen.“
* De Gish-Galopp brauchd ä Form vunde Debadd, wuma efach drufflos redde konn uns fungzionierd nedd, wonn die Debadd moderierd unn schdrugdurierd.

## Gugschd a uff
* Bullschit-Uugleischhaid-Prinzip
* Argumentum ad captandum

## Vawais
Hitchens’ Rasiermesser

S**'Rasiermessa vum Hitchens** (uff Englisch *Hitchens's razor*) isch ä erkenntnis-, philosophisch- unn argumentationstheoretischi Maxime, wu sachd, dass die B'waislaschd iwwa die Waahaid vunnem Agumend bai dem odda dene lischd, wu des Agumend uffbringen unn b'haubdn. Konn odda kennen die ihr B'haubdung nedd b'grinde, b'waise, Fagde vorlesche etc., donn komma nochm Rasiermessa vum Hitchen die B'haubdung ohne waidari B'grindung vawerfe unn de Oschbrisch s'Geschedeel zu b'waise, komma efach zuriggwaise unn ma muss do ga nedd waida agumendiere, um ub'grindede Aussache zu widalesche, ma konnse efach mongels B'waise, Fagde etc. abwaise. Zuna Aussach vorg'brochde falsche B'waise, Fagde, Fehl- odda Druchschliss, falsche Prämisse, Deng'gfehla etc. kennen g'nauso zurigg'g'wiese unn vaworfe werre.

S'Rasiermessa vum Hitchen isch ä Iwwasedzung vunnem ladoinische Sbrischword, wuma im 19. Jahrhunnad vawended hodd: 

Nochdem de Hitchen in soim Buch vun 2007 die Maxime uffgschdelld hodd, isches als *Hitchens' razor* innem online Forum vunde  atheistische Blogger Rixaeton im Dezemba 2010 unnem Evolutionsbiologe Jerry Coyne b'nudzd unn b'konnd worre. S*'Rasiermessa vum Hitchens* isch vawond middm Rasiermessa vum Ockham unnem Sagan Schdandad („Extraordinary claims require extraordinary evidence“, alla „Außag'wehnlische B'haubdunge brauchn außag'wehnlische B'waise“).

## Guggschd a uff
* Schdondad vum Sagan
* B'waislaschd
* Teekonn vum Russell
* Rasiermessa vum Hallon
* Rasiermessa vum Ockham
* Rasiermessa vum Alder
* Gish-Galopp
* Argumentum ad captandum
* Bullschit-Uugleischhaid-Prinzip

## Vawais
Sealioning

**Sealioning** (a *sea-lioning* unn *sea lioning*) ischä englisches Verb, wuma vum Word fa Seeleewe abg'laided hodd. Domid werd ä Aad vun Trolling, B'leschdigung unn Schikon b'zaischned, wu Laid midd u'uffherlische Froche odda Ofroche noch B'waise zu Sachverhalde vafolschd werren, wu nur om Rond vun B'daidung odda lengschd g'glerd worre sinn. Inde Social Media gehd des gud unnam Schutz vunde Anonimided unna uglare Idendided. Do'd'bai werdde Oschoin vun Heflischkaid unn Uffrischdischkaid („Ich vasuch do bloß ä DebaDebadd zu fiehre“) unn Uwissehaid iwwa des Thema vorgschowe. Wonn die Laid donn die G'duld valieren unn uheflisch werren, inszinierd sich de Troll als des Obfa unn b'zaischend soi Gescheniwwa als agumentativ uzugenglisch unn uvaninfdisch. Wesche dem Vahalde definierd de Fachdidagd Philippe Wampfler än *Sea lion* alsä aischeni Trollaad unn määnd

Än *Sea lion* will noch Wampfler erraische, dass onnare sachen, wassa here will. Awwa än *Sea lion* wirgd bloß flischdisch serijes unn vabirschd soi Inderesse, agumendierd nedd unn formulierd a kä These, zweifeld awwa on allem im äm ford unn valongd, dassma vunem empfohlene Tegschde lese dud.

De B'griff kummd vum Webcomic Wondermark vum David Malki, wu im The Independent als „die dreffenschd B'schraiwung vun Twitter (haid *X*), wuma je g'seje hodd“ b'zaischend worre isch. Die Add vun Ogriff isch a middna Denial-of-Service-Attacke (DOS-Attacke) vaglische worre, wu uff Mensche abzield unnse durschs uffdringische Froche iwwalaschde soll.

## Geschemaßnohme
Als Geschemaßnohme schleschd de Wampfler vor, de B'griff vum *Sea lion* unn *Sealioning* indr Debadd offensiv zu vawende, sich uff korze Andworde zu b'schreng'ge unnde Schbieß umzudreje.

## Baischbiel
Baim Sealioning werren fas Trolling, B'leschdigung, Schikon, Oischischdarung, Hounding, üble Nochrede, Nochdrede, etc. maischd fadeschoinische Eaglerunge gewwe.

* Isch froch jo bloß.
* Ma werd jo wohl noch driwwa redde derfe.
* Isch mach jo bloß druff uffmergsom, dass des wasde X gmachd hodd, viellaischd iwwabrief werre sold. Des derfma doch wohl noch.
* Isch mach bloß uff die Reschel uffmergsom, wude X d'gesche vaschdose dud.

## Gugschd a uff
* Argumentum ad nauseam

## Websaide
* "The Terrible Sea Lion" (No. 1062, 19 September 2014) (Webcomic vum David Malki)
* Wondermark Errata (Vadaidischung vum Cartoon gesche Gridigg uffde Websaid *Wondermark*)
* Sea-Lioning uff Know Your Meme

## Vawais
Love Bombing

Midd **Love Bombing** (Kompositum vum englische *love* und *bombing*, uff daitsch „Liebesbombardement“) mändma ä Tagdigg, wu endwedda ä romondischi Umwerwung odda awwa ä meschlische psischischi Monibulazion unnän meschlische emozionale Missbrauch isch, wu om Ofong vunna Liebesb'ziehung bzw. baim Dating awwa a schbeda inna B'ziehung ogwond werd. De *Love Bomber* iwwaschidd soi ooda ihrn zukinfidische Partner(in), alla a des meschlische Obfa, midd verbala Vafiehrung, Komblimend, Schmaischelaije, Liebesb'kundunge, Zunaischunge, liebevolle unn zerdlische B'riehrunge, G'scheng'g, Vaschbreschunge fa die Zukunft, etc. Baide Person, wu midd Love Bombing iwwaschidd werd, konn des zum Gfiehl vun Liebe uffde erschde Bligg fiehre, alla dasse vor allem om Ofong vunde B'ziehung glawbd, dass do ebbes baidsaidisch emodionel indensives unn deswesche a bsondares bassierd.

## Herkunfd
De Ausdrugg *Love Bombing* isch vunde Midglieda vunde Vaonischungskersch inde USA inde 1970er Johr gepräschd unn isch a vunde Midglieda vunde Kinna Goddes b'nudzd worre.

## Umwerwung
Iwwermeßischi Ufmergsomkaid unn Zunaischung konn efach ä indensives Umwerwe vunna Person ohne Absischd fa Missbrauch soi. Nochm Dale Archer kummds druff o, was als negschdes bassierd. Wonn uffs werwe a Tade folschen isches nedd missbräuchlich.

## Missbrauch
Wonns inde Absischd vunna Monibulazion g'machd werd, alla vorg'daischd isch, vasuchd de *Love Bomber* die onna Person emozional on sisch zu binne unn so Kondroll unn Macht iwwase zu b'kumme. A indem Fall glawwen die b'droffene Persone om Ofong vunde B'ziehung, dass do ebbes baidsaidisch emodionel indensives unn deswesche bsondares bassierd, unn mergen nedd, dassse iwwa ihr Gfiehl monibulierd werren. *Love Bomber* hawwen haifisch narzissdische Ziesch unn vasuchen middm g'zielde uff- unn abwerde vunde onnare Person, se emozional vun sisch abhengisch zu mache, se zu vausischere unn zu kondrolliere. Wonn nochde onfenglische Uffreschung, alla em Liebestaumel, des Obfa donn widda Indresse a on ebbes onnarem zaischd, als on dem naije Pardna, konnde Love Bomber midd Wuud, passiv-aggresives Vahalde reagiere uns Obfa bschuldische egoischdisch zu soi. Wonn des Obfa donn nedd druff oigehd, schdelld de Teda soi Zunaischung etc. oi unn b'ginnd midde Abwerdunge unn bschdrofd des Obfa midd Oschraije, Bschimpfunge, Psischoschbielsche, Schwaische unn a kerperlische Misshondlunge.

De Bgriff „Love Bombing“ werd a fa die Tagdigge vawend, wumidd Zuhelda unn Bondemiddglieda ihr Obfa Kondroll ausiewen. In Segde isch die Tagdigg b'konnd unn die Psischologie Professorin Margaret Singer hodds in ihrm Buch Cults in Our Midst bschriwwe.

## Gugschd a uff
* Gaslighting

## Vawais
Nötigung

**Nedischung** isch ä Drohung odda (Adrohung vun) G'waldowendung, wus Obfa zuna uerwindschde Hondlung, Duldung odda Unnalassung zwingd odda zwinge soll. Do'd'bai werd de fraije Wille vunna Person valedzd.

## Gsedz
Noch daitschm Recht isch Nedischung ä Vageje gesche Persone, wu als Fraihaidsdeligd im daidsche Schdrofreschd im § 240 vum Schdrofgsedzbuch (StGB) g'reschld isch. Durch die Reschelung als Schdroftad soll die Fraihaid vum Wille vun Persone vor B'oidräschdischunge dursch G'wald unn Drohung gschidzd werre. Nochm § 12 Abs. 2 StGB isch Nedischung ä Vageje unn konn in schwere Fell middna Fraihaidsschdrof vun bis zu finf Johr bschdrofd werre.

In Esterraisch isch die Schdroftad vunde Nedischung im § 105 StGB vum Schdrofreschd g'reschld. Do'd'bai isch die Nedischung vunna Person zuna Hondlung, Duldung odda Unnalassung dursch G'walt odda g'fährlische Drohung. Die Fraihaidsschdrof konn bis zu äm Johr b'drache.

Inde Schwaiz isch Nedischung ä Schdroftad im Art. 181 vum Schdrofgsedzbuch, wu die Fraihaid vunde Willnsbildung und Willnsbschdedischung vum Änzelne vor G'wald, vunde Odrohung ernschlicha Nochdedl sowie onnara Bschrengunge vunde Hondlungsfraihaid schidzd. S'Schdofmaß b'dräschd bis zu drai Johr Fraihaidsschdrof odda ä Geldschrof. 

## Vawais
Hanlons Rasiermesser

S**'Rasiermessa vum Hanlon** (uff Englisch *Hanlon's razor*) isch ä Fauschdreschel unnä  philosophisches Rasiermessa, wu ebbes iwwade waschoinligschde Grund vun menschlischm Fehlvahalde aussachd.

odda kerza

Des Rasiermessa vum Hanlon hodd a ä humorischdischi Said.

## Grenzfell
S'Gsedz vum (A. C. Clark) ischä humorischdischi Variond 

Eweso die erschd Verschwerungs Reschl vum Woozle.

Unnde Douglas W. Hubbard hoddä „ugschigdare, awwa preziesare Folscharung“ vum Hanlons Rasiermessa d'zugfischd. 

## Gugschd a uff
* Schdondad vum Sagan
* Rasiermessa vum Hitchen
* Rasiermessa vum Alder
* Gsedz vum Sturgeon
* Neddemol falsch

## Vawais
Sturgeons Gesetz

S**'Gsedz vum Sturgeon** (uff Englisch *Sturgeon's law* odda *Sturgeon's revelation*) isch ä Schbrischword, wu mänd „Nainzisch Brozend vun allem isch Mischd“.

De Theodore Sturgeon ischn omerikonische Science-Fiction Audor unn Gridiga unn soin Schbruch gehd uff soi B'obachdung zurigg, dass Science-Fiction vun Gridiga ofd als mindawerdisch vaschpotted worre isch, die maischde Erwede in onnare B'raisch awwa ewefalls mindawerdisch sinn.

Im Johr 2013 hodde Philosoph Daniel Dennett s'Sturgeon Gsedz als äns vunde soine siwwe Wergzaisch fas gridische Deng'ge g'nonnd.

## Gugschd a uff
* Rasiermessa vum Hitchen
* Rasiermessa vum Hanlon
* Neddemol falsch

## Vawais
Nicht einmal falsch

„**Neddemol falsch**“ (uff Daidsch „Nicht einmal falsch“ unn uff English „Not even wrong“) ischn Schbruch, wumid Pseudo- odda schleschdi Wisseschafd bschriwwe unn ausdriggd werd, dass Agumend, Erglerungen etc., wu vorgewwen wisseschafdlisch zu soi, awwa fehlahafdi Agumendazoine odda spegulative Prämisse vawenden, wu wedda b'jad noch vanoind unn deswesche a nedd rigeros wisseschafdlisch bschbroche werre kennen. De Schbruch "Neddemol falsch" isch deswesche glaisch wie '''ub'waisba'''.

De Schbruch kummd vum Phisika Wolfgang Pauli, wu middm Satdz „Das ist nicht nur nicht richtig, es ist nicht einmal falsch!“ uglare Forschungserwede bschwriwwe hodd. De Schbruch vum Pauli mänd awwa a, dass wonn jemond, wu än ugildische Schdondpungd vadridd awwa aischendlisch erschndhafd disgudiere will, des Wese vunna Diskussion selwa ganedd vaschdonne hodd unn alles wasma wisse muss um disgudiere zu kenne, nedd wes. 

## Gugschd a uff
* Rasiermessa vum Hitchen
* Rasiermessa vum Hanlon
* Gsedz vum Sturgeon

## Websaide
* 

## Vawais
Pseudo-Entschuldigung

Ä **Pseudo-Enschuldischung** odda ausm englische *Nonpology* isch inde Bolidig unde Effendlischkaiderwed ä iblischi Aussach inna Form vun änna Enschuldischung, wu awwa kä Reuje, Schuld odda Vaondwordung fa des, was g'macht odda gschad worre isch, zum Ausdrugg bringd odda demjenische, on den sisch die Aussach rischded, selwa die Schuld gibd. Obwohl kä Vaondwordung fa Worde odda Tade midde Pseudo-Enschuldischung iwwanumme werd, konns drodzdem als Ausdrugg vunnem B'dauware uffgfassd werre unnen Vasusch soi Vageweung zu krische ohne ä Schuld oigschdone zu hawwe.

## Baischbiel
Woma z. B. zu jemond, wu sisch durschä Aißarung b'laidischd fiehl, sachd „S'dudma leed, wonnse sisch valedzz fiehln.“, donn isch des kä Enschuldischung. Ma gibd nedd zu, dass ebbes onde Aißarung b'laidischnd g'wesd isch. S'konn soga so vaschdonne werre, dass die Person iwwaemfindlisch unnä  isch isch unn sisch nedd so hawwe soll. Inna onnare Aad enschuldischd ma sisch nedd baide valedzde Badai, sondan allg'moin „bai alle, wu sisch ag'griffe g'fiehld hawwe kenndn“.

## Gugschd a uff
* Pseudo-Demendi
* Spin

## Vawais
Petitio Principii

S **** (ladainisch die „Inonschbruchnohm vum B'waisgrund“ odda „des zu B'waisende voraussedze“) (uff englisch *Begging the question*, *Assuming the conclusion* odda *Alleged Certainty*) ischn redorische Gniff, ä rhetorischi Figur unnä Schoin- unn inhaldsleeres Agumend, wu jomond vasuchd, die Laid fa sisch unn soi Sischd odda Sach zu g'winne, indema so dud, als ob die Brämisse vunna Aussach wohr wer, alla schun b'wiese odda Allg'mainwisse isch etc. unn somid soi Schlussfolscharung unn Aussach ridisch isch. S'konn a soi, dass die Brämisse schdillschwaischend als wohr vorrausgsedzd werd. Onaschda gsachd, werd die B'haubdung schun als wohr odda selbschdvaschdendlisch in die Brämisse gschdegd. Deswesche isches a än Zirglschluss. Awwa wonn die Brämisse vum Schluss nedd vaschiede sinn, ischde Sadz vum zuraischende Grund valedzd. Formal konn son Schluss gildisch soi, wail aus änna Aussach formal sie selwa folschd.

Die rhetorisch Figur **' ischn [[Spezialfall|Schbezialfall]] vunde ''Petitio Principii'' bzw. ä [[Logik|logischi]] Figur, wu fa ä ''Petitio Principii'' g'numme werre konn.

== Form ==
De Druchschluss hodd de Form


Ä ''Petitio Principii'' konn schwer zu durschschauwe soi, wonnse komblizierd uffg'baud isch, mid viele Brämisse **Pi** unnem Schluss **Q**, wu mid [[Paraphrase (Sprache)|onnare Worde]] äns vunde **Pi*' isch. Inna efache Form ischde Druchschluss


== Baischbiel ==
Ä *Petitio Principii* komma uff vaschiedene Ade baschdle. Ä Brämiss daugd nix fa ä Aussach, wonns efach

# ä onnari Formulierung vum Schluss isch, alla
#: „Schwarzfahre isch usozjal, wails uff Koschde vunde zahlende Fahrgeschd gehd.“
# ä [[Generalisierung|Va'alg'moinarung]] vum Schluss isch:
#: „Kobbschmerztabldde hawen uerwinschde Newewirgunge, wail alle Medikament uerwinschde Newewirgunge hawen.“
# ausde Lufd g'griffe isch, bloß umde Schluss zu b'waise:
#: „Ich nehm imma om [[Karneval, Fastnacht und Fasching|Fasching]] deel, wail isch [[Tradition|Dradizione]] b'waa.“

Onnare Baischbiel sinn

* „Wahlprognose sinn uzuvalässisch (*Brämiss*), alla isch a die Prognos fa die negschd Wahl uzuvalässisch (*Schluss*).“
* „Des isch so (*Schluss*), wails ewe so isch! (*Brämiss*).“
* „Wir brauchn mehr Umsadz (*Brämiss*), domid des ä erfolschraisches Johr werd! (*Schluss'').“

## Gugschd a uff
* Ignoratio elenchi

## Vawais
Pseudo-Dementi

Ä **Pseudo-Demendi** (uff Englisch *non-denial denial*) isch inde Bolidig unde Effendlischkaiderwed ä iblischi Aussach, wu uffde erschde Bligg wieä diregdes, glaares unn oidaidisches Demendi uffä B'aubdung odda än Vorwurf aussiehd, awwa ganix demendierd unn deswesche a nedd ausdriggd, dass die B'aubdung odda de Vorwurf falsch isch. Ä Pseudo-Demendi lossd offe, ob die B'aubdung oddade Vorwurf schdimmd odda nedd. Im Grund gehds dodrum änna Uog'nehme Froch odda Aussach mid änna Mehrdaidischkait zu b'geschne, wuma missvaschdeje konn unn isch deswesche ä b'wussdi Daischung. Fa so Aussache inde Relischijon hesd des a Nicht unfehlbare Unfehlbarkeit.

De Ausdrugg „Non-denial denial“ kummd ausde USA, wua vum Carl Bernstein unnem Bob Woodward durschs Buch iwwa die Watergate Affair populär worre isch.

## Baischbiel
Baischbiel vun Pseudo-Demendi, wu nedd wirglisch uff die Frooch g'ondworded werd, awwad e Oidrugg endschdeje konn.

* Uff die Froch, obde Boris Johnson ebbes gsachd hed, hodde Michael Gove g'ondword: „Die Vorschdellung, dassa so ebbes sache ded, find isch uglablisch.“

* De ejemolische Bresidend vunde USA, de Richard Nixon hodd uff die Froch obba persenlisch vun soim effendlisch Dienschd profidierd hedd, gsachd „I am not a crook.“, alla „Isch bin kän Gauna.“

* De ejemolische CIA Direktor John Brennan hodd uff die Froch, oba geschede inde Vafassung vaongade Grundsadz vunde G'waldedeilung vaschdoße heddn, indema Computer vun Senadsmidabaida durschsuschd hood gsachd „That’s just beyond the — you know, the scope of reason in terms of what we would do.“, alla „Des isch efach jensaids vum vaninfdische Rohme in B'zuch uff des, wasma tue dedn.“

Pseudo-Demendi sinn midunna schwer zu seje unn ofd hadd onde Grenz vunna Liesch unn unnaschaidn sisch donn bloß noch dursch Haaschbaldaraije.

* De ejemolische Bresidend vunde USA, de Bill Clinton hodd inna Reagzijon uff die Lewinsky-Vorwirf gsachd „I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky.“, alla „Isch hab kä sexuelli B'ziehunge zu der Frau, Miss Lewinsky, kabd.“

Ä Owendung vun Pseudo-Demendi isch, wonns um Zukinfdisches gehd, wie z. B. Blän, die sisch schbeda ännare kennen.

* De ejemolische Bremijeminischda vum Vaoinischdes Kenischraisch, de Tony Blair hodd uff die Froch noch Blän vun soin Badai fa G'bihre gsachd „Labour has no plans to introduce tuition fees for higher education“, alla „Labour hodd kä Blän fa ä Oifiehrung vun G'bihre fa die Hochschulbildung“. Nochdem Labour donn g'wehld worre isch, sinn die G'bihre oigfihrd worre.

## Gugschd a uff
* Pseudo-Enschuldischung
* Spin

## Vawais
Salamitaktik

Midde **Salamitaggdigg** mändma ä Vorgehenswais, wuma greßare Ziele dursch viele glene Schridd, alla dursch Tailziele eraische will. Tailziele kenen so g'wehld werre, dasse unnahalb vunde Wahrnehmungsschwell vunde Laid blaiwn odda nedd bsorgnisereschend wirgn. Domid eraischdma, dass kenna mergd, das do was greßare om Laafe isch, odda ma mänd, dasses nedd wischdisch odda (so) schlimm isch. 

## Baischbiel
Zum Baischbiel bai Brojegde isch die Uffdelung in glene Deel iwwasischdlischa, ma konn die Umsedzung bessa plone etc. Große Brojegd werren so efacha zu mache odda iwwahaubd erschd meschlisch. Inde Geobolidigg werren midde Salamitaggdigg Ziel erraischd, ohne ä signifikante Eskaladzijon zu browoziere. Ä großes Ziel konn a ugsedzlisch soi unn ma machd bessa glene legale Schridd dordhie. Im Finonzwese kennen so z. B. greßare Summe midde Iwwawaisunge vun viele glene Geldb'dräsch, wu kenna mergd, b'trigarisch okaifd werre.

## Vawais
Dammbruchargument

Midm **Dammbruchagumend**, a *Slippery-Slope-Agumend*, *Agumend vunde schiefe Ewene*, *[[Dominoeffekt|Dominoeffeggd]]* odda *Lawineeffeggd* mändma ä Schoinagumend unnen rhetorische Gniff, wu vor änna bschdimmde Ändarung odda Hondlung g'warnd werd, wail donn de „Domm breche dud“, alla ma die Kondroll iwwa ebbes valiere ded unn donn audomadisch, Schdigg fa Schdigg inna zwongslaufische Eraigniskedd waidere uerwinschde Folsche hawe werd. Unn deswesche derfma den erschde Schridd erschd ganed mache odda ma muss ebbes mache, domid de Dominoeffeggd nedd basierd.

Domid des Agumend wirgd, muss die Prognos glabwirdisch soi unn de vorausgsachde Endzuschdond uff Ablehnung schdosse.

## Vawonde B'griff
Middm Dammbruchagumend sinn im daidsche Schbrochraum vawonde B'zaischnunge sinn Daiflskrais, G'waldschbiral, die Biggs vunde Pandora effne, än Präzedenzfall schaffe, runnasedze vunde Hemmschwell, Todschlachagumend wie z. B. „do kennd jo jeda kumme“.

Im englische Schbrochraum sinn des
* *wedge-argument* (Kailagumend), *the thin end of the wedge* (S'dinne End vunem Kail)
* *the foot in the door* (De Fuß inde Deer)
* *the genie in the bottle* (De Gaischd inde Flasch)
* *the snowball argument* (De Schneeballeffeggd)
* *the camels' nose in/under the tent* (Die Kamelnase im/unter dem Zelt)

## Gugschd a uff
* Salamitaggdigg
* Todschlachagumend

## Vawais
Beweislast (Philosophie)

Die **B'waislaschd** (ladainisch: *onus probandi*, abg'kerzd vun *Onus probandi incumbit ei qui dicit, non ei qui negat* – Die B'waislaschd lischd bai dem, wus b'haupd unn nedd bai dem, wus zugiggwaisd) isch die Vapflischdung soin Schdonpungd ausraischend zu b'grinde.

Won baim Dischbediere Behaubdunge uffgschdelld werren, wu bschdridde odda og'zwaifeld werren, donn hodd die Badai, wu des b'haubded hodd, die *B'waislaschd*, des heesd sie muss Agumend, Evidenz, Fagde, logische Syllogismus, mathematische odda logische Beweise etc. do'd'vor uffbringe.

Baim Dischbediere werd gern brobierd die B'waislaschd uff die Geschebadai zu valachare. Des bassierd z. B. midd logische Fehlschliss, wie z. B. Argumentum ad ignorantiam. Do werd efach og'numme, dass ä B'haubdung wohr (falsch) isch, wailmadse noch nedd hodd widdalesche (b'waise) kenne.

Des Konzebd vunde B'waislaschd garandierd, dass Ideje, wuriwwa dischbedierd werd, alle midd relevonde Agumend a än produgdive Baidrach laischdn.

## Gugschd a uff
* Rasiermessa vum Hitchen

## Vawais
Ignoratio elenchi

**Ignoratio elenchi** (vum lat. *ignoratio*‚ „Ukenndnis“ odda „Uwissehaid“ sowieem ladonisierde Genitiv vum aldgrieschische Haubdword  *élenchos* „Widaleschung“; alla werdlisch „die Ukenndnis vunde Widaleschung“) ischn redorische Gniff unn inde Philosophie unde Agumendadzjonstheorie mänds än agumendadive Fehla, alla än Fehlschluss, wu ebbes b'wiese werd, woriwwa ma ganed babbld. Alla, s'Agumend vafehlds Thema unn isch ä irrelevondi Aussach, midna eweso irrelevondi Schlussfolscharung wubai awwa de B'weis selwa gildisch isch.

## Form
De Druchschluss hodd die Form

## Baischbiel

* „Mensche, wu Logik nedd kennen, deng'gn oftd gud. Alla, s'Schdudijum vunde Logik bringd nix.“

* De Donald Trump hodd widahohld uff die Nochrischd, dass russische G'hoimdienschd de amerikonische Wahlkompf b'oiflussd hodd, g'mänd, dasses kä Monibuladzijon vunde Schdimmaudomade gewwe hodd. Des konn soi, hodd awwa nix midde Nochrischd zu due.

* „Sie mähnen, s'konn kä universell gildischi moralische Gsedz gewwe? S'Gravidadzijonsgsedz unn die Gsedz vunde Mathematik sinn universell gildisch. Wie kennense onde Meschlischkaid vun universelle Gsedz zwaifle?“

## Gugschd a uff
* Moralischa Druchschluss
* Bulverismus
* Argumentum ad lapidem
* Petitio Principii
* Non sequitur
* Schdrohmonn-Agumend
* Newelkerz

## Einzelnachweise
Moralischer Trugschluss

Baim **Moralische [[Fehlschluss|Druchschluss]]** werd wesche änna Moral ebbes uerwindschdes, alla än (gsellschafdlische) Zuschdond odda ä Vahalde, wasma nedd hawwe will odda uog'nehme Folsche hodd, z. B. als unadirlisch gseje, desses deswesche nedd gewwe konn. De Druchschluss isch a än redorische Gniff unn die Agumendadzijon isch a b'kond als „dass nedd soi konn, was nedd soi derf“ De Druchschluss isch middm naduralischdische Druchschluss vawond.

## Form
De Druchschluss isch ä ignoratio elenchi unn hodd die Form

Die aischene Mänung (dass Q nedd soi konn) isch nadirlisch gewwe unn deswesche a rischdisch.

## Baischbiel
Middem Druchschluss werren ofd nadurwisseschafdlische Forschunge These odda Bfunde abg'lehnd, wu im Widdaschbruch zu ethische Norme schdejen.

* Mensche tedn sich nedd, wail des uethisch isch.
* Ejebruch isch eweso wie Udreuje falsch. Deswesche gibds kä biologischi Grind fa mehrere Sexpadna.

## Gugschd a uff
* Ignoratio elenchi
* Argumentum ad antiquitatem
* Argumentum ad novitatem
* Bulverismus

## Vawais
Bulverismus

De **Bulverismus** (vum Englische *Bulverism*) ischn Druchschluss unnen redorische Gniff, wu Argumentum ad hominem midde Arrogons unna Herablassung kombinierd. S'werd z. B. wesche og'nummene (gsellschafdlische, bolidische etc.) Motiv vunem Schbreacha efach vorausgsedzd unn b'haubd, dass des was die Person sachd, (wesche ihra og'nummene Motiv) falsch isch. Donn werdse heffdisch og'griffe unn gsachd, dasses falsch isch unn warumse falsch lischd. Dod'bai gehds ofd um Mergmol, wie z. B. sozijale Idendided, wu zwischede Persone unnaschiedlisch isch.

## Herkunfd
De B'riff *Bulverism* kummd vunde Gschischd vun 1941 vum irische Schrifdschdella Clive Staples Lewis, wude Vadda vun soina figdiv Figur Ezekiel Bulver, de Mudda ebbes erglerd unn die donn midd „Des sagschd doch bloss, wail dun Monn bischd“.

## Form
De Druchschluss hodd die Form

## Baischbiel
Bulverismus isch inde Bolidig unn gsellschafdlische Dischbud, wie z. B. de Cancel Culture, waid vabraided.

## Gugschd a uff
* Ignoratio elenchi
* Moralischer Trugschluss
* Argumentum ad hominem
* Argumentum ad personam
* Cancel Culture

## Vawais
Alders Rasiermesser

S**'Rasiermessa vum Alder** (uff Englisch *Alder's razor* unn a *[[Isaac Newton|Newton]]’s flaming laser sword*) isch ä Fauschdreschel unnä philosophisches Rasiermessa unn a ä erkenntnis- unn argumentationstheoretischi Maxime, wu sachd iwwa wasma erschd ganedd zu redde brauchd. Korz gfassd sachds „Was nedd dursch Experimend, Erfahrung odda B'obachdung feschdg'schdelld werre konn, vadiend kä Debadd.“

Des Rasiermessa vum Alder isch schderga als des b'kondare vum Ockham.

## Gugschd a uff
* Rasiermessa vum Hitchen
* Rasiermessa vum Hanlon
* Gsedz vum Sturgeon
* Neddemol falsch

## Vawais
Argument aus Unglauben

S**'Agumend weschem Uglawe** odda *Agumend weschem persenlische Uglawe* odda *[[Gott|Gedlischa]] Druchschluss* ischn Schbezialfall vun Argumentum ad ignorantiam, wu ebbes abg'lehnd werd, wailmas nedd glabd.

## Form
De Druchschluss hodd die Form

## Gugschd a uff
* Argumentum ad ignorantiam
* Rasiermessa vum Hanlon

## Vawais
Suggestivfrage

Middna **Suggeschdivfroch** ischä monibuladivi Froch, wu de B'frochde b'oiflusse soll, ä Ondword middna vorbschdimmde Ausach zu gewwe, wu der wu frochd hawwe will. Die Aad unn Wais, wie die Froch gschdelld werd, soll uffs Denken"Deng'ge, Fiehle, Wolle odda Hondle oiwirge unde B'frochde vunna radionale Ondword abhalde. Wer so froch, frochd aischendlisch ganedd, sondan will ä Idee, Sischdwais odda Mänung änna onnare Person suggariere, umse so zu b'oiflusse.

Suggeschdivfroche hodds z. B. inde Psischologie, inde Rhetorigg, inde Vaherpraxis, baim Vakaaf, inde Maagd- unn Moinungsforschung, inde Medije unn a im Alldach. Wails awwa monibuladiv isch, werds nedd iwwarall gschedzd.

## Gugschd a uff
* Rhetorischi Frooch
* Fongfroch
* Gredschefroch

## Vawais
Fangfrage

Die **Fongfroch** isch ä Form vunde rhetorisch Froch, wu schun ä umschdriddeni Ohnohm odda Aussach endheld, alla z. B. ä Schuldvamudung, unn wu so on ä Person gschdelld werd, dasse des bschdedische soll. So ä Froch isch vafänglisch, wailse schun meschlische Ondworde drin hodd odda ausschliesd unn der, wu frochd, domid vasuchd die Person, wu ondworde soll, zuna g'winschde Ondword zu valaide.Ma konn a sache, ä Fongfroch ischä Fall, wuma noig'loggd werre soll.

## Ziel
Wonn die Person, wu ondworded, nedd uffbassd, donn konn ihr Ondword z. B. uffzudegge, dasse kä Ohnung hodd, dasse sisch selwa widdaschbrischd, odda dasse efach ebbes falsches sachd. Fongfroche kennen a oigsedzd werre, um ä Person innä Egg zu dränge, indemma uff jedi Ondword imma waida middna naije Fongfroche nochbohrd, was a Druchschluss vunde komblexe Froch heesd.

## Baischbiel
Froche, wu schun die Ausach, dass ebbes (schun frija) so isch, drin schdeggd.

* „Schlachense aischendlisch imma noch ihr Fraa?“.
* „Sinnse schun imma än Lischna g'wesd, odda fongense jedz erschd o?“

## Geschemiddl
Baina Fongfroch missen die Bremisse vunde Froch inde Ondword b'hondeld werre, domid die Ondword nedd de Agenda vum Frocheschdella diend. Z. B. uff die Froch „Schlachense aischendlisch imma noch ihr Fraa?“ g'nischd ä „Nä“ nedd, wail des donn heesd, dasse ihr Fraa zwa nemme schlachen, alla awwa frija gschlache hawwen. Die Onword muss de Ohnom vunde Fongfroch ablehne, alla z. B. „Isch hab moi Fraa noch nie gschlache“. Domid werd die Aussach vanoind, wu inde Froch schdeggd.

## Gugschd a uff
* Monibuladivi Präsupposition
* Rhetorischi Frooch
* Suggeschdivfroch
* Gredschefroch

## Websaide
* Internet Encyclopedia of Philosophy (IEP) - *Fallacy of many questions = complex question*

## Vawais