Schikane

Ä **Schikon** haid a *Bullying* isch die Owendung vun G'wald, Zwong, valedzende Hänseleije, Drohunge etc. um jemond in Valeschehaid zu bringe, oizuschischdare unn aggressiv dominiere unn missbrauche zu kenne. Onnare Ausdrigg fa jemonden zu schikoniere sinn *piesagge*, *gängle* unn *malträdiere*. S *Schikoniere* widdahold sisch donn reschelmesisch iwwa än lengare Zaidraum, um die Macht unn Kondroll iwwa die Person zu palde. De *Schikoniera* odda **'  odda ''Bully'' isch do'd'bai in änna eschde odda waag'nommene iwwaleschene Posidzijon, alla entwedda kerwerlisch, [[Psychologie|psischologisch]] odda gaischdisch iwwalesche odda inna [[Gesellschaft|soziale]] odda [[Politik|polidische]] Machdposidijon. S**Rumschikoniere'' konns iwwarall gewwe, wu Laid zsomme sinn, alla inde Schul, Universidede, baide Erwed, in Famijlije, Nachbaschafde etc. Haidzudach schikoniern Schikonebuggl onnare uff sozijale Medije rum, was donn a Cyber-Bullying heesd. So hodd ä Schudije vun 2019 g'zaischd, dass bsondas Mädl inde Pubaded, wu uffde sozijale Medije sinn, vamehrd Schikone unn Mobbing ausgsedzd sinn. Wonns Schikoniere länga vunde glaische Persone ausgehd, isches a Stalking.

De B'griff „Schikon“ werd a posidiv b'nudzd, z. B. bai Aussache wie „Des Audo hodd awwa alle Schikone“, alla hodd alles wasma will.

## Dung'gli Triad
Noch Forschunge zude Dung'gli Triad, alla de Narzissmus, Machiavellismus unn Psischopathie) hoddsn Zsommehong zwischede Schikone.

## Aade
Baide Schikone unnaschaidma vaschiedene Aade, wie z. B., ob die Täda wordlos, kewerlische odda dursch bablle schikoniern odda obs än Täda isch odda mehrere Täda sinn. Wonn ä Grubb, z. B. än Rädlsfihra midd Midläufa s'Obfa rummschikonierd donn werd des Mobbing g'nonnd. Onnare Oidellunge guggen uff die Schede, wu dursch schikoniere dem Obfa zugfischd werren, alla kerwerlische Schede, Schede om Aischetum odda onde Emotijone, de B'ziehunge etc. vum Obfa.

Vier Missbrauchskategorije vum „Schikoniere“ sinn psischologisch, des heesd emodzionala odda b'ziejungs-Missbrauch, Bschimbfunge, kerwerlische Misshondlunge unn Cyberbullying obwohls imma Iwwalabbunge gibd. Zum Repertoire vunnem Schikonebuggl odda Bully keren newe kerwerlische Iwwagriff a Nedischung, verbale B'leschdischung unn B'drohung ums Obfa oizuschischdare unn fa än bschdimmde Zwegg zu missbrauche. Als Ausred fas Vahalde vunnem Bully, hodda z. B. Unnaschied inde soziale Klass, Ethnie, Relischion, G'schleschd, sexuelli Orientierung, Ausseje, Vahlade, Kerwerschbroch, Persenlischkaid, Ruf, Abschdommung, Schderg, Greeß, U/Fehischkaide, B'hinarunge odda schunschd irschdebbes wasm grad so als Reschdferdischung bassd. Im extremschde Fall vun „Schikone“ kummds zum Hassvabresche.

S'Schoniere konn a als ä Ritual, ä Oinwaijung, Uffnohm odda Taufe innä Grubb, z. B. baim Miltder odda o Elideschule naije Regrude odda Schila uffg'zwunge werre.

### Tagdigge

Om haifigschde werren Obfa durschs uheflische, ufreundlische Babble odda Ton odda de Kerwerschbroch (z. B. de Schding'gefinga zaische) schikonierd unn g'gwäld. Dodrunna fallen z. B. abwerdende Schbitznome, B'schimpfunge, Vahehne unn Vaschpodde, valedzende Hänsleije, Erniedrischunge, Vabraide vun G'rischde odda Lische iwwas Obfa, s'Obfa b'droje, oschraije, sisch iwwas Obfa lusdchdisch mache unn iwwas Obfa lache etc., unn a rassischdischi Kommentar unn sexuelli B'leschdischung. Die Aad vum Schikoniere werd ofd oig'sedzd um de Ärscha zu vamaide, wu dursch kerwerlische Attagge kumme konn. Mädl schikoniern do'd'bai ofd raffinierda als Jungs.

Schikone kennen a kerwerlische Valedzunge (z. B. Ohrfaische odda ä Bää schdelle) oddas bschedische vum Aischtum vum Obfa soi. Dodrunna fallen z. B. schdehle, (rum)schubse, gnaife, drede, oschpugge, schlache, kämpfe, opöble, vabrischle etc. vum Obfa. Die Aad vun Schikone kummd ofd erschd schbeda, nochdems Obfa schun onnaschda schikonierd worre isch. Midde Zaid konn des eskaliere unn schlimma werre, bis hie zuem tedlische Ausgong, a dursch Selbschdmord.

Fas Schikoniere kennen a B'ziehunge b'nudzd werre, ums Obfa zu valedze. Do'd'bai werd des sozijale Oseje vum Obfa gschedischd, was z. B. dursch ausgrenze bassiere konn. Fade Bully konn des a ä Meschlischkaid soi, soin aischene Schdadus zu vabessere odda feschdische. Die Aad vum schikoniere isch schwierischa uffzudegge, als wonns verbal odda phisisch bassiers.

Wonn fas Schikoniere teschnische Kommunikationmiddl oigsedzd werren, schbrischma vun Cybermobbing ooda Cyberstalking. Des konn iwwa anonime Orufe, Vaeffendlische vun priwade, alla persenlische bis hie zu intime Bilda odda Videos, E-Mail, Tegsdnochrischde (z. B. SMS), Messenger, sozijale Medije (z. B. Facebook, X) etc. geje. De Bully konn sisch do'd'bao hinna de Anonimided vaschdeggle unn muss wenischa fischde zur Vaondwordung g'zoche zu werre. Zudem konns nohzu umeschlisch soi, die so vaeffendlische Schikone ausm Internet zu lesche.

## Gsedz
Im Vaoinischde Kenischraisch hodds kã gsedzlischi Definidzijon vun „Bullying“, awwa in oinische Schdaade vunde USA. Im daitsche Reschd gibds ä Schikonevabod nochm BGB (§ 226}). Ähnlisch ischs Schikonevabod in Esterraisch nochm ABGB (§ 1295) unn im Schwaiza Reschd nochm ZGB (Art. 2).

## Vawais