Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs

**Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs**, abreviá komo **VWO**, ta e nivel mas haltu denter di enseñansa sekundario den Reino Hulandes i Surnam. Edukashon VWO tin un durashon di 6 aña (edat 12-18 aña) i ta konsistí di  atheneum, enseñansa bilingual (tweetalig onderwijs), gymnasium, vwo-technasium i vwo-plus. E vwo-diploma ta duna un studiante entrada na e nivel HBO i WO di enseñansa tertiario. 

## Islanan ABC
Enseñansa na nivel di VWO na Aruba, Boneiru i Kòrsou konose *atheneum* so.

## Onderbouw
E onderbouw ta konsistí di klas 1, 2 i 3. Den e klasnan aki ahinda e alumnonan tin mesun materia. Parti di onderbouw ta e Formashon Basiko, esaki ta e materianan basiko ku kada alumno ku ta sigui skol sekundario mester haña. Banda di esaki tin algun materia ku ta spesifiko pa vwo so, manera Latin i Griego antaño na gymnasium. Despues di onderbouw ta sigui bovenbouw kaminda e alumno ta kies su profil.

## Bovenbouw
Den bovenbouw e alumnonan ta sigui prinsipalmente materianan ku ta ser finalisá ku un èksamen eskolar den klas 4 òf 5 òf ku na fin di klas 6 ta ser finalisá ku un èksamen eskolar òf un èksamen sentral. 

### Profilnan
Meskos ku den havo, vwo tambe konose 4 profil:

* Cultuur & Maatschappij (C&M)
* Economie & Maatschappij (E&M)
* Natuur & Gezondheid (N&G)
* Natuur & Techniek (N&T)

Serka e profilnan Cultuur & Maatschappij i Economie & Maatschappij (ku wiskunde C/A/B) e enfasis ta mas riba idiomanan i sosiedat. Serka e sobrá profilnan e enfasis ta mas riba wiskunde i siensa di naturalesa. Den delaster añanan por nota ku kompará ku antes, mas alumno ta kies pa e profilnan ku ta trata naturalesa i no esnan ku ta trata sosiedat

### Materianan obligatorio
Apart for di e profil tin e siugiente materianan ku ta obligatorio pa kada alumno ku ta bishita vwo:

* Hulandes
* Ingles
* Wiskunde
* Culturele en kunstzinnige vorming (CKV) (òf Klassieke culturele vorming (KCV), als klassieke talen worden gekozen*) 
* Algemene natuurwetenschappen (ANW)
* Un segundo idioma estranhero, di kua por skohe for di: Fries* (Europees Nederland), Papiaments (Caribisch Nederland), Aleman, Franses, Spaño, Ruso*, Italiano*, Chines*, Arabir*, Turko* (òf Griego of Latin si e alumno ta sigui gymnasium). No ta tur skol ta duna oportunidat pa sigui tur idioma. Un alumno por haña vrijstelling di un segundo idioma si skol bai di akuerdo ku esaki.
* Maatschappijleer*
* Gimnastik
* Rekentoets*

Materianan marká ku un * ta solamente aksesibel na Hulanda

## Diploma
Un alumno vwo tin por lo menos nuebe sifra ku ta konta den e areglo pa slag/druip: Hulandes, Ingles, un segundo idioma stranhero, kuater materia di profil, un sifra den e parti liber i un sifra di kombinashon. Atraves di e 9 sifra final nan aki ta konstatá si e kandidato a slag. E sifra final di un materia ta wòrdu kalkula dor di konta e sifra final di èksamen eskolar i e sifra di e èksamen eskolar huntu i saka promedio di esaki.

Un kandidato a slag pa vwo si e ta kumpli ku e siguiente kriterio:

* tur sifra final ta 6 of mas haltu, òf
* e alumno tin 1x5 i pa sobrá materianan e tin 6 of mas haltu, òf
* e alumno tin 1x4 òf 2x5 of 1x5 i 1x4 i pa sobrá materianan e tin un 6 òf mas haltu kaminda ku e promedio ta por lo menos 6,0.

Banda di esei mester kumpli ku e siguiente kriterio:
* E alumno mester tin un voldoende òf goed pa gymnastik i CKV òf KCV;
* E alunmo mag tin por lo maksimo 1x5 pa e materianan wiskunde, Ingles i Hulandes
* E promedio di e sifranan di e èksamen sentral mester ta un 5,5. Den esaki ta wak e promé desimal ku mester ta un 5 of mas haltu. Pues un 5,49 no ta sufisiente.

## Eksterior
Vwo ta komparabel ku e algemeen secundair onderwijs (ASO) na Vlaanderen, den boka di pueblo tambe konosí komo "humaniora". Na Alemania tin e Abitur i den Medio i Ost Europa e ekivalente di vwo yama Matura.

## Historia
* Na 1968 a introdusi vwo komo parti di e Mammoetwet. E ta e sucesor di e hogereburgerschool.
* Na 1993 a introdusi e Formashon Basiko den onderbouw (klas 1, 2 ku 3)
* Na 1998 a inrodusi e di dos fase den bovenbouw (klas 4, 5 ku 6)
* Na 2006 a renoba e formashon basiko
* Na 2007 a revisa e di dos fase. E Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs nieuwe stijl a hasi su entrada.

### Vwo oude stijl
#### Materianan obligatorio
* Hulandes
* Ingles
* Maatschappijleer (4 vwo òf 5 vwo)
* Lichamelijke opvoeding, gym
* Wiskunde

Na èksamen final e alumno mester tabatin alomenos 7 materia (inkluyendo e materianan obligatorio pa 6 vwo). Eventualmente por a tuma 8 òf mas materia tambe, dependiendo di e oportunidat di roster. Na 2001 e lastu èksamen nan den oude stijl a tuma lugá. Despues di esaki e èksamen nan di oude stijl tabata wòrdu duna den supuestamente *bezemklas* òf enseñansa pa adulto.