Pusu

Metung ya karing organu ning katawan ing pusu. Iti metung yang maragul 
a kalamnan (muscle) a atyu king sálu. Ya ing papulayi king daya kareng 
uyat neng kakabug ya iti. 

Neng kayi, tuturing deng panibatan ning kapanamdaman (feelings) ing pusu. Ini 
ing sangkan nung bakit ing larawan ning pusu ing tanda ning sinta. Nanupata, 
king utak manibat ing kapanamdaman. Sasaupan na katamu mung makapanamdam ning 
pusu kapamilata’ning pamagdalang daya king utak. 

Ing buri nang sabyan ning *cardiac*, tungkul king pusu.

Ing buri nang sabyan ning *myocardium*, kalamnan (muscle) ning pusu. (Ibat ya 
ing myo king katayang Latin para king kalamnan. Ita namang –cardium, ibat ya 
king amanung Griego para king pusu, 'kardia'.) 

## Pangabalangkas
Atin yang apat a *chamber* o silid ing pusu ning tau. Ing buri nang sabyan 
ning chamber, metung a lugal a makasara. Adwa la mu o atlu deng chamber da reng 
aliwang animal.

Kareng tau, bibilugan dong adwang *atrium* at adwang *ventricle* deng apat a 
silid ning pusu. Ating atrium ampong ventricle king wanan. Deti ing dadalanan 
ning dayang pupunta king pusu. Bobomban da iti papunta kareng bagâ. Kareng 
bagâ, kukwa yang oxygen ing daya, at tatabili na ing carbon dioxide. 
Pupunta king kayling atrium ampong ventricle ing daya ibat karing bagâ. Deng 
kayling atrium ampong ventricle ing papulayi king daya palwal papunta king 
mabilug a katawan. 

Kareng uyat o blood vessel dadalan ing daya. Deti 
reng artery ampong vein. Deng vein ing magdala king 
dayang papunta king pusu. Kareng artery naman dadalan ing dayang palako king 
pusu. Ing *pulmonary artery* ing pekamaragul a artery a palwal king wanang 
ventricle. (“Tungkul karing baga” ing buri nang sabyan ning pulmonary). Ing 
*aorta* ing pekamaragul a artery a lulwal king kayling ventricle.

Deng *superior vena cava* ampong *inferior vena cava* ing vein a lulub king 
wanan a atrium. Deti ing magdalang daya manibat king katawan papunta king wanan 
ning pusu. Den namang *pulmonary vein* ing vein a lulub king kayling atrium. 
Deti ring magdalang daya manibat kareng bagâ papunta king kayli ning pusu.

Neng mamagus ing daya manibat king atrium papunta kareng ventricle, dadalan iti 
kareng *valve* ning pusu. Neng lulwal kareng ventricle ing daya, dadalan iti 
kareng valve. Sisiguradwan da reng valve a king metung mung direksyun ing 
pupulayan ning daya.

Deng apat a valve ila reng makatuki:
* Deng valve a daralanan manibat king atrium papunta kareng ventricle
** **Tricuspid valve** – dadalan ing daya manibat king wanang atrium papunta 
king wanang ventricle
** **Mitral valve** – dadalan ing daya manibat king kayling atrium papunta king 
kayling ventricle
* Manibat kareng ventricle papunta kareng artery
** **Pulmonic valve** – lulwal ing daya king wanang ventricle papunta karing 
daya (dadalan king *pulmonic artery*)
** **Aortic valve** – lulwal ing daya king kayling ventricle papunta king 
katawan (dadalan iti king *aorta*)

Atlu ya sapin (layer) ing pusu. Ing pekakilwal nang pabalat niti yapin ing 
*pericardium*. Iti metung yang matibeng suput a makapadurut king pusu. Ita 
namang *myocardium* ing sapin a makalibutad. Ini ing kalamnan (muscle) ning 
pusu. Ing endocardium ing sapin king kilub. Ini ing makinis a pabalat (lining) 
da reng silid ning pusu.

## Ing Cycle ning Pusu
Malilyari ing *kabug ning pusu* potang mumurung (contract) ya ing kalamnan 
ning pusu (heart muscle). Ing buri nang sabyan niti, tutulak yang palub ing 
pusu, at lalati la reng kayang silid. Uli na niti, mitutulak palwal ning pusu 
ing daya, at palub kareng uyat. Kaybat nang minurung at tinulak palub ning 
pusu, mag *relax* ya iti, o tutuknang yang mumurung o tutulak palub, at 
tatabili ya. Daragul la reng silid na niti, at kakatmu la king dayang magbalik 
king pusu. 

*Systole* ing aus da potang mumurung ya ing kalamnan ning pusu. Pota namang 
mag-“relax” ya iti (tutuknang yang tutulak o tatabili), *diastole* naman ing 
aus da. Miyagnan lang mag-systole deng adwang atrium, at miyagnan la ring mang 
mag-systole deng adwang ventricle. Oneng mumuna lang mag-systole deng atrium 
bayu reng ventricle. Agyang mumuna ing *atrial systole* kesa king 
*ventricular systole*, agnan-agnan lang mag-diastole deng apat a silid. Ing 
aus da kaniti, *cardiac diastole*. 

Anti kaniti ing malilyari -> ventricular systole -> cardiac diastole. Neng 
malilyaring misan iti, *cardiac cycle* ing aus da.
 
## Dadalan ing elektrisidad king pusu

Malilyari ing systole (neng tutulak yang palun ing pusu) uling lalati la reng 
cell ning kalamnan ning pusu. Neng lalati la reti, sasabyan tamung mumurung la 
o mag-*contract* la reti. Mag-umpisa ing elektrisidad king *sino-atrial 
node* (:en:acronym SAN.) Ing SAN, metung yang grupu da reng cell kareng 
wanan a atrium. Gagawa lang *electrical impulse* deti. Dadalan ya kareng 
adwang atrium iting electrical impulse, at uli na niti, mumurung la. Ini ing 
atrial systole. Kaybat, dadalan ya king *atrio-ventricular node* 
(:en:acronym AVN.) ing electrical impulse. Pabagalan ne ning AVN ing 
impulse. Uling mebagal ya pamandalan king AVN ing impulse, mitawli yang miras 
kareng ventricle iti. Ini ing sangkan nung bakit malilyari ing ventricular 
systole *kaybat* ning atrial systole. 

Kaybat nang dinalan king AVN ning electrical impulse, dadalan ya iti king 
*conduction system* ning ventricle. Ing buri nang sabyan ning 
:en:conduction, dadalan king metung a bage ing pali o elektrisidad. Ini 
ing paralan nung makananung dadalan kareng ventricle. Ing *bundle of His* ing 
mumuna nang dake ning conduction system o sistema ning pamandalan. *His* ing 
lagyu ning doktor a mekatuklas kaniti. Aptas naman ing kabaldugan ning bundle. 
Tataglus ya king kalamnan ning ventricle ing bundle, oneng makakawani ya ini 
kaniti. Kaybat, mapipitna ya ing bundle, king wanan ampong kayling *bundle 
branch*. Pupunta ya king kayling ventricle ing kayling bundle branch, at king 
wanang ventricle ne man ing wanan a bundle branch. Karas king sepu da reng 
bundle branch, pupunta ya king kalamnan ing ventricle o ventricular muscle ing 
electrical impulse. Uli na niti, mumurung ya ing ventricle, at malilyari ing 
ventricular systole. 

Ini ing malilyari:
SAN -> deng atrium (systole) -> AVN -> bundle of His -> demg bundle branch – 
deng ventricle (systole)

## Ing ECG
Ing ECG, metung yang :en:acronym para king 
**E**lectro**C**ardio**G**ram. Malyari ya muring isulat a EKG, para king 
**E**lectro**K**ardio**G**ram king Aleman. Papakit ning ECG nung nanu 
ing malilyari king elektrisidad ning pusu. Mararapat ing ECG kapamilata’ning 
pamangabit ning :en:electrode king balat ning tau. “Akakit” da reng 
electrode ing elektrisidad a dadalan king pusu. Susulat na king papil ning 
metung a makina iti. Ing sulat a iti king papil ing ECG. 

Ababalu da reng doktor ing tungkul king pusu ning tau kapamilata’ning 
pamamasa king ECG. Papakit no ning ECG deng sakit ning pusu, ataki king 
pusu o deng prublema king *rhythm* ning pusu (nung makananung dadalan king 
conduction system ning pusu ing elektrisidad).

Papakit ning ECG ing atrial systole. **P-wave** ing aus da kaniti. Kaybat, 
malilyari ing ventricular systole. **QRS** or QRS-complex ing aus da kaniti. 
Complex ing lagyu na uling atlu la reng myayaliwang wave o alun a atyu kaniti: 
Ding Q-wave, R-wave, ampong S-wave. Kaybat, makalto murin king ECG ing 
ventricular diastole. Ini ing mayayaus a **T-wave**. Malilyari murin ing 
atrial diastole, oneng e mayayakit iting makakawani king ventricular diastole. 

Ing **PR-Interval** ing espasyu king pilatan ning atrial systole (P) ampo ing 
ventricular systole (QRS). Malilyari ing **QT-Interval** manibat king umpisa 
ning QRS angga king wakas ning T. Ing **ST-segment** ing espasyu king pilatan 
ning QRS ampo ing T.