open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eneru 3

Ing **[[Eneru 3]]** ya ing  pangatlung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu.  Atin pang 362 aldong (363 king laktong banua)  makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
*1431 - Joan of Arc binye re kang Bishop Pierre Cauchon.
*1496 - Leonardo da Vinci eya migtagumpe keng pamanyubuk nang pasulapong eruplanu.
*1521 - Pope Leo X sinila ne y  Martin Luther king kayang  papal bull Decet Romanum Pontificem.  
*1749 - Benning Wentworth pepalual ne ing mumunang kareng New Hampshire Grants, a miras keng pangatatag ning Vermont.
*1777 - Battle of Princeton. Americanung  general George Washington simbut ne ing  British general Charles Cornwallis. 
*1815 - Austria, Britain, ampo ing  France mitatag lang sikretung pamisanmetung a kasulatan laban keng Prussia at Russia.  
*1823 - Stephen F. Austin tinanggap yang gabun king  Texas manibat king gubyernu na ning Mexico
*1833 - Britain sekupan ne ing Falkland Islands a atyu king South Atlantic.
*1834 - Ing gubyernu na ning Mexico kilung ne y Stephen F. Austin king  Mexico City
*1840 - Metung kareng Herald Sun ning  Melbourne, Australia a mumunang diariu ning *The Port Phillip Herald* tetag nneng George Cavanaugh. 
*1852 - Ing mumunang Isik dintang ya king Hawaii.
*1861 - American Civil War: Delaware pinili nang e kawani keng United States
*1868 -Ing Japon a Meiji dynasty mitatag yang pasibayu at ing Shogunate melasak ya at mewalang bisa.
*1870 - Megumpisa ing pamangawa keng  Brooklyn Bridge.
*1888 - Ing 91 cm refracting telescope king  Lick Observatory megumpisa yang megamit.  Iti ing pekamaragul  diling telescope inyang panaun a ita.
*1899 - Ing mumunang diling balu rang pamangamit a katayang automobile, king editorial na ning *[[New York Times]]*.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 3

----
Eneru 2 - Eneru 4 - Disiembri 3 - Pebreru 3 -- Tala da ngan deng aldo
Eneru 5

Ing **[[Eneru 5]]** ya ing pangalima aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 360 aldong (361 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1066 - Edward ing Papangumpisal, Ari ning Englatera mete ya.
* 1477 - Pamipamuk king Nancy: Y Charles the Bold mesintang ya ampong ing Burgundy meging dake ne ning France.
* 1500 - Duke Ludovico Sforza sinakup ne ing Milan.
* 1527 - Felix Manz, ing metung manimunu kareng Anabaptist congregation king  Zürich,  binikti re kapamilatan ning pamaglumud.
* 1554 - metung a maragul a silab milyari king Eindhoven, Netherlands.
* 1675 - Pamipamuk king Colmar: deng sundalus ning France simbut no reng Brandenburg]].
* 1757 - Louis XV ning France miligtas ya keng pangasintang. 
* 1759 - George Washington inasawa ne y Martha Dandridge Custis.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 5

----
Eneru 4 - Eneru 6 - Disiembri 5 - Pebreru 5 -- Tala da ngan deng aldo- Deng Aldo
Eneru 7

Ing **[[Eneru 7]]** ya ing pangpitung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 358 aldong (359 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1325 - Alfonso IV meging yang Ari ning Portugal.
* 1558 - France kinua ne ing Calais, ing tauling pibandian ning England.
* 1598 - Boris Godunov meging yang Tsar ning Russia.
* 1608 - Ing silab dinira ne ing Jamestown, Virginia.
* 1610 - Y Galileo Galilei pagumasdan na la reng apat a pekamaragula a bulan ning Jupiter king mumunang pamagumasdan. Dininan na lang lagyu at meging lang bulan nang Galileo. 
* 1782 - Ing mumunang Americanung commercial bank, ing Bank of North America, mibuklat ya.
* 1785 - Ing Frenchman Jean-Pierre Blanchard at Americanung  John Jeffries linuslus la ibat Dover, England, papuntang Calais, France, kapamilatan ning in a gas lobu.
* 1797 - Ing makabayung Banderang Italianu meumpisa yang megamit.
* 1835 - Ing HMS Beagle makaangkla ya king Chonos Kapuluan.
* 1894 - Y W.K. Dickson mekatanggap yang patent para keng motion picture film.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 7

----
Eneru 6 - Eneru 8 - Disiembri 7 - Pebreru 7 -- Tala da ngan deng aldo
Eneru 9

Ing **[[Eneru 9]]** ya ing pangsiyam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 356 aldong (357 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 475 - Ing Byzantine Emperor Zeno mepilitan yang lakuan ne ing kayang tungku king  Constantinople.
* 1349 - Ing Jewish populasyun ning Basel, Switzerland, ding pakatuknang panualan dang ing penibatan ning bubonic plague, linipul dala a silaban.
* 1431 - Ding pamaimbestiga da reng Jukum para keng pamanyubuk kang  Joan ning Arc megumpisa king Rouen, France, ing tungku ning gubyernung pamanyakup da reng English.
* 1760 - Deng Afghans simbut dala reng Marathas king Labanan  ning Barari Ghat.
* 1768 - Philip Astley stages the first modern circus in London.
* 1788 - Ing Connecticut meging yang panglimang statge a metanggap keng United States.
* 1793 - Y Jean-Pierre Blanchard iya ing pekamumunang tau a silapo ning lobu king United States.
* 1799 - Ing British Primeru Ministru William Pitt pepagamit ne income tax para mika pera la laban kang Napoleon.
* 1806 - YAdmiral Horatio Lord Nelson tinanggap yang state a burul at mikukut ya king  St Paul's Cathedral.
* 1816 - Y Sir Humphry Davy sibukan ne ing Davy lamp para kareng mineru king Hebburn Colliery.
* 1822 - Ing  Portuguese principi Pedro I of Brazil megdesisyun yang manuknangan king Brazil laban kareng utus ning aring Portuguese João VI, a pegumpisan ning katimawan ning Brazil.
* 1839 - Ing  French Academy of Sciences pepalkas na ing Daguerreotype photography procesu.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 9

----
Eneru 8 - Eneru 10 - Disiembri 9 - Pebreru 9 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 10

Ing **[[Eneru 10]]** ya ing pangapulung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 355 aldong (356 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 49 BC - Julius Caesar linipat ya king Rubicon, a megumpisa keng aklasan bangsa.
* 1072 - Robert Guiscard sinakup ne ing  Palermo.
* 1475 - Stephen III ning Moldavia simbut ne ing Ottoman Empire king Labanan king Vaslui.
* 1645 - Archbishop William Laud pinutut de batal king Torri ning London.
* 1776 - Thomas Paine linimbag ne ing  *[[Common Sense (pamphlet)|Common Sense]]*.
* 1806 - Deng Dutch a pakatuknang king Cape Town sinuku la kareng British.
* 1810 - Ing pamikasal nang Napoleon ampong Josephine mebaliwala ya.
* 1861 - American Civil War: Florida kinawani ya keng Union.
* 1863 - Ing London Underground, ing pekamatua keti yatu mibuklat ya manibat London Paddington station ampong Farringdon station.
* 1870 - John D. Rockefeller incorpora ne ing Standard Oil.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 10

----
Eneru 9 - Eneru 11 - Disiembri 10 - Pebreru 10 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 11

Ing **[[Eneru 11]]** ya ing panglabingmetung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 354 aldong (355 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1055 - Theodora miputungan yang Emperadora ning Byzantine Emperiu.
* 1158 - Vladislav II meging yang ari ning Bohemia.
* 1569 - Mumunang diling mitalang lottery king England.
* 1571 - Deng suging Austrianu mirinan lang katimawan keng kasalpantayanan.
* 1693 - Ing Bulkang Etna memeakbung ya king Sicily, Italy. Ing Masikan a ayun sinira ne ing dake ning Sicily ampong Malta.
* 1759 - King Philadelphia, Pennsylvania, ing mumunang diling Americanung life insurance a compania meincorpora ya.
* 1779 - Ching-Thang Khomba miputungan yang Ari ning Manipur.
* 1787 - Y William Herschel abalu ne ing Titania ampong Oberon, aduang bulan ning Uranus.
* 1794 - Y Robert Forsythe, metung a  U.S. Marshal mesintang ya king Augusta, Georgia kabang babie yang court papers, ing mumunang US marshal a mate kabang daraptan na ing ing kayang obligasyun.
* 1805 - Ing  Michigan Territoryu melalang ya.
* 1861 - Ing Alabama kinawani ya keng United States.
* 1863 - American Civil War: Battle of Arkansas Post - Y General John McClernand ampo y Admiral David Dixon Porter ikua ne ing Ilug Arkansas para keng  Union.
* 1867 - Y Benito Juárez mgeing yang Mexicanung pamuntuk pasibayu.
* 1879 - Ing Anglo-Zulu Labanan megumpisa.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 11

----
Eneru 10 - Eneru 12 - Disiembri 11 - Pebreru 11 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 12

Ing **[[Eneru 12]]** ya ing panglabingadua aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 353 aldong (354 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 475 - Y Basiliscus meging yang Byzantine Emperador, a mika kapagmasusian a pamiputung king Hebdomon palasyu king Constantinople.
* 1528 - Y Gustav I of Sweden miputungan yang ari ning Sweden.
* 1539 - Ing Treaty ning Toledo pinirma neng Aring Francis I ning France ampong ning Holy Roman Emperor Charles V.
* 1592 - T *[[Titus Andronicus]]* mipalage ya keng entabladu keng Rose Theatre.
* 1773 - Ing mumunang pangpublicung Colonial Americanung museum mibuklat ya king Charleston, South Carolina.
* 1777 - Ing Mission Santa Clara de Asís mitatag ya keng ngening Santa Clara, California.
* 1808 - Ing pamirungut a aguman a nung nu mitatag ya ing Wernerian Natural History Society, a dating  Scottish pantas a aguman, melyari king Edinburgh.
* 1848 - Ing Pamanaklas ning Palermo king Sicily tinikdo ya laban kareng Bourbon kaarian da ring Aduang Sicilies.
* 1866 - Ing  Royal Aeronautical Society mitatag ya king London.
* 1872 - Y Yohannes IV miputungan yang Emperador ning Ethiopia king Axum, ing mumunang kuputungan a pang-imperial karin king lakanbalen kilub ning 200 banua. 
* 1875 - Kwang-su meging yang emperador ne ning China.
* 1895 - Ing  National Trust mitatag ya king Britain.
* 1898 - Ito Hirobumi megumpisa ya king kayang katlung pamanungkulan bilang Primeru Ministru ning Japan.

## Ding Kebaitan

## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 12

----
Eneru 11 - Eneru 13 - Disiembri 12 - Pebreru 12 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 8

Ing **[[Eneru 8]]** ya ing pangwalung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 357 aldong (358 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 871 - Ing Labanan king Ashdown - Ethelred ning Wessex simbut ne ing Danish manyakup a  army. 
* 1297 - Ing Monaco ikua ne ing kayang katimawan.
* 1499 - Ing Louis XII ning France inasawa ne y Anne ning Brittany.
* 1734 - Ing Premiere ning George Frideric Handel's Ariodante king Royal Opera House, Covent Garden.
* 1746 - Y Bonnie Prince Charlie sinakup ne ing Stirling.
* 1790 - Y George Washington inagkas ne ing mumunang Kabilyan ning Pamisantmetung address king New York Lakanbalen.
* 1806 - Ing Cape Colony meging yang British colony.
* 1811 - Ing e matagumpeng pamanaklas da reng alipan a panimunu nang Charles Deslandes king St. Charles ampong St. James, Louisiana.
* 1815 - Labanan ning 1812: Labanan king New Orleans - Y Andrew Jackson iyang menimunu kareng matagumpeng Americanung  puersa kareng British.
* 1835 - Ing  United States national a utang ) ya king mumunang at kanita mung panaun.
* 1838 - Y Alfred Vail papakit ne nung makananu yang gamitan ing telegraph kapamilatan ning pamanggamit a tuldik a gulis-gulis (iti ing menimunan keng Morse code).
* 1863 - Ing Americanung Aklasan Balen: Kaduang Labanan ning Springfield
* 1867 - Deng African Americanung lalaki mirinan lang upayang makapag-alal king Washington, D.C.
* 1877 - Y Crazy Horse ampo ring kayang kawal linaban la king kayang tauling labanan kareng United States Cavalry king Wolf Mountain (Montana Territory).

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 8

----
Eneru 7 - Eneru 9 - Disiembri 8 - Pebreru 8 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 14

Ing **[[Eneru 14]]** ya ing panglabingapat aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 351 aldong (352 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1301 - Andrew III ning Hungary mesintang ya, mituknang ya ing Arpad dynasty king Hungary.
* 1501 - YMartin Luther, idad 17, linub ya king University ning Erfurt.
* 1514 - Pope Leo X pepalual yang papal bull laban keng pamanipus.
* 1539 - Ing Espanya inabe ne ing Cuba kareng kayang sinakup.
* 1639 - Ing  "Fundamental Orders", ing mumunang  misulat a  constitution a meglalang keng gubyernu, iyang megamit king Connecticut.
* 1724 - Y Aring Philip V ning Espanya likuan ne ing tronu.
* 1761 - Ing  Pangatlung Labanan ning Panipat mipamuk la king India deng  Afghans lalam nang Ahmad Shah Durrani ampong deng Marhatas. Ing panyambut da reng Afghan menaliwa ing amlat da reng Indian.
* 1784 - American Revolutionary War: Ing United States tinggap ne ing kasunduan kapayapan ning  England.
* 1814 - Kasunduan king Kiel: Frederick VI ning Denmark sinuku ne ing Norway keng Sweden kalibe ning  Pomerania.
* 1822 - Greek War ning Independence: Acrocorinth ikua neng Theodoros Kolokotronis ampong Demetrius Ypsilanti.
* 1858 - Napoleon III ning France mekaligtas ya keng pangasintang.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 14

----
Eneru 13 - Eneru 15 - Disiembri 14 - Pebreru 14 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 15

Ing **[[Eneru 15]]** ya ing panglabinglima aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 350 aldong (351 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 588 BC - Nebuchadrezzar II ning Babylon pedurutan ne para lusuban ne ing Jerusalem keng lalam ning pamanungkulan nang Zedekiah. Ing pamanyabat miglambat anggang Juliu 23, 586 BC. 
*  69 - Otho sigmit ne ing upaya king Roma, at gigkas nang iya ing Emperador ning  Roma, dapot menungkulan yamung atlung bulan bayu ya migpakamate.
* 1582 - Russia binie ne ing  Livonia ampong Estonia king Poland.
* 1759 - Ing  British Museum mibuklat ya.
* 1777 - American Revolutionary War: New Connecticut (ngening kasalukuyan Vermont) pisiag na ing kayang katimawan.
* 1782 - Superintendi ning  Finance Robert Morris minarap ya keng U.S. Congress para magmunikala yang keng pangatatag ning pangbagnsang mint ampong decimal coinage.
* 1822 - Greek Labanan ning Katimawan: Demetrius Ypsilanti meyalal yang pamuntuk keng legislative assembly.
* 1844 - Universidad ning Notre Dame mekatanggap yang charter ibat keng state ning Indiana.
* 1865 - American Civil War - Fort Fisher North Carolina menabu ya kareng taga Union, inya meputut ing metung a pantalan da ring Confederates.
* 1870 - Ing political cartoon king mumunang panaun papalto ne ing United States Democratic Party kapamilatan ning donkey ("A Live Jackass Kicking a Dead Lion" by Thomas Nast for Harper's Weekly).
* 1889 - Ing  Coca-Cola Company, kanita beluan ya bilang Pemberton Medicine Company, mitatag ya king   king  Atlanta, Georgia.
* 1892 - James Naismith limbag ne deng tuntunan keng basketball.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 15

----
Eneru 14 - Eneru 16 - Disiembri 15 - Pebreru 15 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 18

Ing **[[Eneru 18]]** ya ing panglabingwalu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 347 aldong (348 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 350 - Y Generallus Magnentius apalako ne y Roman Emperor Constans at pepasiag na iya ing Emperador.
* 474 - Y Leo II meging yang Byzantine emperador sinaguli.
* 532 - Ing Nika riots king Constantinople emegtagumpe.
* 1126 - Y Emperor Huizong likuan ne ing Chinese tronu at binie ne kayang anak y Emperor Qinzong.
* 1486 - Y King Henry VII ning England inasawa ne y Elizabeth ning York, anak nang babaing Edward IV.
* 1520 - Y Aring Christian II ning Denmark ampong Norway simbut da la reng Swedes king Lake Åsunden.
* 1535 - Ing Castilang manyakup a Francisco Pizarro tetag ne ing Lima, ing tungku ning Peru.
* 1562 - Y Pope Pius IV biklat neng pasibayu ing Council ning Trent para kig kayang pangatlu at tauling pamirungut.
* 1670 - Y Henry Morgan ikua ne ing Panama.
* 1701 - Y Frederick I meging yang ari ning Prussia.
* 1777 - Deng representati ning New Hampshire Grants pepasiag da ing katimawan na ning  Vermont Republic ibat keng Britain.
* 1778 - Y James Cook iya ing mumunang bantug a European a abalu ne ing Hawaiian Islands, nung nu pelagyuan neng "Sandwich Islands".
* 1788 - Deng mumunang makalulan keng First Fleet a magdalang 736 a meyatulan ibat England papuntang Australia dintang la king Botany Bay.
* 1861 - American Civil War - Georgia mikayabe ya kareng South Carolina, Florida, Mississippi, ampong Alabama kareng kakawani keng  United States.
* 1871 - Y Wilhelm I ning Germany meproclama yang mumunang German Emperador king 'Hall of Mirrors' na ning Palasyu ning Versailles inyang katataulian ning Franco-Prussian War. Ing emperiu kebaluan ya bilang Ing Pangaduang Reich kareng Germans. 
* 1884 - Y Dr. William Price sibukan neng silaban ing katawan nig anak nang bingut, Jesus Christ Price, nung nu iti ing pegumpisan na ning epangabawal ning pamanyilab mete king United Kingdom.
* 1886 - Ing makabayung field hockey mibait ya keng pangatatag ning Ing Hockey Association king England.
* 1896 - Ing X-ray makina mibulaglag ya keng mumunang panaun.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 18

----
Eneru 17 - Eneru 19 - Disiembri 18 - Pebreru 18 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 19

Ing **[[Eneru 19]]** ya ing panglabingsiyam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 346 aldong (347 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
## Mengapalyari
* 1419 - Dinalan a Banuang Guerra: Rouen sinuku ya kang Henry V ning England a genapanan na ing pamaniakup na keng Normandy.
* 1511 - Mirandola sinuku ya kareng French.
* 1520 - Sten Sture the Younger, ing Regent ning Sweden, mesintang ya king Labanan ning Bogesund.
* 1607 - Ing San Agustin Church king Manila meyari ya pangagawa; kasalungsungan iti ing pekamatuang diling pisamban king Filipinas
* 1764 - I John Wilkes pepalayasan de keng British House of Commons uli ning kayang panyaus a kawani.
* 1788 - Ding kaduang lupung a daung ning First Fleet dintang ya king Botany Bay.
* 1795 - Ing Batavian Republic mipasiag ya king Netherlands. Iti ing wakas ning Republic da ring Pitung Pisanmetung a Netherlands.
* 1806 - Ing  United Kingdom sinakup ne ing Cape of Good Hope.
* 1812 - Peninsular War: Kaibat ning apulung aldong pamaglusub, Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington, memye yang utus kareng British a kawal da reng Mayan ampong pangatlung divisions para bagyuan de ing Ciudad Rodrigo.
* 1817 - Ding sandataan a 5,423 kawal, a panimunan nang General José de San Martín, linipat la king Andes ibat Argentina para ipatimawa da reng Chile kaibat deng king Peru.
* 1829 - Johann Wolfgang von Goethe's *[[Faust Part 1]]* mumunan nang labas.
* 1839 - Ing British East India Company arakap ne ing Aden.
* 1840 - I Capitan Charles Wilkes dirutan ne kapamilatan ning danuman ing Antarctica, at binandi ne at mebalung bilang Wilkes Land para  keng United States.
* 1853 - Giuseppe Verdi's opera *[[Il Trovatore]]* minuna yang linabas king Roma.
* 1862 - American Civil War: Battle of Mill Springs - Deng  Confederacy linasa lang mumunang pangasambut king pamipamuk.
* 1871 - Franco-Prussian War: Labanan king St. Quentin milaban la, ing katataulinan minyambut ya ing Prussia.
* 1883 - Ing mumunang electric lighting system a gagamit makatas babong luryenti, a gewa nang Thomas Edison, megumpisa yang sinuyu king Roselle, New Jersey.
* 1893 - Henrik Ibsen's play *[[The Master Builder]]* megumpisa ya linabas king Berlin.
* 1899 - Anglo-Egyptian Sudan mitatag ya.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 19

----
Eneru 18 - Eneru 20 - Disiembri 19 - Pebreru 19 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 20

Ing **[[Eneru 20]]** ya ing pangaduangpulu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 345 aldong (346 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 250 - Emperador Decius megumpisa yang keng malaparan a pamagigpit na kareng Christianu king Roma. Ing Papa Fabian pete re. Dakal me sumami king Pangulung Africa kaibat ing Donatist pisasabian kareng pamananggap kareng migkamaling Christianu.
* 1156 - Agpang keng alamat, ing libri-libring Lalli sinintang ne ing  English crusader Obispu Henry kapamilatan ning palatso king yelung dano  ning Köyliönjärvi king Finland.
* 1265 - King Westminster, ing mumunang English parliament mika mumunang pamiakit o pamirungut da king  Palaciu ning Westminster, ngeni kebaluan mu rin bilang "Houses of Parliament".
* 1320 - Ing Duke Wladyslaw Lokietek meging yang ari  ning Poland.
* 1356 - I Edward Balliol likuan  ne ing tronung Kaarian ning Scotland.
* 1502 - Merapat ing mumunang pamanyuri keng kasalungsungan a karinan ning Rio de Janeiro.
* 1523 - I Christian II mepilatan yang lakuan ne bilang Kaarian ning Denmark ampong Norway.
* 1576 - Ing Mexican lakanbalen ning León mitatag ya kapmialtan ning utus nan ning  viceroy Don Martín Enríquez de Almansa.
* 1649 - I Charles I ning England melitis ya keng pamagtaksil ampong "mangatas a krimen".
* 1667 - Ing  Polish-Lithuanian Commonwealth binie ne ing  Kiev, Smolensk, ampong left-bank Ukraine keng Imperial Russia king kasunduan ning Andrusovo.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 20

----
Eneru 19 - Eneru 21 - Disiembri 20 - Pebreru 20 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Aldo ning Misásanmetung a Bangsâ

Ngeni Ka-24 Aldo ning Oktubri, 2005, Anam neng Pulung Banua keng pangatatag na ing Buklud ning Misanmetung a Bansa, United Nations Organization. King kayang pamagmasusi oini ing Payabut ning Pekapun, Kofi Annan ...

" Ngeni, kabang pagmasusian taya ing Ka-60 banua ning UN, sukat tang kilalanan ing maragul nang keyaliwa ning yatu ngeni ketang panaun da ring kekatang inpung-menatagan.

Ing UN sukat neng iyaninag ning bayung panaun, at magpang ya karing kayang panyubuk - kayabe, mumuna at pekamabayat, ing kebaluan a dina-dinalan lang milyun a tau ring makayarap a alang laban king danup, sakit, ampong kapanyiran king kapadurutnan, agyang ing yatu atyu kaya ing kegiwan, bankanita asagip nala.

Ketang milabas a bulan, ring manimunu king yatu mikit la New York bankanita sumubuk at mibalangkas lang pisanmetung a pamanarap karening panyubuk.

Ring manimunu karing bansa, mabandi at maluka, mengakuanan la karing eganaganang kasunduan a nung mipairal ngan malyaring bosnan na ing kakaluluan anggang 50%, king kilub ning apulung banua.

Apikasundu rang manalakad bayung dake ning UN a mipaglualu karing katuliran pantau ampon manalakad pang-maluatan kapayapan karing bansang mengasalanta karing labanan.

Mengaku lang labanan ing miyayaluang kabusakalan, gawang piyabeyabe paralan nung kailangan, bankanita milisya la ring bansa keng "genocide" (pamaglinis layi) at alwa pang makasindak a kasalanan.

Apakiyarian dang gawang pamagbayu king UN Secretariat.

Oneng keng pamanalwa ning panaun, climate change at Security Council mangaina lang amanu ring karelang agawa. At king nuclear proliferation at pamaglako- sandata, disarmament, ala lang bitasang apikasunduan.

Likuananan dakaming marakal a obrang gawan. Ngeni, kabang pagmasusian tamu ing ka-60 banua nining binang kailangan a Telakaran, pangaku ku kekayung daptan ku ing dake ku. At magtiwala kung, ikayu, anting mamamayan ning yatu, gawan yu ing kekayu."

## Ding suglung a palual
*Aldo ning Misásanmetung a Bangsâ
Eneru 21

Ing **[[Eneru 21]]** ya ing pangaduangpulu'tmetung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 344 aldong (345 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1189 - Philip II ning France ampong Richard I ning England megumpisa lang menipun kawal para keng Third Crusade.
* 1287 - Ing kasunduan ning San Agayz mepirma ya. Sinakup neng [Alfons III ning Aragon]] ing Minorca. 
* 1525 - Ing Swiss Anabaptist Movement mibait ya inyang i Conrad Grebel, Felix Manz, George Blaurock, ampong laiwa pang mga labing aduang katau mipaminyag la king pamibalebale ning ima nang Manz king  Zürich, a menaliwa ing dating kaugalian ing pamisanmetung ning state-pisamban.
* 1643 - I Abel Tasman iya ing mumunang European miras Tonga.
* 1720 - Ing Sweden ampong Prussia mipagpirma lang Kasunduan ning Stockholm.
* 1749 - Ing  Verona Philharmonic Theatre mesira ya kapamilatan ning api. Gewa reng pasibayu inyang 1754.
* 1789 - Ing mumunang novel a Americanu, ing  ''The Power of Sympathy or the Triumph of Nature Founded in Truth'', melimbag ya king Boston, Massachusetts.
* 1793 - Kaibat nang mebulung guilty  ya keng pamagtaksil ning  French Convention, Louis XVI ning France pinutut de batal kapamilatan ning guillotine.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 21

----
Eneru 21 - Eneru 22 - Disiembri 21 - Pebreru 21 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 16

Ing **[[Eneru 16]]** ya ing panglabinganam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 349 aldong (350 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 27 BC - Ing pamansag Augustus mibie ya kang Gaius Julius Caesar Octavian kapamilatan ning  Roman Senadu.
* 550 - Gothic War (535–552): Deng Ostrogoths, lalam ning Aring Totila, sinakup de ing Roma kaibat ning malambat a pamikawaning pamanyakup, kapamilatan ning sujul a bine ra keng Isauriang  garrison.
* 1120 - Ing Council ning Nablus merapat ya, at tetag ne ing pekamaranun diling mabieng misulat a batas da reng  Crusader Kaarian ning Jerusalem.
* 1362 - Ing metung a lakan a storm tide king Pangulung Dayat Malat sinira ne ing German a pulu ning  Strand at ing lakanbalen ning Rungholt.
* 1412 - Ing familia Medici mitulduan yang maging bangkeru ning Papacy.
* 1492 - Ing mumunang grammar ning makabayung amanu, keng Amanung Castila, pepalto de kang Reyna Isabella.
* 1547 - Y Ivan IV ning Russia aka Ivan the Terrible meging yang Tsar ning Russia.
* 1556 - Y Philip II meging yang Ari ning Espanya.
* 1572 - Y Thomas Howard, pang4 Duke ning Norfolk meyatulan yang pamagtaksil king kayang genapan a Ridolfi plot para ibalik ing Catholicismu king England.
* 1581 - Ing English Parliament babawal ne ing  Romanu Catholicismu.
* 1605 - Ing mumunang pangalimbag ning *[[Don Quixote|El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha]]* (Mumunang Aklat ning *Don Quixote*) neng Miguel de Cervantes melimbag ya king Madrid.
* 1707 - Ing  Scottish Parliament tinggap de ing Act of Union, a memie dalan para keng pamaglalang ning Keragulang Britania.
* 1761 - The British capture Pondicherry, India from the French.
* 1777 - Ing Vermont pepasiag na ing kayang katimawan keng New York.
* 1780 - American Revolution: Labana ning Cape St. Vincent.
* 1809 - Peninsular War: Deng British simbut do reng French king  Labanan ning La Coruña.
* 1847 - Y John C. Fremont mitulduan yang Gobernador na ning bayung  California Territoryu.
* 1864 - Second Schleswig War: Y Aring Christian IX ning Denmark pepasiag na ing guerra kareng German Confederation para a sakupan de ing Schleswig.
* 1878 - Y Captain Burago kambe  da ring squadron ningRussian Imperial army dragoons binulus da la reng Plovdiv ibat ka reng pamanungkulan da reng Ottoman.
* 1883 - Ing  Pendleton Civil Service Reform Act,tetag ne ing United States Civil Service, at iti metanggap ya.
* 1896 - Ing pangasambut ning Cymru Fydd king Mauling Liberal Federation AGM, Newport, Monmouthshire.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 16

----
Eneru 16 - Eneru 16 - Disiembri 16 - Pebreru 16 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 17

Ing **[[Eneru 17]]** ya ing panglabingpitu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 348 aldong (349 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 38 BC - Y  Octavian inasawa ne y Livia Drusilla.
* 1287 - Y Aring Alfonso III ning Aragon sinakup ne ing Minorca.
* 1377 - Y Papa Gregory XI binalik ne ing Papacy king Roma menibat Avignon.
* 1524 - Unpisa ning luslus nang Giovanni da Verrazzano para maintun dalan papuntang Tsina.
* 1562 - Ing France kilalanan ne ing Huguenot lalam nang Edict ning Saint-Germain.
* 1595 - Y Henry IV ning France migpasiag yang guerra keng Espanya.
* 1605 - Ing mumunang pangalimbag ning  *[[Don Quixote]]*.
* 1648 - Ing England's Long Parliament pepadalan de ing Vote of No Addresses, meputut ing pamikasundu da kang  King Charles I inya mikpangaduang dangka ing English Civil War.
* 1773 - Y Capitan James Cook ampo ring kayang kayabeng crew ila reng minunang taga Europang miglakbe lalam ning  Antarctic Circle.
* 1781 - American Revolutionary War: Battle ning Cowpens - Deng Continental tropa lalam nang Brigadier General Daniel Morgan simbut na la deng British puersa lalalm nang Lieutenant Colonel Banastre Tarleton king labanan king  South Carolina.
* 1799 - Maltese patriota Dun Mikiel Xerri, kambe da reng mapilan a patriota mebite la.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 17

----
Eneru 16 - Eneru 18 - Disiembri 17 - Pebreru 17 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 22

Ing **[[Eneru 23]]** ya ing pangaduangpulu'tadua aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 344 aldong (345 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 565 - I John Scholasticus leko ne i Eutychius bilang Patriarch ning Constantinople.
* 1506 - Deng mumunang 150 guardiang Swiss Guard dintang la keng Vatican.
* 1521 - I Emperor Charles V biklat ne ing Diet of Worms.
* 1771 - Ing Espanaya binie ne ing  Port Egmont king Falkland Islands keng England.
* 1824 - Deng Ashantis simbut do ring puersa na ning  British king Gold Coast.
* 1840 - Deng British colonists disna de ing New Zealand.
* 1863 - Ing  January Uprising migumpisa king Poland, Lithuania ampong Belarus. Ing pake na ning kilusan pangbangsa ing akua reng pasaibayu ing Polish-Lithuanian-Ruthenian Commonwealth kareng manyakup a Russian.
* 1877 - I Arthur Tooth, metung a  Anglican clergyman mekua ya at mikulung kaibat  nang meyatulan a gagamit a ritual.
* 1879 - Anglo-Zulu War: Labanan ning Isandlwana - deng Zulu troops simbut do reng British a tropa.
*  1879   - Anglo-Zulu War: Labanan ning Rorke's Drift - 139 British a kawal migtagumpe lang ikambil ing garrison laban keng matinding pamanlusub da reng mga apat anggang limang Zulu talapaglaban.
* 1889 - Ing Columbia Phonograph mitatag ya king Washington, D.C. 
* 1890 - Ing  United Mine Workers of America mitatag ya king Columbus, Ohio.
* 1899 - Deng anam a pinunu ning Australian colonies mirugnut la king Melbourne para pisabian ing confederasiun.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 22

----
Eneru 21 - Eneru 23 - Disiembri 22 - Pebreru 22 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 23

Ing **[[Eneru 23]]** ya ing pangaduangpulu'tatlu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 342 aldong (343 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 393 - Ing Roman Emperador Theodosius I pisiag ne ing kayang siyam a banuang anak Honorius bilang kaduang emperador.
* 909 - I John ning Rila aka Saint Ivan.
* 971 - King Tsina, deng panlaban a gadia corps na ning Mauling Han mesambut la king Shao kapamilatan da reng makapabaklengpana  a ginamit  da reng keng kawal da reng Song Dynasty. Deng Mauling Han state mepilitan lang sumuku kareng keng Song Dynasty, emu mituknang ing pamanungkulan da reng keng Mauling Han, pati na reng pamangamit da reng gadia a kawal a magagamit kareng Chinese army a maluid dang gagamitan deng Mauling Han manibat king pang10 dilanua.
* 1368 - King kapagmasusian a pangaputung, Zhu Yuanzhang mitas ya keng tronu ning Tsina bilang Hongwu Emperor, pegumpisan na ning  Ming Dynasty a manungkulan keng Tsina a megluat a atlung dilanua.
* 1510 - I Henry VIII ning England, kanita 18 banua a idad, lulual yang era balu kareng tala king  Richmond, at pelakpakan de bayu ya pepakilala.
* 1533 - I Anne Boleyn, pangaduang asawa nang Henry VIII ning England, abalu da mabuktut ya pala.
* 1546 - Kilub ning labing metung a banua alang alimbag, i Francois Rabelais linimbag ne ing *Tiers Livre*, ing katuki ning Gargantua and Pantagruel.
* 1556 - Ing pekamasikan a ayun keng kasalesayan, ing Shaanxi ayun, mituran ya ing  Shaanxi lalawigan, Tsina. Deng mete miras lang mga 830,000.
* 1570 - Ing  pangasintang na ning regent James Stewart, 1st Earl of Moray mipasubu ya ing Scotland keng  aklasan balen.
* 1571 - Ing Royal Exchange memuklat ya king London.
* 1579 - Ing Union ning Utrecht mitatag yang Protestant republic king Netherlands.
* 1656 - I Blaise Pascal linimbag ne ing kayang mumunang *[[Lettres provinciales]]*.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 23

----
Eneru 22 - Eneru 24 - Disiembri 23 - Pebreru 23 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 26

Ing **[[Eneru 26]]** ya ing pangaduangpulu'tanam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 339 aldong (340 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1340 - Ing Aring Edward III ning England pepasiuala ra na iya ing Ari ning France.
* 1500 - I Vicente Yáñez Pinzón meging yang mumunang European a tinuklu keng Brazil.
* 1531 - Ing Lisbon, Portugal mituran yang ayun--libu la reng mete.
* 1564 - Ing Council ning Trent pepalual de ing karelang apisabi keng karelang Tridentinum, papasiag da ing pamanaliwa ning Roman Catholicism ampong Protestantism. 
* 1565 - Ing Labanan ning Talikota, laban da reng Vijayanagara Emperiu ampong deng Islamic sultanates da ding Deccan, mipunta keng pangailalam ampong pangasira ning tauling kaarian ning Hindu kingdom king India, at pangasanmetung ning patakaran pang Islam alus king mabilug ning Indian subcontinent.
* 1589 - I Job meyalal ya bilang Patriarch ning Moscow ampong ing mabilug a Russia.
* 1699 - Ing Kasunduan ning Carlowitz mepirma ya.
* 1700 - Ing magnitude 9 Cascadia a Ayun meganap kilual ning albugan pampang ning   Pangulung America, nung nu deng tala da reng Japanese mamie yang katibayan.
* 1736 - I Stanislaus I ning Poland binili ne ing katungkulan na.
* 1788 - Ing British First Fleet, a panimunan nang  Arthur Phillip, miglayag ya papuntang Sydney Harbour para itatag ne ing Sydney, ing mumunang tuknangan da reng taga Europe keng continenti. Pagmasusian bilang  Aldo ning Australia

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 27

----
Eneru 25 - Eneru 27 - Disiembri 27 - Pebreru 27 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 27

Ing **[[Eneru 27]]** ya ing pangaduangpulu'pitu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 338 aldong (339 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
*  98 - I Trajan meging yang Emperador ning Romar kaibat nang mete i Nerva.
* 1142 - Ing maling pangabite na ning bantug a Song Dynasty General Yue Fei.
* 1186 - I Henry VI, ing anak at talapamana na ning Holy Roman Emperor Frederick I, inasawa ne ing  Constance ning Sicily.
* 1343 - I Papa Clement VI pepalual ne ing Bull *[[Unigenitus]]*.
* 1593 - Ing Vatican biklat ne ing pitung banuang pamaglitis laban kang scholar Giordano Bruno. 
* 1606 - Gunpowder Plot: Ing pamaglitis kang Guy Fawkes at ding aliwang kayabe kaya megumpisa, ing katataulian mebite la inyang Eneru 31. 
* 1695 - I Mustafa II meging yang Ottoman sultan king Istanbul inyang mate ya i Ahmed II. I Mustafa menungkulan ya anggang inyang mate ya inyang 1703.
* 1785 - Ing Universidad ning Georgia mitatag ya, ing mumunang universidad a pangmalda king United States.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* [On This Day](http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/27
BBC:)
* Today in History: January 27

----
Eneru 26 - Eneru 28 - Disiembri 27 - Pebreru 27 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 28

Ing **[[Eneru 28]]** ya ing pangaduangpulu'twalu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 337 aldong (338 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1077 - Walk to Canossa: Ing pangasila nang Henry IV, Banal Emperador ning Roma milako ya.
* 1521 - Ing Diet ning Worms megumpisa ya, migluat anggang Mayu 25.
* 1547 - I Henry VIII mete ya. Ing kayang siyam a banuang anak, Edward VI meging yang Ari, ing mumunang Protestanting manungkulan ning England.
* 1573 - Ding articulu ning Warsaw Confederation meprima la, papatibe ne ing katimawan keng kasalpantayanan king Poland.
* 1754 - I Horace Walpole, king kayang sulat kang Horace Mann, lelang ne ing katayang *[[serendipity]]*.
* 1624 - I  Sir Thomas Warner tetag ne ign mumunang British colony king Caribbean, keng Saint Kitts.
* 1724 - Ing  Russian Academy ning Sciences mitatag ya king St. Petersburg neng Peter the Great, ampong pepatupad ne  ing Senate decree. Meyaus yang St. Petersburg Academy ning Sciences anggang 1917.
* 1760 - Ing Pownal, Vermont lelang neng Benning Wentworth bilang metung kareng New Hampshire Grants.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 28

----
Eneru 27 - Eneru 29 - Disiembri 28 - Pebreru 28 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 29

Ing **[[Eneru 29]]** ya ing pangaduangpulu'tsiyam aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 336 aldong (337 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 904 - Sergius III mibalik ya ibat keng pangaretiru na para kuanan ing papacy ibat keng milakong antipope Christopher.
* 1595 - Ing palageng William Shakespeare *[[Romeo and Juliet]]* mekad iti ing mumunang palage na.
* 1676 - I Feodor III meging yang  Tsar ning Russia.
* 1814 - I France simbut ne ing  Russia ampong Prussia king Labanan ning Brienne.
* 1834 - Ing US Pamuntuk Andrew Jackson inutus na ing mumunang pamangamit a federal a kawal para apatuknang da ing pate keng labor.
* 1845 - "Ing Raven" neng Edgar Allan Poe melimbag ya king *[[New York Evening Mirror]]*.
* 1850 - I Henry Clay pepakilala ne ing Compromise ning 1850 keng U.S. Congress.
* 1856 - Ing Reynang Victoria sinuryan ne ing Victoria Cross.
* 1861 - Ing Kansas metanggap ya bilang pang34 a U.S. state. 
* 1863 - Bear River Massacre.
* 1886 - I Karl Benz pepatent ne ing matagumpeng saken a pupulayi keng gasolina.  
* 1891 - Liliuokalani mepasiag yang Reyna ning Hawaii, ing tauling kaarian.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 29

----
Eneru 28 - Eneru 30 - Disiembri 29 - Pebreru 29 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 30

Ing **[[Eneru 30]]** ya ing pangatlungpulu aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 335 aldong (336 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1648 - Walungpulung Banuang Guerra: Ing kasunduan ning Münster mepirma ya, tiknang na ing labanan pilatan ning Netherlands ampong Espanya.
* 1649 - I Aring Charles I ning England pinutut de batal.
* 1661 - I Oliver Cromwell, Lord Protector na ning Commonwealth ning England binite bilang ritual kaibat nang mete a adua nang banuang milabas.
* 1790 - Ing mumunang bangka makabukud bilang salvabangka sibukan de keng Ilug Tyne.
* 1806 - Ing minunang Lower Trenton Bridge (mayayaus mu rin ing Trenton Makes the World Takes Bridge), nung nu makayatsat ya keng Ilug Delaware pilatan ning  Morrisville, Pennsylvania ampong Trenton, New Jersey, mibuklat ya.
* 1820 - I Edward Bransfield ikit ne ing Trinity Telapulu at angkinan neng atuklasan ing Antarctica.
* 1826 - Ing Menai Suspension Bridge, tuturing deng mumunang makabayung suspension bridge keti mabilug yatu, susuglung ne ing Pulu ning Anglesey king pangulu Albugan pampang ning Wales mibuklat ya.
1835 - Iti ya ing mumunang tangka keng paten de ing President of the United States, Richard Lawrence migtangka yang barilan ing pamuntuk a Andrew Jackson. 
* 1841 - Ing silab sinira ne ing katlung dake ning Mayagüez, Puerto Rico.
* 1847 - Ing Yerba Buena, California mipalagyuan yang San Francisco.
* 1858 - Ing mumunang Hallé concert mirinan ya king Manchester, England, tetakan ne ing opisyal a pangatatag ning Hallé Orchestra bilang ita mu ing gagawan da, ing professional orchestra.
* 1862 - Ing  American ironclad warship, ing    milunsad ya.
* 1889 - Archduke Crown Prince Rudolf ning Austria, talapamana keng Austro-Hungarian corona, meyakit yang mete kayabe ne ing kayang ing kayang kabit i Baroness Mary Vetsera king Mayerling.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 30

----
Eneru 30 - Eneru 31 - Disiembri 30  -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 31

Ing **[[Eneru 31]]** ya ing pangatlungpulu'tmetung aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 334 aldong (335 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1504 - France sinut ne ing  Naples keng Aragon.
* 1606 - Gunpowder Plot: Guy Fawkes mebite ya uli ning kayang pamikatsa laban keng  Parliamentu ampon kang  James I ning England. 
* 1747 - Ing mumunang venereal disease a clinica mibusni ya king London Lock Hospital.
* 1814 - I Gervasio Antonio de Posadas meging yang Supremu Director ning Argentina.
* 1846 - Kaibat ning Milwaukee Bridge War, Juneautown ampong Kilbourntown miabe la bilang Lakanbalen ning Milwaukee, Wisconsin.
* 1849 - Deng Corn Laws mebaliwala la king United Kingdom (kaibat ning sulat ning batas inyang  1846).
* 1862 - I Alvan Graham Clark apagumasdan na ing mumunang maputing pandak a batuin, a kayabe neng Sirius, kapamilatan ning labing walung pulgadang telescope king Northwestern University.
* 1865 - American Civil War: I Confederate General Robert E. Lee meging yang general-a-hefe.
* 1867 - Ing Maronite a nationalist a pamuntuk i Youssef Karam likuan ne ing  Lebanon keng pamanyake na keng daung a French para Algeria
* 1876 - Ing  United States inutusan no reng eganaganang Native American na malis la papuntang kareng reservation. 
* 1891 - Ing mumunang tangka ning Portuguese republican pamanaklas linust king pangulung lakanbalen ning Porto.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 31

----
Eneru 30 - Pebreru 1 - Disiembri 28 - -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 24

Ing **[[Eneru 24]]** ya ing pangaduangpulu'tapat aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 341 aldong (342 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
*  41 - I Gaius Caesar (Caligula), bantug ya king kayang ugaling makaaliwa ampong  mabagsik, mesingtang ya kareng kayang Praetorian Talabante. I Claudius elilan ne ing kayang pangunakan.
1438 - Ing Council ning Basel pepatuknangan ne i Pope Eugene IV bilang Prelate ning Ethiopia, dintang ya king Massawa ibat Goa.
* 1679 - I King Charles II ning England binaliuala ne  ing Parliament.
* 1742 - I Charles VII Albert meging yang Holy Roman Emperor.
* 1776 - I Henry Knox dintang ya king Cambridge, Massachusetts a mika artillery ya a linuslus ne ibat Fort Ticonderoga.
* 1826 - Ing Mississippi College mitatag ya king Clinton, meging yang mumunang college king state ning Mississippi.
* 1848 - California Gold Rush: I James W. Marshall menakit yang gintu king Sutter's Mill malapit Sacramento.
* 1857 - Ing Universidad ning Calcutta mitatag ya bilang mumunang taganang universidad king mauling Asia.
* 1859 - Ing pamisantmetung a aniban da ring Moldavia ampong Wallachia; Alexandru Ioan Cuza meyalal ya bilang mumunang talapangasiwa.
* 1862 - Ing Bucharest mipasiag bilang kabisera ning Romania.
* 1878 - Ing talaalsang Vera Zasulich beril ne i Fyodor Trepov, ing Gobernador ning Saint Petersburg.
* 1887 - Labanan ning Dogali: Deng Abyssinian tropa simbut dala reng Italianu.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 24

----
Eneru 23 - Eneru 25 - Disiembri 24 - Pebreru 24 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Eneru 25

Ing **[[Eneru 25]]** ya ing pangaduangpulu'tlima aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 340 aldong (341 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
*  41 - Kaibat ning kabukas a pamakiugnayan, i Claudius tinggap ne ning Senadu bilang Emperador ning Roma.
* 1327 - I Edward III meging yang Ari ning England.
* 1494 - I Alfonso II  meging yang Ari ning Naples.
* 1533 - I Henry VIII ning England pasalikut neng pepakasalan ing kayang kaduang asawa i Anne Boleyn.
* 1554 - Pangatatag ning São Paulo lakanbalen, Brazil.
* 1573 - Labanan king Mikatagahara, king Japan; Takeda Shingen simbut ne i Tokugawa Ieyasu. 
* 1592 - Ing palageng petsa ning tagumpe ning Ari ningSiam Naresuan laban kang Burmese Crown Prince Minchit Sra king laban a pamangamit a gadia nung nu la makasake; pagmasusian da bilang Aldo ning  Royal Thai Armed Forces.
* 1755 - Ing Moscow University mitatag ya inyang Aldo ning Tatiana.
* 1787 - Ing Americanung Daniel Shays menimuna ya keng pamagalsa para kuanan ne ing Federal arsenal para salungat keng utang kulungan.
* 1791 - Ing British Parliament peplampasan de ing Constitutional Act of 1791 ampong pinitna re ing laun a lalalwigan nig Quebec at meging yang Upper ampong Lower Canada.
* 1792 - Ing The London Corresponding Society mitatag ya.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day
* Today in History: January 25

----
Eneru 24 - Eneru 26 - Disiembri 25 - Pebreru 25 -- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo
Pebreru 1

Ing **[[Pebreru 1]]** ya ing 32 aldo ning banua keng Gregorian Calendariu. Atin pang 333 aldong (334 king laktong banua) makatagan king banua, kaibat na ning aldong aini.

## Mengapalyari
* 1327 - Ing bayungtaung Edward III  meputungan yang Ari ning England, dapot ing ima na i Reyna Isabella ampong ing kayang sintang Roger Mortimer ila reng mamalakad. 
* 1411 - Ing Mumunang Kapayapan ning Thorn mepirma ya king  Thorn, Monastic State of the Teutonic Knights (Prussia).
* 1662 - Ing  Isik a general Koxinga simsam ne ing pulu ning Taiwan kaibat ning  siam a bulan a bangkulungan.
* 1713 - Ing *Kalabalik* o kaya ing  *Gulu king [[Bender, Moldova|Bendery]]* migbunga ibat keng  Ottoman sultan a utus na ing era tinggap a dalo ing Aring Charles XII ning Sweden dakpan ya.
* 1790 - Ing  Supreme Court na ning United States king New York Lakanbalen sibukan nang mitipuntipun keng mumunang panaun. 
* 1793 - French Revolutionary Wars: Ing France pisiag na ing guerra keng United Kingdom ampon keng Netherlands.
* 1796 - Ing tungku ning Babo Canada mialis ya ibat Newark king York.
* 1814 - Ing Mayon Bulkan, king Filipinas, memakbung ya at 1,200 a katau la reng mete, ing peka maragul diling maleparan a pamanyira akbung ning Mayon Volcano.
* 1856 - Ing Auburn University mituntunan yang bilang East Alabama Male College. 
* 1861 - American Civil War: Ing Texas kinawani ya keng United States. 
* 1862 - Julia Ward Howe's "Battle Hymn na ning Republica" melimbag ya keng mumunang panaun keng *[[Atlantic Monthly]]*.
* 1880 - Ing mumunang pangalimbag ning theatrical diariu *[[Ing Stage]]* melimbag ya.
* 1884 - Ing mumunang lual ning *[[Oxford English Dictionary]]* melimbag ya. 
* 1893 - I Thomas A. Edison inari ne ing mumunang motion picture studio, ing Black Maria king West Orange, New Jersey. 
* 1896 - Ing  opera *[[La bohème]]* migpremiere ya ing Turin.
* 1897 - Ing Shinhan Bank, ing pekamatuang bangku ing Mauling Korea, mibuklat ya king Seoul.

## Ding Kebaitan
## Ding Kematyan

## Kapagmasusian

## Suglung Palwal
* BBC: On This Day 
* Today in History: February 1

----
Eneru 31 - Pebreru 2 - Eneru 1 - Marsu 1-- Tala da ngan deng aldo

Deng Aldo