open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paco Larrañaga

I **Francisco Juan González Larrañaga** (*Francisco Juan Larrañaga González* king formátung Espaniol; mibait 27 Disiembri 1977) metung yang maglútûng Sebuánung mákabási king San Sebastián king Espánia. Ia ing protagonista ning *[[Give Up Tomorrow]]*, metung a dokumental tungkul kayang odisea king pámanintun ning katalaruan.

## Láwen mû rin
*Hubert Webb

## Ding daleráyan
Pámagalsa king Wáwâ

Ing **pámagalsa king Wáwâ** metung yang pragmátikung aksion da ring lokal a Tsínu na ning Wáwâng kampian ding Britániku king Menílâ lában karing Espaniol.
Gulung narsisista ning personalidad

Ing **gulung narsisista ning personalidad** u simpling **narsisismung grandiosu** (aliwâ king narsisismung pasalikut) metung yang gulu ning personalidad karakterisádu ding pangmaluatang grandiosidad, bísâng purian at sákit mikaempatía. Ding táung ating makanining gulu karelang personalidad estigmatisádu la at marhinádu, lakuas na king aptas.

Aliwâ ining gulu king narsisismung malbádu, metung a sindromi da ring gulung mental.

## Ding daleráyan
Narsisismu

*Narsisismung pasalikut u bulnerabli
*Narsisismung grandiosu u gulung narsisista ning personalidad
*Narsisismung malbádu, sindromi da ring multipling gulung mental
Inestabilidad emosional

Ing **gulung inestabilidad-emosional ning personalidad** (Inggles: *emotionally unstable personality disorder* u **EUPD**) metung yang gulu ning personalidad karakterisádu ding pangmaluatang inestabilidad karing relasion at kabagsikan da ring reaksiong emosional ning afektádung táu. Úli karing osilasiong emosional king pílatan da ring aduâng ekstremung máranásan na ning metung a táung ating ining gulu, maralas man ining ausang **gulung límiti** u **gulung ekstremu ning personalidad** (Espaniol: *trastorno límite de la personalidad* u *TLP*; Inggles: *borderline personality disorder* u **BPD**).

Aliwâ ing inestabilidad emosional king gulung bipolar. Ing primeru metung yang gulu ning personalidad, oneng ing pángaduâ metung yang gulu ning *mood*. Mas inestabli man la ring emosion na ning táung ating inestabilidad emosional úling reaksion da karing estímulu; ding estádung emosional da ring táung ating gulung bipolar mas establi da at maliáring lumuat lang mapilan a dominggu u búlan.

Ing inestabilidad emosional metung ya karing gulu ning personalidad a asosiádu karing sintoma na ning narsisismung pasalikut, aliwâ king narsisismung grandiosu.

## Ding daleráyan
Narsisismung pasalikut

Ing **narsisismung pasalikut** u **narsisismung bulnerabli** maliári yang:
*Gulung palailag ning personalidad, u
*Gulung inestabilidad-emosional ning personalidad.
Edcel Lagman

I **Edcel Castelar Lagman** (1 Máyu 1942 – 30 Enero 2025) metung yang abogádung Kapampángan pára karing karapatang pantáu ibat king Albay at pekatawan na ning lalawígan king Kapulungan ding Pekákatawan ning Filipínas.

Kapatad na ing asesinádung Sosialistang i Filemón Lagman ampong ing desaparesídung i Hermón Lagman a metung mang abogádu.

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Filemón Lagman

I **Filemón Castelar Lagman** (17 Marsu 1953–6 Febreru 2001), kilála man bílang **Ka Popoy**, metung yang atletang Kapampángan at pun da ring talapagobra king Filipínas.

Kapatad na ing desaparesídung abogádung i Hermón Lagman ampong ing pekatawan na ning lalawígan ning Albay i Edcel Lagman.

## Ding daleráyan
Narsisismung malbádu

Ing **narsisismung malbádu** metung yang sindroming kompuestu na ning ekstremung kombinasion ding narsisismu, antisosial a gawî, agresion at sadismu. Aliwâ king payak a gulung narsisista ning personalidad, ding gawî na ning táung ating narsisismung malbádu atin lang intensiong marok.

## Ding daleráyan
Contemptus mundi

Ing ***contemptus mundi*** ya ing realisasiun ning kabulukan na ning makayátûng pámibiebie. Metung ining tema karing túrû ning Budismu at ning diskursung intelektual ning Kristianismu.

## Láwen mû rin
**[[Saṁvega]]*

## Ding daleráyan
Phil Hartman

I **Philip Edward Hartmann** (24 Septiembri 1948–28 Máyu 1998), mas kilála bílang **Phil Hartman**, metung yang artistang Amerikánu ibat king Kanada.
Andrew Cunanan

I **Andrew Phillip Cunanan** (31 Agostu 1969–23 Húliu 1997) metung yang mákamateng itineranti u *[[:en:Spree killer|spree killer]]* a Amerikánu.

## Ding suglung palual
*Rekord na nang Andrew Cunanan king FBI ning Amerika
Gulung palailag ning personalidad

Ing **gulung palailag ning personalidad** metung yang gulu ning personalidad karakterisádu ding grábing ansiedad sosial, inibisiong sosial, kapanandaman ning inferioridad, atikifobia, tákut king ostrasismu at pagilag karing interaksiong sosial—agiang man intensu ne ing burî ning afektádu pára king intimidad.

Metung ini karing gulu ning personalidad a asosiádu karing sintoma na ning narsisismung pasalikut, aliwâ king narsisismung grandiosu.

## Ding daleráyan
Radiung AM

Ing **radiung AM** metung yang teknolohía ning pámamrodkast radiu king kapamílatan na ning amplitud moduládu (transmisiong AM).Xxxxxxxxxxxxxxxxxxxcx
José Oyanguren

I **José Oyanguren** (1800–10 Oktubri 1859) metung yang abogádung Espaniol at fundador ning Dábo bílang lakanbalen na ning Filipínas king lálam da ring Espaniol.
Haleang úbi

Ing **haleang úbi** (Espaniol: *jalea de ñame*; Tagálug: *nilupak na ube* u *haleang ube*; Inggles: *purple-yam jam*) metung yang haleang Filipínung gawâ king puri na ning úbi, pigâ u kondensáda at mantekília.
DZTC

Ing **DZTC** (828 AM) **Radyo Pilipino Tarlac** metung yang estasiong rádiu. ne ning Radyo Pilipino Corporation
DZYA-AM

Ing **DZYA** (1476 AM) **Radyo Pilipino Angeles** metung yung AM rádiu estasiong na ning Radio Corporation of the Philippines Angeles, Pampanga
Samādhi

Ing ***samādhi*** (Sanskritu: समाधी) metung yang salítâng Páli at Sanskritu. Ini ing abilidad isentru ing atension king metung a obhetu ning persepsion. Metung karing teknika pára keni ya ing *[[ānāpānasati]]*. Ini man ya ing kailángan pára king obtension ning *[[samatha]]*.

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Keeping the Breath in Mind and Lessons in ''Samādhi'', nang Dhammadhara Ācariya
Sotāpanna

Ing ***sotāpanna*** (Sanskritu: श्रोतापन्न, *śrotāpanna*) metung yang salítâng Páli. King Budismu, metung ining táung direktu nang ákit ing *[[dhamma]]* at, úli keni, inabandona na ring primerung atlung gápus (Páli: *samyojana*; Sanskritu: संयोजन, *saṁyojana*) king *[[saṁsāra]]*.

Ing máging *sotāpanna* primeru ya karing ápat a etápa papunta king *[[nibbāna]]*.

## Ding suglung palual
*Into the Stream: A Study Guide on the First Stage of Awakening, nang Ṭhānissaro Bhikkhu
Samatha

Ing ***samatha*** (Sanskritu: शमथ, *śamatha*) metung yang salítâng Páli. King Budismu, metung ini karing aduâng kualidad na ning pámísip a búnga ning pámangúnam; *[[vipassanā]]* ya ing aliwâ. Pára king *samatha* mismu, *[[samādhi]]* ya ing espesífikung kailángan.

## Ding daleráyan
Ānāpānasati

Ing ***ānāpānasati*** (Sanskritu: आनापानस्मृति, *ānāpānasmr̥ti*) metung yang salítâng Páli. Metung ining úrî ning meditasiong Budista orihinal a tírû ning Búdang i Siddhattha Gotama.

## Ding daleráyan
Ápat a etápa ning pángísing

Ing **ápat a etápa ning pángísing** u **ápat a etápa papunta king ''[[nibbāna]]*** la ring ápat a progresíbung etápa ing kulminasion de ing mábílug a pángísing bílang *arahant''.

## Ding daleráyan
Gápus (Budismu)

Ing **gápus** (Páli: *samyojana*; Sanskritu: संयोजन, *saṁyojana*) ya ing nánu mang báge, kongkretu man u abstraktu, a tatalî king táu king *[[saṁsāra]]*. Ding gápus la ring kailángang abandonan pára máyábut ing *[[nibbāna]]*.
Federalismu king Filipínas

Ing **federalismu king Fílipinas** metung yang propuestung párálan ning pámangoberna ning bangsâ.

## Láwen mû rin
*Kapilinang metropolitánu
*Ortografíang pambangsâ

## Ding suglung palual
*Our System Stinks, nang Reynato Serrano Puno
*Reviving the Federalist Dream, nang Ranhilio Callangan Aquino
Ortografíang pambangsâ

Ing **ortografíang pambangsâ** ya ing propuestung "armonisasion", king lálam ning Komisyon sa Wikang Filipino (KWF), da ring ortografía da ring ngang amánung Austronesiu ning Filipínas. Metung karing páke na ning armonisádung ortografía ya ing mailagan la ring eroneyung espeling king Tagálug da ring aliwâ ing amánung sísuan, úling "native tongues exist … in the service of the national, supporting it to the extent that they are subordinate to it." Orihinal ya namang intension sánang gawang obligatoriu ing armonisádung ortografía.

Ing obiung problema ne ning armonisasion ing diberhensia king morfolohía at king fonolohía karing amánung Austronesiu kilub man u kilual ning Filipínas. Ing Franses, ing Katalan at ing Rumánu ngan lang amánung Romansi, oneng ing balang amánung ian ating distintung ortografíang apropiádu pára karing sarílî nang karakteristika. Mákikilála na ning KWF ing problemang ini, oneng karing tútúking bánua milual man no ring gíang ortográfiku pára karing miáyáliwâng amánu ning Filipínas anti ring Ilokánu ampong Kapampángan.

## Láwen mû rin
*Diskriminasiong lingguistiku

## Ding daleráyan
Paulino Santos

I **Paulino Santos y Torres** (22 Húniu 1890–29 Agostu 1945) metung yang militar a Filipínu at gobernador na ning lalawígan ning Lánao.

## Láwen mû rin
*General Santos, lakanbalen king Maúlîng Kotabátu
Wipassanâ

Ing **wipassanâ** () metung yang salítâng ibat king Páli. King Buddhismu, metung ini karing aduâng kualidad na ning pámísip a búnga ning pámangúnam; samatha ya ing aliwâ.

## Láwen mû rin
*Ápat a etápa ning pángísing

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*How to Meditate, ding instruksiun pára king pámangúnam a wipassanâ nang benerabling Yuttadhamma
Megamenílâ

Ing **Megamanílâ** (Espaniol: *Megamanila*) ya ing relasiong sentru–periferia da ring Keragúlang Menílâ ampong mákapalíbut nang lalawígan. Aduâ la ring definision niti: metung a gámit da ring medius king Filipínas at mísan pang gámit na ning Ahensiang Filipínu ning Beluan (PIA).

## Láwen mû rin
*Indûng Kapampángan
Estruktúrang sentru–periferia

Ing **estruktúrang sentru–periferia** ya ing relasiong tatalî king metung a priorisádung área (*sentru*) u área ning fokus karing lugar (*periferia*) a mákafokus kea.
Suluwe

Ing **suluwe** (*Melapedalion breve*) métung yang species ning balulungi. Mabibyé ya king bébé dáyatmálat (coast) king South China ampóng Sulu Sea padúrut king Filipinas ampóng Malaysia. Miraras yang anggang 22.7 centimetro kábâ. Yá kabud a species king kayang genus. Sadyá yang mayayáus   *Oxyporhamphus brevis* at dinínán neng lagyung anti kaníting  Alvin Seale anyang 1910, at ing kayang píkuánan yá pin ing Paawacan, Palawan, Filipinas.

## Daléráyan
Ordeng Rāmakr̥ṣṇa

Ing **Ordeng Rāmakr̥ṣṇa** metung yang líneang monastikung Indu fundádu nang Rāmakr̥ṣṇa aniang Eneru 1886. Ing sede ne ing Beluṛ Maṭh king Hāoṛā.

## Láwen mû rin
*Svāmī Vivekānanda

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
*Ágúmang Vedānta ning Filipínas
Háki king yelu

Ing **háki king yelu** metung yang pasiknángan at úri ning háking popular karing bangsâng mayelu ya ing klíma.
E. S. Godin

I **Edgar Saldaña Godin** (kilála karing keang talipampang ** Inocencio Dalisay** at **Egay Talipsai**; mibait 28 Febreru 1971) metung yang talasúlat a Filipínu king amánung Sebuánu. Ia man ne ing autor ning *Atong Inahang Dila*, metung a gía karing paniúlat at pangedit king Sebuánu agpang king estandardisádung ortografía.
Piáya

Ing **piáya** (Ilonggu at Sebuánu: *piyaya*; Espaniol: *piaya*) metung yang úrî ning tinape a ating palamang maskabádu. Metung ining típikung mayúmu king Negros Occidental at emblemátiku ning istorikung industriang mayúmung Negrensi.
Hopiâ

Ing **hopiâ** (Tsínu: 好饼, *hó-piáⁿ*; Espaniol: *jopia*; Tagálug: *hopya*) metung yang pastelítu u malatîng keik a ating palaman, kadalásang munggu. Popular ini king Filipínas at Indonesia.
Sentru ning Pámagáral Sebuánu

Ing **Sentru ning Pámagáral Sebuánu** (Sebuánu: *Sentro sa Pagtuong Sugboanon*) metung yang sentru ning pámanialugsug king Unibersidad ning San Carlos king Sebu.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
English–Tagalog–Cebuano Translator

Ing ***English–Tagalog–Cebuano Translator*** metung yang tálabaldúgang Inggles–Tagálug–Sebuánung eskrítu nang Jamela Poran. Primeru ining publikádu aniang 2005. Ing obhetíbu ne ning libru ing mas magkaentendian la ring táu ning Filipínas.
DWGV-AM

Ing **DWGV** (792 AM) **Radyo5 ** meyung yang rádiu estasiong na ning Apollo Broadcast Investors at Angeles
Reformang ortográfiku

Ing **reformang ortográfiku** metung yang kambiu karing reglamentu ning espeling ning metung a amánu.

## Agpang king amánu
*Ding reforma ning ortografíang Aleman
*Ding reforma ning ortografíang Danes
*Ding reforma ning ortografíang Espaniol
*Ding reforma ning ortografíang Franses
*Ding reforma ning ortografíang Kapampángan
*Ding reforma ning ortografíang Portuges
*Ding reforma ning ortografíang Rúsu
*Ding reforma ning ortografíang Sebuánu
*Ding reforma ning ortografíang Tagálug
Amánung Ilonggu

Ing **Ilonggu** (*Hiligaynon*; Espaniol: *hiligeuino* u *ilongo*; Inggles: *Hiligayan* u *Ilongan*) u **Iligeinu** (*Hiligaynon*; Espaniol: *hiligueino*) metung yang amánung Malayopolinesiu. Ini de ing amánung sísuan ding Ilonggu.
Ding reforma ning ortografíang Sebuánu

**Ding reforma ning ortografíang Sebuánu** do ring pámagbáyu ding prinsípiung fundametal a gía king pámaniúlat king amánung Sebuánu.

Orihinal a sinúlat ing Sebuánu king eskritúrang Latin king kapamílatan ning ortografíang Espaniol. Úling meging dependienti ing ortografíang Sebuánu king ortografíang Espaniol, denásan mû niti ing seryi da ring reformang denásan ning ortografíang Espaniol.

Ing primerung independienting reforma ning ortografíang Sebuánu ya ing adopsion ning abakada aniang okupasiong Amerikánu king Filipínas, oneng e ya meging uniformi ing interpretasion da ring prinsípiu na ning kákáduâ. Úli niti, e mû meging uniformi ing praktika.

Ing estandardisasion na ning ortografíang Sebuánu megumpisa ketang primerung dekada ning ika-21 dilánuâ. Ding norma na ning ortografíang ini mas morfolohiku at fonemiku kesa mas fonetikung Tagálug. Alimbáwâ ya ing alî pagbáyu king letrang ⟨u⟩ ning letrang ⟨o⟩ karing morfema: *pinulongan* (*pulong* + *-in-* + *-an*), *molakaw* (*mo-* + *lakaw*), *kombensiyon* (** + *bensiyon*), *akoa* (*ako* + *-a*). Metung pang alimbáwâ ne ing retension ning epentetikung ⟨e⟩ agpang king umpisa de ring salítâng Inggles ing peníbatan: *esports*, *espeling*.

## Láwen mû rin
*Akademyang Bisaya

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Estandardisasion ning Sebuánu
Amánung Karolánu

Ing **Karolánu** (*Karul·an*; Inggles: *Carolan*) metung yang amánung Malayopolinesiu at metung karing amánung sísuan da ring Negrensi.

## Ding daleráyan
César Kilaton, Jr.

I **César P. Kilaton** metung yang abogádung Filipínu at talasúlat king amánung Sebuánu. Metung ne karing miembru ning Akademyang Bisaya.

I Kilaton metung ya karing responsabli king traduksion ning interfas ning Google king Sebuánu.

## Ding daleráyan
Hiligaynon

Ing ***Hiligaynon*** (Kapampángan: *Iligeinu*; Espaniol: *Hiligueino*) metung yang semanal a mágazin king amánung Ilonggu.

## Ding daleráyan
Bisaya

Ing ***Bisaya*** (Sebuánu: ; Kapampángan: *Bisáyâ*) metung yang semanal a mágazin. Publikádu manibat pa aniang 1930, ini ya ing pekamáluatáluat a mágazing atiu pa king sirkulasion king amánung Sebúanu at ing "pekamátagumpeng periodiku king Sebuánu". Ding normang paniúlat no ning mágazin naman ing meging basian ning estandardisasion ning ortografíang Sebuánu.

## Ding daleráyan
La Razón (Espania)

Ing ***La Razón*** (Espaniol; Kapampángan: *Ing Katulíran*) metung yang diariung mákabási king Madrid king Espania.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Dávao Today

Ing ***Dávao Today*** metung yang mágazing balítâ king aptas a mákabási king Dábo.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
MindaNews

Ing ***MindaNews*** metung yang diariung mákabási king Dábo.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Literatúra king Ilonggu

Ing mayoría na ning **literatúra king [[Amánung Ilonggu|Ilonggu]]** sínúlat ya king Filipínas, partikular king Albugang Kabisayan at king Kalibudtárang Mindano. Metung karing pekakonosídung beíkulu ne ning ekspresiong literáriu king amánu ing mágazing *[[Hiligaynon]]*.

## Ding suglung palual
*Ding kudtâ king Proyektung Gutenberg
Apropiasiong kultural

Ing **apropiasiong kultural** ya ing eksplotatíbu at kadalásang binábing paggámit da ring elementu da ring áliwâng kalinangan, intension ne ing subyugasion da.

## Ding suglung palual
*Díkil king Salítâng ''Tunggalî''
*Is ''Bagani'' Culturally Appropriating Indigenous Peoples? 
*Glaring Flaw Seen in Pseudo-Pampangan ''Bagani'' Chant
Amánung Noruegu

Ing **amánung Noruegu** (*norsk*) metung yang amánung Nordiku at ing ofisial a amánu ning Noruega. Metung a kontinwu da ring dialektung pasalítâ, atin yang aduâng estandar pasúlat: *bokmål* ampong *nynorsk*. Ing *bokmål* mákabási king dialektung Noruegu ning Danes, at ing *nynorsk* mákabási king metung a sintesis da ring dialektung pasalítâ da ring rural a dáke na ning Noruega. Ing *samnorsk* ya ing bigûng intentu na ning gobiernung piabáyan ding *bokmål* at *nynorsk*.

## Ding suglung palual
*Gramátikung Noruegu
*Diksionariu ning Språkråd
*Diksionariu ning Akademiang Noruegu
Paelia

Ing **paelia** (Katalan at Espaniol: *paella*) metung yang pámangang mákabási king násî at metung a parálan ning pámagsariâ nang ating úlam. Emblemátiku ning lútûng Balensiánu king Espania, popular ya naman ing paelia king Filipínas karing sadia at aliwâ pa.
Bárû

Ing **bárû** metung yang kamísang formal u seremonial a Filipínu. Ing oríhen niti prekolonial ya, at atin ining diferenting estílu agpang king etnisidad, peníbatang labuad at áliwâ pa.

## Ding estílu
### Bárûng Kapampángan
Ining estílu ning bárû alâ yang kueliu, at ini ya ing pekakapansinpansing pángayaliwâ ibat king bárûng Tagálug.

### Bárûng Tagálug
Ing *bárûng Tagálug* (Tagálug: *barong Tagalog*) ya ing pekapopular ngening estílu ning bárû. Úli ini king propagasion ning metung a pambangsâng uniformisasion ketang ika-20 dilánuâ.

## Ding daleráyan
Atwp.

Ing **atwp.** ne ing abrebiatúra ning "at aliwâ pa". Iti ne ing Kapampángan ning Lating ***etc.*** u *et cetera*.
Ding Galiegu

Ing láhîng **Galiegu** (Galiegu: *galego*) metung yang grúpung etnikung Seltiku king Espania. Ing amánung sísuan de ing Galiegu, metung a dialektu ning Portuges.
Gulung paranoidi ning personalidad

Ing **gulung paranoidi ning personalidad** metung yang gulu ning personalidad karakterisádu ding pangmaluatang kakulangan king tiwálâ king áliwâ at karelang motíbu.

## Ding daleráyan
Hinosentrismu

Ing **hinosentrismu** ya ing eksklusíbung balidasion da ring interes mû da ring bábai bílang seksu.

## Láwen mû rin
*Matriarkádu
*Patriarkádu

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Gynocentrism and Its Cultural Origins 
*Hinosentrismu king Kalinangang Filipínu
PinkNews

Ing ***PinkNews*** metung yang diariu king aptas a mákabási king Kayáriang Písanmetung.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
R. J. Nieto

I **Rey Joseph Pengson Nieto** metung yang blogerung Filipínu.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Manila Bulletin

Ing ***Manila Bulletin*** metung yang diariung mákabási king Menílâ.

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Danilo Lim

I **Danilo Delápuz Lim** (2 Huniu 1955–6 Eneru 2021) metung yang heneral a Filipínu at hefi na ning MMDA.
Sipítang emosional

Ing **sipítang emosional** metung yang úrî ning biolensiang manipulador king kapamílatan da ring tákut, obligasion ampong berguensa, nung king Inggles ***FOG*** (*fear*, *obligation* ampong *guilt*). Metung ining estratehia ning kontrol.

## Ding daleráyan
Biktimismu

Ing **biktimismu** ya ing tendensia na ning metung a táu, grúpu u kolektíbung maniábing biktima ya u la. Daraptan ini king kapamílatan da ring pámanimbentu u eksaherasion na ning pagkabiktima pára karing miáyáliwâng sangkan, alimbáwâ na ning hustifikasion ning pangabúsu king aliwâ, manipulasion na, atension u difusion ning responsabilidad. Metung ining maragul a problema king ágúmang Amerikánu, a kákálat na naman karing bangsâng ating kapilinang Angglofonu.

## Ding daleráyan
Jacobin

Ing ***Jacobin*** (Kapampángan: *Hakobínu*) metung yang trimestral a mágazing Sosialista publikádu karing Estádung Písanmetung.

## Ding daleráyan

## Ding suglung palual
*Ofisial a sibersitiu
Ning Lawan Ku ing Lelangan ning Ginu

Ing **Ning Lawan Ku ing Lelangan ning Ginu** o mas kilala king lagyu nang Inglis a **How Great Thou Art** , metung yang imno na menibat king metung a tulang Swedish na sinalin da king German kayi king Russian. Iti ngeni ing kadwang pekaburing imno kayari na ning Makapagmulalang Kalam.

Ing lagyung kapampangan na menibat ya king mumuna nang linya ning imnu na  "When I look, at your creation, God" ing literal nang pangasalin. 

## Lirikung Kapampangan

### '''NENG LAWAN KU ING LELANGAN MU GINU'''
*(How Great Thou Art)*

Neng lawan ku, ing lelangan Mu Ginu

Ing malang depatan ding gamat Mu

Iting yatu, at ding batuin king babo,

King apanyamban keka mitmu ku.

**Koro: Keka O Diyos, masayang ikulio,**

**Kasagid na ning lugud Mu.**

**Keka O Diyos, masayang ikulio,**

**Kasagid na ning lugud Mu. Amen!**

Neng isipan ke ing krus ning kalbaryo,

Nung nu naku siklungan ning Ginu,

King kapanisian ngakung mangamanu,

Sasamban da Ka, O nuan a Kristo.

Panyatang Mu, Ginu, kambe ning biga

Ding banal Mu keka la sagana.

Kasakitan, ku mialilan king tula,

Makiagum ku keka, kabang-kaba.https://www.scribd.com/document/427530135/Hymns
DWXT

Ing **DWXT** (96.1 FM) metung yang estasiong radiu na ning Radio Corporation of the Philippines Ing transmitterú ne aitu king Lakanbalen ning Tarlac.
P-pop

Ang **P-pop** (**Pinoy pop**), naila usab nga Philippine pop, ang Filipino pop nagtumong sa usa ka sikat nga musika sa panahon sa Pilipinas nga gikan sa OPM genre. Sa mga pagsugod niini kaniadtong 1970s, ug ang P-pop usa ka nagtubo nga lahi sa tuig sa 2020. Hangtod sa mga tuig 1990 hangtod 2000, ang OPM pop kanunay nga gipakita sa eksena sa live band.

Ang mga grupo sama sa Neocolours, Side A, Introvoys, the Teeth, Yano, True Faith, Passage ug Freestyle nagpasikat sa mga kanta nga klarong nagpakita sa gibati nga kinaiya sa OPM pop sa kini nga panahon. Gikan sa 2010 hangtod 2020, ang pop music sa Pilipinas o P-pop nakaagi sa usa ka dako nga metamorphasis sa pagdugang sa kalidad, badyet, pagpamuhunan ug lainlain, nga nagtugma sa dali nga paglambo sa ekonomiya sa nasud, ug kauban nga pagbag-o sa sosyal ug kulturang kultura sa pagka-Asya niini. Nabati kini sa mabug-at nga impluwensya gikan sa K-pop ug J-pop, usa ka pag-uswag sa mga istilo sa ballada sa Asya, mga grupo sa idolo, ug musika sa EDM, ug dili kaayo pagsalig sa mga genre sa Kasadpan, nga nagsalamin sa Koreanong alon ug susama nga pagkapopular sa Japanese wave sa mga milenyo nga mga Pilipino ug mainstream kultura. Ang mga bantog nga P-pop music artist nga nagpasabut sa pag-uswag sa karon nga mainstream nga genre mao ang Sarah Geronimo, SB19, XLR8, Morissette Amon, KZ Tandingan, Erik Santos, Yeng Constantino, MNL48, Regine Velasquez, BINI, BGYO ug P-Pop Generation.

## Tingnan din
*Pilipinas
*K-pop
*J-pop
*C-pop
*OPM
City of College San Fernando

Ing **City of College San Fernando** metung yung sentru ning kabyasnang akademiku king San Fernando (Pampanga)

## Deng Medius operasyuns
Ing estasiong radiu **DZSF** 1071 kHz **[[DZSI]]** 1377 kHz na ning San Fernando, Pampanga
Bina Ka Ping Tapat

Ing **Bina Ka Ping Tapat**, metung yang imnong Kristiyanu na sinulat ng Thomas Chisholm kayabe ning musikang gewa ng William M. Runyan king Kasas, Estados Unidos. 

Ing Ingles na "Great is thy Faithfulness" mayakit ya king Ding Tagulele 3:23

## Lirikung Kapampangan
**BINA KA PING TAPAT**

*(Great is Thy Faithfulness)*

Bina ka ping tapat o Diyos ku’t Ibpa,

E ka pin painggulut bitasa;

Manatili lunus mung e kakati,

Nung nanu ka e mibayu iti.

***Koro:***

**Bina ka ping tapat,**

**Bina ka ping tapat,**

**Ing lunus mu bayu balang abak.**

**Sablang kailangan pagkalub mung ganap,**

**Bina ka ping tapat,**

**Nanung yablas? Amen.**

Kaleldo’t kauran,

Sablang lelangan,

At pati na saslag king katasan,

Magpatutu, tapat Kang e mu nanu;

Malugud at mapamakalulu.

Ing kapatawaran at kapayapan,

A pagkalub Mu kapanatagan,

Makatatag ngeni parasan bukas.

O kanuanan ku a alang kabas.
Listangan da ring Milyari

Makasulat keni ding ngang malilyari ampong milyari manibat 2021 angga na king 2030 na importanti karing Kapampangan ampo karing sablang tau king yatu.

## Pebreru 2021
Pebreru 2, 2021 - Myanmar, mekulung ya i Aung San Suu Kyi, Estadu Konseyal na ning Birmania kaybat megka ukbung **coup d'état**. (makalitratu)

## Eneru 2021
Eneru 15, 2021 - Indonesia, megke 6.2 M a ayun king albugan na ning isla ninhg Sulawesi ganap a alas 2 ning abak. 56 a mete at lagpas 820 ding mengasugat.

Eneru 13, 2021 - Filipinas, ing bayung variant ning **[[SARS-CoV-2]]** miras ne Filipinas.

Eneru 13, 2021 - Estados Unidos, me impeach yang pasibayu i Donald Trump king Kapulungan ding Pekakatawan ning Estados Unidos. Iya ngeni ing pekamumunang presidenti ning bansa na me-impeach a makatidwang besis.

Eneru 9, 2021 - Jakarta, binagsak ya ing **Sriwijaya Air Flight 182** na magdalang 62 a katau king pangulu ning  Jakarta, Indonesia.
Purian Ya Ing Ginu

Ing **Purian Ya ing Ginu** metung yang imnong Kristyanu na menibat king German na "**Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren**"

**Praise to the Lord, the Almighty** ing lagyu na ning imno king Ingles. 

## Orihinal a Liriku ampong Lirikung Ingles

## Lirikung Kapampangan
**PURIAN YA ING GINU**

*(Praise to the Lord the Almignty*')**'' 

Purian ya ing Ginung Ari ning meto lelangan,

Kaladua ku purian Me, Ya ing kekang sikanan!

Ikong sabla ing Keang templo luban,

Makiagum ko king kapurian.


Purian ya ing Ginung sasakup king sablang bage,

A lulukub keka at mimingat king kekang bie.

E mu ikit? Sablang nasa mu't pake,

Iti ngan malam nang babie.


Purian ya ing Ginung keka babie pangapala,

Tune king aldo'ldo kayantabe meng mausta.

Isipan mu, ing Diyos a mayupaya,

Kasiguruan me at tula. **Amen!'''
Makapagmulalang Kalam

Ing **Makapagmulalang Kalam** o mas kilala king lagyu ng Ingles na **Amazing Grace,**  metung yang Imnong Kristiyanu na lelangan ng John Newton at ngeni ing pekakilala ampon pekaburing Imno da ring Kristyanu keng kasalukuyan.

Sinulat ng John Newton ing kanta kaybat ng meging Kristiyanu ning meyabe ya king metung metung a masikang bagyu keng Dagat Atlantiku. Deng liriku ning kanta menibat la king awus na king Grasya ning Ginu.

## Lirikung Kapampangan
**Makapagmulalang Kalam**

*(Amazing Grace)*

Makapagmulalang kalam, a kaku miligtas,

Segip na ku king kabiguan, king lugud pibablas,

Bie ku napun mitmung takut, alang kabitasan

Dapot ngeni makabalut, king lugud a banal.

Pagsubuk lebasan ku na, at dakal a tuksu

Managyu ing kekang gracia, migligtas kanaku.

Baket ken ka magkasakit, king bie binang musmus.

Kabang oini, kukulait, ing kalam na ning Diyos. **Amen**
O Katunayan Jesus Kaku Ya

Ing **O Katunayan Jesus Kaku Ya** o mas kilala king lagyu nang ingles, **Blessed Assurance**, medung yang Imnong Kristyanu na mesulat ning 1873 ng Fanny Crosby.

## Lirikung Kapampangan
**O Katunayan Jesus Kaku Ya**

*(Blessed Assurance Jesus is Mine)*

O katunayan Jesus kaku Ya,

Sampat na pin mo nitang ligaya

King kaligtasan ku magmana,

Uling mewas ku king daya Na.

**Koro:**

**Iti yang bie ku ampon dalit,**

**Purian keng Ginu ulit-ulit**

**Iti yang bie ku ampon dalit,**

**Purian keng Mangabus kung lawit. Amen.**

Kabud misuku ing bie ku Kea,

Abatio ku na itang ligaya

Ding angeles kaku yatad da ,

Ing pakalulu at lugud Na.

Tinggap ku na ing kapainawan,

Aku king Ginu matula ku’t nuan.

Manenaya ku ban mikatmuan,

King Keang lugud at kayapan.
City College of Angeles

Ing **City College of Angeles** meyung yung institusion ning matas a pamagaral a pribady at alang sekta a makabasi king Ángeles
Hagonoy

Ing **Hagonoy**  primeru yang klasing balen king lalawigan ning Bulacan, Filipinas. Agpang keng  ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.

## Deng Barangay
Ing Hagonoy atin yang 26 a barangay (7 urban, 19 rural).



* Abulalas
* Carillo
* Iba
* Mercado
* Palapat
* Pugad
* Sagrada Familia
* San Agustin
* San Isidro
* San Jose
* San Juan
* San Miguel
* San Nicolas

* San Pablo
* San Pascual
* San Pedro
* San Roque
* San Sebastian
* Santa Cruz
* Santa Elena
* Santa Monica
* Santo Niño (Pob.)
* Santo Rosario
* Tampok
* Tibaguin
* Iba-Ibayo


## Demograpiku

## Panibatan

## Suglung Palwal
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Guillermo Lasso

Y **Guillermo Lasso**,  (mibait Nobiembri 17, 1955) iya ing Pamuntuk ning Republika ning Ecuador (2021 &ndash; ).
Paniqui College of Science and Technology

Ing **Paniqui College of Science and Technology** metung yung kollegi king Paniqui

## Ding estasiong rádiu
*DWAF-AM 1431 kHz
Kendall Jenner

I **Kendall Nicole Jenner** (mibait Nobiembri 3, 1995) metung yang Americanang socialite, personalidad king telebisyon, negosyanti, fashion designer, modelu, talasulat, ampong artista.

## Dalerayan

## Suglung palwal

*
*
Orasyun

### Sulat Wawa
℣. Ing anghel ning Ginu pepabaluan ni ing Birheng Maria
℟. At kinagli ya lalang ning Banal a Espiritu.

: *Bapu Maria, mipmu ka king grasya, ing Ginu atyu keka. Nuwan ka kareng sablang babayi, at nuwan Ya pa naman ing bunga ning atyan mu i Hesus. </br> Santa Mariang Indu ning Diyos, ipanalangin mu keng makasalanan, ngeni ampong king oras ning kematayan mi. Amen.*

℣. Ani ku alipan ning Ginu.
℟. Malyari kabud kanaku ante ing gigkas Mung amanu.

: *Bapu Maria, mipmu ka king grasya, ing Ginu atyu keka. Nuwan ka kareng sablang babayi, at nuwan Ya pa naman ing bunga ning atyan mu i Hesus. </br> Santa Mariang Indu ning Diyos, ipanalangin mu keng makasalanan, ngeni ampong king oras ning kematayan mi. Amen.*

℣. At ing Dibinu Berbu mikatawan yang tawu,
℟. At mekisawut Ya kekatamu.

: *Bapu Maria, mipmu ka king grasya, ing Ginu atyu keka. Nuwan ka kareng sablang babayi, at nuwan Ya pa naman ing bunga ning atyan mu i Hesus. </br> Santa Mariang Indu ning Diyos, ipanalangin mu keng makasalanan, ngeni ampong king oras ning kematayan mi. Amen.*

℣. Ipanalangin mu kamí, O Santang Indu ning Diyos,
℟. Ba ming apangayintuliran nabangnan ing pengaku nang Hesukristung Ginu tamu, Amen.

Manalangin tamu: Tapukanan mo sa Pung grasya, Ginu ming Diyos, ding kaladwa mi, at ampat king pamamalita ning Anghel akilala mi ing pamikatawan nang tawung Hesukristung Anak Mu; uli na naman ning pamaylasa Na at kematayan king Krus, apakiyabutan mi naman sana ing ligaya ning pangasubli nang mebiye. Alang-alang sa pu iti kang Kristing Ginu mi Yanasa.

℟. Amen.

: *Ligaya king Ibpa, ampo king Anak, ampo king Espíritu Santu,*
: *Antimo ing sadya rang ligaya ibat king kemumulan, ngeni manga man king alang angga. Amen.*
Parokya nang Santiago Apostol, Guagua

Ing **Parokya nang Santiago Apostol** (Kastila: *Iglesia Parroquial de Santiago Apóstol),* metung yang pisamban kabaroko king barrio Betis, Guagua, Pampanga.
Carpenters

Deng **The Carpenters** metung lang pop ampong rock a grupu ibat Downey, United States mitatag inyang 1969. Keraklan di Karen Carpenter (tambul, bosis) ampong Richard Carpenter (piano, bosis).

## Discography

* Ticket to Ride (1969)
* Close to You (1970)
* Carpenters (1971)
* A Song for You (1972)
* Now and Then (1973)
* Horizon (1975)
* A Kind of Hush (1976)
* Passage (1977)
* Christmas Portrait (1978)
* Made in America (1981)
* Voice of the Heart (1983)
* An Old-Fashioned Christmas (1984)
* Lovelines (1989)
* As Time Goes By (2004)

## Dalerayan

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
The Doors

Deng **The Doors** metung lang blues ampong rock a grupu ibat Los Angeles, United States mitatag inyang 1969. Keraklan di Jim Morrison (bosis), Robby Krieger (guitara, bosis), John Densmore (tambul) ampong Ray Manzarek (organ, piano, bosis).

* The Doors (1967)
* Strange Days (1967)
* Waiting for the Sun (1968)
* The Soft Parade (1969)
* Morrison Hotel (1970)
* L.A. Woman (1971)
* Other Voices (1971)
* Full Circle (1972)
* An American Prayer (1978)
Pontevedra

Ing **Balen ning Pontevedra** pang3 yang klasing balen king lalawigan ning Negros Occidental, Filipinas. Agpang keng  ning sensus, atin yang populasyun a  a katau kareng  a pamimalemale.

## Deng Barangay

Ing Pontevedra atin yang 20ng barangay.



* Antipolo
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Buenavista Gibong
* Buenavista Rizal
* Burgos
* Cambarus
* Canroma
* Don Salvador Benedicto (Carm

* General Malvar
* Gomez
* M. H. Del Pilar
* Mabini
* Miranda
* Pandan
* Recreo
* San Isidro
* San Juan
* Zamora


## Demograpiku

## Panibatan

## Suglung Palwal
* PhilAtlas.com
* Philippine Standard Geographic Code
* Local Governance Performance Management System
Rafael Orozco Maestre

I **Rafael José Orozco Maestre** (Marsu 24, 1954 – Juniu 11, 1992) metung yang ning Kolombia artista.

## Diskograpiya

* 1975: Adelante
* 1975: Con sentimiento
* 1976: El Binomio de Oro
* 1976: Por lo alto
* 1977: Los elegidos
* 1978: Enamorado como siempre
* 1979: SuperVallenato
* 1980: De caché
* 1980: Clase aparte
* 1981: 5 años de oro
* 1982: Festival Vallenato
* 1982-1983: Fuera de serie
* 1983: Mucha calidad
* 1984: Somos el vallenato
* 1985: Superior
* 1986: El Binomio de Oro 1986
* 1987: En concierto
* 1988: El Binomio de Oro presenta a Gustavo Gutiérrez, el poeta vallenato
* 1988: Internacional
* 1989: De exportación
* 1990: De fiesta con El Binomio de Oro
* 1991: De América
* 1992: Por siempre

## Ding suglung palual

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic
Internasyonal na Kongreso ng mga Mathematician ng 2026

Ang **Internasyonal na Kongreso ng mga Mathematician ng 2022** ay ang ika-tatlumpung International Congress of Mathematicians na gaganapin sa Philadelphia mula Juliu 22 hanggang Juliu 29, 2026.

## Mga sanggunian
Siedar Sacraments

Sa alamat ng Pilipinas, At ang kwento ng *Siedar Sacrament.* 

si ***[[Sindaroulyne]]*** o kilalang sa tawag na diwata ng siedar siya ang diwatang nagbabantay ng *[[maranat falls]]*, isang falls na matatagpuan sa *[[Norzagaray, Bulacan]]*. Nilalarawan siya bilang isang magandang dalaga at sobrang ganda diwata ng kagubatan. 

Ang diwata ng maranat falls ay nag-katawan tao sa pamamagitan ng sakramento ispaid kung tawagin ay black spell.

Maraming kuwento ang nagsasaad ng kanyang kabutihan at maging ng kanyang kalupitan.  Siya ay matulungin sa mga tao, at nagbibiyaya ng masaganang ani at huli ng isda. Subalit ang mga tao ay nagmamalabis at nagiging pabaya sa kanyang mga ibinibigay kaya siya ay nagpapataw ng parusa.

Sa sobrang kabaitan ng diwata sa mga tao inabuso at pinabayaan ang ganda ng kalikasan. Gayunpaman patuloy na inalagaan ng diwata ng kagubatan ang ganyan tahanan.

Hindi inaasahan may lalaki taga bayan ang napadaan sa kagubatan ng diwata na si *[[Sindaroulyne]].* At sa bawat pag-daan ng lalaki sa tahanan at kagubatan ng diwata lagi nakasubaybay sa kanya paglalakad hangang sa makarating sa paroroonan.

Sa taong 13BC ang lalaki taga-bayan ay naligo sa maranat falls kung saan lagi nakasubaybay sa kanya ang diwata labis ito kinatuwa at halos hindi maalis ng diwata ang tingin nito sa lalaki. Halos walang kurap ang diwata sa kanya pinag-mamasdan makikita mo sa mukha ng diwata ang labis na pag-kasaya at tuwang nararamdaman.

Pero sa hindi inaasahang pangyayare ang lalaki pinag-mamasdan ng diwata ay madulas sa mismong pinag-tatayuan nito at kaagad tumayo ang diwata at nilapitan niya ito. Labis ang titig ng diwata sa maginoong mukha ng lalaki taga bayan.

At sa sobra saya naramdaman ng diwata sa lalaki taga bayan agad nito kinuha ang puso ng lalaki at gusto mapangasawa. At sa b

bawat punta at pag-daan ng lalaki lagi natutuwa t nakasubaybay sakanya. 

Sa loob ng dalawang araw ang diwata ng maranat falls ay pumunta at nag anyong tao para puntahan ang lalaki kanya nagugustuhan. Ang diwatang siedar ay umibig sa isang tao at nagkaron sila ng limang anak. hindi naging madali para sa relasyon ng diwata at tao ang madaming pagsubok na dumating. Subalit ang diwatang siedar ay ginawa ang lahat para sa pamilya at asawa niya.

Ang diwatang si ***Sindaroulyne*** ay namuhay na para tao kasama ng mga anak at asawa nito. Subalit bago sila magsama-sama marami trahedya at pagsubok ang pinagdaanan nila. *Nobyembre 27, 1356* sama-sama sila namuhay at naging masaya pamilya.

Ang diwatang si *Sindaroulyne* ay labis na masaya dahil na yakap at nahalikan niya ang kanya asawa. 

Napag-aral nila ng maayos ang kanilang limang mga anak at lahat ito'y nakapag-tapos ng pag-aaral. Nakapag-patayo sila ng negosyo at nakabili ng labin dalawang lupain. 

Makalipas ang maraming taon sa hindi inaasahang pangyayare buhos ang malakas na ulan. at sa hindi maganda pangitain ang asawa ng diwata ay binawian ng buhay dahil sa sakit nito sa puso. Labis na nalungkot ang diwata sa sinapit ng kanya asawa. Sinabi at pinangako ng diwata na bubuhayin niya ito at magkakasama-sama ulit sila pamilya at masaya.
Óscar Casas

I **Óscar Casas Sierra** (mibait Septiembri 21, 1998 king Barcelona), mas mekilala yang **Óscar Casas**, metung yang artista ampong modelu king Espanya.

## Suglung Palwal
*oscarcasas-sierra.blogspot.com.es
*Óscar Casas IMDb
Laryssa Ayres

I **Laryssa Ayres Ribeiro da Silveira** (mibait Marsu 4, 1997 king Rio De Janeiro) kebaluan ya sadya bilang **Laryssa Ayres**, metung yang Brazilanang artista ampong model.

## Dalerayan

## Suglung palwal
*
Joshua Bassett

I **Joshua Bassett** (mibayit **Joshua Taylor Bassett**, Disiembri 22, 2000) metung yang talakanta ampong artista king Estados Unidos.

## Suglung a paluwal
*Joshua Bassett - IMDb
Itik

Ing **ítik** métung yang dabbling duck a mayayákit king dáke dang  temperate ampóng subtropical ning Pangúlu ampóng Mauling America, Eurasia, ampóng Pangúlung Africa. Mídalá ya king New Zealand, Australia, Peru, Brazil, Uruguay, Argentina, Chile, Colombia, Falkland Islands, ampóng South Africa. Kayábé la king subfamily Anatinae ning familia Anatidae. Bérdí la buntuk déng láláki, kábang pákatuldik lang kulul sucláti bulbul déng bábái. Paréu lang maki dákéng matuling,culul úbi, azul / iróng makapadúrut maputî king pakpak a mayayáus speculum. Maralas, azul la speculum déng láláki. Maki kábá yang 50–65 cm ing ítik, nung nú adwá yang katlú ning kábâ ing kayang kayang katáwan. Ing kábá ning kayang pakpak 81–98 cm at ing tuktuk na 4.4 anggang 6.1 cm ya kábâ. Maralas, mas mabáyat ya késá karéng áliwang dabbling ducks, at maki báyat yang 0.7–1.6 kg. Mabibié ya karéng danúman at mámangan yang tanáman king danum ampóng mangálating animal. Mayayákit yang mákilúpung kareng áliwang ítik. 

Mángébun yang walu anggang labing atlung ébun a maki kúléng cremang maputî anggang mamérdi mérding maputlang culul sucláting diló bálang kawang aldó. Miyapsá la réng ébun kilub ning 27 anggang 28 aldó at at mákásulápó nó réng malutub kilubg ning 50 anggang 60 aldó. Mákákawé nó réng malutub kayapsá ra. 

Tutúring néng species of least concern ning International Union for Conservation of Nature (IUCN) ing ítik. Tutúring dóng invasive species karéng áliwang lugal déng ítik. Malagwá yang mákibágé karéng miyáyaliwang lugal, at ákukwá nang dákal karéng lugal a urbanisádu.  Non-migratory la réng ítik at mákisámut ya at mikakayanak karéng katutúbung bíbing líli (wild) a malápit nang kamagának, at malilári ing genetic pollution kapamílatán da réng ának da karéting é baug at malyáring magparakal. Úli na níti, misasamutánan la at magisan déng dakal a áyup a mánuknángan karéng danúman. Déng ítik ing péníbatan da réng kéraklan karéng clasi da réng matunud ó domésticung bíbi.
Awak a Asianu

Ing **áwak a Asianu** (***Corvus macrorhynchos***), mayayákit ya karéng dakal a dáké ning Asia. Malagwá yang makibáge karéng miyáyaliwang lugal, at malyári yang myé karéng miyáyaliwang pikukuánan pámangan, anyá agyú nang munta karéng báyung lugal. Úli na níti, maralas yang mákadistórbu, lakwas na karéng isla. Maragul ya tuktuk, a yang péníbatan ning kayang scientific name a *macrorhynchos* a mángabaldúgang  "maragul a tuktuk" king (Ancient Greek.

## Subspecies
Syam ya subspecies, at makayaliwál a siwálâ ó bósis déng áliwâ, at makanyan múrin ing karélang itsúra ampóng genetics, anya tutúring dóng makabukud. Large-billed Crow (Corvus macrorhynchos). pp. 631-632 in: del Hoyo, J., A. Elliott, & D. A. Christie. eds. (2009). *[[Handbook of the Birds of the World]]. Bush-shrikes to Old World Sparrows.* Barcelona: Lynx Edicions. .
**C. m. colonorum*
**C. m. connectens*
**C. m. intermedius*
**C. m. japonensis*
**C. m. macrorhynchos* 
**C. m. mandschuricus*
**C. m. osai*
**C. m. philippinus*
**C. m. tibetosinensis*
****[[Corvus levaillantii]]***
Anluagi

Ing **Anluági** (***Yungipicus maculatus***), métung yang species ning ayup king familia  (Picidae).  

## Lugal nung nú ya mayayákit
Ini ing pékamalating woodpecker king Filipinas. É la milulúpa déng láláki ampong bábái. Atlú la réng lahí da: group 1 validirostris, maculatus ampóng menagei nung nú ing gúlut maki gúlis yang manuling-nuling a kómanggî ampóng maputî; maputí ya bátal a maki tuldik a manuling-nuling, at ing dáké nang bandang lálam maki gúlis yang matuling ampóng maputî; ing group 2 fulvifasciatus ampó ing leytensis maki gúlut yang maki makapal a gúlis a matuling ampóng maputî, mamuti-muti ya batal, mamutí-mutí ya sálung maki tuldik a matuling, at ding aliwá nang dáké king lálam maki gúlis yang mapínu ó alá yang gúlis king bandang bábó, ónéng maki maragul yang tagping maputî king bandang lálam king gúlut ampó king bandang buldit; ing laláki, maki malútú yang pálung; maputí ya ampóng makítid bátal, diló ya o kulyáwan kúlé bátal, at ing kayang sálû; diló ya at maki maputlá yang gúlis a kómanggî.

## Tuknángan
Katutúbú ya king Filipinas ing anluági. Mánuknángan ya kareng kakéwan ó gúbat a tropical subtropical  king kapatágan o kabundúkan.

## Daléráyan

* A Guide to the birds of the Philippines (2000) Robert S. Kennedy pedro C. Gonzales, Edward C, Dickinson Hector C. Miranda, jr. & Timothy H. Fisher
Sibawung

Ing **sibawung** métung yang giant water bug king familia Belostomatidae, a katutúbú king Mauli ampóng Mauli Aslagang Asia, ampó king mauli aslágang China, king Kapuluang Ryukyu, ampó king New Guinea. 

Kakanan dé ing inséctung ini karéng miyáyaliwang dáké ning Mauli Aslágang Asia. Sasabian dang lálása lang páró  ó kabíbi. 

## Bibliography
*Gene DeFoliart of food-insects.comhttps://web.archive.org/web/20030311131121/http://www.food-insects.com/book7_31/Chapter%2025%20Other%20Countries%20in%20SE%20Asia.htm
* Bekyarova, T. I., Baumann, B. A .J., Reedy, M. C., Tregear, R. T., Ward, A., Krzic, U., Prince, K. M., Reconditi, M., Gore, D., Irving, T. C., and Reedy, M. K. "Crossbridges as Passive Brakes: Reverse Actin Sliding Triggers Strong Myosin Binding That Moves Tropomyosin"PNAS 105:10372-10377 (2008).

## Daléráyan

## Suglung palual
*
Abuke

Ing *abuké* (***Cacatua haematuropygia***), métung yang species ning cockatoo. Katutúbú ya king  Filipinas. Kalúpa né dagul ampóng tábas ning Tanimbar corella, ónéng malagwá yang makilála úling karéng malútú nang bulbul a makapadrúut king buldit. Mababáwas la réng abuké úling magigísan la réng kakéwan o gúbat nung nú ya mayayákit, ampóng úling darakpan da la bá róng sésén. 

## Pámaglaráwan
Álus maputí ya ngan kúlé liban king lalam ning íkî, nung nú maki bulbul a malútû a maki sépung maputî, diló / kulyáwan, ampóng bulbul king lálam ning pakpak a diló. Labíy ang adwang pulgáda (30 cm) ya kábâ, at maki 8.6 ya pulgáda la kába déng pakpak na nung makaladlad la réti. 

Balámu gágá yang túpa ing kayang gágâ, bukud king katning balámu pápasyuk, ó king galéuk da réng manuk. Mas tahímik ya késa karéng kéraklan karéng cockatoo, lakwas na king umbrella cockatoo ó king Moluccan cockatoo.

Biní la ó bútul déng maralas nang kakanan, ónéng mámangan yá mu namang prútas, sampága ampóng nectar. Mámangan lá mu namang pále ó mais, anyá tutúring dóng pésti.

## Lugal nung nú ya mayayákit ampóng bílang
Mayayákit ya karéng gúbat ó kakéwan a mas mábabá king 50 metru, ó kalélé da réng ílug ó pangpang / bébé dáyatmálat a maki bakáwan. 

Tutúring néng critically endangered  ning IUCN Red List ining áyup, at 430 anggang 750 na lá mú déng áyup a maki idad (mature).  Kanita, mayayákit la réng abuké karéng dakal a lugal karéng mangáragul ampóng dakal karéng mangálating isla king Filipinas, bukud king pangúlu ampóng kalibudtang Luzon. Anyang múmúnang dáké ning decadang 1990. the total wild population was estimated at 1000–4000. Nánúpatâ, mas mábabá né kanu king 1000 anyang 2008. Ating mápilang mitatágan karéng isla ning Palawan, Tawitawi, Mindanao ampóng Masbate. Antí néng baluarti ning species ing Palawan Faunal Region nung nú ya mánibálâ ing Katala Foundation king Philippine cockatoo Conservation Programme manibat anyang 1998. Ating manga 180 karéng áyup karéng balén ning Narra ampóng Puerto Princesa, Palawan, particular king Rasa Island.

Matálik lang mébáwas déng áyup úling darakpan da la bá róng pisalî at sésén ampóng papatén da la úli kanung péstí la. Bukud kaníti, taglus-taglus pa múrin ing pámamútut karéng kakéwan, ing pámangawang ásikan karéti, ampó ing pámagmína.   
.

## Daléráyan

## Suglung palual

* 
* Katala Foundation Incorporated
* Oriental Bird Images: "Philippine cockatoo"
Apulid

Ing **apúlid** (*Eleocharis dulcis*), tanáman yang balámu dikut a katutúbû king Asia, king dákéng tropical ning Africa, ampó king Oceania. Tatanam dé karéng dakal a bangsa úli ning kayang corm a kakanan.

É ya nut o nuez ing apúlid nún é métung yang guléng tútúbú karéng latí (marshes), king lálam danum, king búrak. Atin yang bulung a lúpang túbó ampóng kúlé aluntiag ó bérdi a miraras 1.5 m (métung ampóng kapitnang métru). 

Maputí la ampóng malutung déng mangálatí nang corm at malyári lang kanan a é lútû, lígâ ó ningnang, at bubúru ó gagáwang de láta. Maralas da lang kakanan king China.  Maralas, kakanan dóng é lútû karin, at néng káyi mamayumuan da la. Gigilíngan da lá múrin at gagáwang arína a gagamítan da king dim sum cuisine. 

Nung é la mélútû, malyáring mika sakit a fasciolopsiasis ibat king kilwal ning tanáman.

## Sustáncia
Déng é lútung apúlid 74 porciento lang danum, 24 porcientong carbohydrates, métung a porcientong protina, at dítak a dítak a tabâ. Ing dinálan a gramong apúlid munyé yang dakal a vitamina B6 (beinte porciento ning RDA, itang kaylángan aldó-aldó) ampóng kasantingan a cantidad karéng áliwang vitaminang B, manganese ampóng potassium.  

## Daléráyan

## Suglung palual

*Porcher Michel H. et al. 1995 - 2020, Sorting Eleocharis Names. Multilingual Multiscript Plant Name Database - A Work in Progress. Institute for Land & Food Resources. The University of Melbourne (2004)
*
Dumara

Ing **dumara** (***Anas luzonica***) métung yang dabbling duck ning genus *Anas*. Katutúbú ya king  Filipinas.  

Mámangan yang páró, asan, inséctu ampóng tanáman, at maralas yang púpunta karéng miyáyaliwang clásing danúman.

## Taxonomy
Ing dumara dabbling duck ya at kayábé ya king genus *[[Anas]]*. Alá yang subspecies. Kayabé ya king Pacific clade ning *Anas* kalúpa ning koloa, ing Laysan duck, ing Pacific black duck, ampó  ing Mariana mallard a méwalá na.