Pamaglaso pamangan

Ing **Pamaglaso pamangan** (digestion) ya pin ing prosesu nung nukarin 
panigobran ne ning mabibyeng organismu o lelangan ing materyal (substance) ban 
ta, miyalilan ya iti, king paralan a chemical, at magi yang 
sustansya ini. Malilyari ing pamaglaso pamangan king adwang 
level, multicellular, cellular, 
ampong sub-cellular.
 
Keraklan, kayabe king pamaglaso pamangan ing pamanigobrang mechanical ampong 
kaparalanang chemical. Kareng keraklan karing animal a maki galugud 
(vertebrate), dakal ya dake ing pamaglaso pamangan, a malilyari king 
daralanan ning pamangan kaybat ning pamanakmul kareng 
materyalis a apapangan, a keraklan aliwang organismu. 

## Ing pamaglaso pamangan kareng tau

*See:* Gastrointestinal tract
*Lon ya ing:* Gastrointestinal tract

Kareng tau, magumpisa ing pamaglaso pamangan king asbuk, nung 
nukarin ya lalangutan iti kapamilatan da reng ipan. 
Ini ing maging sinyal ba lang magpalwal enzyme a pakalaso deng 
exocrine gland, alimbawa ing salivary amylase, a sasaup king pamaglaso ning pamangan, lalu na deng 
carbohydrate. Lulwal murin ing wawa uli ning pamaglangut, at 
sasaup ini ba yang miyabe-abe king metung a bolus a malagwang 
midalan king esofago papunta king stomach. 
Karas king dungus, migogogo yang masalese ing pamangan at misasamut yang mayap 
(thoroughly) karetang acidu ampong aliwang enzyme a pakalaso at 
saka digestive fluid ba yang lalung mapitna kareng lati-
lating dake angga ing kayang sangkap. Kabang mamaliwa ing acidic level 
king dungus ampo kareng katuki na pang dake ning daralanan ning pamangan, 
“misasalangyan” (activated) la o “papatdan” (deactivated) la deng aliwa pang 
enzyme ba lang makwa at ma-process detang myayaliwang sustansya. 

Kaybat nang me-process king atyan, tataglus ing pamangan king bitukang malati, kapamilata’ning pyloric 
sphincter (pasbul a pilatan ning bitukang malati ampong dungus), nung nu ya 
lalung misasamut kareng lulwal (secretionns) anti ing bilis o bile, 
a sasaup king pamaglaso king taba, ampo reng enzyme a 
maltase, lactase ampong sucrase, 
a maglaso kareng mayumu. (Atin ya muring pangule o pigment ing 
bilis [bile pigment] a ibat king pamanyira kareng korpuskulos a malutu [red 
blood cells] king ate; milalako la king katawan deting bile pigment kayabe ning 
dinat [takla]). King bitukang malati malilyari ing keraklan king pamanyipsip 
king sustansya. Kaybat, taglus king bitukang maragul ing pamangan. Dumalan 
king ate itang dayang sinipsip sustansya bang masalak iti, milako la reng lasun, 
at misundu ing pamag-process karetang sustansya. Masisipsip pasibayu 
(reabsorbed) ing danum karas king bitukang maragul, at milulwal itang mitagan a 
dina kapamilatan ning pamanakla. 

## Deng organ a magagamit king pamaglaso

Mirinan lang organ deng lelangan a makaparikil (specialized) king pamaglaso king 
karelang pamangan, alimbawa deng myayaliwang uring dila o ipan. Malyaring atin 
lang buksi (dakeng makabukul king esofago deng 
insektu), kabang den namang ayup ampong ipas, atin lang 
balumbalunan (o dungus a magsilbing peka-ipan at maglaso king 
pamangan king paralan a mechanical). Mapalyaring ing herbivore (o animal a 
mamangan tanaman), atin yang caecum maki bacteria, a gagawang 
cellulase a sasaup ba yang bangalan ing cellulose da reng 
tanaman. Alimbawa, deng ruminant, antimo reng baka 
ampong tupa, atin lang makabukud a uring (specialized) 
dungus a maki apat a silid o dake a gagawang cud 
bang lalung malagwa ing pamaglaso king cellulose. 

## Deng digestive hormone
 
* Gastrin – Atyu king dungus iti, at ya ing sisinyal kareng 
gastric gland ba lang magpalwal 
pepsinogen ampong hydrochloric 
acid. Ing panyatang ning pamangan king dungus yang maging senyas bang lumwal 
ing gastrin. Ing mababang ph naman ing pipigil kaniti. 
* Secretin – Atyu iti king duodenum, at ya ing sinyal bang 
magpalwal sodium bicarbonate king pancreas, at pati ing 
pamaglwal ning bilis king ate. Miyayapektwan ya ing 
hormone a iti king panga-asidu ning chyme.
* Cholecystokinin (CCK) – Atyu iti king duodenum, nung nu ya magsilbing 
sinyal ba lang lumwal deng enzyme a pakalaso king pancreas, at lumwal ing bilis 
king gall bladder. Lulwal ya ing hormone a iti neng ating 
taba king chyme. 
* Gastric inhibitory peptide (GIP) – Atyu murin king duodenum iti; 
babawasa’na ing pamangogo king kilub ning dungus, a ya namang sangkan bang 
lumwat ing pamamawas king laman ning atyan. 

## Ing pamaglaso kareng tanaman ampong fungi

Aliwa mu deng animal ing maglasong pamangan. Ating tanaman a mamangan laman (carnivorous plants) a mandakap aliwang 
organismu, keraklan animal a invertebrate (alang galugud), at lalasawan do reti 
king paralan a chemical. Epektibu la muring maglaso kareng bageng organiku 
(menibat kareng mabibye o sadyang mabibye) deng fungi king paralang 
saprobiotic. Magpalwal lang enzyme a paglaso ketang 
materyal, at potang kayi, sipsipan da iti panga melaso na.