Panlasa

Ing **panlasa** ing metung kareng pekakaraniwan at maulaga kareng 
:en:sense o panamdam da reng animal.  Iti ing diretsung kabalwan king 
sangkap ning materyal, keraklan kapamilatan da ring chemoreceptor cell.  
Kawangis ne ning panlasa ing pamamau, nung nukarin ne ababalu ning organismu 
ing sangkap nang chemical ning medium (ing angin) a makapadurut kaya kapamilatan 
da reng chemoreceptor.  Nung likidu ya ing medium, “lasa” murin ing paglarawan 
king dapat a iti.     

Kareng tau, ta-transduce de o lilikas deng 
:en:taste bud at dadalan karing atlu karing labing adwang cranial nerve.  
Dadalan no ning facial nerve (VII) deng panamdaman tamung lasa manibat king 
dake ning dila adwang katlu king arap, kabang ing glossopharyngeal nerve 
(IX) naman ing magdala kareng alalasa tamung ibat king metung a katlung bandang 
gulut.  Samantala, itang metung nang sanga ning vagus nerve (X) ing magdala 
karetang alalasa tamu manibat king kagulutan ning lukib ning asbuk (oral 
cavity).  Mapo-process ya o panigobran ing impormasyun ibat kareting cranial 
nerve ketang :en:gustatory system o sistema ning pamanlasa. 

Antimong pangkabilugan a tuntunan (general rule), ing panlasa, metung yang 
piyaben-abayan at e saktung pamagtantya king pamiugnayan (interaction) da reng 
myayaliwang lasa, deng mayumu, maslam, mapait, malat ampong 
:en:umami.  E maulaga ing lugal na nitang atatakman king dila, lipat ning 
karaniwang at e ustung palage tungkul king metung a “taste map” (mapa ning 
panlasa) da reng lugal a makaparikil kareng myayaliwang lasa king dila 
http://www.med-rz.uni-sb.de/med_fak/physiol1/LDM/chemotopic_1.htm .  Ing tutu, 
mayayakit la king mabilug a dila deng kawa-kawaning grupu da reng taste bud a 
mákakilala king balang metung kareng :en:basic tastes o pekamaulagang lasa.     

Nung mesabat ya ing kapitna ning dila at e mekaparlang impormasyun king utak 
tungkul king lasa, sabyan da reng taung medobli ing penamdaman dang lasa para 
king mayumu, maslam, malat ampong mapait. 

*See also [[Flavor]]*
*Lon ya murin ing [[:en:Flavor]]* (lasa)

## Ing panlasa (taste) king aesthetics
Ing “taste” o panlasa malyari ya mu namang mangabaldugang akakit tamu’t 
panamdaman ing legwan :en:aesthetic quality, at yalis ta ya ing pisikal a 
kataya king metung a kauryan (quality o kalidad) a pangkaisipan o intelektwal. 
Magumpisa yang mangabaldugang metung a bageng pangtalimhaga (metaphorical) ing 
*panlasa*, at mangabaldugan yang mapilan a katas ning kabyasnang 
pangkalinangan o pangkultura, a malapit king konseptu ning 
:en:discrimination o pamangilala king masanting o matas a klasi.  Malyari 
yang nang munye tuntunan nung nanu ing masanting a klasi ampong e masanting a 
panlasa (good taste) at e masanting a panlasa (bad taste).  Uli na niti, malyari 
yang maging basi ning pamipitna ning sosyedad o :en:social division, at yang 
panibatan ning cultural hierarchy (pamitukituki ra kátas o ranggu deng 
tau agpang king kultura).
 
Ibat ya king kalabing anam a siglu (16th century), at bunga ne ning 
:en:Mannerism da reng Italiano ing makabayung konseptu ning “panlasa”: ing 
ideyang ing “panlasa” metung yang kauryan o kalidad a e makatuglung king estilu 
(style), a ya mung magdala kaniti &mdash; nanupata, ing estilu malyari ya muring 
awsang panlasa, alimbawa ing &mdash; though the style might be designated a 
taste, such as "the Antique taste"&mdash; migumpisa ya kareng 
malapit kang :en:Pope Julius III.  Minuna yang metupad king :en:Villa Giulia 
a mitikdo king gilid ning Roma kanitang 1551 anggang 1555.

Kanitang panaun ning :en:the Enlightenment, ing “panlasa” metung ya pa 
muring kauryan a pangkabilugan (universal), a malaring makilala king sanumang 
makabyeng kuswelu kenu mang maki balu o kasanayan king kultura.  Anyang minaliwa 
ing paglalawe (perspective) uli ning :en:Romanticism, linto ya ing 
makasalungat a palageng "Beauty is in the eye of the beholder"  (atyu king 
lalawe ing legwan).  Uling makabasi ya king palage ning indibidwal ing legwan, 
para-pareu la bayat o ulaga deng myayaliwang palage nung nanu ing masanting.       
 
## Ing panlasa antimong ''metaphor'' para king karanasan ampong belwan
Nung ***atakman*** me ing metung a bage, anti mu mong sinabing malyari yang 
“danasan” o “abalu” ing metung a bage kapamilata’ning pamanyuri karing kayang 
kauryan king diretsung pamakiugnayan kaniti, ba meng akilatis iti o abalu uri.   

## Lon la murin deti
*Aesthetics
* Art
* Fine art
* Visual arts and design
* Connoisseur
* Critic 
* Recommendation system (computer science)